Karibuni kwenye Kituo cha biblia cha Kanisa Katoliki (KBKK)


Program zenu zimewasaidieni tu kukariri Biblia na sio kuielewa. Iko tofauti kati ya kukariri na kuelewa Biblia.
 
Wapendwa *WanaCBC*, karibuni leo tuanze mfululizo wa masomo yetu kutoka kwa Mwalimu wetu wa Maandiko, Mheshimiwa Fr Titus Amigu. Kwa kuanza tu anatuletea *UTANGULIZI* wa masomo haya. Katika UTANGULIZI kutakuwa na sehemu mbili *A* na *B.* Leo ni Sehehmu A. Hapo Fr Amigu anatuletea SOMO kuhusu *UHALALI NA WAJIBU WA WAKRISTO KUFUNDISHANA BIBLIA*, ambamo humo tutajichotea hoja/sababu kuu nane (08) za *KWA NINI TUFUNDISHANE BIBLIA?* Ambazo kwa mhutasari amezipanga hivi ifuatavyo: *1) NI HAKI KWA MAJALIWA TULIYOPEWA*
*2) NI AGIZO LA MUNGU MWENYEZI KWAMBA TUFUNDISHANE BIBLIA*
*3) NI KUFANYA KAZI YA YESU MWENYEWE*
*4) NI KUTIMIZA AGIZO LA UTUME WA KANISA*
*5) NI KUUTIMIZA WAJIBU WETU WA UBATIZO*
*6) NI AGIZO LA MITUME WALIOPOKEZWA KIJITI KUTOKA KWA YESU MWENYEWE*
*7) NI KUKOMBOANA KUTOKA GIZANI NA VIFUNGONI*
*8) NI KUJIEPUSHA WENYEWE NA HATARI YA KUTUMBUKIA SHIMONI* Karibuni sana. (Mwasilishaji ndimi FRT LEONARD ISAAC SING'AMBI, SEMINARI KUU PERAMIHO)👇👇👇
 
