Pendekezo Rasmi kwa Wizara ya Elimu – Kitengo cha MitaalaYahusu: Umuhimu wa Kutenga Somo la Maadili (Ethics) kama Fani Inayojitegemea

Pendekezo Rasmi kwa Wizara ya Elimu – Kitengo cha MitaalaYahusu: Umuhimu wa Kutenga Somo la Maadili (Ethics) kama Fani Inayojitegemea

tausi2020

Member
Joined
Jul 5, 2025
Posts
67
Reaction score
94
Mimi, kama mwalimu wa shule za sekondari, ninapenda kutoa maoni yangu kuhusu mtaala mpya wa elimu kuanzia shule ya msingi hadi sekondari. Baada ya kupitia kwa makini, nimebaki na hofu kubwa kwamba kutokuwepo kwa somo la Maadili (Ethics) kama fani inayojitegemea kutaathiri malezi na mwongozo wa kizazi chetu katika karne hii.

Cha kushangaza, maadili yameunganishwa ndani ya somo la Historia ya Tanzania, ilhali historia tayari ipo kama somo huru. Kitendo hiki kimepunguza nguvu na uzito wa kufundisha maadili ipasavyo. Ni muhimu kujiuliza: kwa nini tusiyatenganishe masomo haya mawili? Tukiyatenganisha, tunaweza kuweka mkazo mahsusi katika kuandaa wataalamu wa maadili ambao watasaidia taifa kukabiliana na changamoto za mmomonyoko wa kimaadili.
WhatsApp Image 2025-08-16 at 16.23.11.jpeg


Aidha, somo la Uraia (Civics) na General Studies limeondolewa katika mtaala. Je, dhamira ni nini? Je, tunataka kizazi kinachokuja kisijue namna serikali inavyofanya kazi, mgawanyo wa mihimili ya dola na uhusiano kati ya dola na wananchi? Hili ni kosa kubwa litakalotuletea gharama kubwa baadaye.

Wataalamu wa mitaala mnapaswa kuwa wazi: je, mlijadiliana na wabobezi wa falsafa na maadili kabla ya kufanya uamuzi huu? Kuna vyuo vikuu vikuu nchini vyenye idara za Falsafa na Maadili – kama UDSM, UDOM na SAUT – ambavyo vinafundisha somo hili kitaalamu. Kwa nini wasishirikishwe kuunda mtaala huu muhimu? Je, ni sahihi kuunda somo nyeti la maadili bila ushauri wa kitaalamu?
WhatsApp Image 2025-08-16 at 16.23.16.jpeg


Ni jambo la kutia moyo kuwa masomo ya dini (Ukristo na Uislamu) yameingizwa rasmi katika mtaala, lakini ni lazima tukumbuke kwamba maadili ni msingi wa wote, hata wale wasio na dini. Maadili si historia; ni nguzo ya utu na ustawi wa taifa.
Mada Nyeti za Ethics zinazopaswa kufundishwa

  1. Uundaji wa dhamira (Formation of conscience)
  2. Utu na heshima ya binadamu (Human dignity & personhood)
  3. Maamuzi ya kimaadili na changamoto zake (Ethical decisions & dilemmas)
  4. Critical Thinking and Ethics – kufikiri kwa kina na kupima hoja za maadili
  5. Creative Problem Solving in Ethics – kutumia ubunifu kutatua changamoto za kimaadili
  6. Haki, usawa na wajibu wa kijamii (Justice, equality & social responsibility)
  7. Maisha ya ndoa na familia (Marriage, family & values)
  8. Haki za binadamu na uhuru wa kimaadili (Human rights & moral freedom)
  9. Maadili ya uongozi na utumishi wa umma (Leadership & integrity)
  10. Uwajibikaji katika mazingira na uumbaji (Environmental ethics)
  11. Maadili ya teknolojia na matumizi ya mitandao (Digital & AI ethics)
  12. Maadili ya kazi na taaluma (Professional & work ethics)
  13. Mizozo, amani na usuluhishi (Peace, conflict & reconciliation ethics)
  14. Maadili ya afya na tiba (Bioethics)
    Mapendekezo ya Haraka kwa Wizara ya Elimu
    1. Kuwashirikisha wataalamu wa falsafa na maadili ili kuandaa mtaala imara wa Ethics kama somo linalojitegemea.
    2. Kufanya mjadala mpana na wadau wa elimu kabla ya maamuzi ya mwisho pale tunapo fanya mabadiliko ya mitaala.
    3. Kutenga somo la Maadili na kulipa hadhi yake sawa na masomo mengine ya msingi.
    4. Kurudisha somo la Uraia na General Studies ili wanafunzi wajue muundo na uendeshaji wa serikali.
    5. Kuweka mkazo katika mafunzo ya maadili ya kisasa (Digital ethics, AI ethics, bioethics) ili kuandaa kizazi kinachokabiliana na changamoto za karne ya 21.

