Rorscharch
JF-Expert Member
- Jul 22, 2013
- 1,435
- 3,120
Katika taswira ya ulimwengu wa kisasa, Uingereza bado inajulikana kama taifa lenye historia tajiri ya mafanikio ya kiuchumi. Hata hivyo, chini ya uso wa fahari hiyo, kuna ukweli mchungu: taifa hili lipo katika mchakato wa kudhoofika kiuchumi kwa kasi inayotisha. Kupitia historia yake ya kisiasa na kiuchumi, tunaweza kuelewa jinsi taifa lililowahi kuwa kitovu cha mapinduzi ya viwanda sasa linavyoshuka daraja kuelekea kwenye hali ya taifa linalotatizika kiuchumi.
London: Kisiwa cha Utajiri Kwenye Bahari ya Ukosefu
London, jiji la ndoto na mojawapo ya maeneo tajiri zaidi duniani, linachangia takriban nusu ya pato la taifa (GDP) la Uingereza. Ikiwa London ingekuwa taifa huru, uchumi wake ungefikia thamani ya dola bilioni 652, ukichukua nafasi ya 22 duniani, mbele ya mataifa kama Argentina na Sweden. Lakini mafanikio haya ya London ni ya kipekee; sehemu kubwa ya Uingereza haiwezi kujivunia neema kama hii.
Bila mchango wa London, pato la taifa la Uingereza lingepungua kwa 14%, likishusha viwango vya maisha vya raia wake hadi karibu na vile vya jimbo masikini la Mississippi nchini Marekani. Tofauti hii inathibitisha ukweli mmoja usiopingika: ukuaji wa uchumi wa Uingereza umeegemea mno kwenye sehemu moja, huku maeneo mengine yakibaki nyuma.
Miaka Kumi ya Kudumaa: Kwa Nini Waingereza Wanazidi Kuwa Maskini?
Kwa miaka kumi iliyopita, hali ya maisha ya Waingereza imezorota kwa kiwango cha kutisha. Mapato halisi ya watu, baada ya makato ya kodi na msaada wa kijamii, yamebaki palepale, huku gharama za maisha zikipanda kwa kasi. Wakati huo huo, uzalishaji (productivity) umeendelea kushuka, na kufanya Uingereza kuwa miongoni mwa mataifa yenye uzalishaji mdogo zaidi kati ya mataifa yaliyoendelea kiuchumi.
Mbali na hayo, bei za nyumba zimepaa, na kusababisha Uingereza kuwa nchi inayoongoza duniani kwa idadi ya watu wasio na makazi. Matatizo haya hayajatokea kwa bahati mbaya; ni matokeo ya maamuzi ya kisiasa yaliyozembea kwa muda mrefu.
Ikiwa taifa la kwanza duniani kuingia kwenye mapinduzi ya viwanda, Uingereza sasa inakaribia kuwa taifa la kwanza kuondoka rasmi kwenye viwanda. Mwelekeo wake wa kudhoofika kiuchumi si tukio la ghafla, bali ni mchakato wa polepole uliochochewa na sera zisizo na mtazamo wa muda mrefu.
Vyanzo vya Mdororo wa Uingereza
Matatizo ya kiuchumi ya Uingereza hayakuanza jana. Mizizi yake inarudi nyuma hadi mdororo wa kifedha wa 2008, ambao ulitikisa uchumi wa dunia. Mataifa mengi yaliathirika, lakini namna Uingereza ilivyokabiliana na hali hiyo ndiyo iliyoweka msingi wa matatizo yake ya sasa.
Serikali ilikopa pauni bilioni 141 ili kuokoa mabenki, lakini badala ya kuwekeza kwenye ukuaji wa kiuchumi, ilichagua sera za kubana matumizi (austerity). Hakukuwa na ongezeko la mshahara wa chini, hakukuwa na msaada wa kodi, na hakukuwa na mpango wa kuongeza nafasi za ajira. Matokeo yake, pato la kaya lilishuka na kusalia chini kwa miaka 15 mfululizo, hali ambayo wachumi huiita “muongo uliopotea” (lost decade).