*MASOMO MAWILI YA UTANGULIZI – SOMO A*
*SOMO A LA UTANGULIZI - UHALALI NA WAJIBU WA WAKRISTO KUFUNDISHANA BIBLIA*
Hivi karibuni tutaanza kurusha masomo ya Biblia na kujadiliana juu yake moja baada ya jingine. Tunataka nini? Tunataka kufundishana ili Mungu akiridhia yeye azidi kutukuzwa, Kanisa lake likue na hatimaye sisi wenyewe tujipatie uzima wa milele. Pamoja na kuonekana rahisi kufahamu uhalali na umuhimu wa shughuli tunayokusudia kuifanya, wapo watu wanaweza kutubeza. Lakini, hapana, Wakristo wote tuna wajibu wa kufundishana Biblia. *Jibu kwa swali kwa nini tufundishane Biblia ni hoja kuu NANE zifuatazo:*
*MOSI, NI HAKI KWA MAJALIWA TULIYOPEWA*. Wanadamu tumeumbwa kwa mfano na sura ya Mungu Mwenyezi maana yake tuna akili na utashi (Mwa 1:26-27). Kujifunza Biblia kunaendana na jinsi ya kuumbwa kwetu yaani kuipatia akili mahitaji yake. Akili inahitaji mambo ya akili, kumbe, kujifunza kitu ndiko kuilisha akili. Chakula cha akili ni elimu. Ndiyo maana Yesu alipoulizwa amri ipi ni kuu kati ya 613 za Wayahudi (248 za kuhimiza kufanya na 365 za kukataza kufanya), aliwajibu kwa msisitizo kwamba Mungu ni sharti apendwe KWA AKILI YOTE vile vile. Hivi Yesu alifanyia maboresho kile kichoandikwa katika Kum 6:4-9 kwa kuliweka bayana neno AKILI.
Tunasoma: “Mafarisayo waliposikia kwamba Yesu alikuwa amewanyamazisha Masadukayo, wakakutana pamoja. Mmoja wao, mwanasheria, akamuuliza Yesu kwa kumjaribu. ‘Mwalimu ni amri ipi iliyo kuu katika sheria? Yesu akamjibu, ‘Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, kwa roho yako yote na KWA AKILI YAKO YOTE. Hii ndiyo amri kuu na ya kwanza. Ya pili inafanana na hiyo. Mpende jirani yako kama unavyojipenda wewe mwenyewe. Sheria yote ya Musa na mafundisho ya manabii vinategemea amri hizi mbili’” (Mt 22:37-40).
Hivi kufundishana kulisha akili zetu ni haki yetu sote. Ndiyo maana lazima tuigundue elimu na tuing’ang’anie sana (Mit 4:13) kwa sababu kama hatunayo tutaangamia. Watu huangamia wakikosa elimu (Hos 4:6).
Elimu imesifiwa katika Biblia tena na tena kama tunu ya maana sana (rej. Mit 8:33, 9:9, 19:20.27. 23:12. 23, Hek 6:25, YbS 23:7, 30:3, 51:23 na kadhalika). Ni jambo la heri kubwa kama nasi tutafundishana vyema. Musa alisoma (Mdo 7:22), Paulo alisoma (Mdo 22:3) na kadhalika. Sasa ni zamu yetu.
*PILI, NI AGIZO LA MUNGU MWENYEZI KWAMBA TUFUNDISHANE BIBLIA.* Mungu hataki tumfuate kwa umbumbumbu. Agizo hilo alilitoa kwa Wayahudi na wao walilipokea kwa niaba ya wanadamu wote. Imeandikwa, “Sikiliza, ee Israeli, Mungu Mwenyezi, Mungu wenu, ni Mungu Mwenyezi mmoja. Mpende Mungu Mwenyezi, Mungu wenu kwa moyo wenu wote, kwa roho yenu yote na kwa nguvu yenu yote. Wekeni moyoni mwenu maneno hayo ninayowaamuru leo na KUWAFUNDISHA KWA UANGALIFU WATOTO WENU. Mtawasimulia mwapo mmekaa nyumbani au mlipo safarini au mnapolala au mnapoamka. Yafungeni katika mikono yenu na kuvaa katika paji za nyuso zenu kama ukumbusho. Yaandikeni kwenye miimo ya milango yenu na malango ya miji yenu” (Kum 6:4-9).
Jambo hili la Wayahudi kuwafundisha watoto wao dini na elimu kwa ujumla, hawakulifanyia uzembe. Ndipo, hata kabla ya Yesu kuzaliwa, Wayahudi walikuwa na chekechea na mfumo rasmi wa kujifunza Torati na mengineyo kutoka kwa marabi kwa muda mrefu takribani miaka 38. Yesu kama mwanadamu alipitia mfumo wa elimu wa Kiyahudi, akajifunza kuandika (Yn 8:6) na kusoma (Lk 4:16), isipokuwa hakuhitaji kujifunza kwa rabbi fulani kwa miaka 38 kwa sababu kama Mungu alijua mambo yote. Kumbe, sisi nasi tunahitaji kujifunza.
*TATU, NI KUFANYA KAZI YA YESU MWENYEWE.* Yesu alitumia miaka mitatu kwenda huko na huko akiwafundisha watu. Aliwafundisha ili watu waipokee Injili kwa uelewa. Yesu hakuja duniani kujenga ufalme wa Mungu juu ya tofali la barafu. Asiyejua kitu anaweza kuvuruga mengi na kuwa mkaidi sugu kwa vile hajui kwamba anakosea. Kumbe, mafundisho sahihi ndiyo msingi wa imani na utendaji sahihi. Mtu akielewa vizuri anaweza kuamini vizuri na vivyo mtu aliyeamini vizuri anaweza akaelewa vizuri. Ndiyo maana alisema Maria aliyechagua kusikiliza kabla ya kutenda alichagua fungu bora zaidi ya Marta alijitosa katika kutenda pasipo kusikiliza (Lk 10:38-40). Kumbe, Yesu kuanza kufundisha kabla ya kuwapelekea mitume wake Roho Mtakatifu haikuwa kupoteza muda.
Mwanadamu kutia bidii katika kujifunza ya Mungu ni sawa sawa. Si sawa kudhani Roho Mtakatifu atatufanya tujue yote pasipo mchango wetu wa kujifunza imani yetu. Roho Mtakatifu hajengi nyumba hewani bali anategemea msingi fulani. Narudia. Ndiyo kisa, Yesu aliwafundisha watu kwanza kabla ya kumgawa Roho Mtakatifu. Pentekoste ilikuja baada ya miaka mitatu ya “shule”.
Nasisitiza. Kwa kuweka msingi imara wa imani na utendaji, Yesu alikaa na mitume miaka mitatu ili kuwafundisha “wajue” na hata aliwapa fursa ya kujaribia wenyewe kufundisha kwa vitendo. Kwa lengo hili, aliwatuma mitume na kishapo wafuasi 72, wawili wawili, sehemu mbalimbali wakajaribie namna ya kufundisha. (Kwa Kiingereza aliwatuma katika ufundishaji wa majaribio, BTP, yaani Block Teaching Practice).
Kumbe, kila mwamini anahitaji kujifunza vyema. Wengine wetu, wakitaka kubeza elimu ya dini, huzoea kujitetea wakisema, “MITUME HAWAKUSOMA hata hivyo walifanya kazi vizuri sana.” Utetezi huu si kweli na si halali. Mitume walisomeshwa tena walipata elimu bora kabisa kwa sababu walifundishwa na mwalimu bora kabisa, mwalimu wa walimu, ndiye Yesu Kristo, NENO mwenyewe (rej. Mk 9:7-8, Ebr 1:1-4).
Wala tusizoee kusema akina Petro na mitume hawakuwa na elimu. Tusizoe kusema walikuwa maamuma. Hata kama hawakusomea Torati kutoka kwa marabbi, Yesu alipowachagua hakuwatuma kama alivyowaita. Badala yake, kabla ya kutumwa, aliwafundisha teolojia halisi kutoka kwa Mungu kwa vile yeye mwenyewe Yesu ndiye aliyekuwa mwalimu na NENO mwenyewe (Yn 1:1-14, Mk 9:7-8, 1Yoh 1:1-4). Wao walikaa na kusoma kutoka kwa Yesu moja kwa moja, ndiyo maana ya kuchaguliwa ili “wakae” naye kisha awatume (Mk 3:13-14). Kama mitume waliokaa na Yesu walisomeshwa hivyo, hitaji hilo linaendelea kwetu pia. Walitumwa baada ya kuiva kiuelewa na Roho Mtakatifu alitumwa kwao kuwakumbusha waliyofundishwa na kuwaimarisha katika hayo (Yn 14:26). Hivi, tukifundishana tutakuwa tunashiriki kazi ya Yesu mwenyewe.
*NNE NI KUTIMIZA AGIZO LA UTUME WA KANISA.* Yesu alipotoa agizo la utume alisema hivi: “Nimepewa mamlaka yote mbinguni na duniani. Nendeni, basi, mkawafanye watu wa mataifa yote kuwa wanafunzi wangu, mkiwabatiza kwa jina la Baba, na la Mwana na la Roho Mtakatifu. WAFUNDISHENI kushika maagizo yote niliyowapeni. Nami nipo pamoja nanyi siku zote, naam, hata mwisho wa nyakati” (Mt 28:18-20). Hivi tukifundishana Biblia tutakuwa tunawapa wenzetu fursa ya kuyashika tuliyoagizwa wenyewe tuyashike. Kufanya hivyo kutakuwa sehemu ya kutimiza utume wa kimisionari kwa zamu yetu.