      Maadili si historia, wala uraia si kitu cha hiari. Elimu bila msingi wa maadili na uraia ni sawa na kujenga nyumba juu ya mchanga. Kama taifa, tusipochukua hatua sasa, tutajipatia anguko kubwa la kijamii na kimaadili katika siku zijazo.

      Waziri wa Elimu na Katibu Mkuu, chukueni hatua za haraka.
      La sivyo, baada ya miaka michache, mtalaumiwa kwa maamuzi haya yaliyofanywa na vitengo vya mitaala pasipo kushirikisha wataalamu husika. Tukipuuzia nafasi ya Ethics katika elimu rasmi, tutaandaa mazingira ya anguko kubwa la kijamii, kiuchumi, na kimaadili nchini kwetu.
Kumbukeni Aristotle aliwahi kusema (Educaing the mind without educating the soul is not education at all)
 
Wamvuruga mitaala watu wasio faa ndo wameanda mitaala na wamepelekea masomo muhimu kuyavuruga na hii inshara walio andaa wamekula posho bila kua na hadhi ya kuandaa hizi courses kwa kizazi chetu nihatari sana tusubir baada ya miaka kadhaa tutakua na kizazi kisichojua mambo muhimu katika nchi yetu mdharani tujiandae kua na watoto wasio jua maadili yaani ethics. Zaidi kwa akili ya kawaida unasomo la Historia then unatengeneza somo la maadili ya tanzania na historia hiyo ni akili au ? Fikirieni na chukueni hatua haraka.
Kupeana ulaji tu
 
Maadili hayafundishwi darasani. Maadili yanafundishwa kupitia maisha ya kila siku.

Maadili na uzalendo ni vitu ambavyo mtoto anajifunza kutoka kwa jamii anayo ishi nayo.

Hata ukifunzwa darasani halafu mtaani havifanyiki hivyo mtoto atachukua vile vya mtaani na kuviishi na kuacha vile alivyo fundishwa darasani.

Huwezi kumfundisha mtoto maadili ya kuheshimu sheria na kuishi kwa mujibu wa sheria wakati kila siku anaona watu na viongozi wa juu wa nchi wanavunja sheria wazi wazi na hawafanywi kitu.

Huwezi kumfunza mtoto kuheshimu katiba wakati anaona watu wanasema katiba ni kijitabu tu.

Huwezi kumfunza mtoto maadili ya kuthamini mali za umma wakati anaona jinsi watu wanavyotapanya hizo mali za umma bila huruma. Miradi isiyokuwa na ubora n.k.

Kwa hiyo Bw. Mwalimu hayo masomo ni usanii tu mwingine. Jamii yetu imeshaoza na kwa kifupi ni ngumu sasa hivi kukuza kizazi chenye maadili.
 
Maadili hayafundishwi darasani. Maadili yanafundishwa kupitia maisha ya kila siku.

Maadili na uzalendo ni vitu ambavyo mtoto anajifunza kutoka kwa jamii anayo ishi nayo.

Hata ukifunzwa darasani halafu mtaani havifanyiki hivyo mtoto atachukua vile vya mtaani na kuviishi na kuacha vile alivyo fundishwa darasani.

Huwezi kumfundisha mtoto maadili ya kuheshimu sheria na kuishi kwa mujibu wa sheria wakati kila siku anaona watu na viongozi wa juu wa nchi wanavunja sheria wazi wazi na hawafanywi kitu.

Huwezi kumfunza mtoto kuheshimu katiba wakati anaona watu wanasema katiba ni kijitabu tu.

Huwezi kumfunza mtoto maadili ya kuthamini mali za umma wakati anaona jinsi watu wanavyotapanya hizo mali za umma bila huruma. Miradi isiyokuwa na ubora n.k.

Kwa hiyo Bw. Mwalimu hayo masomo ni usanii tu mwingine. Jamii yetu imeshaoza na kwa kifupi ni ngumu sasa hivi kukuza kizazi chenye maadili.
Niukweli lakini nibora kuwafundisha ili kama yanavunjwa watambue kua imevunjwa kuliko kuwaacha sisi tunatambua sisi tunaona na kutambua mahala pamefunjwa kwakua tunaulewa tayayali.
Jamii inamchango wake katika kukuza maadili lakin tusisau maadili pia nifani mahususi tusipo weka nguvu kuwafundisha tutaangukia pua mda sio mrefu.
Mzigo kwa watoto...wasome mambo mangapi...infact liondolewe
mwanao atakapo pata changamoto ndo utakapo kumbuka elimu bila maadili nikosa kubwa katika jamii usisahu sasa dunia inapotia anguko la kimaadili kubwa soma pia hoja hapo. Somo lipo ila limevurugwa
 
Mimi, kama mwalimu wa shule za sekondari, ninapenda kutoa maoni yangu kuhusu mtaala mpya wa elimu kuanzia shule ya msingi hadi sekondari. Baada ya kupitia kwa makini, nimebaki na hofu kubwa kwamba kutokuwepo kwa somo la Maadili (Ethics) kama fani inayojitegemea kutaathiri malezi na mwongozo wa kizazi chetu katika karne hii.

