Rorscharch
JF-Expert Member
- Jul 22, 2013
- 878
- 2,014
UFISADI WA ELF AQUITAINE: NJAMA ZA KIFEDHA KATI YA UFRANSA NA AFRIKA
Mwaka ni Julai 1994. Mdhibiti wa masoko ya fedha wa Ufaransa ametuma ripoti yenye utata kwa Ofisi ya Mwendesha Mashtaka wa Umma wa Paris. Ripoti hiyo ilihusu uwekezaji wa kutiliwa shaka uliofanywa na moja ya kampuni kubwa za mafuta nchini Ufaransa kwa kushirikiana na benki mashuhuri, wakiunga mkono kundi la viwanda vya nguo lililokuwa likihangaika kifedha. Kilichozua hofu si tu hali ya uwekezaji huo, bali pia mazingira yaliyohusisha uwekezaji huo, ikihisiwa kuwepo kwa ufisadi wa kifedha.
Mwezi mmoja baadaye, mnamo Agosti 18, 1994, mashaka hayo yalipelekea kufunguliwa kwa uchunguzi wa kisheria dhidi ya "matumizi mabaya ya mali za kijamii." Uchunguzi huo uliendeshwa na jaji mashuhuri wa Ufaransa, Eva Joly, aliyekuwa na uzoefu mkubwa katika kesi za ufisadi wa kifedha na rushwa za makampuni. Hali ilivyozidi kuchunguzwa, ilibainika kuwa kampuni hiyo ya mafuta haikuwa ikifanya biashara katika Ufaransa pekee, bali pia katika Hispania, Ujerumani, na zaidi ya yote, barani Afrika. Uchunguzi huo ulifichua jinsi kampuni hiyo ilivyotumia hongo na ushawishi kuhakikisha inapata mikataba ya mafuta yenye faida kubwa kutoka kwa viongozi wa Afrika, mara nyingi kwa gharama ya maendeleo ya mataifa yao.
Kwa zaidi ya miaka minane, uchunguzi huo ulizalisha zaidi ya kurasa 45,000 za nyaraka, ukifunua mojawapo ya kashfa kubwa zaidi za kifisadi barani Ulaya tangu Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Swali kuu lililojitokeza ni: Ni nafasi gani Afrika ilichukua katika ufisadi huu mkubwa? Kampuni ya mafuta ya Kifaransa ilikuaje na ushawishi mkubwa kiasi hicho barani Afrika? Na ni nani walioshiriki katika kashfa hii?
Hii ndiyo hadithi ya Elf Aquitaine, mojawapo ya mitandao ya ufisadi wa mafuta iliyovuruga siasa na uchumi wa Afrika kwa miongo kadhaa.
KUANZISHWA KWA ELF NA KUSAMBAA KWAKE AFRIKA
Mnamo 1963, Ufaransa, ikiwa na lengo la kujitegemea katika sekta ya nishati, ilianzisha Elf Aquitaine kama kampuni ya mafuta inayomilikiwa na serikali chini ya utawala wa Rais Charles de Gaulle. Hata hivyo, kampuni hiyo haikusalia kuwa biashara ya kawaida ya mafuta pekee; iligeuka kuwa chombo cha siri cha maslahi ya kisiasa ya Ufaransa, hasa barani Afrika.
Ufaransa ilikumbwa na changamoto kubwa: utegemezi wake kwa mafuta kutoka Algeria ulikuwa hatarini, hasa baada ya Algeria kujipatia uhuru mwaka 1962 na kutaifisha sekta yake ya mafuta. Hivyo basi, Elf ilihamia Gabon, nchi ambayo ilikuwa tayari imepata uhuru wake mwaka 1960, na kuanzisha shughuli za uchimbaji wa mafuta. Gabon ikawa mhimili mkuu wa sera za mafuta za Ufaransa.