*TANO NI KUUTIMIZA WAJIBU WETU WA UBATIZO*. Mitume na wafuasi wa Yesu walipokea kijiti cha kufundisha kutoka kwa Yesu, wakawafundisha watu pasipo masihara. Mfano mzuri ni Shemasi Filipo aliyemkuta towashi wa Kandake akimangamanga na Maandiko Matakatifu.
Imeandikwa, “Filipo akakimbilia karibu na gari akamsikia huyo mtu akisoma katika kitabu cha nabii Isaya. Hapo Filipo akamwuliza. ‘Je, unaelewa hayo unayosoma?’ Huyo mtu akamjibu, ‘Nitawezaje kuelewa bila mtu kuniongoza?’ Hapo akamwalika Filipo apande juu, akaketi pamoja naye…. Hapo Mwethiopia akamwambia Filipo, ‘Niambie huyu nabii anasema juu ya nini? Anasema mambo haya juu yake yeye mwenyewe au juu ya mtu mwingine?’ Basi, Filipo akaanza na sehemu hiyo ya Maandiko Matakatifu, akamweleza Habari Njema juu ya Yesu. Walipokuwa bado wanaendelea na safari walifika mahali penye maji na huyo afisa akasema, ‘Mahali hapa pana maji, je, kuna chochote cha kunizuia nisibatizwe?’ Basi, huyo ofisa akaamuru lile gari lisimame, na wote wawili, Filipo na huyo towashi wakashuka majini, naye Filipo akambatiza” (Mdo 8:30-31.34-38).
Sasa sikilizeni. Kwa ubatizo tumefanywa taifa la makuhani, manabii na walimu (1Pet 2:9). Kwa mujibu wa sakramenti ya Ubatizo, sisi sote tuna ukuhani wa ujumla lakini wengine huongezea juu yake ukuhani wa huduma (upadre). Wajibu wetu wa kufundishana na hivyo kuitumikia Injili unalala katika cheo chetu cha kuwa MANABII au WALIMU kwa mujibu wa sakramenti ya Ubatizo. Lakini, ni dhambi mtu kutotimiza wajibu aliopewa dhamana nao. Basi, ole wetu tusipoihubiri Injili (1Kor 9:16).
*SITA NI AGIZO LA MITUME WALIOPOKEZWA KIJITI KUTOKA KWA YESU MWENYEWE*. Mambo ya kufundishana neno la Mungu yatakoma siku ya mwisho wa dunia. Kabla ya hapo ni kama mbio za kupokezana vijiti. Mitume walifundisha kama Bwana alivyowaagiza na wao wakatupasia sisi kazi hiyo. Mtume Paulo, kwa mfano, alimwagiza kijana Timoteo afundishe, na maagizo hayo ni kwa niaba yetu sisi sote.
Tunasoma hivi, “Nakuamuru mbele ya Mungu na mbele ya Kristo Yesu atakayewahukumu watu walio hai na wafu, na kwa sababu anakuja kutawala akiwa Mfalme, hubiri huo ujumbe, sisitiza kuutangaza, iwe ni wakati wa kufaa au wakati usiofaa, karipia, onya na himiza watu ukiwafundisha kwa uvumilivu wote. Utakuja wakati ambapo watu hawatasikiliza mafundisho ya kweli, ila watafuata tamaa zao wenyewe na kujikusanyia walimu tele watakaowaambia mambo yale tu ambayo masikio yao yako tayari kuyasikia. Watakataa kuusikia ukweli, watageukia hadithi za uongo. Wewe, lakini, uwe macho katika kila hali, vumilia mateso, fanya kazi ya mhubiri wa Habari Njema, timiza kikamilifu utumishi wako” (2Tim 4:1-4). Basi, tutekeleze agizo la walioagizwa na Bwana mwenyewe.
*SABA, NI KUKOMBOANA KUTOKA GIZANI NA VIFUNGONI.* Kristo alikuja ulimwenguni kutuweka huru na aina zote za upofu na hofu. Yesu aliitangaza kazi yake akisema, “Roho wa Bwana yu juu yangu kwani amenitia mafuta niwaletee maskini Habari njema. Amenituma niwatangazie mateka uhuru wao na vipofu wapate kuona tena. Amenituma niwakomboe wanaoonewa na kuwatangazia mwaka wa neema ya Bwana.” Kumbe, kifundishana neno la Mungu ni kukomboana. Aidha, Mwinjili Yohane anamtambulisha Yesu kama mwanga uliokuja kuwaangazia watu. Nuru au mwanga kwa watu wakaao gizani na katika uvuli wa mauti hufikishwa kwa watu kwa kufundishana. Hivyo, acha tutiane nuru; acha tupelekane mwangani.
*NANE, NI KUJIEPUSHA WENYEWE NA HATARI YA KUTUMBUKIA SHIMONI. *Yesu alisema watu wasioona wakiongozana wataishia shimoni. Mtaalamu wa Maandiko, Mt. Jerome, alisema kutoyajua Maandiko ni kutomjua Yesu. Kumbe, kufundishana ni kupeana sisi sote uwezo wa kuiona njia vizuri. Watu wasiojua Maandiko hawatamjua Yesu ambaye ni njia, ukweli na uzima (Yn 14:6). Watu kama hao watakuwa hawajui wanatoka wapi seuze wanaelekea wapi. Watu hao siyo tu watapeperushwa na kila upepo bali pia watapotoshana. Na mambo haya mawili ndiyo kupelekana na kuishia shimoni wote. Kwa maneno yake mwenyewe, Yesu alisema: “Akawaambia mfano, je, kipofu anaweza kumwongoza kipofu mwenzake? La, wote wataangukia shimoni” (Lk 6:39).
Kumbe, kufundishana neno la Mungu ni kupeana macho tuione vyema njia iendayo uzimani na hivyo kujiepusha na hatari ya kuishia shimoni sisi sote. Hivi, tukifundishana neno la Mungu, tukaukosa uzima wa milele hatutakuwa na wa kumlaumu isipokuwa ukaidi wetu wenyewe.
*MWISHO WA SOMO A LA UTANGULIZI.*
 
Asante sana kwa Ukaribisho huu,lkn pia wanakaribishwa Wakristo wote wanaopenda kujifunza na naamini elimu ya biblia huishia pale nafsi inapoingia mautini...

Karibuni.
 
Kwa UPENDO napenda kukualika Mitale na midimu katika semina hii ili tujifunze pamoja,tusiishie JF tuu tupige hatua nyingine katika kupata elimu zaidi ya biblia.

Ndani ya semina kuna muongozo,moja ya dhumuni ni kujidili biblia tuu na wala sio kundi au mtu yoyote yule.

Karibu bwana Mitale kupitia namba 0788462833 whatsup.
 
maswali gani mkuu ninawwza nikakusaidia
Wewe ni Mkristo wa dhehebu gani? Una elimu gani juu ya Biblia? Sitaki uniambie hilo ni swala la kiroho nataka majibu clear and very direct. Twende kazi!
 
Aisee sikujua kuna kazi hii nzuri inaendelea kupitia hapa JF. Mbarikiwe sana
 
Aisee sikujua kuna kazi hii nzuri inaendelea kupitia hapa JF. Mbarikiwe sana
usijali masomo mengine tutashare hapa hapa jukwaani kadiri itakavowezekana kwani kule whatsap group lishajaa ila wanatengeneza magroup mengine na baadae watahamia tele. cha msingi Tumshukuru Mungu kwa yote na tombe uzima.
 
