Informer
Platinum Member
- Jul 29, 2006
- 1,628
- 6,818
Siku ya Bipolar Duniani huadhimishwa kila mwaka mnamo Machi 30, tarehe ambayo ni kumbukumbu ya kuzaliwa kwa mchoraji mashuhuri Vincent van Gogh, ambaye aligundulika baada ya kifo chake kuwa aliishi na ugonjwa huo.
Maadhimisho haya yanatumika kama jukwaa la kimataifa la kuongeza uelewa, kuondoa unyanyapaa, na kukuza uelewa wa kina kuhusu hali hii ya kisaikolojia ambayo huathiri mamilioni ya watu duniani kote. Lengo kuu ni kuelimisha umma, kuboresha ufikiaji wa utambuzi na matibabu, na kuikumbusha jamii kuwa ugonjwa wa bipolar ni hali inayoweza kutibika, inayoruhusu wale walioathirika kuishi maisha yenye tija na ukamilifu.
Tofauti na mabadiliko ya kawaida ya hisia ambayo kila binadamu hupitia, ugonjwa wa bipolar unahusisha vipindi vikali vya hisia ambavyo vinaweza kudumu kwa wiki au miezi, vikiathiri uwezo wa mtu kufanya maamuzi na kuingiliana na jamii.
Matukio ya hisia mchanganyiko (mixed episodes) ni hali ambapo dalili za mania na mfadhaiko hutokea kwa wakati mmoja, kwa mfano, mgonjwa anakuwa na mawazo ya haraka na nishati nyingi huku akijihisi mwenye huzuni kubwa na kukata tamaa. Hali hii ni hatari zaidi kwani huongeza uwezekano wa kujiua kutokana na kuchanganyikiwa kwa mfumo wa hisia.
Tofauti hii mara nyingi inatafsiriwa kama matokeo ya ukosefu wa mifumo imara ya ukusanyaji data na utambuzi duni katika vituo vya afya vya msingi.
Kiwango cha vifo vinavyotokana na kujiua kinakadiriwa kuwa 8.15 kwa kila watu 100,000, jambo ambalo linahusishwa kwa kiasi kikubwa na magonjwa ya hisia yasiyotibiwa kama bipolar.
Hii inamaanisha kuwa asilimia kubwa ya watu wanaoishi na ugonjwa wa bipolar wanatibiwa ama kwa ugonjwa wa schizophrenia au mfadhaiko wa kawaida (unipolar depression), jambo ambalo hupelekea utoaji wa dawa zisizo sahihi zinazoweza kuchochea vipindi vya mania.
Uhaba wa wataalamu wa afya ya akili na upungufu wa vifaa vya uchunguzi katika ngazi ya msingi ni sababu kuu za hali hii.
Takwimu zinaonyesha kuwa kuna madaktari wa akili (psychiatrists) 0.06 pekee kwa kila watu 100,000. Hii inamaanisha kuwa mwananchi mmoja anapaswa kugombea huduma ya daktari mmoja na watu zaidi ya milioni moja, jambo linalopelekea msongamano mkubwa katika hospitali za rufaa kama Mirembe.
Hali hii inawafanya wagonjwa wajihisi kutengwa na jamii, jambo linalopelekea "unyanyapaa wa ndani" (self-stigma) ambapo mgonjwa anaanza kujichukia na kukataa kutafuta msaada wa matibabu ili asijulikane.
Katika hali ya dharura, ambapo mgonjwa ana uchochezi mkali (agitation), Hospitali ya Mirembe imekuwa ikitumia mchanganyiko wa dawa kama Haloperidol na Diazepam ili kumtuliza mgonjwa kwa usalama.
Utafiti katika hospitali hiyo umeonyesha kuwa mchanganyiko wa Haloperidol na Promethazine unaweza kuwa bora zaidi kutokana na madhara machache ya msisimko wa misuli ikilinganishwa na Diazepam.
Vilevile, tiba ya mdundo wa kijamii (Interpersonal and Social Rhythm Therapy - IPSRT) inasisitiza umuhimu wa mgonjwa kuwa na ratiba ya kudumu ya kulala, kula, na kufanya kazi ili kulinda mfumo wake wa neva.