Mnamo 2007, kaya ya kawaida ya Uingereza ilikuwa na pato la asilimia 8 chini ya ile ya Norway na asilimia 6 nyuma ya Marekani. Hivi sasa, tofauti hiyo imeongezeka: Waingereza wako nyuma kwa asilimia 20 dhidi ya Norway na asilimia 16 dhidi ya Marekani.
Brexit, COVID-19, na Vita vya Ukraine: Msumari wa Mwisho wa Jeneza
Kwa zaidi ya mwongo mmoja, hali ilikuwa mbaya, lakini Brexit ndiyo ilitia chumvi kwenye kidonda. Uamuzi wa kujitoa kwenye Umoja wa Ulaya ulisababisha wawekezaji wakubwa kuondoa mitaji yao, huku uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje ukishuka kwa asilimia 25 kati ya 2016 na 2021.
Halafu janga la COVID-19 likaja. Ili kusaidia uchumi uliokuwa ukisambaratika, serikali ilikopa pauni bilioni 280 zaidi. Ingawa hatua hiyo ilionekana kuwa ya lazima, fedha hizo zilikopwa wakati ambapo viwango vya riba vilikuwa vya chini mno (0.1%). Serikali ilitarajia kwamba deni hilo lingeweza kulipwa kwa urahisi, lakini haikutarajia mabadiliko makubwa ya kiuchumi yaliyofuata.
Mwaka 2022, Urusi ilipoivamia Ukraine, mataifa ya Magharibi, ikiwemo Uingereza, yaliweka vikwazo vya kiuchumi dhidi ya Urusi, jambo lililopelekea mfumuko wa bei za mafuta na nishati barani Ulaya. Serikali ya Uingereza ililazimika kutoa msaada wa kifedha wa kati ya pauni bilioni 60 hadi 100 kwa wananchi ili kupunguza athari za kupanda kwa gharama za maisha.
Tatizo lililojitokeza ni kwamba misaada hii iliongeza deni la taifa kwa kiwango kikubwa. Kabla ya mgogoro wa nishati, Uingereza ilikuwa ikilipa pauni bilioni 40 kwa mwaka kuhudumia deni lake. Sasa kiasi hicho kimepanda hadi pauni bilioni 100 kwa mwaka – ongezeko la pauni bilioni 60, sawa na bajeti nzima ya ulinzi wa taifa.
Tatizo la Ajira na Mzozo wa Wahamiaji
Katika nchi zilizoendelea, baada ya janga la COVID-19, watu walirudi kazini na uchumi ukashika kasi. Lakini kwa Uingereza, hali ilikuwa tofauti. Takwimu zinaonyesha kuwa takriban watu milioni 11 wako nje ya soko la ajira, wakiitwa “wasiotumika kiuchumi” (economically inactive).
Tatizo hili limeifanya serikali kuongeza idadi ya wahamiaji ili kujaza pengo la wafanyakazi. Kwa miaka ya karibuni, wahamiaji wengi kutoka Asia Kusini na Afrika wameingia nchini humo. Ingawa wamechangia kuziba pengo la ajira, ujio wao umeibua mivutano ya kijamii, huku maandamano na ghasia za kupinga wahamiaji zikiripotiwa katika zaidi ya miji 20 nchini humo.
Je, Kuna Tumaini kwa Uingereza?
Kuporomoka kwa uchumi wa Uingereza si tukio la kipekee. Mataifa mengi yamepitia nyakati ngumu kabla ya kuinuka tena. Bado London inasalia kuwa kitovu cha ubunifu na utajiri, na historia inatufundisha kuwa uchumi unaweza kufufuka ikiwa sera sahihi zitachukuliwa.