Ndugu zangu *WanaCBC* karibuni leo tuone sehemu ya mwisho ya UTANGULIZI wa masomo yetu ya Biblia hapa CBC Whatsapp, kama iletwavyo naye Mtawala wetu wa Kundi(Admin), Pd Titus Amigu. Hivyo tutaona *SOMO B LA UTANGULIZI – KIPANDE CHA PILI – SHUGHULI ZA UTUME WA BIBLIA*
Hapo Baba Amigu atatupitisha katika maeneo yafuatayo:
1. _*Shughuli za Utume wa Biblia katika sura yake halisi.*_
2. _*Shughuli Zingine Maalumu za Utume wa Biblia*_
3. _*Matatizo na Changamoto za Utume wa Biblia Ulimwenguni*_
4. _*Uamuzi Binafsi wa Kujisomea Biblia*_
5. _*Mkristo na Biblia - Biblia na Kila Mkristo*_
Karibuni tujipatie maarifa haya adhimu. MASWALI, MAONI, MAPENDEKEZO, NA MICHANGO MINGINE kutoka kwetu Wanadarasa itakuwa ni fursa yetu kuitoa.

*KARIBUNI SANA!*👇👇👇
MTAZAMO
 
*SOMO B LA UTANGULIZI – KIPANDE CHA PILI*



*SHUGHULI ZA UTUME WA BIBLIA*


*Zifuatazo ndizo shughuli za Utume wa Biblia katika sura yake halisi.*
1. Kuliweka neno la Mungu kwenye kitovu cha maisha na utume wa Kanisa.
2. Kuboresha malezi ya mapadri, watawa na walei. La sivyo mapadri watalielewa Kanisa kama kampuni kubwa inayoshughulikia mambo fulani tu, watawa hawataelewa maana ya umisionari na walei hawataelewa umuhimu wa kulichukua Kanisa kama chombo chao.
3. Kufanya kozi, warsha na semina juu ya neno la Mungu kama vile Lectio Divina.
4. Kuunganisha nguvu Afrika, kwa mfano dhidi ya hatari za nje kama vile Uislamu unaoutishia Ukristo kwa vile mipango ni kuisilimisha Afrika na dhidi ya hatari za ndani kama vile mafundisho mabaya kama vile imani za kishirikina na maelezo ya ajabu ajabu juu ya uponyaji, unenaji wa lugha, mapepo, “majini” n.k.
5. Kutimiza malengo ya VERBUM DOMINI (2010).



*SHUGHULI ZINGINE MAALUMU ZA UTUME WA BIBLIA*



*Kuna fursa za sampuli nyingi katika kulishughulikia neno la Mungu. Tazama fursa hizi za aina yake:*
1. Kuhamasisha malezi ya kibiblia.
2. Kuanzisha vituo vya kufundishia neno la Mungu (Biblia). Hapa ndipo CBC yetu inapopata uhalali wake.
3. Kuandaa na kuendesha maadhimisho ya neno la Mungu, kwa mfano wiki, juma au mwaka wa Biblia, kuisoma Biblia bila kupumzika, kushona vitambaa na picha zenye ujumbe wa Biblia n.k.
4. Kuchochea kazi za tafsiri ya Biblia. Biblia zisizotafsiriwa vizuri zinapotosha na zinawasaidia kwa upanda hasi watu wabishi.
5. Kusaidia uzalishaji yaani uchapishaji wa Biblia. Michango ya fedha inaweza kusaidia kuchapisha nakala nyingi za Biblia na kuziuza kwa bei nzuri.
6. Kuunganisha shughuli za usambazaji wa Biblia. Familia zinaweza kutoa zawadi kwa watoto wao na kwa familia zingine. Watu binafsi kadhalika.
7. Uinjilishaji kwa kutumia Biblia. Uinjilishaji unaotumia Biblia unakitisha vyema mizizi ya imani mioyoni mwa watu, la sivyo ni blabla zitakazopeperushwa na upepo wakati wowote wa matatizo na makwazo.


*MATATIZO NA CHANGAMOTO ZA UTUME WA BIBLIA ULIMWENGUNI*



*Kuna matatizo na changamoto kadhaa kwa Utume wa Biblia. Kubwa kati ya hizo ni hizi zifuatazo:*
1. Watu kutokujua kusoma na ulemavu kuona.
2. Watu kutokuwa na utamaduni wa kusoma. Wengi wanapenda kuzungumza na kutazama vitu tu, kwa mfano televisheni.
3. Upatikanaji wa Biblia. Hapa Tanzania ni afadhali.
4. Kukosekana kwa mapenzi kwa Biblia. Jambo hili linawafanya wengine wasiwe na hamu ya kununua Biblia na hata hamu ya kuisoma.
5. Uhafidina, yaani hulka ya kung’ang’ania tafsiri za Biblia hasa katika vitabu vya Danieli na Ufunuo wa Yohane – kutojua aina za vitabu: hadithi, vya historia, vya hekima, zaburi (sala), injili, barua, kiapokaliptiko na kadhalika. Kujua aina ndiyo msingi wa kujua kutafsiri.
6. Kutokujali kwa makleri. Kuna makleri wasio na uchungu wa kulisoma na kulihubiri neno la Mungu.
7. Kukosekana kwa malezi endelevu katika elimu ya dini na hivyo watu kubaki watoto katika dini na watu kama hao hukosa hamasa ya kulisoma neno la Mungu
8. Kubanwa na matatizo ya kiafya, kisiasa, kitamaduni, kijamii na kiuchumi. Matatizo hayo yanawahangaish kwa namna ya pekee akinamama wetu kiasi cha kuwafanya wagonjwa na katika hali hiyo watu kutokuwa na muda na Biblia
9. Kuendelea kwa imani juu ya ushirikina. Watu wanavutikana na kutishika zaidi na hadithi za kishirikina. Wanavutika zaidi nazo kuliko mafundisho na masimulizi ya Biblia.
10. Ukabila. Huu unazalisha kazi nyingi za tafsiri hata kuwafanya watafsiri wazidiwe kazi pamoja na kuendelea kuwatenganisha zaidi wanadamu.
11. Kuongezeka ka makanisa, madhehebu na vyama vya kitume vinavyotafsiri Biblia kwa mitindo mbalimbali.
12. Ugumu wa kufikia maamuzi na kuchukua hatua za pamoja juu ya kuishughulikia Biblia.
13. Ugumu wa kuwapata nani wa kuhusika na Utume wa Biblia, yaani ugumu wa kuwapata watu wenye uchungu na Utume wa Biblia.




