KITENDAWILI CHA MKWAWA SEC: Kwa Nini Nyerere Alifuta Utemi Bara (Moshi, Bukoba, Mbeya) Lakini Akaihifadhi SMZ ya Zanzibar?

KITENDAWILI CHA MKWAWA SEC: Kwa Nini Nyerere Alifuta Utemi Bara (Moshi, Bukoba, Mbeya) Lakini Akaihifadhi SMZ ya Zanzibar?

Ndugu yangu, hoja yako ina nguvu sana kihemko, na hakuna anayeweza kufuta makovu au gharama za mali na maisha zilizopotea katika harakati za kulinda umoja huu. Ni kweli kabisa, kihistoria na kiuchumi, kuna maumivu makubwa yaliyopatikana.

Lakini naomba tutafakari hili kwa jicho la kifalsafa na kiuhalisia: Hakuna muungano duniani uliokamilika, na kila ndoa ya kimataifa hupitia vipindi vya dhoruba na majeraha kabla ya kupata utulivu. Swali la msingi la kifalsafa hapa ni hili: Je, dawa ya nyumba inayovuja ni kuibomoa na kulala nje kwenye baridi, au ni kuziba paa lililobomoka ili kulinda usalama wa familia iliyo ndani?

Tukizungumza kwa uhalisia, njia ya kistaarabu si kukimbia changamoto, bali ni kuzikabili. Na ukweli ni kwamba, kupitia vikao vya Kamati ya Pamoja kati ya Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar, kero zaidi ya 22 za Muungano zimeshapatiwa ufumbuzi wa kisheria na kiutendaji. Baadhi ya mambo makubwa yaliyokuwa yakileta mfarakano na sasa yamepata majibu ni pamoja na:

Usimamizi wa Bahari Kuu na Uvuvi: Hapo awali kulikuwa na mgogoro mkubwa wa usimamizi na mgawanyo wa mapato ya uvuvi kwenye Bahari Kuu. Leo hii, kero hii imetatuliwa kwa kuundwa kwa mamlaka ya pamoja na mgawanyo wa mapato ya rasilimali hizo.

Ajira kwa Wazanzibari kwenye Taasisi za Muungano: Kulikuwa na lalamiko la muda mrefu kuwa Wazanzibari hawapati fursa sawa za ajira kwenye taasisi za muungano. Jambo hili lilitatuliwa kwa kuweka mfumo rasmi wa asilimia ya nafasi (quota) kwa ajili ya watumishi kutoka Zanzibar.

Uingizaji wa Bidhaa na Biashara: Vikwazo vya kibiashara, kama vile uingizaji wa maziwa, sukari, na bidhaa nyengine kutoka Zanzibar kwenda Tanzania Bara, vimekuwa vikijadiliwa na kuondolewa ili kuruhusu soko huru ndani ya nchi moja. [

Mgawanyo wa Misaada ya Nje: Changamoto ya jinsi misaada na mikopo kutoka kwa wafadhili wa nje inavyogawanywa kati ya Bara na Visiwani imepatiwa muundo wa makubaliano ili kuhakikisha Zanzibar inapata fungu lake stahiki kwa maendeleo.

Kifalsafa, uasili wetu hautegemei tu mipaka ya kikoloni ya u-Tanganyika au u-Zanzibar. Uasili wetu halisi upo kwenye undugu wa kijamii, lugha ya Kiswahili, na mwingiliano wa damu ambao ulikuwepo hata kabla ya wakoloni kuweka mipaka ya ramani. Tukiuvunja Muungano kwa hasira ya makovu ya nyuma, hatutarudi kwenye amani ya zamani; badala yake, tutatengeneza mipaka mipya ya uadui, migogoro ya viza, kodi za mipakani, na hatari kubwa ya kiusalama kwa visiwa vidogo kama Zanzibar katika ulimwengu wa sasa wenye dhoruba za kijiografia.

Ni bora tupiganie haki, usawa, na maboresho ya Katiba ili kumaliza kero zilizobaki, badala ya kubomoa kile ambacho kimetulinda kuwa taifa moja lenye amani kwa zaidi ya miaka 60. Utengano huleta dharau na udhaifu; mshikamano wenye hak
i huleta nguvu.