Hata hivyo, kwa sasa, Uingereza inafanya kazi kama uchumi wa dunia ya tatu uliobebwa na jiji moja lenye utajiri mkubwa. Bila hatua madhubuti za kurekebisha hali ya pato la wananchi, uzalishaji, na usimamizi wa deni la taifa, huenda siku si nyingi Uingereza ikawa kielelezo cha taifa lililopanda juu, lakini likashindwa kuhimili upepo mkali wa mageuzi ya kiuchumi.
“Aliye juu msubirie chini, cha msingi mijeledi usiizoee.”
London: Kisiwa cha Utajiri Kwenye Bahari ya Ukosefu
London, jiji la ndoto na mojawapo ya maeneo tajiri zaidi duniani, linachangia takriban nusu ya pato la taifa (GDP) la Uingereza. Ikiwa London ingekuwa taifa huru, uchumi wake ungefikia thamani ya dola bilioni 652, ukichukua nafasi ya 22 duniani, mbele ya mataifa kama Argentina na Sweden. Lakini mafanikio haya ya London ni ya kipekee; sehemu kubwa ya Uingereza haiwezi kujivunia neema kama hii.
Bila mchango wa London, pato la taifa la Uingereza lingepungua kwa 14%, likishusha viwango vya maisha vya raia wake hadi karibu na vile vya jimbo masikini la Mississippi nchini Marekani. Tofauti hii inathibitisha ukweli mmoja usiopingika: ukuaji wa uchumi wa Uingereza umeegemea mno kwenye sehemu moja, huku maeneo mengine yakibaki nyuma.
Miaka Kumi ya Kudumaa: Kwa Nini Waingereza Wanazidi Kuwa Maskini?
Kwa miaka kumi iliyopita, hali ya maisha ya Waingereza imezorota kwa kiwango cha kutisha. Mapato halisi ya watu, baada ya makato ya kodi na msaada wa kijamii, yamebaki palepale, huku gharama za maisha zikipanda kwa kasi. Wakati huo huo, uzalishaji (productivity) umeendelea kushuka, na kufanya Uingereza kuwa miongoni mwa mataifa yenye uzalishaji mdogo zaidi kati ya mataifa yaliyoendelea kiuchumi.
Mbali na hayo, bei za nyumba zimepaa, na kusababisha Uingereza kuwa nchi inayoongoza duniani kwa idadi ya watu wasio na makazi. Matatizo haya hayajatokea kwa bahati mbaya; ni matokeo ya maamuzi ya kisiasa yaliyozembea kwa muda mrefu.
Ikiwa taifa la kwanza duniani kuingia kwenye mapinduzi ya viwanda, Uingereza sasa inakaribia kuwa taifa la kwanza kuondoka rasmi kwenye viwanda. Mwelekeo wake wa kudhoofika kiuchumi si tukio la ghafla, bali ni mchakato wa polepole uliochochewa na sera zisizo na mtazamo wa muda mrefu.
Vyanzo vya Mdororo wa Uingereza
Matatizo ya kiuchumi ya Uingereza hayakuanza jana. Mizizi yake inarudi nyuma hadi mdororo wa kifedha wa 2008, ambao ulitikisa uchumi wa dunia. Mataifa mengi yaliathirika, lakini namna Uingereza ilivyokabiliana na hali hiyo ndiyo iliyoweka msingi wa matatizo yake ya sasa.
Serikali ilikopa pauni bilioni 141 ili kuokoa mabenki, lakini badala ya kuwekeza kwenye ukuaji wa kiuchumi, ilichagua sera za kubana matumizi (austerity). Hakukuwa na ongezeko la mshahara wa chini, hakukuwa na msaada wa kodi, na hakukuwa na mpango wa kuongeza nafasi za ajira. Matokeo yake, pato la kaya lilishuka na kusalia chini kwa miaka 15 mfululizo, hali ambayo wachumi huiita “muongo uliopotea” (lost decade).
Mnamo 2007, kaya ya kawaida ya Uingereza ilikuwa na pato la asilimia 8 chini ya ile ya Norway na asilimia 6 nyuma ya Marekani. Hivi sasa, tofauti hiyo imeongezeka: Waingereza wako nyuma kwa asilimia 20 dhidi ya Norway na asilimia 16 dhidi ya Marekani.