*UAMUZI BINAFSI WA KUJISOMEA BIBLIA: KILA PADRE AAMUE KWA MAKUSUDI KUISOMA BIBLIA*


Mapadre hawana budi kuamua kuisoma Biblia kwa sababu mbili:
*Mosi. wanadaiwa kuiishi*
*Pili, wana jukumu la kuwafundisha kondoo wao neno la Mungu.*
Hawawezi kufundisha kwa ufanisi kitu wasichokijua wala kukipenda. Matokeo yake yatakuwa kufundisha kifupi kifupi na kwa zimamoto tu. Mtu kufundisha kitu asichokipenda siyo tu huwa ni karaha bali unafiki.



*MKRISTO NA BIBLIA - BIBLIA NA KILA MKRISTO*


1. _*Uisome ili kuwa na hekima, uiamini ili usalimike na tenda isemavyo ili uwe mtakatifu. Inao mwanga wa kukumulikia upitapo, inacho chakula cha kukutia nguvu kiroho na inayo faraja ya kuchangamsha nafsi.*_
2. _*Ikubali Biblia kama ramani na mkongojo wa msafiri, ni dira ya nahodha, upanga wa askari na mkataba wa Mkristo. Humo tunarudishiwa hali ya bustani ya Mungu, mbingu inafunguliwa, na inaibainisha milango ya jehanamu wazi wazi.*_
3. _*Kristo ndiye somo lake kubwa, faida yetu inakuwa ndiyo kusudio lake na utukufu wa Mungu ndio hatima yake.*_
4. _*Biblia yapaswa ijae akilini, iutawale moyo na iiongoze miguu. Uisome polepole, mara kwa mara na katika hali ya maombi. Ni mgodi wenye utajiri, bustani iliyojaa utukufu wa Mungu, na ni mto wa raha.*_
5. _*Umepewa hiyo wakati ukiwa hai, itafunguliwa wakati wa hukumu, na utaikumbuka milele. Inadhihirisha wajibu ulio mkuu kabisa, itatoa malipo kwa ajili ya huduma iliyo bora na itawatia hatiani wote wale wanaoyadharau Maandiko Matakatifu.*_


_*TUMEMALIZA MASOMO A NA B YA UTANGULIZI. SASA TUJIANDAE KWA MASOMO YENYEWE*


*Admin: Titus Amigu*
@ MTAZAMO
 
Napenda kujiunga na hili group, unafanyaje?
 
Vzr ,nashauri anzisha Uzi/Mada maalum ya masomo haya Mkuu
usijali masomo mengine tutashare hapa hapa jukwaani kadiri itakavowezekana kwani kule whatsap group lishajaa ila wanatengeneza magroup mengine na baadae watahamia tele. cha msingi Tumshukuru Mungu kwa yote na tombe uzima.
 
TUMSIFU YESU KRISTO.Hiyo itasaidia kuimairisha imani na ujuzi kwenye kulichambua neno la Mungu na kuijua biblia.Ila R.C tupunguze michango kuanzia Parokia mpaka levo ya jumuia la sivyo tutaongoza kwa kuzalisha watu walioteguka kiimani
 
*TUMSIFU YESU KRISTO!*
Ndugu wapendwa Wana *CBC*, baada ya kusubiri kwa shauku *MASOMO* yetu ya Biblia, sasa kwa niaba ya Admin (Mtawala wa Kundi) wetu, Mheshimiwa Fr Titus Amigu, ninawaalikeni nyote kusoma kwa makini SOMO lake la kwanza linalohusu *MAJINA* kwa maana ya Chimbuko la Jina Biblia na hatimaye Maana hasa ya Jina Biblia. Karibuni sana tujipatie maarifa haya muhimu kwa ustawi wa roho zetu!!! Karibuni tena!!!
Ndimi Mwasilishaji,
Frt Leonard Isaac Sing’ambi,
Seminari Kuu Peramiho
leonards088@gmail.com
 
*CATHOLIC BIBLICAL CENTRE – SOMO LA KWANZA – MAJINA*

*1. JINA "BIBLIA"*

Kitabu tunachoanza kujifunza habari zake na yaliyomo ndani yake huitwa *“BIBLIA”* au *“MAANDIKO MATAKATIFU”.*
Aheri tuanze na maneno haya. Asili ya neno _*“Biblia”*_ huelezwa kwa namna mbili :

_*Namna ya kwanza*_ ni kwa kusema neno “Biblia” linatokana na neno _*“bíblos”*_, neno lililokuwa likimaanisha _“hati iliyoandikwa”_ hasa ile iliyoandikwa juu ya matete yaliyopondwapondwa ndiyo _“papyri”_.
Ikumbukwe, zamani zile hakukuwa na karatasi. Enzi za kale, watu walikuwa wakiandika vitu vyao kwenye ama vigae, ngozi za wanyama au matete (papyri) yaliyopondwapondwa na kugandamizwa kwa wembamba kwa gundi. Hivyo, zamani zile havikuwapo vitabu kama tunavyovijua leo hivi vyenye kurasa za kufunuka kirahisi. Walipoandika kwenye ngozi walipata magombo (scrolls), ndiyo vitu vya kuvirigwa na kukunjuliwa kama mikeka midogo.
Kifupi, karatasi ni uvumbuzi wa miaka ya mbele sana. Karatasi za kufanana na hizi tunazozijua zilivumbuliwa China, katika utawala wa Han Mashariki, kati ya mwaka 25-225 B.K., katika nyua za mtawala mmoja aliyeitwa Cai Lun. Katika karne ya 8, uvumbuzi huo ukafika katika nchi za Kiislamu. Katika karne ya 11 ukafika Ulaya. Katika karne ya 15 ukafanyiwa maboresho makubwa huko Uhispania. Katika karne ya 19 zikaanza kutumika mbao katika kutengeneza karatasi na katika karne ya 20 ndiyo ukaingia ubunifu wa kutengeneza karatasi za plastiki na kadhalika.

_*Namna ya pili*_ ya kueleza neno _*“Biblia”*_ ni kwa kuanzia kwenye neno _*“to bíblion”*_ lililokuwa linamaanisha _“kijitabu”_, neno ambalo wingi wake _*“ta biblía”*_ yaani _“vijitabu”_ vingi. Hii ndiyo namna sahihi zaidi kuelezea asili ya jina “Biblia”. Jina linatokana na neno _“to biblion”_ yaani kijitabu na wingi wake ndiyo _“ta biblia”_ yaani vijitabu vingi.

