Makala: Nini hufanyika kisaikolojia na kibaolojia wakati wa fumanizi?

Makala: Nini hufanyika kisaikolojia na kibaolojia wakati wa fumanizi?

Alloyce PR

JF-Expert Member
Joined
Nov 15, 2020
Posts
817
Reaction score
881

Kitendo cha kumfumania mwenzi wa ndoa au uhusiano wa karibu ni moja kati ya mapigo mazito zaidi ya kisaikolojia anayoweza kuyapitia mwanadamu. Katika jamii zetu, tumeshuhudia mara nyingi matukio ambapo fumanizi linageuka kuwa uwanja wa umwagaji damu, mauaji, au ukatili uliokithiri. Wakati fulani, jamii hubaki ikijiuliza: “Ni nini kinachomfanya mtu ambaye jana alikuwa mpole, mstaarabu, na mwenye upendo, kugeuka kuwa mnyama wa kutisha ndani ya sekunde chache?”​


Chanzo haipo kwenye tabia ya kawaida ya mtu huyo, bali ipo kwenye jinsi ubongo na mwili wa mwanadamu unavyofanya kazi unapokabiliwa na mshtuko mkubwa wa ghafla.

1. Ubongo Unapotekwa (Amygdala Hijack)​

Ili kuelewa kile kinachotokea, ni lazima tuangalie jinsi ubongo wetu unavyofanya kazi ya ulinzi. Mwanadamu ana sehemu ya ubongo inayoitwa Amygdala, ambayo inahusika na kugundua hatari na kuamsha hisia za haraka kama hofu na hasira. Kwa upande mwingine, kuna sehemu ya mbele ya ubongo (Prefrontal Cortex), ambayo ndiyo yenye jukumu la kufikiri kwa busara, kupima madhara ya kisheria, na kudhibiti tabia.

Mtu anaposhuhudia fumanizi, Amygdala inatafsiri tukio hilo kama "hatari kubwa ya kifo" (emotional threat). Katika sekunde hiyo hiyo, inatokea hali inayojulikana kisaikolojia kama "Amygdala Hijack" (Utekaji wa Akili). Sehemu hii ya hisia inajaa msisimko na kuzuia kabisa mawasiliano kuelekea sehemu ya mbele ya ubongo inayofikiri busara. Mtu anakuwa haoni mbele, hafikirii jela, hafikirii watoto; anakuwa anaongozwa na akili ghafi ya kujihami pekee.

2. Mvulugiko wa Kemikali Mwilini (The Chemical Storm)​

Mshtuko huo wa ghafla unalazimisha tezi za mwili kumwaga kwa wingi kemikali za Adrenaline na Cortisol kwenye mfumo wa damu. Huu ni mfumo wa kiasili unaomwandaa kiumbe kupambana au kukimbia (Fight or Flight).

Ndani ya sekunde chache:
  • Mapigo ya moyo yanajilipua kwa kasi ya ajabu.
  • Shinikizo la damu linapanda juu sana.
  • Misuli inapata nguvu kubwa ya ghafla ambayo mtu hakuwa nayo hapo awali.
Nguvu hii kubwa inapokutana na hasira iliyowaka, inahitaji njia ya kutokea. Kama mtu hana zana za kisaikolojia za kudhibiti hali hii, nguvu hiyo hutafsiriwa kuwa fujo za kimwili ikijumsha kupiga, kuvunja vitu, au kushambulia kwa silaha.

3. Maumivu ya Kisaikolojia Yanayofanana na Vidonda vya Mwili​

Utafiti wa sayansi ya neva (neuroscience) unaonyesha kuwa, mtu anapopitia maumivu makali ya kukataliwa au kusalitiwa, sehemu ya ubongo inayosisimka ni ile ile inayosisimka pale mtu anapopata majeraha makubwa ya kimwili (kama vile kuungua moto).

Fumanizi haliumi tu "kihisia", bali linaumiza hadi mfumo wa fahamu wa mwili. Mtu anahisi dharau iliyopitiliza, kupoteza thamani binafsi, na kusalitiwa kwa ulimwengu wote aliouamini. Matrix yote ya usalama wa maisha yake inaporomoka kwa sekunde moja, na kusababisha hali ya kuchanganyikiwa kwa muda (temporary insanity).

Hitimisho
Hasira ya fumanizi ni dhoruba kali ya kibaolojia na kisaikolojia. Hata hivyo, ni muhimu kukumbuka kuwa usaliti unaumiza hisia na uhusiano, lakini maamuzi mabaya ya sekunde moja ya hasira yanaweza kuharibu kabisa maisha yako yote yaliyosalia.
 
Back
Top Bottom