Maneno hayo tumeyasikia sana ni Kama machozi ya mamba analia na huku anakutafuna. Kero kubwa ya muungano ni namna ya Huo muungano Wenyewe ulivyoanzishwa. Kiukweli tusidanganyane , Hakuna muungano wa watu milioni 60 na milioni 1 na nusu Huo ni uvamizi na tunaona namna jeshi la Tanganyika linavyolazimisha kumweka kibaraka wa Tanganyika kila uchaguzi unapofanyika.
Zanzibar ni nchi ndogo sana inaingia zaidi ya mara elfu moja Ndani ya Tanganyika.
Kwanini Tanganyika ishughulishwe na kisiwa cha watu milioni 1 na nusu? Mimi naona huu ni wakati mzuri wa Tanganyika na Zanzibar zikawa huru na kila moja kushughulika na maendeleo ya watu wake. Kama ni hofu ya uadui na chuki , Zanzibar ingalifanya uadui na Kenya kwani mpaka 1963 Mombasa ilikuwa sehemu yake. Ni bora Zanzibar ikafuata mkondo wa Cape Verde walipojitoa katika muungano wao na Guinea Bissau. Hakuna uadui wala chuki na Cape Verde imepata maendeleo makubwa sana .Mpaka imeshiriki hata World cup. Wangeendelea na muungano wangedumazwa Kama Zanzibar ilivyo leo
 
Fafanua, hizo mbinu za waingereza
Waingereza walishiriki katika kuiangusha serikali halali iliyochaguliwa na wananchi 1963. Ushahidi upo. Pia walisema zamani tolka 1950s kuwa hawatoruhusu Zanzibar kuwa peke yake huru. Soma kitabu kwaheri huru kwaheri ukoloni
 
Kwanza unapaswa kuelewa wananchi wengi wa Zanzibar iliyoungana na Nyerere wakazi wake wengi walikuwa wqhamihaji, Okello alitoka Uganda, Karume asili yake Malawi, Mwqkanjuki Mbeya, Nassoro Moyo Songea, Mwinyi ni Mkuranga hao ni kwa uchache ila kulikuwa na wamakonde , wanyamwezi na makabila mengi ya bara ndio maana ilikuwa rahisi kuungana.
Nyerere alijua tabia za watu wa visiwani ndio maana Karume alipotaka waungane wawe nchi moja alikataa lkwa sababu alijua baada ya muda mfupi wangemgeuka lakini pia hakutaka wazanzibar kupoteza utambulisho wao na kwa sababu Zanzibar ni sehemu ndogo kuungana na Tanganyika kuwa nchi moja kungeifanya imezwe.
Nyerere alitaka kizazi cha nne cha wanzibar baada ya kuona matunda ya muungano wangedai kuwepo serikali moja.
Lakini hakujua ameunganisha Tanganyika na watu wa namna gani kwani kina Samiq, Jussa wanajiona wqo ni waoman zaid kuliko kuwa watanzania.
Hata yeye kwa mambo yqnayotokea sasa kama angekuwa hai angewaomba radhi watanganyika.
 
Kwanza unapaswa kuelewa wananchi wengi wa Zanzibar iliyoungana na Nyerere wakazi wake wengi walikuwa wqhamihaji, Okello alitoka Uganda, Karume asili yake Malawi, Mwqkanjuki Mbeya, Nassoro Moyo Songea, Mwinyi ni Mkuranga hao ni kwa uchache ila kulikuwa na wamakonde , wanyamwezi na makabila mengi ya bara ndio maana ilikuwa rahisi kuungana.
Nyerere alijua tabia za watu wa visiwani ndio maana Karume alipotaka waungane wawe nchi moja alikataa lkwa sababu alijua baada ya muda mfupi wangemgeuka lakini pia hakutaka wazanzibar kupoteza utambulisho wao na kwa sababu Zanzibar ni sehemu ndogo kuungana na Tanganyika kuwa nchi moja kungeifanya imezwe.
Nyerere alitaka kizazi cha nne cha wanzibar baada ya kuona matunda ya muungano wangedai kuwepo serikali moja.
Lakini hakujua ameunganisha Tanganyika na watu wa namna gani kwani kina Samiq, Jussa wanajiona wqo ni waoman zaid kuliko kuwa watanzania.
Hata yeye kwa mambo yqnayotokea sasa kama angekuwa hai angewaomba radhi watanganyika.
Hizo ni nyimbo Za watu wanaoamini mipasho. Zanzibar ilikuwa na serikali yake na utamaduni wake. Nyerere na chuki zake Za uislamu alisema zamani tokea 1050s kuwa angalikuwa na uwezo angalivivurumisha hivi visiwa huko bahari kuu. Ushahidi upo
 
Watu wengi bara hawautaki huu Muungano hii ni kweli! watu milioni 2 huwezi kuwaunganisha na watu milioni 68! Yaani ni ngumu Hawaii eti inaungana na Marekani je ni Muungano gani? Ni swala la muda tu Tz itakuwa nchi moja kwa nguvu au kwa hiari! Tambua wazanzibari laki tano sasa wako bara!
 
Hizo ni nyimbo Za watu wanaoamini mipasho. Zanzibar ilikuwa na serikali yake na utamaduni wake. Nyerere na chuki zake Za uislamu alisema zamani tokea 1050s kuwa angalikuwa na uwezo angalivivurumisha hivi visiwa huko bahari kuu. Ushahidi upo
Type ushahidi
 
Mwaka 1964 baada ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar April 26 1964, kuna kipindi nchi ilikuwa haina jina jipya, jina jioya lilikuwa linatafutwa.

