Mhaya
JF-Expert Member
- Aug 20, 2023
- 2,818
- 7,940
Mvutano kati ya Saudi Arabia, UAE, na Iran unakuwepo licha ya mataifa haya kufuata falsafa za pamoja za dini ya Kiislamu lakini utofauti wa kikabila, kijeshi, na kiitikadi unafanya mataifa haya yasiwe na nia moja.
Licha ya mataifa ya UAE na Saudi Arabia kuwa na utajiri wa kutosha na kuwa kwenye Top 3 ya nchi tajiri Mashariki ya kati, lakini zimekuwa zikipata shida kutoka kwa jirani yao Iran. Iran hata kwenye Top 10 ya nchi tajiri mashariki ya kati haimo. Nchi yenye utajiri ikiwa ni Qatar ikifatuwa na UAE, Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain, Oman, Israel, Uturuki, Iraq n.k
Sababu zinazopelekea nchi hizi kuwa kwenye Tension ni pamoja na;
1. Mgawanyiko wa Kidini (Sunni vs. Shia)
Saudi Arabia na UAE: Ni nchi zinazotawaliwa na Waislamu wa Sunni ambayo ndio dhehebu lenye Waislamu wengi duniani takribani 90% ya Waislamu wote, ambapo Saudi Arabia hujiona kama kiongozi wa ulimwengu wa Kiislamu wa Sunni.
Iran: Ni nchi yenye Waislamu wengi wa Shia ambao ni 10% ya Waislamu wote Duniani, ikijitangaza kama kiongozi wa ulimwengu wa Kiislamu wa Shia.
Mgawanyiko huu wa kidini unachochea ushindani wa kiitikadi, ambapo kila upande unatafuta kuongeza ushawishi wake miongoni mwa nchi za Kiislamu.
2. Mapambano ya Nguvu za Kanda
Saudi Arabia na UAE: Zinataka kudumisha udhibiti wao katika Ghuba na Mashariki ya Kati kwa ujumla. Wameungana na Marekani na mataifa ya Magharibi, wakiunga mkono baadhi ya mambo ambayo yanawanufaisha.
Iran: Inajitahidi kupinga hali ya Saudi Arabia na UAE kudhibiti ghuba na Mashariki ya kati kwa kupanua ushawishi wake kupitia nchi washirika na vikundi vya wapiganaji katika nchi kama Iraq, Syria, Lebanon, na Yemen.
3. Vita vya Wakala (Proxy Wars)
Pande zote mbili zinashiriki katika vita vya wakala katika maeneo mbalimbali:
Nchini Yemen - Saudi Arabia na UAE zinaunga mkono serikali ya Yemen, wakati Iran inaunga mkono waasi wa Houthi.
Nchini Syria - Saudi Arabia na UAE ziliunga mkono makundi ya upinzani, huku Iran ikiunga mkono uongozi wa Bashar al-Assad.
Nchini Lebanon - Iran inaunga mkono Hezbollah, kundi ambalo Saudi Arabia huliona kama tishio kwa utulivu wa Mashariki ya Kati.
4. Tofauti za Kiitikadi
Iran: Inapigia debe falsafa za uongozi wa kimapinduzi wenye kupinga sera za nchi za Magharibi, uliopata nguvu kupitia Mapinduzi ya Kiislamu ya mwaka 1979. Inajiona kama mpinzani wa kweli wa ushawishi wa Marekani na Israel katika ukanda wa Mashariki ya Kati.
Saudi Arabia na UAE: Zinapigia debe sera za kihafidhina lakini zenye mwelekeo wa kuunga mkono baadhi ya sera za Magharibi kama Amani katika ukanda huo na kupinga maadili ya kimapinduzi ya Iran na msaada wake kwa wanamgambo.
5. Mashindano ya Kiuchumi na Mafuta
Nchi za Ghuba, ikiwemo Saudi Arabia na UAE, zinashindana na Iran katika masoko ya kimataifa ya mafuta na gesi. Vikwazo vya kiuchumi dhidi ya Iran vimewapa faida mataifa ya Ghuba kwa kuzuia uwezo wa Iran kuuza mafuta.
Juhudi za Iran za kukwepa vikwazo na kupanua biashara zinapingana na utawala wa kiuchumi wa mataifa ya Ghuba.