Aidha, sheria inakataza ubaguzi dhidi ya wagonjwa wa akili katika maeneo ya kazi na inatoa mwongozo wa usimamizi wa mali za mgonjwa anapokuwa katika hali ya kutoweza kufanya maamuzi.
Hata hivyo, takwimu zinaonyesha kuwa huduma za afya ya akili bado hazijajumuishwa kikamilifu katika mifumo ya bima ya afya ya taifa (NHIF) kwa ajili ya dawa zote za kisasa, jambo linalofanya matibabu kuwa gharama kubwa kwa wananchi wa hali ya chini.
Hatua yake ya kukubali ugonjwa na kutafuta matibabu ya kisasa ilimfanya siyo tu apone, bali kuwa mwanaharakati anayesaidia wengine kupitia shirika lake la Vocal Mentality.
Hii inaonyesha kuwa usimamizi wa bipolar ni juhudi za timu, siyo za mgonjwa peke yake.
Leo tunazungumzia ugonjwa wa Hisia Mseto (Bipolar Disorder), ugonjwa ambao nchini kwetu Tanzania bado unatafsiriwa kama "kulogwa," "majini," au "laana ya ukoo".
Badala ya kumpeleka mgonjwa kwa mganga wa kienyeji pindi anapoanza kupiga kelele au kutoa maneno ya ajabu, tunapaswa kuelewa kuwa huyu anahitaji dawa za kusawazisha kemikali mwilini.
Ukweli wa Kisayansi Unasema:
Changamoto zilizopo kuanzia uhaba wa rasilimali watu hadi imani potofu za kijamii zinakwamisha upatikanaji wa huduma bora kwa mamilioni ya watanzania.
Siku ya Bipolar Duniani inatukumbusha kuwa sote tuna jukumu la kuhakikisha kila mtanzania mwenye ugonjwa huu anapata fursa ya kuishi maisha yenye heshima na mafanikio.
Maadhimisho haya yanatumika kama jukwaa la kimataifa la kuongeza uelewa, kuondoa unyanyapaa, na kukuza uelewa wa kina kuhusu hali hii ya kisaikolojia ambayo huathiri mamilioni ya watu duniani kote. Lengo kuu ni kuelimisha umma, kuboresha ufikiaji wa utambuzi na matibabu, na kuikumbusha jamii kuwa ugonjwa wa bipolar ni hali inayoweza kutibika, inayoruhusu wale walioathirika kuishi maisha yenye tija na ukamilifu.
Ugonjwa wa Bipolar katika Mizani ya Sayansi na Tiba
Ugonjwa wa Bipolar, ambao zamani ulijulikana kama ugonjwa wa manic-depression, ni hali ya afya ya akili inayotambulika kwa mabadiliko makubwa na yasiyo ya kawaida katika hisia, nguvu, na uwezo wa kufanya kazi.Tofauti na mabadiliko ya kawaida ya hisia ambayo kila binadamu hupitia, ugonjwa wa bipolar unahusisha vipindi vikali vya hisia ambavyo vinaweza kudumu kwa wiki au miezi, vikiathiri uwezo wa mtu kufanya maamuzi na kuingiliana na jamii.
