GE2025 PICHA:Uchambuzi, Historia na Uelekeo wa kampeni za Uchaguzi mkuu 2025
Matukio, Taarifa, Habari na Mijadala ya Wananchi WAKATI wa Mchakato wa Uchaguzi Mkuu 2025
View: https://www.youtube.com/live/75BCyq8wmtw?si=_JM6YbzjI4WT5SjH
Habari Watanzania, naomba nifanye uchambuzi wa kina kuhusu Siasa za Tanzania.
Historia ya Vyama Vingi Nchini Tanzania
Kipindi cha Uhuru (1961 – 1964)
Baada ya Tanganyika kupata uhuru mwaka 1961, kulikuwepo na vyama vingi vya siasa kama TANU (Tanganyika African National Union) na ANC (African National Congress).
Hata hivyo, TANU kilipata nguvu kubwa na kufanikisha uhuru chini ya Mwalimu Julius Kambarage Nyerere.
Muungano na Mfumo wa Chama Kimoja (1964 – 1992)
- Baada ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar mwaka 1964, kulikuwepo vyama viwili: TANU upande wa Tanganyika na ASP (Afro Shiraz Party) upande wa Zanzibar.
- Mwaka 1977 TANU na ASP viliunganishwa na kuunda Chama Cha Mapinduzi (CCM).
- Katiba ya mwaka 1977 ilihalalisha mfumo wa chama kimoja rasmi nchini.
- Mfumo huu ulilenga mshikamano wa kitaifa, lakini pia ulizuia ushindani wa kisiasa.
Mabadiliko kuelekea Vyama Vingi (1980s – 1992)
- Kuanzia miaka ya 1980, kulikuwa na shinikizo la mabadiliko ya kisiasa duniani (hasa baada ya Vita Baridi).
- Ndani ya Tanzania, wananchi, wanaharakati na wanasiasa walidai demokrasia ya vyama vingi ili kuongeza uwajibikaji wa serikali.
- Mwaka 1991 Rais Ali Hassan Mwinyi aliteua Tume ya Nyalali kuchunguza maoni ya wananchi kuhusu mfumo wa kisiasa.
- Ripoti ya Tume ilionyesha wengi walitaka chama kimoja, lakini ikashauri kuruhusu vyama vingi kwa mustakabali wa taifa.
Kurejeshwa Rasmi kwa Vyama Vingi (1992)
- Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ilifanyiwa marekebisho mwaka 1992 kuruhusu mfumo wa vyama vingi.
- Sheria ya Vyama vya Siasa (Political Parties Act) ilitungwa kudhibiti usajili na uendeshaji wa vyama.
- Vyama vya kwanza vilivyosajiliwa ni pamoja na: CCM, NCCR-Mageuzi, CUF, CHADEMA, UDP, TADEA na vingine.
Uchaguzi mkuu wa Kwanza za Vyama Vingi (1995)
- Tanzania ilifanya uchaguzi wake wa kwanza wa vyama vingi mwaka 1995.
- CCM kilishinda urais na wabunge wengi, lakini vyama vya upinzani vilipata nafasi ya kuingia bungeni na kupanua demokrasia.
Maendeleo ya Mfumo wa Vyama Vingi (1995 – Sasa)
- Baada ya 1995, chaguzi zimekuwa zikifanyika kila baada ya miaka mitano (2000, 2005, 2010, 2015, 2020).
- Vyama vikuu vya upinzani vimeendelea kuwa CHADEMA, CUF, ACT-Wazalendo, NCCR-Mageuzi na UDP
Uchaguzi za Kwanza za Vyama Vingi (1995)
Kwa Ufupi,
- Baada ya marekebisho ya Katiba mwaka 1992 na kuanzishwa kwa mfumo wa vyama vingi, Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) iliundwa kusimamia chaguzi.
- Huu ulikuwa uchaguzi wa kwanza tangu uhuru kuruhusu vyama vya upinzani kushiriki kwa uhuru dhidi ya CCM.
Vyama Vilivyoshiriki
Zaidi ya vyama 10 vilisajiliwa, lakini vyama vikuu vilivyoshiriki kwa nguvu kwenye uchaguzi wa mwaka 1995 ni:
- CCM (Chama Cha Mapinduzi)
- NCCR-Mageuzi
- CUF (Civic United Front)
- CHADEMA
- UDP (United Democratic Party)
Urais
Wagombea wa urais walikuwa:
- Benjamin William Mkapa (CCM)
- Augustine Lyatonga Mrema (NCCR-Mageuzi)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF)
- John Cheyo (UDP)
- Dr. Masumbuko Lamwai (CHADEMA)
Matokeo:
- Benjamin Mkapa (CCM) → 61.8%
- Augustine Mrema (NCCR-Mageuzi) → 27.8%
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF) → 6.4%
- Wengine walipata chini ya 5%
Ubunge
- CCM kilipata wabunge wengi zaidi na kuunda serikali.
- Hata hivyo, mara ya kwanza wabunge kutoka vyama vya upinzani waliingia bungeni, wakiwakilisha wananchi kutoka majimbo mbalimbali.
- NCCR-Mageuzi na CUF walikuwa miongoni mwa vyama vilivyopata uwakilishi mkubwa zaidi bungeni miongoni mwa vyama vya upinzani.
Zanzibar
- Uchaguzi wa Zanzibar ulikuwa na ushindani mkali kati ya CCM na CUF.
- CCM kilitangazwa mshindi, lakini CUF kilikataa matokeo, kikidai kulikuwa na kasoro kubwa katika uchaguzi huo.
