Dalton Elijah
JF-Expert Member
- Jul 19, 2022
- 968
- 1,978
Je, hali na hatima ya uhuru wa kitaaluma katika vyuo vikuu vya Afrika ikoje? Ni kwa jinsi gani na kwa nini vyuo vikuu barani Afrika vimepoteza uhuru wao wa masomo hapo kwanza? Je, ni aina gani zinazoendelea za mapambano na upinzani wa kurejesha uhuru wa kitaaluma katika elimu ya juu barani Afrika?
Hayo ni baadhi ya maswali ambayo Profesa Jeremiah Arowosegbe, mwanasayansi wa siasa katika Taasisi ya Mafunzo ya Asia na Afrika ya Chuo Kikuu cha Humboldt cha Berlin, anauliza. Ufahamu wake unaotokana na maswali haya umewasilishwa katika utafiti mpya , 'Vyuo vikuu vya Kiafrika na changamoto ya maendeleo ya baada ya ukoloni'.
Utafiti huo, unaoonekana katika toleo la hivi punde zaidi la Afrika , jarida lililochapishwa na Cambridge University Press, unaonyesha nafasi ya uongozi wa kisiasa wa Afrika, kuingiliwa na nchi za kigeni na mdororo wa maendeleo ya kiuchumi katika anguko na mgogoro unaoendelea wa elimu ya juu katika bara zima.
Kulingana na Arowosegbe, enzi ya dhahabu ya uhuru wa kitaaluma katika vyuo vikuu vya Afrika, ambapo taasisi zilikuwa na uhuru na ziliendesha mambo yao bila kuingiliwa sana, ilidumu tu kati ya mwishoni mwa miaka ya 1960 na 1970. "Lakini, baada ya hapo, wimbi la udhibiti wa serikali kiholela lilikatiza uendeshaji mzuri wa vyuo vikuu vya Kiafrika vya baada ya ukoloni," anasema Arowosegbe.
Tangu wakati huo, vyuo vikuu vya Kiafrika vimekuwa vikikabiliwa na kushuka kwa uhuru wa kitaaluma ambao umefafanuliwa kuwa uwezo wa maprofesa na wahadhiri kuwa na uhuru juu ya ufundishaji, utafiti, na nafasi ya kutoa mawazo kwa uhuru bila udhibiti wa nje au hofu ya athari.
Safari ya asali ya muda mfupi
Hata hivyo, Arowosegbe anahoji kwamba, katika hatua zao za kuondoka, kizazi cha kwanza cha vyuo vikuu vya Kiafrika vilikuwa na ushindani wa kimataifa na muhimu wa ndani na vilichangia uzalishaji wa kizazi cha pili na kilichofuata cha wasomi na kushiriki katika mijadala kuhusu masuala ya maendeleo ya Afrika.
Kulingana na Arowosegbe, wasomi wa awali wa baada ya ukoloni, hasa katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, nchini Tanzania, Chuo Kikuu cha Nairobi nchini Kenya, Chuo Kikuu cha Makerere nchini Uganda, Chuo Kikuu cha Ghana, na Chuo Kikuu cha Ibadan nchini Nigeria, walifurahia mijadala ambayo ililenga mapambano ya kihistoria ya kitabaka barani Afrika, ubeberu na ukoloni mamboleo pamoja na jukumu la mashirika ya kimataifa na serikali.
Mijadala mikali pia ilijikita katika kile kinachopaswa kuwa msimamo wa umoja wa Afrika katika mashindano ya Vita Baridi kati ya Magharibi na iliyokuwa Umoja wa Kisovieti pamoja na mustakabali wa uchumi wa kisiasa wa bara hilo.
Hata hivyo, fungate ya vyuo vikuu na watawala wapya wa Kiafrika baada ya ukoloni haikuwa ya muda mfupi, hasa pale wasomi wa vyuo vikuu walipokemea hali hiyo na kuwaona baadhi ya viongozi kuwa washiriki tu na wajumbe wakaaji wa tawala za zamani za kikoloni.
