Ustawi wa kweli, haki, na furaha.

[Paspii0]

Falsafa kuhusu binadamu mroho na mwenye husuda inachunguza asili ya tabia hizi hasi, na jinsi zinavyoathiri mahusiano, jamii, na maendeleo ya kiroho na kimaadili ya mtu. kuna tabia ambazo mara nyingi husababisha madhara kwa mtu mwenyewe na kwa wengine, na kuzua maswali kuhusu maana halisi ya maisha na ustawi wake kiujumla.

1. Uroho na uchoyo,ni hamu isiyokoma ya kumiliki vitu au mali zaidi ya kile kinachohitajika kwa maisha ya kawaida. Falsafa kuhusu mroho inahusisha maswali ya kimaadili na kijamii kuhusu papatizo la mali, ulafi, na tamaa isiyo na kikomo. Kwa mantiki ya falsafa, mroho anaweza kuhusishwa na dhana za kibinafsi kama vile individualism, hedonism, na materialism.

tuangaziwe dhana za uroho na ulafi kwa dhana mbalimbali za wanafalsafa.

• Aristotle aliandika kuhusu dhana ya "eudaimonia" (furaha ya kweli au ustawi wa kiroho), akisema kuwa watu wanaohamasiwa na tamaa za kimwili (kama mali) hawawezi kufikia hali ya furaha ya kweli na kuwa mroho kunaharibu uwezo wa mtu kufikia ustawi wa kiroho, kwani anakuwa mtumwa wa vitu.
• Immanuel Kant, kwa upande wake, alijikita katika wazo la "deontological ethics" (maadili kulingana na sheria na majukumu). Aliamini kwamba tabia ya mroho inapingana na maadili ya msingi, kwani inahusisha kuzingatia mtu mmoja tu na kuwa na mtazamo wa kujinufaisha badala ya kufikiria ustawi wa wengine, na kwamba mroho ni kinyume cha maadili ya kibinadamu ya kweli.
• Jean-Jacques Rousseau aliona uroho ni kama moja ya matatizo makuu yanayotokana na maendeleo ya kijamii. Alisema kwamba jamii ilikua na tabia ya kulinganisha, na hili lilisababisha tamaa ya vitu. Alielezea kuwa, katika hali ya asili, binadamu alikuwa na furaha zaidi kwa kuwa aliishi maisha ya rahisi na alikosa tamaa za kifedha na kifahari.

1. 2. Husuda , hisia ya kutamani kile alichonacho mwingine na kutamani kuona anapoteza. Ni hisia ya kijamii ambayo inahusiana na kushindwa kuthamini kile ambacho mtu mwenyewe anacho. Falsafa kuhusu husuda inachunguza vyanzo vyake, madhara yake, na athari kwa uhusiano wa kibinadamu.

tuangalie nadharia mbalimbali zinzohusaiana na Husda na chuki,

• Aristotle alizungumzia husuda katika "Nicomachean Ethics", ambapo alikiri kuwa husuda ni moja ya hisia hasi zinazopotosha maadili ya mtu. Alisema kwamba mtu anayekubaliana na hisia za husuda anaonyesha upungufu wa utu na ustawi wa kiroho, kwani yeye haoni thamani ya mafanikio au furaha ya wengine kwa dhati.
• Friedrich Nietzsche aliandika sana kuhusu "ressentiment" (hisia ya chuki au hasira iliyozidi) na jinsi ilivyohusiana na husuda. Aliamini kuwa husuda ni sehemu ya mfumo wa maadili ya "watumwa", ambapo watu ambao hawawezi kufikia mafanikio wanapambana na wivu dhidi ya wale wanaofanya vizuri. Nietzsche aliwahi kusema kwamba husuda inaua "will to power" (nguvu ya kutaka kutawala) kwa kuwa inazuia mtu kufanya kazi kwa bidii na kufikia malengo yake kwa njia ya ufanisi.
• Sigmund Freud aliona husuda kama moja ya hisia za kisaikolojia ambazo zinatokana na mapambano ya ndani ya binadamu, hasa kutokana na "complexes" (mfumo wa kisaikolojia wa hisia na mawazo). Alijua kuwa husuda ni matokeo ya hofu ya kupoteza nafasi au umuhimu, na mara nyingi huibuka kutokana na utoto, wakati mtoto anapohisi kuwa anapungukiwa na kitu anachohitaji kwa ajili ya ustawi wake.