Cha kushangaza, maadili yameunganishwa ndani ya somo la Historia ya Tanzania, ilhali historia tayari ipo kama somo huru. Kitendo hiki kimepunguza nguvu na uzito wa kufundisha maadili ipasavyo. Ni muhimu kujiuliza: kwa nini tusiyatenganishe masomo haya mawili? Tukiyatenganisha, tunaweza kuweka mkazo mahsusi katika kuandaa wataalamu wa maadili ambao watasaidia taifa kukabiliana na changamoto za mmomonyoko wa kimaadili.View attachment 3443157

Aidha, somo la Uraia (Civics) na General Studies limeondolewa katika mtaala. Je, dhamira ni nini? Je, tunataka kizazi kinachokuja kisijue namna serikali inavyofanya kazi, mgawanyo wa mihimili ya dola na uhusiano kati ya dola na wananchi? Hili ni kosa kubwa litakalotuletea gharama kubwa baadaye.

Wataalamu wa mitaala mnapaswa kuwa wazi: je, mlijadiliana na wabobezi wa falsafa na maadili kabla ya kufanya uamuzi huu? Kuna vyuo vikuu vikuu nchini vyenye idara za Falsafa na Maadili – kama UDSM, UDOM na SAUT – ambavyo vinafundisha somo hili kitaalamu. Kwa nini wasishirikishwe kuunda mtaala huu muhimu? Je, ni sahihi kuunda somo nyeti la maadili bila ushauri wa kitaalamu?View attachment 3443158

Ni jambo la kutia moyo kuwa masomo ya dini (Ukristo na Uislamu) yameingizwa rasmi katika mtaala, lakini ni lazima tukumbuke kwamba maadili ni msingi wa wote, hata wale wasio na dini. Maadili si historia; ni nguzo ya utu na ustawi wa taifa.
Mada Nyeti za Ethics zinazopaswa kufundishwa

  1. Uundaji wa dhamira (Formation of conscience)
  2. Utu na heshima ya binadamu (Human dignity & personhood)
  3. Maamuzi ya kimaadili na changamoto zake (Ethical decisions & dilemmas)
  4. Critical Thinking and Ethics – kufikiri kwa kina na kupima hoja za maadili
  5. Creative Problem Solving in Ethics – kutumia ubunifu kutatua changamoto za kimaadili
  6. Haki, usawa na wajibu wa kijamii (Justice, equality & social responsibility)
  7. Maisha ya ndoa na familia (Marriage, family & values)
  8. Haki za binadamu na uhuru wa kimaadili (Human rights & moral freedom)
  9. Maadili ya uongozi na utumishi wa umma (Leadership & integrity)
  10. Uwajibikaji katika mazingira na uumbaji (Environmental ethics)
  11. Maadili ya teknolojia na matumizi ya mitandao (Digital & AI ethics)
  12. Maadili ya kazi na taaluma (Professional & work ethics)
  13. Mizozo, amani na usuluhishi (Peace, conflict & reconciliation ethics)
  14. Maadili ya afya na tiba (Bioethics)
    Mapendekezo ya Haraka kwa Wizara ya Elimu
    1. Kuwashirikisha wataalamu wa falsafa na maadili ili kuandaa mtaala imara wa Ethics kama somo linalojitegemea.
    2. Kufanya mjadala mpana na wadau wa elimu kabla ya maamuzi ya mwisho pale tunapo fanya mabadiliko ya mitaala.
    3. Kutenga somo la Maadili na kulipa hadhi yake sawa na masomo mengine ya msingi.
    4. Kurudisha somo la Uraia na General Studies ili wanafunzi wajue muundo na uendeshaji wa serikali.
    5. Kuweka mkazo katika mafunzo ya maadili ya kisasa (Digital ethics, AI ethics, bioethics) ili kuandaa kizazi kinachokabiliana na changamoto za karne ya 21.

      Maadili si historia, wala uraia si kitu cha hiari. Elimu bila msingi wa maadili na uraia ni sawa na kujenga nyumba juu ya mchanga. Kama taifa, tusipochukua hatua sasa, tutajipatia anguko kubwa la kijamii na kimaadili katika siku zijazo.

