TOKA MAKTABA :
18 June 2024
Ripoti ya Kusikitisha Kuhusu hali ya Vyombo vya Habari Tanzania: Kushuka kwa Mapato, Changamoto za Teknolojia, na Kupanda kwa Uandishi wa Habari wa 'Vichekesho'
Ripoti hiyo inaonyesha kwamba asilimia 77 ya waandishi wa habari nchini Tanzania wanapata chini ya Shs. 500,000 na asilimia 56 hawana mikataba kwa vipindi vya kuanzia mwaka mmoja hadi sita.
Dar es Salaam . Kamati iliyopewa jukumu la kutathmini uchumi wa vyombo vya habari nchini Tanzania imezindua ripoti yake leo, Juni 18, 2024, wakati wa mkutano wa maafisa wa habari wa serikali katika Ukumbi wa Mikutano wa Mlimani City jijini Dar es Salaam, ikifichua hali mbaya ya mambo, ikiwa ni pamoja na malipo ya chini, uwekezaji mdogo, na changamoto mpya kutokana na teknolojia.
Kamati hiyo, iliyozinduliwa Januari 24, 2023, na Waziri wa Teknolojia ya Habari na Mawasiliano mheshimiwa Nape Nnauye ili kutathmini hali ya kiuchumi ya vyombo vya habari vya Tanzania, iliongozwa na nguli manju wa uandishi habari Tido Mhando, Mkurugenzi Mtendaji wa zamani wa Azam Media, pamoja na wataalamu wengine tisa kutoka sekta mbalimbali za vyombo vya habari nchini.
Ripoti hiyo inaonyesha kwamba asilimia 77 ya waandishi wa habari wanapata chini ya Shs. 500,000, huku asilimia 56 wakikosa mikataba kwa vipindi vya kuanzia mwaka mmoja hadi sita. Asilimia 38 pekee ya mikataba hii inajumuisha bima ya afya. Cha kushangaza, baadhi ya waandishi wa habari hupokea kidogo kama Shs. 2,000 kwa kila wasikisho la habari.
Mambo kadhaa yanachangia uchumi wa vyombo vya habari kushuka, ikiwa ni pamoja na uwezo mdogo wa usimamizi wa biashara wa wamiliki wa vyombo vya habari, mabadiliko ya kiteknolojia katika sekta hiyo, kupungua kwa mapato ya matangazo, uhaba wa waandishi wa habari wenye ujuzi, sera za kodi, na kanuni za umiliki wa kigeni zenye vikwazo.
Uandishi wa habari wa vichekesho
Ripoti hiyo inaangazia mwelekeo unaoonekana katika vyombo vya habari vya Tanzania kuelekea burudani, michezo, na uandishi wa vichekesho. Kulingana na wadau wa vyombo vya habari, mabadiliko haya yanatokana na miaka mingi ya ukandamizaji wa vyombo vya habari.
"Kutokana na mazingira magumu ya kisheria na kisiasa yanayokabiliwa na vyombo vya habari nchini mwetu, vyombo vya habari sasa vinajikuta vikijizuia linapokuja suala la habari zinazokuza uwajibikaji wa umma," Mhando, mwandishi wa habari mkongwe wa Tanzania, alisema katika hafla hiyo.
"Kwa hivyo, maudhui ya vyombo vya habari yanazidi kuzingatia burudani, mapenzi, muziki, michezo, tamthilia, filamu, na vipindi vya mazungumzo, bila thamani kubwa ya kijamii," aliongeza. "Aina hii ya uandishi wa habari ina madhara mawili makubwa: inadhoofisha uandishi wa habari unaoweka kipaumbele uwajibikaji wa umma—kipengele muhimu katika jamii—na kukuza kizazi kisicho na mwelekeo wa kufikiri kwa kina kutokana na maudhui ya juu juu."
Aliendelea: “Tunashuhudia kile ambacho baadhi hukiita ‘uandishi wa habari za vichekesho’ ambapo vichekesho na maudhui ya kufurahisha yamekuwa jambo la kawaida, hasa kutokana na hofu ya waandishi wa habari katikati ya mazingira magumu ya kihistoria.”
Tido Mhando alieleza kwamba ingawa kumekuwa na mabadiliko makubwa tangu kuja kwa Rais Samia, kuna maafisa serikalini ambao bado wanategemea matumizi ya nguvu na vitisho kwa waandishi wa habari.
Samia Suluhu, akipokea ripoti hiyo, pia aliangazia wasiwasi mwingine katika vyombo vya habari vya Tanzania—uchambuzi wa habari usiotosha.
"Tunaposoma habari, hata kwenye magazeti, kuna uchanganuzi mdogo," Mkuu wa Nchi alibainisha. "Maudhui mengi yanaripoti tu ukweli badala ya kuuchambua. Tunaonekana kukosa wachambuzi wa habari. Kuripoti kwetu habari hakuna kina."
Samia Hassan pia alibainisha kuwa vyombo vya habari vinaweza kuwa vinaepuka maudhui mazito kutokana na maslahi ya kibiashara na si hofu ya kihistoria tu.
Athari ya teknolojia
Ripoti hiyo inasisitiza athari za maendeleo ya kiteknolojia kwenye sekta ya habari, ambayo imepunguza mapato zaidi kutoka kwa mifumo ya kitamaduni.
Kwa mfano, kati ya 2020 na 2023, magazeti matatu kwa pamoja yalipunguza usambazaji wao wa kila mwaka kwa nakala 4,229,823, na kusababisha hasara ya soko ya Shs. 4 bilioni. Ripoti hiyo pia inahimiza sekta hiyo kujiandaa kwa ujio wa Akili Bandia (AI).
"Ukuaji wa haraka wa teknolojia ya Akili Bandia unaonekana katika sekta mbalimbali," Bw. Mhando aliwasilisha. "Ni muhimu kuanza kujadili AI, fursa zake, na changamoto zake katika sekta ya habari ili kuweka miongozo ya utekelezaji wake."
Akijibu wasiwasi kuhusu kupungua kwa mapato ya magazeti, Rais Samia alitaka kujichunguza ndani ya tasnia ya magazeti.
"Magazeti hayauziki kwa sababu idadi ya wasomaji imepungua," alichambua. "Tuna magazeti mangapi nchini? Kuna magazeti na majarida mengi, na sasa tunayasoma mtandaoni."
"Ninapoamka, naweza kupata magazeti kutoka Tanzania, Kenya, na Uganda mtandaoni," Mkuu wa Nchi aliongeza. "Sinunui tena nakala halisi. Wale walio katika biashara ya magazeti wanapaswa kutathmini kama waendelee au wabadilike."
Kamati inapendekeza kwamba serikali irekebishe sheria ili kuruhusu hadi asilimia 75 ya umiliki wa vyombo vya habari vya kigeni ili kuvutia uwekezaji zaidi. Zaidi ya hayo, wanapendekeza kuondoa VAT kwenye karatasi zinazotumika kuchapisha majarida na kushughulikia madeni yasiyolipwa yanayodaiwa na mashirika ya vyombo vya habari.
Wamiliki wa vyombo vya habari walihimizwa kubuni mikakati mipya ya mapato
Source : TheChanzo