Brexit, COVID-19, na Vita vya Ukraine: Msumari wa Mwisho wa Jeneza
Kwa zaidi ya mwongo mmoja, hali ilikuwa mbaya, lakini Brexit ndiyo ilitia chumvi kwenye kidonda. Uamuzi wa kujitoa kwenye Umoja wa Ulaya ulisababisha wawekezaji wakubwa kuondoa mitaji yao, huku uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje ukishuka kwa asilimia 25 kati ya 2016 na 2021.
Halafu janga la COVID-19 likaja. Ili kusaidia uchumi uliokuwa ukisambaratika, serikali ilikopa pauni bilioni 280 zaidi. Ingawa hatua hiyo ilionekana kuwa ya lazima, fedha hizo zilikopwa wakati ambapo viwango vya riba vilikuwa vya chini mno (0.1%). Serikali ilitarajia kwamba deni hilo lingeweza kulipwa kwa urahisi, lakini haikutarajia mabadiliko makubwa ya kiuchumi yaliyofuata.
Mwaka 2022, Urusi ilipoivamia Ukraine, mataifa ya Magharibi, ikiwemo Uingereza, yaliweka vikwazo vya kiuchumi dhidi ya Urusi, jambo lililopelekea mfumuko wa bei za mafuta na nishati barani Ulaya. Serikali ya Uingereza ililazimika kutoa msaada wa kifedha wa kati ya pauni bilioni 60 hadi 100 kwa wananchi ili kupunguza athari za kupanda kwa gharama za maisha.
Tatizo lililojitokeza ni kwamba misaada hii iliongeza deni la taifa kwa kiwango kikubwa. Kabla ya mgogoro wa nishati, Uingereza ilikuwa ikilipa pauni bilioni 40 kwa mwaka kuhudumia deni lake. Sasa kiasi hicho kimepanda hadi pauni bilioni 100 kwa mwaka – ongezeko la pauni bilioni 60, sawa na bajeti nzima ya ulinzi wa taifa.
Tatizo la Ajira na Mzozo wa Wahamiaji
Katika nchi zilizoendelea, baada ya janga la COVID-19, watu walirudi kazini na uchumi ukashika kasi. Lakini kwa Uingereza, hali ilikuwa tofauti. Takwimu zinaonyesha kuwa takriban watu milioni 11 wako nje ya soko la ajira, wakiitwa “wasiotumika kiuchumi” (economically inactive).
Tatizo hili limeifanya serikali kuongeza idadi ya wahamiaji ili kujaza pengo la wafanyakazi. Kwa miaka ya karibuni, wahamiaji wengi kutoka Asia Kusini na Afrika wameingia nchini humo. Ingawa wamechangia kuziba pengo la ajira, ujio wao umeibua mivutano ya kijamii, huku maandamano na ghasia za kupinga wahamiaji zikiripotiwa katika zaidi ya miji 20 nchini humo.
Je, Kuna Tumaini kwa Uingereza?
Kuporomoka kwa uchumi wa Uingereza si tukio la kipekee. Mataifa mengi yamepitia nyakati ngumu kabla ya kuinuka tena. Bado London inasalia kuwa kitovu cha ubunifu na utajiri, na historia inatufundisha kuwa uchumi unaweza kufufuka ikiwa sera sahihi zitachukuliwa.
Hata hivyo, kwa sasa, Uingereza inafanya kazi kama uchumi wa dunia ya tatu uliobebwa na jiji moja lenye utajiri mkubwa. Bila hatua madhubuti za kurekebisha hali ya pato la wananchi, uzalishaji, na usimamizi wa deni la taifa, huenda siku si nyingi Uingereza ikawa kielelezo cha taifa lililopanda juu, lakini likashindwa kuhimili upepo mkali wa mageuzi ya kiuchumi.
“Aliye juu msubirie chini, cha msingi mijeledi usiizoee.”