Lakini Arowosegbe anaeleza jinsi ya kukabiliana na yale waliyokuwa wakiona kuwa mawazo yenye misimamo mikali na kupokonya ukiritimba wa nafasi ya kiakili kutoka kwa vyuo vikuu, viongozi wa Kiafrika wa baada ya ukoloni walieleza kwa haraka mifumo ya itikadi kali ya kisiasa ambayo haikuwahi kuvuka zaidi ya maisha ya viongozi binafsi.
Kwa mfano, nchini Tanzania, Julius Nyerere alikuja na ' ujamaa ', mawazo ya kisiasa yenye msingi wa uchumi wa ushirika wa Afrika, wakati, huko Zambia, Kenneth Kaunda alianzisha 'ubinadamu' mchanganyiko wa maadili ya jadi ya Kiafrika yaliyounganishwa na maadili ya Kikristo na ya Magharibi ya Ujamaa.
Kadhalika, Jomo Kenyatta nchini Kenya alitoa wito wa kutumika kwa ujamaa wa Kiafrika wakati, huko Ghana, Kwame Nkrumah alibuni 'Nkrumahism' - nadharia iliyolenga kurekebisha mawazo ya kisiasa ya Marx-Leninist kwa muktadha wa Kiafrika.
Kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, kisha Zaire, Mobutu Sese Seko, alighushi 'Zairianisation' au 'uhalisi' huku Daniel arap Moi akitupilia mbali mtindo wa Kenyatta wa ujamaa na kuota 'falsafa yake ya nyayo ' ya nguzo tatu, amani, upendo na umoja.
Ushindani wa ukuu wa kiakili
Uhindani wa ukuu wa kiakili kati ya vyuo vikuu na serikali, kulingana na Arowosegbe, ulizidi kuwa mbaya zaidi kutokana na kuongezeka kwa ubabe na kuporomoka kwa ushirikiano wa kisiasa na mshikamano wa kijamii katika nchi nyingi za bara.
Kuongezeka kwa tawala za watu wengi zenye maslahi duni katika masuala ya maendeleo na umaskini uliokithiri, alisema, kulizuia ufadhili wa vyuo vikuu na kuzua hali iliyosababisha kuporomoka kwa miundombinu na kupunguza mtafaruku mkubwa katika taaluma ya Kiafrika.
Tatizo hili lilizidishwa na kuibuka barani Afrika kwa tabaka kubwa la kisiasa linalotawala ambalo lilijumuisha madikteta wa kijeshi ambao waliviheshimu vyuo vikuu na kutotambua mahitaji ya kitaasisi na mali ya wasomi wala kuthamini ujuzi wao mahususi au uwezo wao wa kiakili.
Akitoa mifano, Arowosegbe alibainisha jinsi dikteta wa Uganda Id Amin alipowahi kutoelewa haja ya Makerere kuagiza vitabu vipya wakati tayari kulikuwa na vitabu kwenye maktaba na wanafunzi na wahadhiri walikuwa hawajamaliza kuvisoma. Vile vile, katika miaka ya 1990, Mobutu alielezea vyuo vikuu katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kama sekta iliyoendelea kidogo katika uchumi wa taifa.
Katika uchanganuzi wake, Arowosegbe anasema, kuelekea miaka ya 1980, zaidi ya ukandamizaji na mashaka, hakuna juhudi zozote zilizofanywa na wale waliokuwa madarakani kuwapokea wasomi wa Kiafrika kama washirika katika ujenzi wa taifa.
'Political bad boys'
Kwa ufupi, wasomi waliotawala baada ya ukoloni barani Afrika waliendelea kukubali mtazamo wa maafisa wa kikoloni kuhusu wasomi wa Kiafrika kama wavulana wabaya wa kisiasa, wapinzani na maadui wa ujenzi wa serikali.
Akichora ufahamu kutoka kwa wasomi wakuu wa Kiafrika na wachambuzi wa masuala ya kisiasa kama vile Mahmood Mamdani, profesa wa sayansi ya siasa na masomo ya Kiafrika katika Chuo Kikuu cha Columbia nchini Marekani na, hadi 2022, mkurugenzi wa Taasisi ya Utafiti wa Kijamii ya Makerere, na marehemu mwanasayansi wa siasa wa Kenya, Profesa Ali Mazrui, Arowosegbe alibainisha kuwa, hadi sasa, ni mtu dhaifu katika Afrika aliye na sauti dhaifu. uzalishaji wa maarifa ya kimataifa.