Kwa hiyo baada ya April 1964, hapo Tanganyika ilikuwa imeshakufa, kulikuwa na "The United Republic of Tanganyika and Zanzibar", kukawa na shindano la kutafuta jina jipya la nchi.

Ndipo mashindano hayo yalipoishia kwenye jina la Tanzania lililopendekezwa na kijana wa miaka 18 aliyeitwa Mohammed Iqbal Dar.

Jina hili la Tanzania likianza kutumika October 29 1964.

Kwa hiyo, kwa kipindi cha miezi karibu 6, kuanzia April 26, 1964, mpaka October 29, 1964, nchi hii iliitwa "The United Republic of Tanganyika and Zanzibar".

Nafikiri ukifuatilia historia ya hilo jiwe la msingi ka Mkwawa, utakuta tarehe yake imeangukia ndani ya hiyo miezi 6.

Kwa hiyo, licha ya hilo jina, Tanganyika ikishafutwa April 26 1964.
 
Kichwa cha Habari: KITENDAWILI CHA MKWAWA SEC: Kwa Nini Nyerere Alifuta Utemi Bara (Moshi, Bukoba, Mbeya) Lakini Akaihifadhi SMZ ya Zanzibar?

Ndine A. Wa-Chiuta
09 September 2026


Wakuu, salamu.

Hivi karibuni kumeshamiri mjadala mtandaoni (ukianzishwa na wanaharakati kama Maria Sarungi) ukihoji kuhusu jiwe la msingi la Shule ya Sekondari Mkwawa ya Iringa lililowekwa na Mwalimu Nyerere tarehe 28 Novemba 1964.

Kwenye lile jiwe, cheo cha Nyerere kimeandikwa: "President of the United Republic of Tanganyika and Zanzibar".

Swali la wengi limekuwa: Kama nchi ilishakuwa Tanzania, Tanganyika ilipotelea wapi?

Na kwa nini serikali ya Tanganyika iliyeyuka lakini ya Zanzibar (SMZ) ikabaki hadi leo kama jimbo linalojitawala?

Kuhusiana na hili, nimeona ni vyema tuchambue kwa kina kitendawili hiki cha kihistoria na kisheria kinachoendelea kututesa hadi leo kwenye mijadala ya Katiba Mpya.

1. Ule Mtego wa Mfumo wa Kati Bara (Centralism)

Wakati Tanganyika inapata uhuru mwaka 1961, haikuwa nchi yenye mshikamano wa asili kama tunavyoiona leo. Ilikuwa ni mchanganyiko wa makabila zaidi ya 120, huku baadhi ya maeneo yakiwa na mifumo madhubuti ya kiutawala na kiuchumi iliyotishia mamlaka ya Serikali Kuu ya TANU:

Moshi (Kilimanjaro): Kulikuwa na Baraza la Wachagga chini ya Mangi Mkuu Thomas Marealle. Wachagga walikuwa na maendeleo makubwa ya elimu, bendera yao, wimbo wao, na utajiri wa kahawa (KNPA).

Bukoba (Kagera): Kulikuwa na mifumo imara ya kifalme (Wami/Machalifu wa Kihaya) na ushirika wenye nguvu wa BNCU uliomiliki fedha za kahawa.

Mbeya/Rungwe: Kulikuwa na wasomi wa mapema na viongozi wenye ushawishi mkubwa wa kisiasa waliopinga baadhi ya sera za kijamaa za Nyerere.

Mwalimu Nyerere alijua mapema kuwa kama akiendekeza mfumo wa majimbo au shirikisho (Federalism), mikoa hii tajiri ingedai kujitenga au kujitawala, na nchi ingeingia kwenye vita vya kikabila kama vilivyotokea Kongo na Nigeria.


Hatua ya Nyerere:

Mwaka 1962, Nyerere alipitisha Sheria ya Kufuta Utawala wa Machifu (African Chiefs Ordinance Repeal Act). Alifuta vyeo vyote vya umangi, utemi, na uchifu, akanyang'anya mamlaka zao za kodi, na kuweka Wakuu wa Mikoa na Wilaya kutoka wizarani.

Hapo ndipo Nyerere alipofanikiwa kuifuta "mikoa-mataifa" na kuunda utambulisho mmoja wa Kitanzania Bara.

2. Kwa Nini Mbinu Hii Haikufua Dafu kwa Zanzibar?

Watu wengi huwa wanahoji: Kama Nyerere alikuwa na jeuri ya kufuta utemi wa akina Mangi Marealle Bara, kwa nini asingeifuta tu na Serikali ya Zanzibar ili kuwe na Serikali Moja kuanzia mwaka 1964?