Hata hivyo, baadaye lugha ya Kilatini ilipotawala duniani, neno _“bíblia”_ likachukuliwa kama umoja kumaanisha kitabu kinachotambuliwa na Wakristo kama kitabu rasmi na kitakatifu. Ni katika mwono huu neno *“Biblia”* lilivyotumika katika tafsiri ya “Kilatini cha watu wa kawaida”, yaani “Vulgata”.
Hatimaye, _“Biblia”_ ndilo jina ambalo kila ulimi, jamii na taifa linatamka kadiri yake. Wengine wanatamka “Bibbia”, wengine “Bibel”, wengine “Bible” na kadhalika.


_ATHARI ZA KILATINI_
Kutumia neno “Biblia” katika umoja kulianzishwa na Kilatini. Lakini matumizi hayo yakaingia pia kwenye lugha ya Kiswahili, ndiyo kisa Kiswahili kikaondokea kutumia neno “Biblia” katika umoja yaani “kitabu” hadi leo hii. Basi, ni mazoea tu yanaotufanya kutamka idadi ya vitabu katika Biblia wakati kimsingi “kitabu” katika Biblia ni kila andiko moja lililokamilika bila kujali limeandikwa kwa mtindo gani, kwa urefu gani au kwa kuwalenga watu gani.


_BIBLIA NI MAKTABA_
Kama jambo nililoeleza hapo juu limeeleweka, tunapolitumia neno “Biblia” katika umoja tunakiri kwamba kitabu hicho kwa chenyewe ni “maktaba” ya aina yake kwani ndani yake mna “vijitabu” vingi.
Katika Dan 9:2 (katika toleo la Kigiriki linaloitwa “Septuaginta” yaani “Sabini”, inayoandikwa hivi *LXX*, maandishi ya manabii katika Agano la Kale yanaitwa _“hai bíbloi”_, kwa Kiebrania _“sep̱arîm”_.
Kwa taarifa yetu, neno “Biblia” limetumika pia mahali pengine nje ya Biblia yenyewe. Mfano. Katika maandishi ya zamani kabisa neno, _“bíblia”_ limetumika katika _2Clement 14:2_ likilengwa kumaanisha vitabu vya Agano la Kale.


*2. MAJINA MENGINE MAWILI*
Jina “Biblia” siyo jina pekee la kitabu tunachozungumzia. Kwa kuwa ilichukua muda hadi watu kukubaliana na kutumia neno “Biblia”. Enzi za zamani yalikuwapo majina mengine mawili. Majina makubwa yaliyotumika enzi hizo yalikuwa mawili: “AGANO” na “MAANDIKO” au “VITU VILIVYOANDIKWA”. Hebu, tuyaeleze kidogo majina haya mawili.

*i. JINA "AGANO"*
Kwa namna fulani jina “AGANO” lilitumika kumaanisha Biblia. Neno “AGANO” ndilo linalotafsiri neno la Kigiriki _“diathḗkē”_, Kiebrania _“berîṯ”_ na Kiingereza “testament”. Nukuu maarufu inayotumia jina “AGANO” ni 2Kor 3:14, mahali ambapo Paulo anaviita vijitabu vya Wayahudi “agano la kale”.


*ii. JINA "MAANDIKO"*
Mahali pa pili jina “MAANDIKO” au “VILIVYOANDIKWA” lilitumika kumaanisha Biblia. Neno “MAANDIKO” au “VILIVYOANDIKWA” ndiyo tafsiri ya maneno ya Kigiriki _“Hai Graphaí”_ yaani “Vitu Vilivyoandikwa”, kwa Kilatini “Scriptura” na kwa Kiingereza “Scripture(s)”.
Mwanzoni _“Hai Graphaí”_, _“Maandiko”_, “Vitu Vilivyoandikwa”, “Scriptura” au “Scripture(s)” ilimaanisha vijitabu vya Agano la Kale tu. Nukuu maarufu mintarafu jina hili ni Mt 21:42.
Sasa lakini, kwa kuwa vitabu vilikuwapo kabla ya vitabu vilivyopo katika Agano Jipya kuandikwa, maneno _“Hai Graphaí”_, “Maandiko”, “Vitu Vilivyoandikwa”, “Scriptura” au “Scripture(s)”, yalitumika kwa ajili ya vijitabu vilivyomo kwenye Agano la Kale tu.

_KUSHAMIRI KWA JINA “AGANO”_
Mambo mengine hutoka kwa waandishi binafsi. Ni Tertulliani aliyeshamirisha matumizi ya neno “Agano” (“Testament”) akimaanisha yaliyomo katika sehemu ya kwanza ya Biblia. Kumbe, kwa kumfuata Tertulliani, kanisa la mwanzo likazoea kusema yaliyo katika sehemu ya kwanza ya Biblia, “Agano la Kale” (“Old Testament”) na hivyo yale yaliyo katika sehemu ya pili ya Biblia yakaitwa “Agano Jipya” (“New Testament”) kutofautisha na hayo ya awali.

_KIVUMISHI “TAKATIFU”_
Neno “takatifu” ni kivumishi cha kuvumishia yaliyomo ndani ya kitabu tunachokieleza hapa. Ni hivi, kwa kuwa yaliyomo kwenye Biblia ni maneno yanayotoka kwa Mungu aliye mtakatifu na kwa kuwa matumizi na malengo ya maneno hayo ni kuwapeleka watu kwenye utakatifu, Biblia huvumishwa kwa neno “takatifu”. Ndiposa tunapopata muunganiko tuliouzoea, “BIBLIA TAKATIFU”, “MAANDIKO MATAKATIFU”, “SACRA SCRIPTURA” au “HOLY SCRIPTURE(S)”.



*BIBLIA NI NINI BASI?*
Kwa kujumlisha, *BIBLIA* ni kitabu kilichosheheni mafundisho ya dini hii ya Kikristo. Kadiri ya imani ya Wakristo Wakatoliki, neno la Mungu hupatikana katika Biblia Takatifu na Mapokeo Matakatifu ya Mitume pamoja na Mafundisho ya viongozi Wakatoliki waliopo madarakani sasa hivi. Hata hivyo, katika Biblia Takatifu ndimo neno la Mungu linamopatikana kwa namna ya pekee kabisa.