Ingawa mataifa mengi ya Afrika yalikuwa yamepata uhuru, Ufaransa bado ilikuwa inahakikisha inadhibiti rasilimali zao muhimu kama mafuta, gesi, dhahabu, na urani. Mwelekeo huu wa kikoloni wa kisasa ulizaa mfumo ulioitwa France-Afrique—mtandao wa siri wa mahusiano ya kisiasa na kiuchumi ulioruhusu Ufaransa kuendelea kuwa na ushawishi mkubwa katika mataifa yake ya zamani ya kikoloni.
MITANDAO YA ELF NA WAANDISHI WAKE
Katika uendeshaji wake, Elf ilikuwa na viongozi wawili wenye ushawishi mkubwa:
1. Pierre Guillaumat, mkuu wa kwanza wa Elf, aliyesimamia mabadiliko ya kampuni kutoka biashara ya kawaida hadi chombo cha kifedha cha operesheni za siri za Ufaransa, hasa barani Afrika.
2. Jacques Foccart, mshauri mkuu wa Rais de Gaulle katika masuala ya Afrika, aliyebuni mfumo wa France-Afrique ambao ulidumisha udhibiti wa Ufaransa kwa viongozi wa Afrika kupitia ushawishi wa kisiasa, kiuchumi, na hata wa kijeshi.
Elf haikujihusisha tu na uchimbaji wa mafuta, bali pia ilihusika katika kufadhili tawala za kidikteta, kuweka viongozi waliokuwa watiifu kwa Ufaransa madarakani, na kuhujumu wapinzani wa kisiasa katika mataifa ya Kiafrika. Kwa mfano, Elf ilihusika moja kwa moja katika kulipa hongo ya hadi dola milioni 50 kila mwaka kwa viongozi wa Afrika ili kuhakikisha kuwa kampuni za mafuta za Marekani na Uingereza hazipati nafasi ya kuendesha shughuli za mafuta katika nchi hizo.
Lakini swali linabaki: Fedha hizi zilitoka wapi na zilihamishwaje?
UFISADI WA ELF NA WAATHIRIKA WAKE BARANI AFRIKA
Elf ilikuwa na akaunti ya siri iliyojulikana kama Elf Fund, ambayo ilikuwa hazina ya kificho kwa ajili ya kulipa hongo, kufadhili kampeni za kisiasa, na kuwatajirisha viongozi wa kampuni hiyo. Uchunguzi ulibaini kuwa katika nchi kama Gabon, Congo-Brazzaville, na Angola, Elf ilihakikisha kwamba mikataba mikubwa ya mafuta inapeanwa kwa kampuni za Kifaransa kupitia malipo ya siri kwa viongozi wa Afrika.
Kwa mfano, nchini Gabon, Elf ilihusiana kwa karibu na Omar Bongo, rais wa nchi hiyo kwa zaidi ya miaka 30. Bongo alihifadhi utawala wake kwa msaada wa kifedha kutoka Elf, huku raia wa Gabon wakizidi kuingia katika umaskini. Malipo hayo ya kificho yaliwafanya viongozi wa Kiafrika kuwa wategemezi wa Ufaransa, hivyo kudhoofisha demokrasia na uwajibikaji katika mataifa yao.
Nchini Congo-Brazzaville, Elf ilimsaidia Denis Sassou Nguesso, kiongozi wa kutoka kaskazini mwa nchi hiyo, kudhibiti siasa za nchi kwa miaka mingi. Elf ilimfadhili mpinzani wake, Pascal Lissouba, kwa lengo la kumdhibiti, lakini baada ya Lissouba kushinda uchaguzi na kujaribu kujitegemea kifedha kupitia kampuni za mafuta za Marekani, Elf ilimgeuka na kusaidia mapinduzi yaliyomrudisha Sassou Nguesso madarakani mnamo 1997.
Hali hii ilijirudia nchini Angola, ambapo Elf ilimsaidia José Eduardo dos Santos kuimarisha utawala wake kwa msaada wa kifedha, huku ikihakikisha kuwa mikataba mikubwa ya mafuta inaendelea kunufaisha Ufaransa.
