NDOTO ILIYOYEYUKA: Shuhuda wa Mapinduzi ya Fikra, Usaliti na Hatari ya Vyama Utitiri Tanzania

NDOTO ILIYOYEYUKA: Shuhuda wa Mapinduzi ya Fikra, Usaliti na Hatari ya Vyama Utitiri Tanzania

Kijana wa Ifoza

JF-Expert Member
Joined
Oct 31, 2025
Posts
1,180
Reaction score
2,302
Mwishoni mwa miaka ya 1980 na mapema miaka ya 1990, nikiwa bado kijana mdogo na mwanafunzi, nilitawaliwa na shauku kubwa ya mabadiliko. Tulikuwa kizazi kilichochoshwa na ukiritimba wa mawazo ya chama kimoja. Hewa ya Dar es Salaam nyakati zile ilikuwa imejaa harufu ya mapinduzi ya fikra—mageuzi yalikuwa yanakuja, na sote tulitaka kuwa sehemu ya historia hiyo mpya.
Wakati huo, vuguvugu la mageuzi ya kisiasa lilikuwa linapikwa kwa moto mkali ndani ya kuta za vyuo vikuu nchini. Migomo ya wanafunzi wa vyuo vyote nchini Tanzania ilikuwa imepamba moto, huku Serikali ikijibu mapambano hayo kwa mkono wa chuma kwa kuyafunga vyuo na kuwafukuza wanafunzi kurudishwa majumbani kwao. Ni katika kipindi hiki kigumu ambapo tulishuhudia ushupavu wa kipekee wa Marais wa serikali za wanafunzi waliolipia gharama kubwa kwa kusimama imara kupigania haki zetu na mustakabali wa kidemokrasia wa nchi hii.

1791386249834.png

(Maelezo ya Picha: James Mbatia, mmoja wa viongozi shupavu wa wanafunzi waliogoma na kufukuzwa chuo kikuu mapema miaka ya 1990 kwa kupigania haki.)
Viongozi hawa (akiwemo James Mbatia wa UDSM na Dkt. Harun Kimaro wa Mhimbili) walifukuzwa chuo kikuu kwa sababu ya kusimama imara, bila uoga, kupigania haki za wanafunzi na mustakabali wa kidemokrasia wa Watanzania wote. Kuteswa kwao na kufukuzwa shule hakukuzima moto, bali kulichochea ari yetu sisi wanafunzi tuliohamasika kuona kuwa mfumo uliopo unapaswa kubadilika.


2. Kongamano la Diamond Jubilee (Juni 11-12, 1991): Harakati Si Chama
Kama kijana mhamasika niliyesukumwa na ari ya mabadiliko ya vyuoni, siwezi kusahau msisimko wa tarehe Juni 11 na 12, 1991. Nilikuwa mmoja wa maelfu ya watu waliofurika katika ukumbi wa Diamond Jubilee jijini Dar es Salaam, huku nyaraka za mikutano ya ndani zikitaja pia ukumbi wa Karimjee.
Mazingira yale yalikuwa na mtetemo wa aina yake na yalisheheni wasomi wa ngazi za juu, wanasheria mahiri, na nguli wa siasa za nchi hii waliokataa kunyamaza. Kwenye meza kuu na ndani ya ukumbi walikaa magwiji wa harakati mbalimbali za kitaifa.