Hata hivyo, pamoja na hali yao dhaifu kutokana na ufadhili duni na kunyimwa uhuru wa kitaaluma na uhuru wa serikali na serikali, vyuo vikuu vya Afrika havijavuka tu kuwa wazalishaji watiifu na wanaotii mahitaji ya wafanyakazi.
Kwa kweli kwa miaka 60 iliyopita, hakuna upande ambao umeshinda vita hivyo na, kulingana na Arowosegbe, kuna uwezekano mkubwa wa mapambano zaidi kuibuka katika miaka ijayo.
Kuhama kwa vyama vya wafanyakazi
Katika nchi nyingi, hasa Algeria, Ghana, Kenya, Nigeria, Sudan na Uganda, uongozi katika mapambano ya uhuru wa kitaaluma na uhuru umehama kutoka kwa wasomi binafsi hadi kwa vyama vya wafanyakazi ambavyo, katika miaka ya hivi karibuni, vimekuwa vikipinga mipango ya serikali ya kutoza ada ya juu ya masomo kama njia pekee endelevu ya kufadhili vyuo vikuu vya umma na kulipa wahadhiri na wahadhiri.
Kwa sasa, uhusiano wa baridi kati ya wasomi na serikali umehamia kwa kiasi kikubwa kutoka kwa mijadala mirefu juu ya nadharia za maendeleo ya kitaifa, ukoloni mamboleo na siasa za jiografia hadi maswala ya kawaida kuhusu nani wa kulaumiwa kwa kuongezeka kwa umaskini, kuongezeka kwa ukosefu wa ajira na ukosefu wa ujuzi wa vijana katika bara.
Kulingana na serikali, vyuo vikuu na vyuo vingine vya elimu ya juu vinalaumiwa kwa kutowapa vijana ujuzi muhimu unaohitajika katika soko la ajira. Lakini kwa upande wao, vyuo vikuu vinakosa ufadhili mdogo wa serikali kwa hali duni ya taasisi za elimu ya juu barani.
Pengine hiyo ni vita nyingine ambayo haitakuwa na washindi au washindi kwani, kulingana na Arowosegbe, kutokana na upungufu wa kipaumbele unaotolewa kwa elimu ya chuo kikuu na serikali za Afrika katika suala la ufadhili, mchezo wa lawama utaendelea kuzorota.
Akizungumzia mapambano ya siku za usoni ya uhuru wa kitaaluma na uhuru wa chuo kikuu barani Afrika, Arowosegbe, ambaye anashirikiana na idara ya sayansi ya siasa ya Chuo Kikuu cha Ibadan, anasema mzozo huo unaonyesha mambo ya muda mrefu ya kinzani, ikizingatiwa kuwa serikali zinashikilia funguo za hazina.
Anasema kuwa wasomi wengi katika vyuo vikuu vya Kiafrika hawavutii katika suala la ubora wa ufadhili mbadala wa kujitegemea wanaozalisha kwa ajili ya utafiti wao na, kwa hivyo, hawawezi kujitenga kifedha wao wenyewe au vyuo vikuu vyao kutoka kwa nira inayodhibitiwa na serikali.
"Hamu ya kudai uhuru wa wasomi na wasomi kutoka kwa mfumo wa kiimla wa serikali inakinzana kimsingi na utegemezi wao wa wakati mmoja kwa serikali katika Afrika kwa 100% ya ufadhili wao," anasema Arowosegbe.
Kuna tahadhari kwamba uhuru wa kitaaluma sio tu upendeleo wa kibinafsi wa kufaidisha watu binafsi katika vyuo vikuu lakini ni faida ya umma kuwalinda watafiti kufuata maarifa kwa ustawi wa jamii.