NJAMA ZA KIFEDHA NA UHUSIANO NA UONGOZI WA KIFARANSA
Uchunguzi wa Eva Joly ulifunua kuwa pesa zilizopatikana kupitia Elf zilitumika pia kufadhili siasa za ndani za Ufaransa. Katika mwaka wa 1989, Rais François Mitterrand alihakikisha kuwa fedha zilizopatikana kutoka kwa viongozi wa Kiafrika kupitia Elf zinagawanywa kwa vyama vyote vya kisiasa nchini Ufaransa, ili kuhakikisha kuwa hakuna upande ungejaribu kuvuruga mfumo wa France-Afrique.
Katika kipindi cha uchunguzi, ilibainika kuwa Elf ilikuwa na mtandao mkubwa wa akaunti za kificho huko Uswisi na Liechtenstein, ambapo viongozi wa Kiafrika walihifadhi mabilioni ya dola huku nchi zao zikiendelea kuwa na madeni makubwa.
HITIMISHO: URITHI WA ELF NA ATHARI KWA AFRIKA
Elf haikuwa kampuni ya mafuta tu; ilikuwa chombo cha kisiasa kilichotumiwa na Ufaransa kuhakikisha maslahi yake yanadumu barani Afrika. Ilisaidia kuweka madarakani tawala za kidikteta, kufadhili vita vya wenyewe kwa wenyewe, na kuhakikisha mataifa ya Kiafrika yanaendelea kuwa tegemezi kwa Ufaransa.
Hata baada ya uchunguzi wa miaka minane, athari za Elf bado zinahisiwa barani Afrika. Uhusiano kati ya Ufaransa na mataifa yake ya zamani ya kikoloni unaendelea kuwa wa utata, huku maswali yakiibuka kuhusu nani hasa amenufaika na utajiri wa Afrika.
Kwa Afrika, historia ya Elf ni somo la jinsi rasilimali asilia zinaweza kuwa chanzo cha utajiri mkubwa, lakini pia uharibifu mkubwa ikiwa hazitasimamiwa kwa uwazi na uwajibikaji.
Mwaka ni Julai 1994. Mdhibiti wa masoko ya fedha wa Ufaransa ametuma ripoti yenye utata kwa Ofisi ya Mwendesha Mashtaka wa Umma wa Paris. Ripoti hiyo ilihusu uwekezaji wa kutiliwa shaka uliofanywa na moja ya kampuni kubwa za mafuta nchini Ufaransa kwa kushirikiana na benki mashuhuri, wakiunga mkono kundi la viwanda vya nguo lililokuwa likihangaika kifedha. Kilichozua hofu si tu hali ya uwekezaji huo, bali pia mazingira yaliyohusisha uwekezaji huo, ikihisiwa kuwepo kwa ufisadi wa kifedha.
Mwezi mmoja baadaye, mnamo Agosti 18, 1994, mashaka hayo yalipelekea kufunguliwa kwa uchunguzi wa kisheria dhidi ya "matumizi mabaya ya mali za kijamii." Uchunguzi huo uliendeshwa na jaji mashuhuri wa Ufaransa, Eva Joly, aliyekuwa na uzoefu mkubwa katika kesi za ufisadi wa kifedha na rushwa za makampuni. Hali ilivyozidi kuchunguzwa, ilibainika kuwa kampuni hiyo ya mafuta haikuwa ikifanya biashara katika Ufaransa pekee, bali pia katika Hispania, Ujerumani, na zaidi ya yote, barani Afrika. Uchunguzi huo ulifichua jinsi kampuni hiyo ilivyotumia hongo na ushawishi kuhakikisha inapata mikataba ya mafuta yenye faida kubwa kutoka kwa viongozi wa Afrika, mara nyingi kwa gharama ya maendeleo ya mataifa yao.