6. Misimamo ya Kisiasa ya Kanda
Saudi Arabia na UAE: Zinaungwa mkono na Marekani na mataifa ya Magharibi, ikiwa pamoja na msaada wa kijeshi na kiuchumi.
Iran: Inaungana na mataifa kama Urusi, China, na vikundi vinavyopinga ushawishi wa Marekani, hali ambayo inazidisha mgawanyiko wa kisiasa.
7. Migogoro ya Mipaka
UAE na Iran zina mgogoro wa muda mrefu kuhusu visiwa vitatu katika Ghuba ya Uajemi: Greater Tunb, Lesser Tunb, na Abu Musa. Iran inadhibiti visiwa hivi, lakini UAE inadai umiliki wake.
8. Uhusiano na Israel
Saudi Arabia na UAE zimeanza hatua za kufanikisha uhusiano wa kawaida na Israel (kwa mfano, UAE kupitia Mkataba wa Abraham wa 2020). Iran inapinga vikali Israel na huelezea hatua hizi kama usaliti. Katika mkataba huo UAE na Israeli zilikubaliana kuanzisha ubalozi, kubadilishana mabalozi, na kuanzisha safari za moja kwa moja za ndege, zikionyesha dhamira ya kuwa na uhusiano wazi na wa amani. Kama sehemu ya makubaliano, Israeli ilikubali kusitisha mipango yake ya kuunganisha sehemu za West Bank, jambo lililokuwa muhimu kwa UAE kushiriki katika makubaliano haya. Mataifa haya mawili yalijitolea kushirikiana katika sekta mbalimbali, ikiwa ni pamoja na biashara, uwekezaji, afya, na teknolojia, kwa lengo la kukuza uchumi na ubunifu. Makubaliano yalifungua njia za juhudi za pamoja katika usalama wa kanda, kupambana na ugaidi, na kushirikiana kijasusi, hasa kwa kuzingatia masuala ya utulivu wa kikanda. Ili kukuza uelewa wa pamoja, makubaliano yalihimiza mipango kama ubadilishanaji wa wanafunzi, utalii, na mazungumzo ya kidini kati ya watu wa mataifa yote mawili. Marekani ilichukua jukumu la kuhamasisha, ikitoa motisha za kitaalamu, ikiwa ni pamoja na mazungumzo juu ya mauzo ya vifaa vya kisasa vya ulinzi kwa UAE, ili kusaidia mchakato wa kawaida wa mahusiano.
Licha ya mataifa ya UAE na Saudi Arabia kuwa na utajiri wa kutosha na kuwa kwenye Top 3 ya nchi tajiri Mashariki ya kati, lakini zimekuwa zikipata shida kutoka kwa jirani yao Iran. Iran hata kwenye Top 10 ya nchi tajiri mashariki ya kati haimo. Nchi yenye utajiri ikiwa ni Qatar ikifatuwa na UAE, Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain, Oman, Israel, Uturuki, Iraq n.k
Sababu zinazopelekea nchi hizi kuwa kwenye Tension ni pamoja na;
1. Mgawanyiko wa Kidini (Sunni vs. Shia)
Saudi Arabia na UAE: Ni nchi zinazotawaliwa na Waislamu wa Sunni ambayo ndio dhehebu lenye Waislamu wengi duniani takribani 90% ya Waislamu wote, ambapo Saudi Arabia hujiona kama kiongozi wa ulimwengu wa Kiislamu wa Sunni.
Iran: Ni nchi yenye Waislamu wengi wa Shia ambao ni 10% ya Waislamu wote Duniani, ikijitangaza kama kiongozi wa ulimwengu wa Kiislamu wa Shia.
Mgawanyiko huu wa kidini unachochea ushindani wa kiitikadi, ambapo kila upande unatafuta kuongeza ushawishi wake miongoni mwa nchi za Kiislamu.
2. Mapambano ya Nguvu za Kanda
Saudi Arabia na UAE: Zinataka kudumisha udhibiti wao katika Ghuba na Mashariki ya Kati kwa ujumla. Wameungana na Marekani na mataifa ya Magharibi, wakiunga mkono baadhi ya mambo ambayo yanawanufaisha.
Iran: Inajitahidi kupinga hali ya Saudi Arabia na UAE kudhibiti ghuba na Mashariki ya kati kwa kupanua ushawishi wake kupitia nchi washirika na vikundi vya wapiganaji katika nchi kama Iraq, Syria, Lebanon, na Yemen.