Kufikia sasa, siasa za ukandamizaji hazijafanya kazi vizuri kwa Afrika na, pengine, ni wakati wa kuacha kukandamiza kazi ya kiakili katika vyuo vikuu bali tuichague ili kuongoza katika ajenda ya maendeleo ambapo wanafalsafa-wafalme na wasaidizi wao wameshindwa.
Hayo ni baadhi ya maswali ambayo Profesa Jeremiah Arowosegbe, mwanasayansi wa siasa katika Taasisi ya Mafunzo ya Asia na Afrika ya Chuo Kikuu cha Humboldt cha Berlin, anauliza. Ufahamu wake unaotokana na maswali haya umewasilishwa katika utafiti mpya , 'Vyuo vikuu vya Kiafrika na changamoto ya maendeleo ya baada ya ukoloni'.
Utafiti huo, unaoonekana katika toleo la hivi punde zaidi la Afrika , jarida lililochapishwa na Cambridge University Press, unaonyesha nafasi ya uongozi wa kisiasa wa Afrika, kuingiliwa na nchi za kigeni na mdororo wa maendeleo ya kiuchumi katika anguko na mgogoro unaoendelea wa elimu ya juu katika bara zima.
Kulingana na Arowosegbe, enzi ya dhahabu ya uhuru wa kitaaluma katika vyuo vikuu vya Afrika, ambapo taasisi zilikuwa na uhuru na ziliendesha mambo yao bila kuingiliwa sana, ilidumu tu kati ya mwishoni mwa miaka ya 1960 na 1970. "Lakini, baada ya hapo, wimbi la udhibiti wa serikali kiholela lilikatiza uendeshaji mzuri wa vyuo vikuu vya Kiafrika vya baada ya ukoloni," anasema Arowosegbe.
Tangu wakati huo, vyuo vikuu vya Kiafrika vimekuwa vikikabiliwa na kushuka kwa uhuru wa kitaaluma ambao umefafanuliwa kuwa uwezo wa maprofesa na wahadhiri kuwa na uhuru juu ya ufundishaji, utafiti, na nafasi ya kutoa mawazo kwa uhuru bila udhibiti wa nje au hofu ya athari.
Safari ya asali ya muda mfupi
Hata hivyo, Arowosegbe anahoji kwamba, katika hatua zao za kuondoka, kizazi cha kwanza cha vyuo vikuu vya Kiafrika vilikuwa na ushindani wa kimataifa na muhimu wa ndani na vilichangia uzalishaji wa kizazi cha pili na kilichofuata cha wasomi na kushiriki katika mijadala kuhusu masuala ya maendeleo ya Afrika.
Kulingana na Arowosegbe, wasomi wa awali wa baada ya ukoloni, hasa katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, nchini Tanzania, Chuo Kikuu cha Nairobi nchini Kenya, Chuo Kikuu cha Makerere nchini Uganda, Chuo Kikuu cha Ghana, na Chuo Kikuu cha Ibadan nchini Nigeria, walifurahia mijadala ambayo ililenga mapambano ya kihistoria ya kitabaka barani Afrika, ubeberu na ukoloni mamboleo pamoja na jukumu la mashirika ya kimataifa na serikali.
Mijadala mikali pia ilijikita katika kile kinachopaswa kuwa msimamo wa umoja wa Afrika katika mashindano ya Vita Baridi kati ya Magharibi na iliyokuwa Umoja wa Kisovieti pamoja na mustakabali wa uchumi wa kisiasa wa bara hilo.
Hata hivyo, fungate ya vyuo vikuu na watawala wapya wa Kiafrika baada ya ukoloni haikuwa ya muda mfupi, hasa pale wasomi wa vyuo vikuu walipokemea hali hiyo na kuwaona baadhi ya viongozi kuwa washiriki tu na wajumbe wakaaji wa tawala za zamani za kikoloni.
Lakini Arowosegbe anaeleza jinsi ya kukabiliana na yale waliyokuwa wakiona kuwa mawazo yenye misimamo mikali na kupokonya ukiritimba wa nafasi ya kiakili kutoka kwa vyuo vikuu, viongozi wa Kiafrika wa baada ya ukoloni walieleza kwa haraka mifumo ya itikadi kali ya kisiasa ambayo haikuwahi kuvuka zaidi ya maisha ya viongozi binafsi.