Asili na Sababu za Kibaiolojia
Utafiti wa kisayansi unaonyesha kuwa hakuna sababu moja ya ugonjwa wa bipolar, bali ni mchanganyiko wa mambo kadhaa yanayochochea mabadiliko katika ubongo. Uwiano wa kemikali za ubongo, zinazojulikana kama neurotransmitters (kama vile dopamine, serotonin, na norepinephrine), unavurugika, jambo linalopelekea ubongo kushindwa kudhibiti hisia ipasavyo. Aidha, vinasaba vina nafasi kubwa; ikiwa mzazi au ndugu wa karibu ana ugonjwa huu, hatari ya mtu mwingine katika familia kuupata inaongezeka kwa kiasi kikubwa.Sababu za Kichocheo | Maelezo ya Utaratibu | Athari kwa Mgonjwa |
| Kemikali za Ubongo | Kuvurugika kwa usafirishaji wa taarifa kupitia dopamine na serotonin. | Mabadiliko ya ghafla ya hisia kutoka furaha hadi huzuni. |
| Vinasaba (Genetics) | Kurithi sifa za kibaolojia kutoka kwa wanafamilia walioathirika. | Ongezeko la uwezekano wa kupata ugonjwa tangu ujana. |
| Miundo ya Ubongo | Mabadiliko ya kifizikia katika sehemu za ubongo zinazodhibiti hisia. | Ugumu katika kufanya maamuzi na kudhibiti msukumo wa ndani. |
| Mazingira na Msongo | Matukio ya kiwewe, kufiwa, au ukosefu wa usingizi wa muda mrefu. | Kuchochea mlipuko wa kwanza wa mania au depression. |
Uainishaji wa Kliniki wa Vipindi vya Hisia
Ugonjwa wa bipolar umegawanywa katika makundi makuu kulingana na uzito na muda wa vipindi vya hisia. Kipindi cha mania (uchangamfu uliokithiri) kinatambulika kwa nishati kubwa, kupungua kwa hitaji la kulala, na kufanya maamuzi ya hatari. Kwa upande mwingine, kipindi cha mfadhaiko (depression) huleta huzuni nzito, kukata tamaa, na kupoteza hamu ya shughuli zote za kawaida.Matukio ya hisia mchanganyiko (mixed episodes) ni hali ambapo dalili za mania na mfadhaiko hutokea kwa wakati mmoja, kwa mfano, mgonjwa anakuwa na mawazo ya haraka na nishati nyingi huku akijihisi mwenye huzuni kubwa na kukata tamaa. Hali hii ni hatari zaidi kwani huongeza uwezekano wa kujiua kutokana na kuchanganyikiwa kwa mfumo wa hisia.
Hali ya Epidemiolojia: Afrika na Tanzania katika Takwimu
Takwimu za kimataifa zinaonyesha kuwa ugonjwa wa bipolar huathiri takriban 55 milioni ya watu duniani, kukiwa na kiwango cha kuenea (prevalence) cha 0.8% hadi 1.1% katika maisha ya binadamu. Hata hivyo, barani Afrika, tafiti zinaonyesha viwango tofauti kidogo, huku takwimu zikionyesha kuenea kwa kati ya 0.1% na 0.6%.Tofauti hii mara nyingi inatafsiriwa kama matokeo ya ukosefu wa mifumo imara ya ukusanyaji data na utambuzi duni katika vituo vya afya vya msingi.
Mzigo wa Ugonjwa nchini Tanzania
Tanzania inakabiliwa na mzigo mkubwa wa magonjwa ya akili, huku takwimu za ulemavu unaotokana na magonjwa haya (Disability Adjusted Life Years - DALYs) zikikadiriwa kuwa 1,721.6 kwa kila watu 100,000.Kiwango cha vifo vinavyotokana na kujiua kinakadiriwa kuwa 8.15 kwa kila watu 100,000, jambo ambalo linahusishwa kwa kiasi kikubwa na magonjwa ya hisia yasiyotibiwa kama bipolar.
| Kiashiria cha Takwimu | Kiwango/Idadi | Muktadha wa Kikanda |
| Kuenea kwa Bipolar (Afrika) | 0.1% - 0.6% | Chini ya wastani wa dunia kutokana na changamoto za data. |
| Utambuzi uliokosekana | Hadi 36.2% | Wagonjwa wengi hutibiwa kwa magonjwa mengine. |
| Comorbidity (Magonjwa mengine) | Hadi 60% | Wagonjwa wengi wana shinikizo la damu au kisukari pia. |
| DALYs (Tanzania) | 1,721.6 / 100k | Mzigo mkubwa wa ulemavu wa kijamii na kiuchumi. |
| Vifo vya Kujiua (Tanzania) | 8.15 / 100k | Uhusiano wa karibu na ugonjwa wa bipolar usiotibiwa. |
Changamoto ya Utambuzi uliokosekana (Missed Diagnosis)
Moja ya changamoto kubwa barani Afrika ni kiwango kikubwa cha utambuzi uliokosekana, ambacho kinafikia 36.2%.Hii inamaanisha kuwa asilimia kubwa ya watu wanaoishi na ugonjwa wa bipolar wanatibiwa ama kwa ugonjwa wa schizophrenia au mfadhaiko wa kawaida (unipolar depression), jambo ambalo hupelekea utoaji wa dawa zisizo sahihi zinazoweza kuchochea vipindi vya mania.
