1. Asili ya Pasaka ya Kiebrania (Passover)
Pasaka halisi, inayojulikana kama Pasaka ya Kiebrania (Hebrew Passover), ilianzishwa na Mungu mwenyewe kupitia Musa katika Agano la Kale. Inatajwa kwa mara ya kwanza katika Kitabu cha Kutoka 12, ambapo Mungu aliwaagiza Waisraeli kuchinja mwana-kondoo asiye na dosari na kupaka damu kwenye miimo ya milango yao. Hii ilikuwa kama alama ya kuwaepusha wakati wa “malaika wa mauti” alipokuja kuua wazaliwa wa kwanza wa Wamisri.
Lengo kuu:
- Kumbukumbu ya ukombozi wa Waisraeli kutoka utumwa wa Misri.
- Mwanzo wa taifa la Israeli kama watu wa Mungu.
- Mwana-kondoo wa Pasaka alionyesha kiishara (symbolic) kile ambacho baadaye Yesu angefanya – kutoa uhai wake kwa ajili ya dunia
Rejea: Kutoka 12, Mambo ya Walawi 23:5, Kumbukumbu la Torati 16.
2. Yesu Kristo na Pasaka
Katika Agano Jipya, Yesu anachukuliwa kama Mwana-kondoo wa Mungu (Lamb of God – Yohana 1:29). Alisulubiwa wakati wa sherehe ya Pasaka ya Kiyahudi, kwa tarehe ya 14 Nisan. Katika Mathayo 26, Yesu alikula "karamu ya mwisho" (Last Supper) na wanafunzi wake – ambayo ilikuwa Seder (chakula cha Pasaka cha Kiebrania).
Yesu alikufa kama utimilifu wa Pasaka ile – akawa dhabihu halisi ya ukombozi wa wanadamu kutoka utumwa wa dhambi.
1 Wakorintho 5:7 – “Kristo, mwana-kondoo wetu wa Pasaka, amekwisha kuchinjwa.”
3. Mabadiliko ya Kihistoria: Kutoka Pasaka hadi Easter
Baada ya karne kadhaa, hasa katika karne ya 2–4 BK, kulikuwa na mvutano mkubwa kuhusu tarehe sahihi ya kumkumbuka Kristo. Watu waliokuwa wakiheshimu kalenda ya Kiyahudi waliendelea kuiadhimisha Pasaka kwa tarehe 14 Nisan (iwe ni Jumanne, Ijumaa au Jumatatu), waliitwa Quartodecimans.
Lakini wengine, wakiongozwa na makanisa ya Roma, walitaka Pasaka iadhimishwe kila Jumapili baada ya mwezi mpevu wa Spring (pasipokuwa na uhusiano na kalenda ya Kiebrania). Hii ilianzisha mgawanyiko.
Mwaka 325 BK kwenye Baraza la Nicaea, chini ya mfalme Constantine, iliamuliwa rasmi kwamba Easter iadhimishwe kila Jumapili baada ya mwezi mpevu wa spring (equinox), si tena kwa tarehe ya Kiebrania.
Sababu kuu ya Constantine:
- Alitaka kutenganisha Ukristo na kile alichokiita “mapokeo ya Kiyahudi”.
- Alitamani umoja wa kidola wa Dola ya Kirumi kupitia dini moja ya ki-Roma.
Chanzo: Baraza la Nicaea, The Catholic Encyclopedia
First ecumenical council, held in 325 to combat Arianism
www.newadvent.org
4. Jina “Easter” na Asili Yake ya Kipagani
Neno “Easter” halitokani na Biblia. Linatoka kwa mungu wa Kipagani aitwaye
Ēostre (au Ostara), ambaye alikuwa akiabudiwa na Wagerumani wa kale kama mungu wa uzazi, masika na mwangaza wa jua. Mwezi wa Aprili uliitwa kwa jina lake. Mwana-historia Bede ndiye aliyeandika kwanza kuhusu mungu huyu katika karne ya 8.
Mila zilizoingia katika Easter:
Mayai: ishara ya uzazi mpya na maisha.
- Sungura (Easter Bunny): mnyama anayezaa sana, ishara ya rutuba.
- Mapambo ya maua na mizizi ya spring: yote yalihusiana na uzazi na mazao ya ardhi. Hakuna hata moja kati ya haya linapatikana katika Biblia.
Chanzo: Bede, Ecclesiastical History of the English People,
Smithsonian:
https://www.smithsonianmag.com/history
5. Athari kwa Wakristo wa Leo
Wengi wa Wakristo leo huadhimisha “Easter” kama kumbukumbu ya kifo na ufufuo wa Yesu. Lakini hawafahamu kuwa wanatumia jina la kipagani, kalenda iliyobadilishwa na mila zisizo za kibiblia.
Kwa baadhi ya makundi kama Waadventista Wasabato, Wayahudi-Messiah, na WaKristo wa Biblia pekee, kuna juhudi za kurudi katika:
- Kutunza Pasaka ya Biblia (kwa tarehe ya 14 Nisan).
- Kuondoa mapokeo ya kipagani kama sungura na mayai.
- Kuadhimisha Meza ya Bwana kama alivyoagiza Yesu mwenyewe.
6. Je, ni kosa kuadhimisha Easter?
Swali hili halina jibu moja kwa moja. Lakini linahitaji tafakari binafsi:
- Je, ninaelewa chimbuko na maana ya kile ninachoadhimisha?
- Je, ninamkumbuka Yesu kwa namna aliyoagiza au kwa mila za wanadamu?
Yesu alisema: “Kwa bure waniabudu, wakifundisha mafundisho ya wanadamu kama maagizo ya Mungu.” – Marko 7:7
Hitimisho: Pasaka ya Biblia ni tukio la ukombozi, lina mizizi ya kweli ya kiroho. Easter kama tunavyoijua leo ni mchanganyiko wa ukristo, siasa ya Kirumi, na mapokeo ya kipagani. Ikiwa tunapenda ukweli, labda ni wakati wa kujiuliza: Je, tunamkumbuka Kristo kwa namna aliyotaka, au kwa namna ilivyokubalika duniani?
Rejea za Kusaidia Zaidi:
Encyclopedia Britannica – Easter
Council of Nicaea – Catholic Encyclopedia
Jewish Virtual Library – Origins of Easter
Smithsonian Magazine – Easter Bunny and eggs