Kwa zaidi ya miaka minane, uchunguzi huo ulizalisha zaidi ya kurasa 45,000 za nyaraka, ukifunua mojawapo ya kashfa kubwa zaidi za kifisadi barani Ulaya tangu Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Swali kuu lililojitokeza ni: Ni nafasi gani Afrika ilichukua katika ufisadi huu mkubwa? Kampuni ya mafuta ya Kifaransa ilikuaje na ushawishi mkubwa kiasi hicho barani Afrika? Na ni nani walioshiriki katika kashfa hii?
Hii ndiyo hadithi ya Elf Aquitaine, mojawapo ya mitandao ya ufisadi wa mafuta iliyovuruga siasa na uchumi wa Afrika kwa miongo kadhaa.
KUANZISHWA KWA ELF NA KUSAMBAA KWAKE AFRIKA
Mnamo 1963, Ufaransa, ikiwa na lengo la kujitegemea katika sekta ya nishati, ilianzisha Elf Aquitaine kama kampuni ya mafuta inayomilikiwa na serikali chini ya utawala wa Rais Charles de Gaulle. Hata hivyo, kampuni hiyo haikusalia kuwa biashara ya kawaida ya mafuta pekee; iligeuka kuwa chombo cha siri cha maslahi ya kisiasa ya Ufaransa, hasa barani Afrika.
Ufaransa ilikumbwa na changamoto kubwa: utegemezi wake kwa mafuta kutoka Algeria ulikuwa hatarini, hasa baada ya Algeria kujipatia uhuru mwaka 1962 na kutaifisha sekta yake ya mafuta. Hivyo basi, Elf ilihamia Gabon, nchi ambayo ilikuwa tayari imepata uhuru wake mwaka 1960, na kuanzisha shughuli za uchimbaji wa mafuta. Gabon ikawa mhimili mkuu wa sera za mafuta za Ufaransa.
Ingawa mataifa mengi ya Afrika yalikuwa yamepata uhuru, Ufaransa bado ilikuwa inahakikisha inadhibiti rasilimali zao muhimu kama mafuta, gesi, dhahabu, na urani. Mwelekeo huu wa kikoloni wa kisasa ulizaa mfumo ulioitwa France-Afrique—mtandao wa siri wa mahusiano ya kisiasa na kiuchumi ulioruhusu Ufaransa kuendelea kuwa na ushawishi mkubwa katika mataifa yake ya zamani ya kikoloni.
MITANDAO YA ELF NA WAANDISHI WAKE
Katika uendeshaji wake, Elf ilikuwa na viongozi wawili wenye ushawishi mkubwa:
1. Pierre Guillaumat, mkuu wa kwanza wa Elf, aliyesimamia mabadiliko ya kampuni kutoka biashara ya kawaida hadi chombo cha kifedha cha operesheni za siri za Ufaransa, hasa barani Afrika.
2. Jacques Foccart, mshauri mkuu wa Rais de Gaulle katika masuala ya Afrika, aliyebuni mfumo wa France-Afrique ambao ulidumisha udhibiti wa Ufaransa kwa viongozi wa Afrika kupitia ushawishi wa kisiasa, kiuchumi, na hata wa kijeshi.
Elf haikujihusisha tu na uchimbaji wa mafuta, bali pia ilihusika katika kufadhili tawala za kidikteta, kuweka viongozi waliokuwa watiifu kwa Ufaransa madarakani, na kuhujumu wapinzani wa kisiasa katika mataifa ya Kiafrika. Kwa mfano, Elf ilihusika moja kwa moja katika kulipa hongo ya hadi dola milioni 50 kila mwaka kwa viongozi wa Afrika ili kuhakikisha kuwa kampuni za mafuta za Marekani na Uingereza hazipati nafasi ya kuendesha shughuli za mafuta katika nchi hizo.
Lakini swali linabaki: Fedha hizi zilitoka wapi na zilihamishwaje?