Uhaba wa wataalamu wa afya ya akili na upungufu wa vifaa vya uchunguzi katika ngazi ya msingi ni sababu kuu za hali hii.
Mfumo wa Afya ya Akili nchini Tanzania: Historia na Miundombinu
Tanzania ina historia ndefu ya huduma za afya ya akili iliyoanzia enzi za kikoloni. Baada ya uhuru mwaka 1962, serikali ilijitahidi kusambaza huduma hizi kote nchini, ikihama kutoka kwenye mfumo wa hospitali kubwa za mbali kwenda kwenye mfumo wa vituo vya afya vilivyopo karibu na jamii.Vituo Vikuu vya Huduma
Nchi ina vituo vichache vya rufaa vilivyobobea katika afya ya akili:- Hospitali ya Taifa ya Mirembe (Dodoma): Ndicho kituo kikuu cha rufaa nchini kilichofunguliwa mwaka 1927. Inatoa huduma za tiba, utafiti, na ukarabati kwa wagonjwa wa akili, ikiwa na uwezo wa vitanda zaidi ya 700.
- Hospitali ya Lutindi (Tanga): Hospitali kongwe inayomilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania (KKKT), iliyoanzishwa mwaka 1906. Inajulikana kwa kutoa huduma za kiroho na kibaolojia katika mazingira ya utulivu.
- Hospitali ya Muhimbili (Dar es Salaam): Inatoa huduma za kisasa na mafunzo kwa madaktari bingwa wa akili nchini.
Upungufu wa Wataalamu na Rasilimali
Licha ya jitihada za serikali kutoa huduma katika vituo vya afya 701 nchi nzima, Tanzania bado inakabiliwa na uhaba mkubwa wa watumishi.Takwimu zinaonyesha kuwa kuna madaktari wa akili (psychiatrists) 0.06 pekee kwa kila watu 100,000. Hii inamaanisha kuwa mwananchi mmoja anapaswa kugombea huduma ya daktari mmoja na watu zaidi ya milioni moja, jambo linalopelekea msongamano mkubwa katika hospitali za rufaa kama Mirembe.
| Rasilimali za Afya | Kiwango nchini Tanzania | Chanzo |
| Madaktari wa Akili | 0.06 kwa kila watu 100,000 | |
| Wauguzi wa Akili | 0.51 kwa kila watu 100,000 | |
| Vitanda vya Hospitali ya Akili | Takriban 1,700 nchi nzima | |
| Matumizi ya Bajeti | 4% ya bajeti ya afya inaenda kwenye afya ya akili |
Vikwazo vya Kitamaduni, Imani za Kishirikina, na Athari za Unyanyapaa
Nchini Tanzania, uelewa wa ugonjwa wa akili umeingiliana sana na imani za jadi na kidini. Katika jamii nyingi, ugonjwa wa bipolar hauchukuliwi kama tatizo la kibaolojia bali kama ishara ya mambo ya giza.Mtazamo wa Jamii kuhusu Vyanzo vya Ugonjwa
Utafiti uliofanywa katika jamii ya Kimaasai na maeneo ya Dodoma mjini unaonyesha kuwa sababu kuu zinazodhaniwa kusababisha ugonjwa wa akili ni pamoja na:- Uchawi na Laana: Watu wengi wanaamini kuwa kufanikiwa kimaisha kunaweza kusababisha mtu kurogwa na majirani wenye wivu.
- Kuingiliwa na Pepo: Vipindi vya mania, ambapo mgonjwa anaweza kuonyesha nguvu nyingi au tabia zisizo za kawaida, huchukuliwa kama ishara ya kupagawa na majini au mashetani.
- Adhabu ya Mungu: Baadhi ya watu wanaamini kuwa ugonjwa ni adhabu kwa makosa au dhambi zilizofanywa na mgonjwa au familia yake.
