Muswada wa Sheria ya Elimu ya Msingi, 2026 unapendekeza masharti mapya na makali kwa watu au taasisi zinazotaka kuanzisha na kuendesha shule za msingi na sekondari nchini Kenya.
Kwa mujibu wa mswada huo, mwombaji atalazimika kuwasilisha ombi kwa County Education Board, ambayo itatathmini iwapo shule inayopendekezwa inakidhi viwango vinavyohitajika kabla ya kutoa mapendekezo kwa Waziri wa Elimu.
Miongoni mwa mambo yatakayochunguzwa ni miundombinu, vifaa vya shule, idadi na uwezo wa walimu pamoja na wafanyakazi wengine, uwezo wa kifedha na mfumo wa usimamizi na uongozi wa shule.
Ikiwa bodi itaridhika kuwa shule inakidhi masharti, itapendekeza isajiliwe na Waziri wa Elimu anaweza kutoa cheti cha usajili.
Shule Isiyokidhi Masharti Inaweza Kukataliwa
County Education Board inaweza kukataa kupendekeza usajili wa shule ambayo haikidhi viwango vilivyowekwa.
Mwombaji atalazimika kupewa taarifa ya uamuzi huo pamoja na sababu zake kwa maandishi ndani ya siku saba.
Mtu ambaye ombi lake limekataliwa anaweza kuomba bodi ipitie upya uamuzi huo, kurekebisha kasoro zilizobainishwa na kuwasilisha ombi jipya au kukata rufaa katika Education Appeals Tribunal.
Adhabu ya Shilingi Milioni 20
Mswada huo pia unapendekeza adhabu kali kwa mtu anayesimamia au kuendesha shule bila cheti cha usajili.
Akikutwa na hatia, anaweza kutozwa faini isiyozidi Shilingi milioni 20, kufungwa hadi miaka mitatu, au adhabu zote mbili. Shule inayofanya kazi bila usajili pia inaweza kufungwa.
Je, Sheria Hii Inaweza Kuimarisha Usalama wa Watoto Shuleni?
Mapendekezo haya yanakuja wakati ambapo usalama wa watoto shuleni umeibua maswali na wasiwasi miongoni mwa wazazi na Wakenya, hasa kufuatia visa vya wanafunzi kufariki wakiwa shuleni chini ya mazingira ambayo yameibua maswali na wakati mwingine kutokuwa wazi mara moja kwa umma.
Ingawa usajili pekee hauwezi kuzuia kila tukio la kifo au madhara kwa mwanafunzi, masharti yanayohusu miundombinu, wafanyakazi, uongozi na usimamizi wa shule yanaweza kuwa hatua muhimu ya kuhakikisha shule zinazofunguliwa zina mazingira salama kwa watoto.
Jambo muhimu sasa ni kuhakikisha kuwa masharti hayo hayabaki kwenye karatasi pekee. Wazazi wanahitaji kujua kuwa shule imekaguliwa na inakidhi viwango vya usalama, huku mamlaka zikifanya ukaguzi wa mara kwa mara na kuchukua hatua pale shule inapokiuka masharti.
Kwa mzazi, swali si tu “Mtoto wangu anasoma shule gani?” bali pia “Mtoto wangu yuko salama kiasi gani akiwa shuleni?”
Mswada huo bado ni pendekezo la sheria; masharti yanaweza kubadilika kabla ya kuwa sheria.
Kwa mujibu wa mswada huo, mwombaji atalazimika kuwasilisha ombi kwa County Education Board, ambayo itatathmini iwapo shule inayopendekezwa inakidhi viwango vinavyohitajika kabla ya kutoa mapendekezo kwa Waziri wa Elimu.
Miongoni mwa mambo yatakayochunguzwa ni miundombinu, vifaa vya shule, idadi na uwezo wa walimu pamoja na wafanyakazi wengine, uwezo wa kifedha na mfumo wa usimamizi na uongozi wa shule.
Ikiwa bodi itaridhika kuwa shule inakidhi masharti, itapendekeza isajiliwe na Waziri wa Elimu anaweza kutoa cheti cha usajili.
Shule Isiyokidhi Masharti Inaweza Kukataliwa
County Education Board inaweza kukataa kupendekeza usajili wa shule ambayo haikidhi viwango vilivyowekwa.
Mwombaji atalazimika kupewa taarifa ya uamuzi huo pamoja na sababu zake kwa maandishi ndani ya siku saba.
Mtu ambaye ombi lake limekataliwa anaweza kuomba bodi ipitie upya uamuzi huo, kurekebisha kasoro zilizobainishwa na kuwasilisha ombi jipya au kukata rufaa katika Education Appeals Tribunal.
Adhabu ya Shilingi Milioni 20
Mswada huo pia unapendekeza adhabu kali kwa mtu anayesimamia au kuendesha shule bila cheti cha usajili.
Akikutwa na hatia, anaweza kutozwa faini isiyozidi Shilingi milioni 20, kufungwa hadi miaka mitatu, au adhabu zote mbili. Shule inayofanya kazi bila usajili pia inaweza kufungwa.
Je, Sheria Hii Inaweza Kuimarisha Usalama wa Watoto Shuleni?
Mapendekezo haya yanakuja wakati ambapo usalama wa watoto shuleni umeibua maswali na wasiwasi miongoni mwa wazazi na Wakenya, hasa kufuatia visa vya wanafunzi kufariki wakiwa shuleni chini ya mazingira ambayo yameibua maswali na wakati mwingine kutokuwa wazi mara moja kwa umma.
Ingawa usajili pekee hauwezi kuzuia kila tukio la kifo au madhara kwa mwanafunzi, masharti yanayohusu miundombinu, wafanyakazi, uongozi na usimamizi wa shule yanaweza kuwa hatua muhimu ya kuhakikisha shule zinazofunguliwa zina mazingira salama kwa watoto.
Jambo muhimu sasa ni kuhakikisha kuwa masharti hayo hayabaki kwenye karatasi pekee. Wazazi wanahitaji kujua kuwa shule imekaguliwa na inakidhi viwango vya usalama, huku mamlaka zikifanya ukaguzi wa mara kwa mara na kuchukua hatua pale shule inapokiuka masharti.
Kwa mzazi, swali si tu “Mtoto wangu anasoma shule gani?” bali pia “Mtoto wangu yuko salama kiasi gani akiwa shuleni?”
Mswada huo bado ni pendekezo la sheria; masharti yanaweza kubadilika kabla ya kuwa sheria.