Kwa mfano, nchini Tanzania, Julius Nyerere alikuja na ' ujamaa ', mawazo ya kisiasa yenye msingi wa uchumi wa ushirika wa Afrika, wakati, huko Zambia, Kenneth Kaunda alianzisha 'ubinadamu' mchanganyiko wa maadili ya jadi ya Kiafrika yaliyounganishwa na maadili ya Kikristo na ya Magharibi ya Ujamaa.
Kadhalika, Jomo Kenyatta nchini Kenya alitoa wito wa kutumika kwa ujamaa wa Kiafrika wakati, huko Ghana, Kwame Nkrumah alibuni 'Nkrumahism' - nadharia iliyolenga kurekebisha mawazo ya kisiasa ya Marx-Leninist kwa muktadha wa Kiafrika.
Kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, kisha Zaire, Mobutu Sese Seko, alighushi 'Zairianisation' au 'uhalisi' huku Daniel arap Moi akitupilia mbali mtindo wa Kenyatta wa ujamaa na kuota 'falsafa yake ya nyayo ' ya nguzo tatu, amani, upendo na umoja.
Ushindani wa ukuu wa kiakili
Uhindani wa ukuu wa kiakili kati ya vyuo vikuu na serikali, kulingana na Arowosegbe, ulizidi kuwa mbaya zaidi kutokana na kuongezeka kwa ubabe na kuporomoka kwa ushirikiano wa kisiasa na mshikamano wa kijamii katika nchi nyingi za bara.
Kuongezeka kwa tawala za watu wengi zenye maslahi duni katika masuala ya maendeleo na umaskini uliokithiri, alisema, kulizuia ufadhili wa vyuo vikuu na kuzua hali iliyosababisha kuporomoka kwa miundombinu na kupunguza mtafaruku mkubwa katika taaluma ya Kiafrika.
Tatizo hili lilizidishwa na kuibuka barani Afrika kwa tabaka kubwa la kisiasa linalotawala ambalo lilijumuisha madikteta wa kijeshi ambao waliviheshimu vyuo vikuu na kutotambua mahitaji ya kitaasisi na mali ya wasomi wala kuthamini ujuzi wao mahususi au uwezo wao wa kiakili.
Akitoa mifano, Arowosegbe alibainisha jinsi dikteta wa Uganda Id Amin alipowahi kutoelewa haja ya Makerere kuagiza vitabu vipya wakati tayari kulikuwa na vitabu kwenye maktaba na wanafunzi na wahadhiri walikuwa hawajamaliza kuvisoma. Vile vile, katika miaka ya 1990, Mobutu alielezea vyuo vikuu katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kama sekta iliyoendelea kidogo katika uchumi wa taifa.
Katika uchanganuzi wake, Arowosegbe anasema, kuelekea miaka ya 1980, zaidi ya ukandamizaji na mashaka, hakuna juhudi zozote zilizofanywa na wale waliokuwa madarakani kuwapokea wasomi wa Kiafrika kama washirika katika ujenzi wa taifa.
'Political bad boys'
Kwa ufupi, wasomi waliotawala baada ya ukoloni barani Afrika waliendelea kukubali mtazamo wa maafisa wa kikoloni kuhusu wasomi wa Kiafrika kama wavulana wabaya wa kisiasa, wapinzani na maadui wa ujenzi wa serikali.
Akichora ufahamu kutoka kwa wasomi wakuu wa Kiafrika na wachambuzi wa masuala ya kisiasa kama vile Mahmood Mamdani, profesa wa sayansi ya siasa na masomo ya Kiafrika katika Chuo Kikuu cha Columbia nchini Marekani na, hadi 2022, mkurugenzi wa Taasisi ya Utafiti wa Kijamii ya Makerere, na marehemu mwanasayansi wa siasa wa Kenya, Profesa Ali Mazrui, Arowosegbe alibainisha kuwa, hadi sasa, ni mtu dhaifu katika Afrika aliye na sauti dhaifu. uzalishaji wa maarifa ya kimataifa.