- Vivuli na Macho Mabaya: Imani za kienyeji kama kivuli cha ndege kupita juu ya mtu au kutazamwa kwa "jicho baya" pia vinatajwa kama vyanzo.
Athari za Unyanyapaa (Stigma) katika Maisha ya Kila Siku
Unyanyapaa huu una matokeo ya moja kwa moja katika ustawi wa wagonjwa. Katika utafiti mmoja, zaidi ya 80% ya washiriki walisema hawako radhi kuolewa na mtu mwenye ugonjwa wa akili, na zaidi ya 50% walikataa hata kulala chumba kimoja na mgonjwa.Hali hii inawafanya wagonjwa wajihisi kutengwa na jamii, jambo linalopelekea "unyanyapaa wa ndani" (self-stigma) ambapo mgonjwa anaanza kujichukia na kukataa kutafuta msaada wa matibabu ili asijulikane.
Usimamizi wa Kliniki na Tiba za Kisasa
Matibabu ya ugonjwa wa bipolar nchini Tanzania yanafuata miongozo ya kimataifa, yakilenga kutuliza dalili kali na kuzuia kurudi kwa vipindi vya hisia (relapse).Tiba ya Madawa (Pharmacotherapy)
Dawa za kuimarisha hisia (mood stabilizers) kama Lithium na Anticonvulsants ni msingi wa matibabu ya muda mrefu.Katika hali ya dharura, ambapo mgonjwa ana uchochezi mkali (agitation), Hospitali ya Mirembe imekuwa ikitumia mchanganyiko wa dawa kama Haloperidol na Diazepam ili kumtuliza mgonjwa kwa usalama.
Utafiti katika hospitali hiyo umeonyesha kuwa mchanganyiko wa Haloperidol na Promethazine unaweza kuwa bora zaidi kutokana na madhara machache ya msisimko wa misuli ikilinganishwa na Diazepam.
Tiba ya Kisaikolojia na Msaada wa Jamii
Matibabu ya kisaikolojia (Psychotherapy) yana nafasi kubwa katika kumsaidia mgonjwa kuelewa hali yake. Tiba ya tabia (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) inamsaidia mgonjwa kutambua mawazo hasi na kuyabadilisha.Vilevile, tiba ya mdundo wa kijamii (Interpersonal and Social Rhythm Therapy - IPSRT) inasisitiza umuhimu wa mgonjwa kuwa na ratiba ya kudumu ya kulala, kula, na kufanya kazi ili kulinda mfumo wake wa neva.
Umuhimu wa Psychoeducation
Elimu ya kisaikolojia kwa mgonjwa na familia yake (Psychoeducation) ndiyo nguzo kuu ya mafanikio. Inapobainika kuwa familia inaelewa ugonjwa siyo kama laana bali kama tatizo la kiafya, uwezekano wa mgonjwa kuzingatia dawa (adherence) unaongezeka kwa kiasi kikubwa.| Aina ya Tiba | Maelezo ya Kazi | Upatikanaji Tanzania |
| Mood Stabilizers | Kudhibiti mabadiliko ya mania na depression. | Inapatikana katika hospitali zote za rufaa. |
| CBT | Kurekebisha mifumo ya mawazo na tabia. | Inatolewa na wanasaikolojia katika vituo vikubwa. |
| Psychoeducation | Kuelimisha familia kuhusu dalili na triggers. | Inatolewa kupitia kliniki za nje (OPD). |
| Tele-Mental Health | Ushauri wa mbali kupitia simu au mtandao. | Call Center 115 na 199. |
Mwongozo wa Kisheria na Sera za Taifa nchini Tanzania
Tanzania ina Sheria ya Afya ya Akili ya mwaka 2008 ambayo inatoa muundo wa kisheria wa jinsi wagonjwa wanapaswa kuhudumiwa. Sheria hii inalenga kuhakikisha kuwa haki za binadamu za wagonjwa wa akili zinalindwa na kwamba wanapata matibabu bora zaidi.Hifadhi ya Haki na Matibabu ya Lazima
Sheria inafafanua taratibu za kulazwa kwa hiari na matibabu ya lazima (involuntary admission). Mgonjwa anaweza kulazwa kwa lazima ikiwa atathibitika kuwa ni hatari kwa maisha yake mwenyewe au ya watu wengine.Aidha, sheria inakataza ubaguzi dhidi ya wagonjwa wa akili katika maeneo ya kazi na inatoa mwongozo wa usimamizi wa mali za mgonjwa anapokuwa katika hali ya kutoweza kufanya maamuzi.