TAFAKURI!
Jamii ya Kitanzania, kama ilivyo katika maeneo mengine duniani, inajivunia misingi ya usawa, mshikamano, na utamaduni wa kusaidiana. Hata hivyo, tunaona picha isiyokamilika inayotokana na mavumbuzi ya uchumi wa kisasa na mabadiliko ya kijamii. Je, tunapoona wimbi kubwa la mamilioni ya Watanzania wakitafuta riziki kupitia biashara ndogo, kazi za mikono, na hata "siasa za ustawi", ni wapi tunapata mstari kati ya kujizatiti na mroho?

Nadharia ya materialism ya Marx inapokuja katika muktadha huu, je, tunapata jamii inayozalisha watu ambao wanatamani kumiliki mali za nje kwa gharama yoyote, huku wakipuuza maadili ya kidini na kijamii? Je, kuna pengo la kiadili linajitokeza kati ya wenye mali na wasio na mali, na je, hili linazidi kuwa kikwazo cha maendeleo ya kweli au ni "nadharia ya vishindo vya kijamii" inayozungumziwa na philosophers wengi?

Husuda, kama hisia inayojitokeza kwa mtu anapokosa kile anachokiona kuwa cha muhimu kwa mwingine, ni suala linaloweza kujitokeza katika nyanja mbalimbali za kijamii. Katika Tanzania, wingi wa watu wanaoshindwa kufikia ndoto zao za kimaisha, huku wakiona wengine wakifanikiwa, huweza kuzalisha "msuguano wa kijamii" unaoelekezwa kwenye wivu na chuki. Lakini je, huu ni wivu wa kimaadili, au ni wivu wa kimaendeleo unaosababishwa na mifumo ya kijamii ambayo imejikita kwenye utajiri wa wachache na umasikini wa wengi?

Je, punde tunapoona migogoro ya kisiasa au kiuchumi, ni dhihirisho la husuda hii inayojificha kwa umaridadi, au ni matokeo ya "kusumbuliwa na dhana ya umaskini wa akili" yaani, ni mtu anayekosa kuona ukweli wa maadili ya kijamii kwa sababu ya njaa ya mali? Hapa, wivu wa kijamii unaweza kuwa na sura ya kupinga mabadiliko ya kijamii, na kama ilivyo kwenye nadharia za Nietzsche, tunaona "ressentiment"yaani, jamii inayoshindwa kuzingatia maendeleo ya kiuchumi, lakini badala yake inazungumzia "ujinga wa kiuchumi".

TUJIULIZE?.
Nadharia za mroho na husuda zinajikita katika hisia za kibinafsi zinazohusiana na mazingira ya nje. Lakini, je, ni vipi jamii ya Kitanzania inayokumbwa na dharau ya maadili ya asili kama vile uhusiano wa familia na mshikamano wa kijamii inavyoathiri dhana ya "mroho" na "husuda"? Katika hali hii, dhana za "utamaduni wa utajiri wa haraka" zinaweza kuwa na maana mpya ndiyo, taifa linalokumbwa na "uhamiaji wa mawazo", ambapo kila mtu anaishi kwa mtindo wake na kudai fursa kwa gharama yoyote.