      Waziri wa Elimu na Katibu Mkuu, chukueni hatua za haraka.
      La sivyo, baada ya miaka michache, mtalaumiwa kwa maamuzi haya yaliyofanywa na vitengo vya mitaala pasipo kushirikisha wataalamu husika. Tukipuuzia nafasi ya Ethics katika elimu rasmi, tutaandaa mazingira ya anguko kubwa la kijamii, kiuchumi, na kimaadili nchini kwetu.
Kumbukeni Aristotle aliwahi kusema (Educaing the mind without educating the soul is not education at all)
Umeongea vyema kabisa! Ngoja nidadavue kidogo kwa uelewa wangu
Ethics ni tawi la falsafa linaloshughulika na mema na mabaya, maamuzi sahihi na yasiyo sahihi katika maisha ya binadamu. Ni kosa kubwa kuvuruga mitaala kwa kuchanganya maadili na historia ya Tanzania, ilhali tayari kuna somo mahsusi la Historia. Kwa nini basi wasingeweka historia ya Tanzania ndani ya somo la Historia, na wakaacha maadilikama somo pekee lenye nafasi yake ya msingi?

Kwa kufanya hivyo, tunapoteza fursa ya kuendeleza kizazi chenye uelewa wa kimaadili, kinachojua kutofautisha kati ya haki na batili. Nchi yetu, kupitia baadhi ya wataalamu, imekuwa ikipuuza sana masuala nyeti kama ethics kana kwamba hayana umuhimu. Lakini siku watoto wao watakapokumbwa na changamoto za maadili, ndipo watakapoona thamani ya kile walichokipuuza leo.

Ndiyo maana kama taifa tuna Sekretarieti ya Maadili na sio historia . Lakini cha kushangaza, wataalamu wa mitaala wizara ya elimu wanadhani kwamba sheria peke yake inatosha. Ukweli ni kwamba mtu asipojua maadili (ethics), hata utii kwa sheria unakuwa mdogo. Sheria huimarishwa na maadili, na bila maadili, hata sheria bora kabisa huishia kuwa dhaifu na kudharauliwa.

NB wanaopinga wasubiri baada ya miaka kadhaa wataoan watoto ambao hawajui hata haki na wajibu wao.
Wataalumu humu jamii formu shitukeni.
 
Mzigo kwa watoto...wasome mambo mangapi...infact liondolewe
shauli zako tunatabia ya kuupizia mambo madogo mdago ipo siku kizazi chako kikipata madhira ndo utajua hujui. Kumbuka shuleni nisehem pekee amabapo mtoto anakaa kwa mda mrefu kuliko nyumbani unaheri wewe upuuzaye.
 
shauli zako tunatabia ya kuupizia mambo madogo mdago ipo siku kizazi chako kikipata madhira ndo utajua hujui. Kumbuka shuleni nisehem pekee amabapo mtoto anakaa kwa mda mrefu kuliko nyumbani unaheri wewe upuuzaye.
Ulivyokuwa unasoma ulisoma somo la maadili??? Huna maadili leo??
 
Kwanza hayo maadili yenyewe hayatumiki huku mtaani, labda wafundishwe namna ya kupiga "madili"
 
Ulivyokuwa unasoma ulisoma somo la maadili??? Huna maadili leo??
Wewe hukusoma ? Basi kunamahalia hakukis sawa usibishe soma andiko hapo juu uone kunasomo hapo mbona urukia hoja bila fact angalia mtaala wa elimu na kinacho fundishwa usibishe bila hoja.
 
Wewe hukusoma ? Basi kunamahalia hakukis sawa usibishe soma andiko hapo juu uone kunasomo hapo mbona urukia hoja bila fact angalia mtaala wa elimu na kinacho fundishwa usibishe bila hoja.
Wewe shule ulisoma somo la maadili na wewe??
 
Nushawaambia wanafunzi wa primary wanabidi kusoma matatu

Science
Hesabu
Lugha .

Na baada iwepo extra curriculum ambayo wanafunzi watajifunza social works, historia, civics na michezo .
 
Nushawaambia wanafunzi wa primary wanabidi kusoma matatu

Science
Hesabu
Lugha .

Na baada iwepo extra curriculum ambayo wanafunzi watajifunza social works, historia, civics na michezo .
Civics imefutwa boss rejea andiko huku juu na hizo page za mitaala.
 
Mimi nimesoma hadi madili ya ualimu.
Kama wewe hukusoma maadili, basi hakuondoi ukweli wa kwamba maadili bado ni msingi wa maisha ya kila mtu
Secondary ulisoma maadili??? Sisemei ethics za profession yako
 
Secondary ulisoma maadili??? Sisemei ethics za profession yako
Nimesoma, ndiyo maana najua. Moral and Civil Education ni msingi. Kama shule yako haikukufundisha, basi haiondoi ukweli kwamba maadili ni nguzo ya maisha ya kila mtu.
NB uneelewa hoja au unabisha tu pitia andiko upya ujieleimishe before ubishe.
 
Back
Top Bottom