*Mwisho wa somo la kwanza.*
*Admin: Titus Amigu*
 
*CATHOLIC BIBLICAL CENTRE - SOMO LA PILI – LUGHA ZA ASILI, SURA NA AYA*

Tumezoea kusoma Biblia katika Kiswahili au Kiingereza lakini hizo ni tafsiri tu. Watafsiri ndiyo waliotusaidia kutoa neno la Mungu kutoka lugha zake za mwanzo na kutuwekea katika lugha zetu. Tuwashukuru.
Lugha kuu zilizotumika kuandikia vitabu vya Biblia ni mbili, Kiebrania na Kigiriki (au Kiyunani). Agano la Kale lote isipokuwa Ezra 4:8-6:18. 7:12-26 na Dan 2:4b – 7:28, liliandikwa kwa Kiebrania. Ezra 4:8-6:18. 7:12-26 na Dan 2:4b – 7:28 ziliandikwa kwa Kiaramayo.
Kiebrania ni lugha waliyotumia Waisareli katika nchi ya Kaanani kabla ya kuchukuliwa kwenda utumwani Babiloni. Walipokwenda utumwani Babiloni Kiebrania chao kilichanganyika na lugha ya wenyeji wa huko na hivyo ikazaliwa lugha ya Kiaramayo.
Waisraeli waliporudi kutoka utumwani Babiloni kwenye masinagogi na hekaluni walisoma vitabu vyao vilivyokuwa bado katika Kiebrania lakini majumbani na mitaani walizungumza Kiaramayo. Mkasa huu ulisababisha hitaji la kuwatafsiria watu masomo wakati wa ibada. Basi, kila aliyechaguliwa na mkuu wa ibada kusoma somo la kwanza (kutoka kitabu chochote cha Torati) alipaswa kutafsiri katika Kiaramayo kila baada ya kusoma aya moja. Halafu yeyote aliyechaguliwa kusoma somo la pili (kutoka kitabu chochote cha manabii) alipaswa kutafsiri katika Kiaramayo kila baada ya kusoma aya mbili.
Kwa jinsi hii, Kiebrania kilibaki lugha ya Maandiko Matakatifu wakati Kiaramayo kikiwa lugha ya mazungumzo.
Najumlisha. Agano la Kale liliandikwa kwa Kiebrania, isipokuwa Ezra 4:8-6:18. 7:12-26 na Dan 2:4b – 7:28 zilizoandikwa kwa Kiaramayo ambayo ni lugha mseto wa lugha ya Kiebrania na lugha ya utumwani Babiloni. Agano Jipya lote liliandikwa kwa lugha ya Kigiriki (Kiyunani) cha kawaida kilichojulikana kama KOINE.

*TAFSIRI YA LXX YA AGANO LA KALE*

Katika kuishi kwao ugenini, Wayahudi waliolowea kukaa huko Misri walisaidiwa na Mfalme Ptolemy II Philadelphus kutafsiri vitabu vyao vilivyokuwa katika lugha ya Kiebrania na kuwekwa katika Kigiriki.
Tafsiri hiyo huitwa kwa Kigiriki _*Ἡ τῶν Ἑβδομήκοντα μετάφρασις (soma hē tōn hebdomḗkonta metáphrasis)*_ na kwa Kilatini huitwa _versio septuaginta interpretum_ yaani "Tafsiri ya Sabini". Hii “Septuaginta” yaani “Sabini”, ambayo hufupishwa kwa tarakimu ya Kirumi LXX (Sabini), inatokana na masimulizi ya zamani yanayopatikana kwenye Barua ya Aristeas inayosema kwamba tafsiri hiyo ilifanywa kwa ombi la Mfalme wa Misri Ptolemy II Philadelphus (283 - 246 KK) na watafsiri wa Kiyahudi 70 – makumi ya karibu ya 72 (yaani waliochukuliwa sita sita kutoka makabila 12 ya Israeli).
Barua hiyo inasema pia kwamba watafsiri hao walitafsiri kila mmoja peke yake, akiwa katika chumba cha peke yake, kwa siku sabini na walipolinganisha tafsiri zao zikafanana neno kwa neno. Hili jina la “Septuaginta” lilianza kushamiri tangu enzi za Mt. Augustino wa Hippo (354–430 B.K.)
Najumlisha. Septuaginta ni tafsiri ya Biblia ya Kiebrania kwa lugha ya Kigiriki ililofanywa mjini Aleksandria, Misri, katika karne ya 3 KK. Jina hilo limetokana na hadithi ya kwamba wataalamu Wayahudi 70 (makumi ya karibu ya 72) walitafsiri vitabu vya Torati katika muda wa siku 70 wakati wa Mfalme wa Misri Ptolemy II Philadelphus (283 - 246 KK).

*KIGIRIKI KATIKA AGANO JIPYA*

Kwa upande mwingine Kigiriki kilitumiwa na mataifa mengi yaliyokuwa chini ya utawala wa Wagiriki kuanzia miaka ya 300 K.K hadi 300 B.K. na kabla ya Israeli kuanza kutawaliwa na Warumi, Wagiriki waliitawala na kupandikiza lugha yao kutumika katika mambo ya kisomi. Kwa sababu hiyo, vitabu vyote vya Agano Jipya viliandikwa kwa lugha ya Kigiriki kwani ndiyo lugha iliyokuwa ikitumiwa na watu wengi na ilionekana kuwa rahisi.

*MAAJABU YA UANDISHI WA KALE*

*i. Maneno Yaliunganishwa Yote*
Hapo kale katika kuandika maneno yaliunganishwa tu. Waandishi hawakuacha nafasi kati ya neno na neno. Hivi ilikuwa kazi kubwa kusoma. Hivi maneno ya Biblia yalitenganishwa tenganishwa baadaye. Tuwashukuru watu wa kale kwa kufanya hivyo.

*ii. Kiebrania na Kiaramayo Viliandikwa Pasipo Vokali (Irabu)*
Hapo kale lugha za Kiebrania na Kiaramayo ziliandikwa pasipo vokali yaani vitamkwa a, e, o, i, u. Waliandika konsonanti tu. Yaani kama wangeliandika maneno yetu “baba” wangeliandika bb, neno “bubu” wangeliandika bb, neno “bibo” wangeliandika bb, neno “bibi” wangeliandika bb pia. Hivi kusoma kulitegemea sana uzoefu wa lugha. Vokali katika maandishi ya Agano la Kale ziliwekwa na waandishi wanaoitwa Masoreti mnamo karne 11 Baada ya Kristo. Tuwashukuru sana.