Sera ya Taifa ya Afya na Ujumuishi
Serikali imejitahidi kuingiza afya ya akili katika sera zake za taifa, ikiwemo Mpango Mkakati wa Sekta ya Afya.Hata hivyo, takwimu zinaonyesha kuwa huduma za afya ya akili bado hazijajumuishwa kikamilifu katika mifumo ya bima ya afya ya taifa (NHIF) kwa ajili ya dawa zote za kisasa, jambo linalofanya matibabu kuwa gharama kubwa kwa wananchi wa hali ya chini.
Uzoefu wa Maisha: Simulizi za Ushindi dhidi ya Bipolar
Simulizi za watu wanaoishi na ugonjwa wa bipolar zinatoa picha ya matumaini na changamoto halisi zinazowakabili.Kisa cha Daktari Samukelisiwe Ngcobo
Daktari Ngcobo, ambaye ni daktari wa binadamu, alishiriki uzoefu wake wa kuishi na bipolar kwa miaka 16. Alielezea jinsi ambavyo unyanyapaa wa kidini ulivyomfanya aonekane kama "mwenye mapepo" na jinsi unyanyapaa wa kijamii ulivyomfanya ajione kama mtu aliyelaaniwa.Hatua yake ya kukubali ugonjwa na kutafuta matibabu ya kisasa ilimfanya siyo tu apone, bali kuwa mwanaharakati anayesaidia wengine kupitia shirika lake la Vocal Mentality.
Umuhimu wa Msaada wa Familia
Simulizi nyingine, kama ile ya Samantha Smirin, zinasisitiza umuhimu wa mkataba wa familia. Samantha aliandika kitabu chake "Life Interrupted" kuelezea safari yake, ambapo familia yake ina uwezo wa kuingilia kati na kumpeleka hospitali pindi wanapoona dalili za kwanza za mania, hata kama yeye mwenyewe haoni tatizo.Hii inaonyesha kuwa usimamizi wa bipolar ni juhudi za timu, siyo za mgonjwa peke yake.
Makala kwa Ajili ya JamiiForums: Kuelimisha na Kujenga Uelewa
Hii ni sehemu maalum iliyoandaliwa kwa lugha ya Kiswahili, ikilenga hadhira ya JamiiForums ili kuongeza uelewa na kuibua mjadala wa kistaarabu kuhusu ugonjwa huu.Siri ya Hisia Mseto na Kwanini Tunapaswa Kuacha Unyanyapaa
Leo, Machi 30 ni Siku ya Bipolar Duniani. Hii ni siku maalum ya kukumbuka kuzaliwa kwa Vincent van Gogh, yule mchoraji maarufu aliyekuwa akichora picha za ajabu lakini akipitia maumivu makali ya moyo.Leo tunazungumzia ugonjwa wa Hisia Mseto (Bipolar Disorder), ugonjwa ambao nchini kwetu Tanzania bado unatafsiriwa kama "kulogwa," "majini," au "laana ya ukoo".
Je, Unaijua Bipolar Hasa?
Bipolar siyo ukichaa. Ni ugonjwa wa mfumo wa neva na kemikali za ubongo ambao unamfanya mtu awe na hisia mbili zilizokithiri:- Mania (Uchangamfu uliopitiliza): Mtu anajihisi kama yuko juu ya mawingu. Anakuwa na nguvu nyingi, anaongea sana, anajiamini kupitiliza, na anaweza kutumia fedha zote kwa siku moja au kufanya maamuzi ya hatari bila kufikiria kesho.