Jibu ni rahisi: Kisheria na Kijiografia, Zanzibar haikuwa kabila wala mkoa wa Tanganyika.

Wakati wa kusaini Hati za Muungano (Articles of Union) mwezi Aprili 1964, Tanganyika na Zanzibar zilikuwa nchi mbili huru zilizotambulika kimataifa. Zanzibar ilikuwa ndio kwanza imetoka kufanya Mapinduzi Matukufu ya Januari 1964 chini ya Sheikh Abeid Amani Karume.

Wazanzibari walikuwa na hofu kubwa ya kupoteza matunda ya mapinduzi yao na "kumezwa" na ukubwa wa watu wa Bara.Nyerere asingeweza kwenda kufuta Serikali ya Zanzibar kwa amri ya urais; kufanya hivyo kungetafsiriwa kama Tanganyika kuivamia na kuikoloni Zanzibar.

Ili muungano uwepo, Nyerere alilazimika kukubali Muundo wa Serikali Mbili (Asymmetric Union):

Serikali ya Muungano: Inayosimamia mambo ya Muungano kwa nchi nzima, na mambo yasiyo ya muungano kwa upande wa Bara pekee.

Serikali ya Mapinduzi Zanzibar (SMZ): Inayosimamia mambo yote yasiyo ya muungano kwa upande wa Visiwani (kama ardhi, afya, kilimo n.k.).

Hapa ndipo Tanganyika ilipojitoa mhanga

—ilifuta Bunge lake na taasisi zake na kuzikabidhi kwa Muungano, huku Zanzibar ikihifadhi Rais wake, Baraza lake la Wawakilishi, na Mahakama zake.

3. Mwangwi wa Mkwawa Sec Kwenye Mkwamo wa Katiba wa Sasa

Lile jiwe la msingi la Mkwawa Secondary la Novemba 1964 linatukumbusha ukweli mmoja mchungu: Mamlaka ya Tanganyika yalikuwepo kisheria, lakini yalizikwa rasmi ili kupisha Tanzania.

Mkwamo wa sasa wa Katiba Mpya nchini unatokana na ukweli kwamba mfumo ule ule wa "kuweka madaraka mikononi mwa serikali kuu" uliotumika Bara, sasa hivi unajaribiwa kutumika kuimeza Zanzibar kupitia kuongezeka kwa Orodha ya Mambo ya Muungano (kutoka mambo 11 hadi zaidi ya 22).


Hii ndiyo sababu:

Upinzani Bara (CHADEMA/Warioba): Wanataka kurejesha Serikali ya Tanganyika (Muundo wa Serikali Tatu) ili kurekebisha kasoro ambapo wabunge wa Zanzibar wanapigia kura mambo yanayohusu Bara pekee, huku Bara kukiwa hakuna chombo chake huru cha maamuzi.

Wazalendo wa Zanzibar (ACT-Wazalendo): Wanataka Muungano wa Mkataba (Contractual Union) ili kulinda mamlaka kamili ya visiwa vyao dhidi ya kile wanachokiita "kumezwa na Bara."CCM Tawala: Inasimamia Serikali Mbili, ikihofia kuwa siku ambayo Tanganyika itafufuka kiofisi, ndio utakuwa mwisho wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, kwa sababu hisia za ukanda na utajiri wa Bara zitameza kila kitu.HitimishoJiwe la msingi la Mkwawa Secondary halikukosewa kuandikwa. Ni kielelezo cha mpito kwamba nchi hizi mbili zilikuwa na hadhi sawa ya kiserikali.Tanzania inajaribu kusawazisha vitu viwili visivyosawazika: Mfumo thabiti wa serikali kuu uliopo Bara, na mfumo wa shirikisho unaotakiwa Visiwani. Mradi tu hatujapata suluhu ya wapi pa kuiweka "Tanganyika" bila kuivunja "Tanzania", kivuli cha Tanganyika kutaendelea kuishi kwenye mawe ya msingi na nyaraka zetu za kale, kikitukumbusha kuwa historia haifutiki kwa kupitisha sheria tu bungeni.

Nawasilisha.

Mtazamo wenu ni upi wakuu?

Je, suluhu ni Serikali Tatu, Serikali Mbili ziboreshwe, au turudi kwenye Serikali Moja kabisa?
Serikali ya Zanzibar ili kuwe na Serikali Moja kuanzia mwaka 1964? yote yataisha ni suala la muda. serikali 3 ndio suhuhisho migogoro mingi duniani usisahau israeli
 
nakubaliana na Lisu Nyerere hakua malaika ,tuliopo tusahihishe alipokosea

Nakubaliana na tuntemeke sanga kuukataa alioita unyerere

Nakubaliana na kambona pia
 
Back
Top Bottom