3. Vita vya Wakala (Proxy Wars)
Pande zote mbili zinashiriki katika vita vya wakala katika maeneo mbalimbali:
Nchini Yemen - Saudi Arabia na UAE zinaunga mkono serikali ya Yemen, wakati Iran inaunga mkono waasi wa Houthi.
Nchini Syria - Saudi Arabia na UAE ziliunga mkono makundi ya upinzani, huku Iran ikiunga mkono uongozi wa Bashar al-Assad.
Nchini Lebanon - Iran inaunga mkono Hezbollah, kundi ambalo Saudi Arabia huliona kama tishio kwa utulivu wa Mashariki ya Kati.
4. Tofauti za Kiitikadi
Iran: Inapigia debe falsafa za uongozi wa kimapinduzi wenye kupinga sera za nchi za Magharibi, uliopata nguvu kupitia Mapinduzi ya Kiislamu ya mwaka 1979. Inajiona kama mpinzani wa kweli wa ushawishi wa Marekani na Israel katika ukanda wa Mashariki ya Kati.
Saudi Arabia na UAE: Zinapigia debe sera za kihafidhina lakini zenye mwelekeo wa kuunga mkono baadhi ya sera za Magharibi kama Amani katika ukanda huo na kupinga maadili ya kimapinduzi ya Iran na msaada wake kwa wanamgambo.
5. Mashindano ya Kiuchumi na Mafuta
Nchi za Ghuba, ikiwemo Saudi Arabia na UAE, zinashindana na Iran katika masoko ya kimataifa ya mafuta na gesi. Vikwazo vya kiuchumi dhidi ya Iran vimewapa faida mataifa ya Ghuba kwa kuzuia uwezo wa Iran kuuza mafuta.
Juhudi za Iran za kukwepa vikwazo na kupanua biashara zinapingana na utawala wa kiuchumi wa mataifa ya Ghuba.
6. Misimamo ya Kisiasa ya Kanda
Saudi Arabia na UAE: Zinaungwa mkono na Marekani na mataifa ya Magharibi, ikiwa pamoja na msaada wa kijeshi na kiuchumi.
Iran: Inaungana na mataifa kama Urusi, China, na vikundi vinavyopinga ushawishi wa Marekani, hali ambayo inazidisha mgawanyiko wa kisiasa.
7. Migogoro ya Mipaka
UAE na Iran zina mgogoro wa muda mrefu kuhusu visiwa vitatu katika Ghuba ya Uajemi: Greater Tunb, Lesser Tunb, na Abu Musa. Iran inadhibiti visiwa hivi, lakini UAE inadai umiliki wake.
8. Uhusiano na Israel
Saudi Arabia na UAE zimeanza hatua za kufanikisha uhusiano wa kawaida na Israel (kwa mfano, UAE kupitia Mkataba wa Abraham wa 2020). Iran inapinga vikali Israel na huelezea hatua hizi kama usaliti. Katika mkataba huo UAE na Israeli zilikubaliana kuanzisha ubalozi, kubadilishana mabalozi, na kuanzisha safari za moja kwa moja za ndege, zikionyesha dhamira ya kuwa na uhusiano wazi na wa amani. Kama sehemu ya makubaliano, Israeli ilikubali kusitisha mipango yake ya kuunganisha sehemu za West Bank, jambo lililokuwa muhimu kwa UAE kushiriki katika makubaliano haya. Mataifa haya mawili yalijitolea kushirikiana katika sekta mbalimbali, ikiwa ni pamoja na biashara, uwekezaji, afya, na teknolojia, kwa lengo la kukuza uchumi na ubunifu. Makubaliano yalifungua njia za juhudi za pamoja katika usalama wa kanda, kupambana na ugaidi, na kushirikiana kijasusi, hasa kwa kuzingatia masuala ya utulivu wa kikanda. Ili kukuza uelewa wa pamoja, makubaliano yalihimiza mipango kama ubadilishanaji wa wanafunzi, utalii, na mazungumzo ya kidini kati ya watu wa mataifa yote mawili. Marekani ilichukua jukumu la kuhamasisha, ikitoa motisha za kitaalamu, ikiwa ni pamoja na mazungumzo juu ya mauzo ya vifaa vya kisasa vya ulinzi kwa UAE, ili kusaidia mchakato wa kawaida wa mahusiano.