- Depression (Mfadhaiko mzito): Baada ya "uchangamfu" kuisha, mtu anashuka na kuingia kwenye shimo la huzuni. Anakosa nguvu, anajihisi haina thamani, anashindwa hata kutoka kitandani, na mawazo ya kujiua yanaweza kumvaa.
Wito wangu kwa wadau wa JamiiForums
Tanzania bado tuna idadi ndogo sana ya wataalamu wa afya ya akili—daktari mmoja kwa kila watu milioni moja!. Hii inamaanisha msaada mkubwa unatakiwa kuanzia kwetu sisi kama jamii.Badala ya kumpeleka mgonjwa kwa mganga wa kienyeji pindi anapoanza kupiga kelele au kutoa maneno ya ajabu, tunapaswa kuelewa kuwa huyu anahitaji dawa za kusawazisha kemikali mwilini.
Ukweli wa Kisayansi Unasema:
- Bipolar ni ugonjwa kama malaria; unatibika kwa dawa na ushauri wa kitaalamu.
- Unasababishwa na mabadiliko ya kibaolojia na vinasaba, siyo uchawi.
- Mtu mwenye Bipolar anaweza kuwa kiongozi mkubwa, mfanyabiashara hodari, au mzazi bora akipata msaada.
Unawezaje Kusaidia?
Ikiwa unajiona au unaona ndugu yako ana mabadiliko ya hisia yasiyo ya kawaida:- Piga Simu 115 au 199: Hizi ni namba za huduma ya simu ya serikali (Call Centers) zinazotoa ushauri wa afya ya akili saa 24.
- Nenda Hospitali: Serikali imeweka huduma katika vituo 701 nchi nzima. Hospitali za Mirembe (Dodoma) na Muhimbili (Dar) zina wataalamu waliobobea.
- Sikiliza bila Kuhukumu: Unyanyapaa unaua haraka kuliko ugonjwa wenyewe. Kuwa bega kwa bega na ndugu yako.
Hitimisho na Mapendekezo ya Kimkakati
Ugonjwa wa bipolar nchini Tanzania ni suala la afya ya umma linalohitaji uangalizi wa haraka na mbinu mseto.Changamoto zilizopo kuanzia uhaba wa rasilimali watu hadi imani potofu za kijamii zinakwamisha upatikanaji wa huduma bora kwa mamilioni ya watanzania.
Mapendekezo kwa Wadau wa Afya na Serikali
Kulingana na uchambuzi wa takwimu na hali halisi nchini, yafuatayo ni mapendekezo ya kistratejia:- Kuimarisha Utambuzi wa Mapema: Ni muhimu kuwapa mafunzo ya kina maafisa tabibu na wauguzi katika vituo vya afya vya msingi (dispensaries na health centers) ili waweze kutofautisha bipolar na magonjwa mengine ya akili.
- Ujumuishi wa Bima ya Afya: Serikali inapaswa kuhakikisha kuwa dawa zote muhimu za afya ya akili (kama atypical antipsychotics na mood stabilizers) zinajumuishwa katika mafao ya bima ya afya ili kupunguza gharama kwa wagonjwa.
- Ushirikiano na Viongozi wa Jamii: Kwa kuwa watu wengi hukimbilia kwa viongozi wa dini na waganga wa jadi kwanza, wizara ya afya inapaswa kuanzisha programu za mafunzo kwa viongozi hawa ili waweze kutoa rufaa za mapema kwenda hospitali.
- Kampeni za Kidijitali na Mitandaoni: Majukwaa kama JamiiForums yanapaswa kutumiwa kama vituo vya kutoa elimu endelevu, yakishirikiana na mashirika kama Mental Health Tanzania (MHT) kutoa taarifa sahihi na za kisayansi.
- Uwekezaji katika Utafiti: Kuna haja ya kufanya tafiti zaidi za kijenetiki na kijamii nchini Tanzania ili kuelewa jinsi mazingira yetu ya kitamaduni yanavyoathiri udhihirishaji wa dalili za ugonjwa wa bipolar.
Siku ya Bipolar Duniani inatukumbusha kuwa sote tuna jukumu la kuhakikisha kila mtanzania mwenye ugonjwa huu anapata fursa ya kuishi maisha yenye heshima na mafanikio.