1791386694607.png
1791386803193.png


(Maelezo ya Picha: Nguli na wasomi wa mageuzi walioweka misingi ya demokrasia; huku Maalim Seif akiwa kizuizini jela kipindi hicho, mbinu inayofanana na kukabiliwa na kesi ya uhaini kwa Tundu Lissu hivi sasa.)
Kwenye meza kuu walikaa magwiji wa harakati: Mzee Chief Abdallah Said Fundikira aliyetawazwa kuwa Mwenyekiti, Wakili msomi Mabere Nyaucho Marando aliyekuwa Katibu, Dr. Masumbuko Lamwai, na Prince Bagenda. Walikuwepo pia wazalendo kutoka pande zote mbili za Muungano kama Shaaban Khamis Mloo na James Mapalala.
Hata hivyo, kivuli cha ukandamizaji kilikuwa kimetanda juu ya mkutano wetu. Wakati tukijadili mustakabali wa demokrasia, mmoja wa mihimili mikuu ya wanamageuzi kutoka Zanzibar, Maalim Seif Sharif Hamad, hakuweza kuungana nasi kwani alikuwa amewekwa ndani kizuizini jela (tangu Mei 1989 hadi Novemba 1991) kwa makosa ya kubambikizwa ya kisiasa. Hali ile ya Maalim Seif kuwekwa ndani wakati ule inafanana kabisa na hali halisi ambapo tunashuhudia Mwenyekiti wa CHADEMA, Tundu Lissu, naye akikabiliwa na kesi ya uhaini mahakamani. Ni uthibitisho kwamba vizazi vinapita lakini mbinu za dola kudhibiti sauti kuu za mabadiliko hazijabadilika.
NCCR ilipozaliwa siku ile, haikuzaliwa kama chama cha siasa, bali kama National Committee for Constitutional Reform (Kamati ya Kitaifa ya Mabadiliko ya Katiba). Lengo letu lilikuwa jambo moja tu: NCCR iwe daraja na jukwaa la kitaifa (Convention) la kuunganisha nguvu za umma kudai Katiba Mpya. Tuliamini kuwa Katiba Mpya ndiyo ingezaa uwanja sawa wa ushindani, sio kukimbilia kusajili vyama chini ya sheria dhalimu za CCM.

3. Njama za CCM na Utitiri wa Vyama vya Kisiri
Huku vuguvugu likipamba moto, Chama Cha Mapinduzi (CCM) kilitambua kuwa hakiwezi kuzuia mafuriko kwa mikono. Ndipo walipoamua kutumia mbinu ya "gawanya utawale" (divide and rule). Serikali ilichelewesha kwa makusudi mchakato wa kisheria huku nyuma ya pazia ikituma makada na mamluki wake kwenda kuanzisha "vyama vya upinzani vya mfukoni". Lengo lilikuwa kimkakati: kuzalisha utitiri wa vyama ili kupunguza nguvu ya NCCR na kupoteza mwelekeo wa wananchi. Mkakati huu ulifanya siasa za vyama vingi zionekane kama sarakasi, huku kila mtu akikimbilia kusajili chama chake badala ya kuungana kudai mfumo mama wa Katiba.

4. Makabrasha, Rasimu na Usaliti wa Mzee Mtei
Katika harakati za kutafuta nguzo imara ya kukiimarisha vuguvugu hili mapema mwaka 1992, viongozi wa NCCR waliamua kumfuata Mzee Edwin Isaac Mbiliewi Mtei wakimchukulia kama mkongwe na mzee mwenye busara ya kiuchumi na kisiasa. Walimtuma Prince Bagenda pamoja na James Mbatia kwenda nyumbani kwa Mtei kule Tengeru, Arusha. Walimkabidhi makabrasha ya dondoo na rasimu kamili ya kile ambacho kingekuja kuwa Katiba ya kuongoza chama punde tu usajili utakapoanza. Mbatia wakati huo hakuwa mwanasiasa wa chama, bali kijana mpambanaji aliyeshirikishwa katika diplomasia hiyo ya kihistoria.

1791386954087.png


Maelezo ya Picha: Mzee Edwin Mtei, aliyekabidhiwa rasimu na nyaraka za wanamageuzi kabla ya kutangaza chama chake cha kisiri cha CHADEMA mnamo 1992.
Mzee Mtei aliwasikiliza na kuwaambia wamuachie yale makabrasha na ile rasimu ili aisome kwa utulivu, na kwamba angewapatia majibu yake baada ya kufanya mapitio. Hata hivyo, kwa mshtuko mkubwa wa wanamageuzi hawa, kabla hata ya kuonana nao tena kutoa mrejesho, Mzee Mtei alitokeza hadharani na kutangaza kuanzisha chama chake kipya cha kisiasa—Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA) mnamo mwaka 1992. Alichukua mawazo yale na kuanzisha mkondo wake wa siri, jambo lililobomoa umoja wa awali na kuacha jeraha kubwa.

5. Kukimbilia Kusajili Chama na Kifo cha Ndoto ya NCCR
Kufuatia mshtuko wa usaliti huo wa CHADEMA, kilele cha mapasuko ya kimkakati kiliingia ndani ya vuguvugu letu. Mapema mwaka 1992, wakati NCCR ikikabiliwa na shinikizo la kubadilika kuwa chama, kundi la wanasiasa wakongwe lilijitenga kabisa. Mzee Chief Abdallah Said Fundikira aliyetawazwa kuwa Mwenyekiti wa kwanza wa ile harakati, aliamua kuachana na safari ya NCCR na kwenda kuunda chama chake kilichoitwa Union for Multiparty Democracy (UMD).