UFISADI WA ELF NA WAATHIRIKA WAKE BARANI AFRIKA
Elf ilikuwa na akaunti ya siri iliyojulikana kama Elf Fund, ambayo ilikuwa hazina ya kificho kwa ajili ya kulipa hongo, kufadhili kampeni za kisiasa, na kuwatajirisha viongozi wa kampuni hiyo. Uchunguzi ulibaini kuwa katika nchi kama Gabon, Congo-Brazzaville, na Angola, Elf ilihakikisha kwamba mikataba mikubwa ya mafuta inapeanwa kwa kampuni za Kifaransa kupitia malipo ya siri kwa viongozi wa Afrika.
Kwa mfano, nchini Gabon, Elf ilihusiana kwa karibu na Omar Bongo, rais wa nchi hiyo kwa zaidi ya miaka 30. Bongo alihifadhi utawala wake kwa msaada wa kifedha kutoka Elf, huku raia wa Gabon wakizidi kuingia katika umaskini. Malipo hayo ya kificho yaliwafanya viongozi wa Kiafrika kuwa wategemezi wa Ufaransa, hivyo kudhoofisha demokrasia na uwajibikaji katika mataifa yao.
Nchini Congo-Brazzaville, Elf ilimsaidia Denis Sassou Nguesso, kiongozi wa kutoka kaskazini mwa nchi hiyo, kudhibiti siasa za nchi kwa miaka mingi. Elf ilimfadhili mpinzani wake, Pascal Lissouba, kwa lengo la kumdhibiti, lakini baada ya Lissouba kushinda uchaguzi na kujaribu kujitegemea kifedha kupitia kampuni za mafuta za Marekani, Elf ilimgeuka na kusaidia mapinduzi yaliyomrudisha Sassou Nguesso madarakani mnamo 1997.
Hali hii ilijirudia nchini Angola, ambapo Elf ilimsaidia José Eduardo dos Santos kuimarisha utawala wake kwa msaada wa kifedha, huku ikihakikisha kuwa mikataba mikubwa ya mafuta inaendelea kunufaisha Ufaransa.
NJAMA ZA KIFEDHA NA UHUSIANO NA UONGOZI WA KIFARANSA
Uchunguzi wa Eva Joly ulifunua kuwa pesa zilizopatikana kupitia Elf zilitumika pia kufadhili siasa za ndani za Ufaransa. Katika mwaka wa 1989, Rais François Mitterrand alihakikisha kuwa fedha zilizopatikana kutoka kwa viongozi wa Kiafrika kupitia Elf zinagawanywa kwa vyama vyote vya kisiasa nchini Ufaransa, ili kuhakikisha kuwa hakuna upande ungejaribu kuvuruga mfumo wa France-Afrique.
Katika kipindi cha uchunguzi, ilibainika kuwa Elf ilikuwa na mtandao mkubwa wa akaunti za kificho huko Uswisi na Liechtenstein, ambapo viongozi wa Kiafrika walihifadhi mabilioni ya dola huku nchi zao zikiendelea kuwa na madeni makubwa.
HITIMISHO: URITHI WA ELF NA ATHARI KWA AFRIKA
Elf haikuwa kampuni ya mafuta tu; ilikuwa chombo cha kisiasa kilichotumiwa na Ufaransa kuhakikisha maslahi yake yanadumu barani Afrika. Ilisaidia kuweka madarakani tawala za kidikteta, kufadhili vita vya wenyewe kwa wenyewe, na kuhakikisha mataifa ya Kiafrika yanaendelea kuwa tegemezi kwa Ufaransa.
Hata baada ya uchunguzi wa miaka minane, athari za Elf bado zinahisiwa barani Afrika. Uhusiano kati ya Ufaransa na mataifa yake ya zamani ya kikoloni unaendelea kuwa wa utata, huku maswali yakiibuka kuhusu nani hasa amenufaika na utajiri wa Afrika.
Kwa Afrika, historia ya Elf ni somo la jinsi rasilimali asilia zinaweza kuwa chanzo cha utajiri mkubwa, lakini pia uharibifu mkubwa ikiwa hazitasimamiwa kwa uwazi na uwajibikaji.