Lakini je, tunaweza kusema kuwa jamii inakuwa "mahitaji" au tunachukulia jamii hii kama ni "kubaki kwenye hali ya kimapinduzi"? Hapa ndipo tunapoona swali zito: Je, mroho na husuda ni vitu vya kimfumo au ni athari za kiutawala na kiuchumi? Au ni "nguvu ya dhana za kimaadili" zinazowazuia watu kuona wema kwa wenzao?

NIWAACHE NA MASWALI YAKUJIULIZA KUHUSIANA NA DHANA HIZI

1. Kama ufanisi ni kivuli cha ndoto za kila mmoja, je, tunajua ni nani anayefafanua hadithi hiyo, au sisi tumejaa tu sura za ndoto zisizo na mwisho?
2. Je, wivu ni sumaku inayotufungulia mlango wa ukweli, au ni njia ya kutufunga ndani ya giza la upinzani usio na mwisho?
3. Katika mzunguko wa maisha, je, tunajua ni nini kinachotokea baada ya kila mlango kufungwa, au tumebaki tukipiga hatua za giza bila kuona nini kilicho mbele yetu?
4. Je, tuko huru kuchagua au tunajiingiza kwenye mifumo ya kihisia ambayo tunadhani ni huru, lakini ni sehemu ya mlolongo wa kisiri wa maamuzi yaliyofanywa kabla yetu?
5. Ikiwa maumivu ni funguo za ufahamu, je, ni kwa kiasi gani tunapaswa kutamani maumivu hayo ili kutambua ufahamu wetu wa kweli?
6. Nani atatufunulia mng’aro wa ndani, au sisi tumejificha kwenye kivuli cha giza ambalo linajitenga na mwangaza wa ukweli?
7. Kama tunachokiona ni ukweli, basi ni nani atakaye jua nani anasema ukweli, na kwa nini ukweli hauwezi kuwa na sura moja tu?
8. Je, sisi ni wamiliki wa hatima yetu, au hatima inatuchezea kwa namna ambayo hatuwezi kuelewa?
9. Kama dunia ni kivuli cha nafsi zetu, je, sisi ni wamiliki wa kivuli hicho, au kivuli kinatuamiliki sisi?

Katika anga ya mawazo yasiyo na ncha, ambapo kila kivuli kinajitokeza na kisha kutoweka katika hewa isiyo na mizizi, hatuwezi kusema kuwa tunaielewa vizuri au kwamba tunaweza kuifanya imetulia. Hatufiki mwisho, kwa sababu kila mwisho unajificha nyuma ya mwanzo mwingine, ambapo kile kinachoonekana kama ukomo ni sehemu ya mzunguko wa kimya kinachozunguka.

Hatuwezi kudai kuwa tumejua chochote, kwa maana ya kwamba tunahisi kinachoonekana, lakini hali ya kiakili haitufikishi popote, bali tunakuwa wachambuzi wa kivuli cha kivuli. Tunasema kwamba tunajua, lakini ndani ya majibu hayo, kuna mapengo yasiyoshikika, ambayo kila jibu linajitahidi kuziba, lakini linapobaini, linazidi kupanuka.

Wakati tunajiuliza maswali haya, tumekubaliana kuwa hapana jibu la mwisho, wala hakuna kipengele cha maisha ambacho kimejaa ufanisi wa kudumu. Tunaendelea kutembea kwenye kivuli cha kile ambacho kinajitokeza mbele yetu, tukichora hatua kwa hatua kwenye ardhi ya mawazo, lakini tunapozunguka, tunapata kuwa hatufiki popote, tunarudi tena ambapo tulianzia.

Ukweli unajificha, na mawazo yanakubaliana kuwa tunaishi katikati ya mgawanyiko wa usawa na upinzani, ambapo kila hatua inayoonekana ni sehemu ya mchakato wa kuendelea kupuuza vilevile tunavyojua. Na hivyo, tutakapo kufa, tutakufa tukijua kuwa tumekuwa tu kivuli cha kivuli, tukicheza katika mchezo wa kuishi bila kumiliki chochote.