1791395756783.png

(Maelezo ya Picha: Marehemu Mchungaji Christopher Mtikila muasisi wa chama cha DP na muanzilisha wa neno Magabachori)
Wakati huohuo, mwanaharakati wa muda mrefu James Mapalala, aliyetofautiana mitazamo na wenzake, alijenga ushirikiano uliozaa chama cha Chama Cha Wananchi (CCW). Vuguvugu hili la Mapalala lilikuja kuungana na kikundi cha wanamageuzi wa Zanzibar kilichojulikana kama KAMAHURU, na kupitia katibu mwenza Shaaban Khamis Mloo na Seif Sharif Hamad, walifanikiwa kuasisi chama cha Civic United Front (CUF - Chama cha Wananchi) mnamo Mei 1992. Huku kukiwa na mtikisiko huo, Mchungaji Christopher Mtikila naye akasimama imara upande wa pembeni kuasisi na kuongoza chama cha Democratic Party (DP) kilichosimamia siasa kali za Utanganyika.


1791387084377.png
1791387129064.png

Maelezo ya Picha: Mzee Shaaban Khamis Mloo aliyevaa kofia yenye alama ya CUF na James Mapalala, waasisi nguli waliojitoa na kuasisi chama cha CUF mnamo 1992

Katikati ya ushindani huu mkali na hofu ya kuachwa nyuma, sumu ya uchu wa madaraka iliwaingia pia viongozi wetu. Badala ya kubaki kwenye misingi ya harakati ya kudai Katiba Mpya, Mabere Nyaucho Marando na wenzake waliobaki ndani ya NCCR walijikuta wakikimbia kwa pupa kugeuza jukwaa lile kuwa chama cha siasa ili kujinusuru kisiasa. Walifanya uamuzi wa haraka mnamo Februari 15, 1992 na kuongezea neno "Mageuzi" na kukisajili kama chama kamili cha kisiasa (NCCR-Mageuzi), kilichopata usajili wa kudumu tarehe 29 Julai, 1992.
Hapa ndipo moyo wangu ulipovunjika kabisa. Usaliti huu wa pande zote mbili uliingiza ulafi wa madaraka mapema sana, jambo lililonifanya niamue kuachana kabisa na ufuatiliaji wa siasa za upinzani nchini Tanzania kwa miaka mingi.

Maoni Yangu: Ndoto Iliyopotea na Mustakabali Mpya
Kama mwanafunzi niliyesimama Diamond Jubilee Juni ile ya kihistoria ya mwaka 1991, uamuzi wa kuigeuza NCCR kuwa chama cha siasa ulikuwa kisu cha mgongo kwa ndoto zetu. NCCR ilipoacha kuwa daraja la kudai Katiba Mpya na kuwa chama cha siasa kilichosajiliwa chini ya sheria za msajili vya vyama vya CCM, ilipoteza uhalali wake wa kuwa sauti ya Watanzania wote. Ilitumbukia rasmi kwenye lindi la kugombea ruzuku na madaraka ya majimbo.
Niliamua kuachana kabisa na siasa za upinzani baada ya kushuhudia ukweli huu mchungu: hakukuwa na viongozi makini wenye nia ya dhati ya kuwapa Watanzania mfumo mpya wa maisha. Wengi wao walitawaliwa na ulafi wa madaraka na ubinafsi wa kiwango cha juu. Walisahau kuwa adui yetu mkuu hakuwa CCM pekee, bali ulikuwa ni mfumo mbovu wa kisheria na kikatiba unaompa Rais na chama tawala mamlaka makubwa sana.
Sasa, nikielekea uzeeni, nimeamua kurudi tena kwenye ulingo—lakini si kama mwanachama wa chama chochote kile, bali kama mwanaharakati huru asiyefungamana na upande wowote. Nimeamua kutoegemea vyama kwa sababu vyama vimetuangusha. Badala yake, nitasimama kuunga mkono kiongozi au mtu yeyote, awe anatoka CCM au upinzani, ambaye ataamusha kwa dhati ile ndoto ya Juni 10 na 11 ya mwaka 1991. Nitamwunga mkono mtu yeyote atakayesimama kupigania Tanzania mpya na Katiba Mpya inayotokana na wananchi wenyewe, na si Katiba inayolinda maslahi ya CCM. Safari yetu haikuishia mwaka 1991; mapambano ya Katiba ya wananchi yanaendelea.
Mungu Ibariki Afrika, Mungu Ibariki Tanzania.