*iii. Biblia Haikuwa na Sura*
Vitabu vyote vya Biblia viliandikwa pasipo sura. Sehemu za Biblia zilijulikana kwa matukio yaliyosimuliwa ndani yake tu. Ndiyo kisa Yesu alitaja sehemu inayosimulia kuitwa kwa Musa kama “sura ya kijiti” (Mk 12:26).
Sura za vitabu vya Biblia ziliwekwa katika karne ya 13 na mkleri Mkatoliki Stephen Langton, mkleri aliyepata baadaye kuwa Askofu wa Canteburry. Kazi hii hakutumwa na mtu yeyote. Aliifanya kwa hiyari yake na kwa kadiri alivyoona yeye mawazo yanajijenga. Mtu kama huyu tusimlaumu bali tumshukuru tu; bila yeye Biblia ilikuwa ngumu kuisoma.

*iv. Biblia Haikuwa na Aya*
Hapo kale vitabu vyote vya Biblia havikuwa na aya. Aya ziliwekwa miaka 310 hivi baada ya kuwekwa sura. Aya ziliwekwa na mchapishaji vitabu msomi, Robert Estienne. Hata huyu, kazi hii hakutumwa na mtu yeyote. Aliifanya kwa hiyari yake na kwa kadiri alivyoona yeye mawazo yanakamilika. Mtu kama huyu tusimlaumu bali tumshukuru tu; bila yeye Biblia ilikuwa ngumu kuisoma.

*MABAKI YA KIARAMAYO KATIKA AGANO JIPYA*
Japokuwa Agano Jipya lote liliandikwa kwa Kigiriki, lugha ya majumbani na mitaani, Kiaramayo hakijakosekana kabisa. Kuna misemo kadhaa ya Kiaramayo katika Agano Jipya. Maarufu ni hii ifuatayo:
_*Talitha kum inayomaanisha “Msichana, inuka*_ (Mk 5:41)
_*Ephphatha inayomaanisha “Funguka”*_ (Mk 7:34)
_*Abba inayomaanisha “Baba”*_ (Mk 14:36)
_*Raca inayomaanisha “Mpumbavu”*_ (Mt 5:22)
_*Rabbouni inayomaanisha “Mwalimu wangu”*_ (Yn 20:16)
_*Eli Eli lema sabachthani inayomaanisha “Mungu wangu, Mungu wangu, mbona umeniacha?”_* (Mt 27:46)
_*Hosanna inayomaanisha “Bwana, okoa”*_ (Mk 11:9)
_*Maranatha inayomaanisha “Bwana, uje au njoo!”*_ (1 Kor 16:22 na Ufu 22:17)
Pamoja na misemo hii, kuna majina yenye asili ya Kiebrania au Kiaramayo.
_*Mammon*_ inayomaanisha _*fedha*_ (Mt 6:24),
_*Bartholomayo_* inayomaaanisha _*Mwana wa Tholomayo*_ (Mk 3:18),
_*Bartimayo*_ inayomaanisha _*Mwana wa Timayo*_ (Mk 10:46)
_*Barabbas*_ inayomaanisha _*Mwana wa Abbas*_ (Yn 18:40),
_*Boanerges*_ inayomaanisha _*Wana wa Ngurumo*_ (Mk 3:17),
_*Gethsemane*_ inayomaanisha _*Bustani ya Mafuta*_ (Mk 14:32)
na _*Golgotha*_ inayomaanisha _*Fuvu la Kichwa*_ (Mt 27:33).

*KUNA MANENO MACHACHE YA KILATINI KATIKA AGANO JIPYA*
Wakati wa Yesu kulikuwa na askari wa Kirumi ambao walikuwa wanatumia lugha ya Warumi, ndiyo Kilatini. Hivyo kwenye Biblia kuna maneno machache ya Kilatini. Mfano wake ni maneno yafuatayo: _Legion inayomaanisha majeshi, makundi makubwa._
_Dinarius_ iliyokuwa _kiasi cha pesa cha kulipwa kibarua kwa siku_
na _talanta_ kilichokuwa pia _kiasi kikubwa cha pesa, ndiyo mshahara wa kibarua wa miaka 15._

*KIBAO CHA MASHTAKA YA YESU*
Wakati wa Yesu nchi ya Israeli ilikuwa inatumia lugha tatu: Kiebrania kilichogeuka Kiaramayo majumbani na mitaani, Kigiriki lugha iliyokuwa inatumiwa na wasomi, na Kilatini, lugha iliyokuwa inatumiwa na askari wa Kirumi. Kwa sababu ya uwapo wa lugha hizo tatu, kibao cha mashtaka ya Yesu kiliandikwa kwa lugha tatu kusudi wote waelewe: Kiaramayo kinachosemwa kama Kiebrania, Kigiriki (Kiyunani) na Kilatini (rejea Yn 19:20).

*KUTAFSIRIWA KWA BIBLIA KWENDA LUGHA ZINGINE*
Kumbe leo hii kuna Biblia zimeandikwa katika lugha nyingi kama vile, lugha za makabila yetu, Kiswahili, Kiarabu, Kifaransa, Kiingereza na nyingine nyingi.
Nakutaarifu juu ya tafsiri chache ifuatavyo:
i. Kiebrania kwenda Kigiriki, tafsiri ilifanyika Aleksandria, Misri wakati wa Ptolemy II Philadelphus (283 - 246 KK).
ii. Kiebrania na Kigiriki kwenda Kilatini, tafsiri ilifanyika Bethlehem, Israeli, na Mt. Jerome (kwa Kilatini jina kamili la mtaalamu huyu wa Maandiko Matakatifu ni Eusebius Hieronymus, jina la bandia Sophronius, alizaliwa mwaka 347 huko Stridon, Dalmatia na alikufa mwaka 419/420 huko Bethlehem). Tafsiri yake ilitumia Kilatini cha kawaida, hivyo huitwa *VULGATA*. Watu wengi walitegemea sana tafsiri hii kutafsiri sehemu au Biblia nzima kwenda katika lugha zao.
iii. Kilatini (Vulgata) kwenda Kijerumani, tafsiri ilianzwa na Wulfila (311-380 BK), miaka mingi kabla ya tafsiri ya Martin Luther.
iv. Kilatini (Vulgata) kwenda Kiingereza, tafsiri ilianzwa na Mheshimika Beda (639-709), miaka mingi kabla ya tafsiri maarufu ya King James.
v. Kiebrania na Kigiriki pamoja na Kilatini kwenda Kiswahili, tafsiri ilifanyika na Chama cha Biblia mwaka 1937 huko Zanzibar.
vi. Tafsiri ya Biblia ya Kiafrika ilifanyika na wataalamu wa Kikatoliki mwaka 2009, Nairobi, Kenya.

_*Mwisho wa somo la pili.*_
_*Admin: Titus Amigu*_
 
Cookies are required to use this site. You must accept them to continue using the site. Learn more…