Katika Uislamu, jaji (qāḍī) ana jukumu kubwa sana la kusimamia haki na kuhukumu baina ya watu kwa mujibu wa uadilifu. Mtume ﷺ alitoa maonyo makali kuhusu nafasi hii kwa sababu jaji anaweza kuingia katika dhuluma ikiwa atahukumu bila elimu, ushahidi au uadilifu.
Hadithi maarufu kuhusu majaji
Mtume ﷺ amesema:
«القضاة ثلاثة: واحد في الجنة واثنان في النار»
Maana yake:
“Majaji ni watatu: mmoja yuko Peponi na wawili wako Motoni.”
Walimuuliza kuhusu hao majaji, Mtume ﷺ akasema:
“Mtu anayejua haki na akaamua kwa haki, huyo yuko Peponi. Mtu anayejua haki lakini akaamua kwa dhuluma, huyo yuko Motoni. Na mtu anayehukumu baina ya watu bila elimu, huyo pia yuko Motoni.”
Hadithi hii imepokewa na Abu Dawud, al-Tirmidhi na Ibn Majah, na imekuwa msingi muhimu katika kueleza wajibu na hatari ya kazi ya u-Qadhi.
Maana yake
Hadithi haimaanishi kwamba Uislamu unapinga kuwepo kwa mahakama au majaji. Kinyume chake, inaonyesha kwamba uamuzi wa migogoro ni jukumu muhimu sana, lakini anayelichukua jukumu hilo lazima awe:
Mwenye elimu — ajue sheria na kanuni za hukumu.
Mwadilifu — asipendelee tajiri dhidi ya maskini, mwenye nguvu dhidi ya dhaifu, au ndugu dhidi ya asiye ndugu.
Mwenye ushahidi na taratibu sahihi — asihukumu kwa hisia, uvumi au upendeleo.
Mwenye kumcha Allah — akitambua kwamba hukumu yake ya duniani itahukumiwa pia mbele ya Allah.
Pia kuna hadithi nyingine ambapo Mtume ﷺ alionya kuhusu rushwa katika hukumu, na Qur'an inasisitiza:
“Hakika Allah anawaamrisha mzirudishe amana kwa wenyewe, na mnapohukumu baina ya watu, mhukumu kwa uadilifu.”
(Qur'an 4:58)
Kwa hiyo, katika mtazamo wa Kiislamu, mahakama si mahali pa kulipiza kisasi wala kutetea upande fulani; ni chombo cha kurejesha haki na kuzuia dhuluma.
JEE MAJAJI HAO KWA SASA WAPO KATIKA MAHAKAMA ZETU HIZI ZA SASA TUNAZOZIITA ZA DEMOKRASIA ?
Hadithi maarufu kuhusu majaji
Mtume ﷺ amesema:
«القضاة ثلاثة: واحد في الجنة واثنان في النار»
Maana yake:
“Majaji ni watatu: mmoja yuko Peponi na wawili wako Motoni.”
Walimuuliza kuhusu hao majaji, Mtume ﷺ akasema:
“Mtu anayejua haki na akaamua kwa haki, huyo yuko Peponi. Mtu anayejua haki lakini akaamua kwa dhuluma, huyo yuko Motoni. Na mtu anayehukumu baina ya watu bila elimu, huyo pia yuko Motoni.”
Hadithi hii imepokewa na Abu Dawud, al-Tirmidhi na Ibn Majah, na imekuwa msingi muhimu katika kueleza wajibu na hatari ya kazi ya u-Qadhi.
Maana yake
Hadithi haimaanishi kwamba Uislamu unapinga kuwepo kwa mahakama au majaji. Kinyume chake, inaonyesha kwamba uamuzi wa migogoro ni jukumu muhimu sana, lakini anayelichukua jukumu hilo lazima awe:
Mwenye elimu — ajue sheria na kanuni za hukumu.
Mwadilifu — asipendelee tajiri dhidi ya maskini, mwenye nguvu dhidi ya dhaifu, au ndugu dhidi ya asiye ndugu.
Mwenye ushahidi na taratibu sahihi — asihukumu kwa hisia, uvumi au upendeleo.
Mwenye kumcha Allah — akitambua kwamba hukumu yake ya duniani itahukumiwa pia mbele ya Allah.
Pia kuna hadithi nyingine ambapo Mtume ﷺ alionya kuhusu rushwa katika hukumu, na Qur'an inasisitiza:
“Hakika Allah anawaamrisha mzirudishe amana kwa wenyewe, na mnapohukumu baina ya watu, mhukumu kwa uadilifu.”
(Qur'an 4:58)
Kwa hiyo, katika mtazamo wa Kiislamu, mahakama si mahali pa kulipiza kisasi wala kutetea upande fulani; ni chombo cha kurejesha haki na kuzuia dhuluma.
JEE MAJAJI HAO KWA SASA WAPO KATIKA MAHAKAMA ZETU HIZI ZA SASA TUNAZOZIITA ZA DEMOKRASIA ?