Hata hivyo, pamoja na hali yao dhaifu kutokana na ufadhili duni na kunyimwa uhuru wa kitaaluma na uhuru wa serikali na serikali, vyuo vikuu vya Afrika havijavuka tu kuwa wazalishaji watiifu na wanaotii mahitaji ya wafanyakazi.
Kwa kweli kwa miaka 60 iliyopita, hakuna upande ambao umeshinda vita hivyo na, kulingana na Arowosegbe, kuna uwezekano mkubwa wa mapambano zaidi kuibuka katika miaka ijayo.
Kuhama kwa vyama vya wafanyakazi
Katika nchi nyingi, hasa Algeria, Ghana, Kenya, Nigeria, Sudan na Uganda, uongozi katika mapambano ya uhuru wa kitaaluma na uhuru umehama kutoka kwa wasomi binafsi hadi kwa vyama vya wafanyakazi ambavyo, katika miaka ya hivi karibuni, vimekuwa vikipinga mipango ya serikali ya kutoza ada ya juu ya masomo kama njia pekee endelevu ya kufadhili vyuo vikuu vya umma na kulipa wahadhiri na wahadhiri.
Kwa sasa, uhusiano wa baridi kati ya wasomi na serikali umehamia kwa kiasi kikubwa kutoka kwa mijadala mirefu juu ya nadharia za maendeleo ya kitaifa, ukoloni mamboleo na siasa za jiografia hadi maswala ya kawaida kuhusu nani wa kulaumiwa kwa kuongezeka kwa umaskini, kuongezeka kwa ukosefu wa ajira na ukosefu wa ujuzi wa vijana katika bara.
Kulingana na serikali, vyuo vikuu na vyuo vingine vya elimu ya juu vinalaumiwa kwa kutowapa vijana ujuzi muhimu unaohitajika katika soko la ajira. Lakini kwa upande wao, vyuo vikuu vinakosa ufadhili mdogo wa serikali kwa hali duni ya taasisi za elimu ya juu barani.
Pengine hiyo ni vita nyingine ambayo haitakuwa na washindi au washindi kwani, kulingana na Arowosegbe, kutokana na upungufu wa kipaumbele unaotolewa kwa elimu ya chuo kikuu na serikali za Afrika katika suala la ufadhili, mchezo wa lawama utaendelea kuzorota.
Akizungumzia mapambano ya siku za usoni ya uhuru wa kitaaluma na uhuru wa chuo kikuu barani Afrika, Arowosegbe, ambaye anashirikiana na idara ya sayansi ya siasa ya Chuo Kikuu cha Ibadan, anasema mzozo huo unaonyesha mambo ya muda mrefu ya kinzani, ikizingatiwa kuwa serikali zinashikilia funguo za hazina.
Anasema kuwa wasomi wengi katika vyuo vikuu vya Kiafrika hawavutii katika suala la ubora wa ufadhili mbadala wa kujitegemea wanaozalisha kwa ajili ya utafiti wao na, kwa hivyo, hawawezi kujitenga kifedha wao wenyewe au vyuo vikuu vyao kutoka kwa nira inayodhibitiwa na serikali.
"Hamu ya kudai uhuru wa wasomi na wasomi kutoka kwa mfumo wa kiimla wa serikali inakinzana kimsingi na utegemezi wao wa wakati mmoja kwa serikali katika Afrika kwa 100% ya ufadhili wao," anasema Arowosegbe.
Kuna tahadhari kwamba uhuru wa kitaaluma sio tu upendeleo wa kibinafsi wa kufaidisha watu binafsi katika vyuo vikuu lakini ni faida ya umma kuwalinda watafiti kufuata maarifa kwa ustawi wa jamii.
Kufikia sasa, siasa za ukandamizaji hazijafanya kazi vizuri kwa Afrika na, pengine, ni wakati wa kuacha kukandamiza kazi ya kiakili katika vyuo vikuu bali tuichague ili kuongoza katika ajenda ya maendeleo ambapo wanafalsafa-wafalme na wasaidizi wao wameshindwa.