NB: Naandika haya siyo kwa lengo la kukatisha tamaa kuhusu harakati za mageuzi ya kisiasa nchini Tanzania, bali kuonyesha ni namna gani serikali ya CCM ilivyojipambanua kimkakati kudhibiti na kukandamiza mageuzi hayo mapema kabisa. Moja ya mbinu zao kubwa ilikuwa ni kutangaza ruzuku kwa vyama vya siasa mapema mno, hatua iliyolenga kuwahadaa na kuwateka waanzilishi wa vyama vya upinzani. Ile ilikuwa ni rushwa ya kimkakati ya kisiasa, na kwa bahati mbaya, walifanikiwa kupandikiza mbegu ya ulafi wa fedha na madaraka.
Kama mkongwe niliyewahi kushuhudia mwanzo wa dhoruba hii, naweka kumbukumbu hizi hadharani ili kuwajuza vijana wa kizazi cha sasa (Gen Z) na wale wote waliozaliwa miaka ya hivi karibuni. Ni muhimu waelewe namna gani upinzani ulivyoanzishwa na ni nani hasa aliyenajisi ndoto ile ya awali ya mageuzi ya kikatiba.
Mwisho, ninatambua kuwa baadhi ya maelezo yangu yanaweza kuwa na utofauti mdogo wa kimaandishi kutokana na umbali wa kumbukumbu zangu za kibinadamu tangu miaka ile, hivyo mniwie radhi. Hata hivyo, kwa wale wakongwe wenzangu waliokuwepo na kushuhudia matukio haya, nakaribisha marekebisho pale penye makosa ya kihistoria. Nakaribisha mjadala wa kina na wa kiweledi.



SAMAHANI KAMA ANDIKI HILI LITAWAKWAZA WANAHARAKATI WENZANGU NA WANANCHAMA WA CHADEMA, UKWLI LAZIMA USEMWE. BILA KUAMBIZANA UKWELI HATUWEZI KUJIREKEBISHA NA KURUDIA MAKOSA YALEYALE

​

 

Attachments

  • 1791386339350.png
    1791386339350.png
    11.3 KB · Views: 10
  • 1791386339550.png
    1791386339550.png
    6.7 KB · Views: 11
  • 1791386339559.png
    1791386339559.png
    40.7 KB · Views: 9
  • 1791386339581.png
    1791386339581.png
    51.1 KB · Views: 9
  • 1791386339570.png
    1791386339570.png
    49.8 KB · Views: 11
  • 1791386339590.png
    1791386339590.png
    58.7 KB · Views: 11
  • 1791386339608.png
    1791386339608.png
    61.4 KB · Views: 10
  • 1791386339599.png
    1791386339599.png
    61.8 KB · Views: 11
  • 1791386339618.png
    1791386339618.png
    54.9 KB · Views: 9
  • 1791386339626.png
    1791386339626.png
    40.1 KB · Views: 10
  • 1791386727545.png
    1791386727545.png
    286.7 KB · Views: 8
Asante, andiko zuri. Nguvu kubwa waliyokuwa nayo na msukumo wa kidunia katika vyama vngi, viliwafanya CCM kuja na mbinu za kuweka wapinzani ndani ya upinzani. Tutafika
 
Asante, andiko zuri. Nguvu kubwa waliyokuwa nayo na msukumo wa kidunia katika vyama vngi, viliwafanya CCM kuja na mbinu za kuweka wapinzani ndani ya upinzani. Tutafika
Nimeandika hivi kwasababu nina Imani kwa Gen Z naona kama wana Traits zetu. Vurugu zao hazina tofauti sana na zetu za miaka ya tisini. Mwinyi aligeuza mliman UDSM kambi ya Polisi. Ni awamu yake ndiyo iliua mzee Punch.
 
  • Thanks
Reactions: Obe
Back
Top Bottom