- Hii ndiyo ikawa chanzo cha mivutano ya kisiasa Zanzibar iliyodumu kwa miaka mingi baadaye.
Umuhimu wa Uchaguzi wa 1995
- Ulifungua rasmi enzi ya ushindani wa kisiasa nchini Tanzania.
- Ulishirikisha wananchi kwa wingi, na kulikuwa na msisimko mkubwa wa kisiasa.
- Licha ya changamoto, ulikuwa mwanzo wa bunge lenye vyama vingi na demokrasia ya ushindani nchini
Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2010
Kwa ufupi zaidi,
- Huu ulikuwa uchaguzi wa nne tangu kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi mwaka 1992.
- Rais Jakaya Mrisho Kikwete (CCM) alikuwa anawania kipindi chake cha pili na cha mwisho.
Wagombea wa Urais
- Jakaya Kikwete (CCM)
- Wilbrod Slaa (CHADEMA)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF)
- Wengine kutoka vyama vidogo kama TLP, NCCR-Mageuzi, UPDP, na APPT-Maendeleo.
Matokeo
- Jakaya Kikwete (CCM) → 61.2%
- Wilbrod Slaa (CHADEMA) → 27%
- Prof. Lipumba (CUF) → 8.1%
- Wengine → chini ya 1% kila mmoja.
Umuhimu
- Kwa mara ya kwanza CHADEMA ilijipatia nguvu kubwa kitaifa na kuibua upepo mpya wa kisiasa, hasa mijini.
- Uchaguzi huu uliweka msingi wa upinzani kuimarika bungeni, na CHADEMA kupata wabunge wengi zaidi kuliko chaguzi zilizotangulia
Uchaguzi Mkuu wa 2015
Kwa ufupi zaidi,
- Uliofanyika Oktoba 2015, baada ya Rais Jakaya Kikwete kumaliza vipindi viwili.
- Ulishuhudia ushindani mkali zaidi tangu kurejeshwa kwa vyama vingi.
Wagombea wa Urais
- John Pombe Magufuli (CCM)
- Edward Lowassa (CHADEMA – kupitia UKAWA: muungano wa vyama vya upinzani CHADEMA, CUF, NCCR-Mageuzi, NLD)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF) hakuwa mgombea kwa sababu alijiuzulu uenyekiti, hivyo CUF ikawa sehemu ya UKAWA.
- Wagombea wengine wadogo kutoka vyama vingine.
Matokeo
- John Magufuli (CCM) → 58.5%
- Edward Lowassa (CHADEMA/UKAWA) → 39.9%
- Wengine → chini ya 2%.
Umuhimu
- Ilikuwa mara ya kwanza upinzani kupata kura nyingi sana kitaifa.
- UKAWA ulileta nguvu mpya na changamoto kubwa kwa CCM.
- Bunge lilikuwa na wawakilishi wengi wa upinzani kuliko chaguzi zilizopita.
Uchaguzi Mkuu wa 2020
Kwa ufupi zaidi,
- Uchaguzi uliofanyika Oktoba 2020 chini ya Rais John Pombe Magufuli akiwani kipindi cha pili.
- Ulifanyika katika mazingira yenye ushindani mkubwa lakini pia malalamiko mengi kutoka vyama vya upinzani juu ya uhuru na haki ya uchaguzi.
Wagombea wa Urais
- John Pombe Magufuli (CCM)
- Tundu Antipas Lissu (CHADEMA)
- Seif Sharif Hamad (ACT-Wazalendo) – Zanzibar
- Wagombea wengine wadogo kutoka vyama vidogo.
Matokeo
- John Magufuli (CCM) → 84.4%
- Tundu Lissu (CHADEMA) → 13%
- Wengine → chini ya 1%.
Umuhimu
- CCM ilipata ushindi mkubwa zaidi katika historia ya vyama vingi.
- Upinzani ulipungua sana bungeni, wengi wakiangushwa au kuondolewa kwa sababu mbalimbali.
- Kulikuwa na mjadala mkubwa kitaifa na kimataifa kuhusu uhalali na haki ya uchaguzi huo.
Kwa ufupi mwenendo mzima wa Uchaguzi,
| Mwaka | Rais Mshindi | Chama | % ya Kura | Changamoto/Umuhimu |
|---|
| 1995 | Benjamin Mkapa | CCM | 61.8% | Uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi |
| 2010 | Jakaya Kikwete | CCM | 61.2% | CHADEMA yaibuka na nguvu mpya |
| 2015 | John Magufuli | CCM | 58.5% | UKAWA walileta ushindani mkubwa |
| 2020 | John Magufuli | CCM | 84.4% | Ushindi mkubwa wa CCM, upinzani mdogo bungeni |
==================
Wagombea wa Rais na Vyama Vilivyopata uteuzi hadi Sasa
- Chama Cha Mapinduzi (CCM)
- Rais: Samia Suluhu Hassan
- Makamu wa Rais Dkt Emmanuel Nchimbi
- Alliance for Africa Farmers Party (AAFP)
- Rais: Kunje Ngombale Mwiru
- Makamu wa Rais Chumu Abdallah Juma
- National Reconstruction Alliance (NRA)
- Rais: Hassan Kisabya
- Makamu wa Rais Ally Hassan
- Chama cha Makini
- Rais: Coaster Kibonde
- Makamu wa Rais Azza Haji Suleiman
- United Peoples’ Democratic Party (UPDP)
- Rais: Twalib Ibrahim Kadege
- Makamu wa Rais Abdalla Mohamed Khamis
- National League for Democracy (NLD)
- Rais: Doyo Hassan Doyo
- Makamu wa Rais Chausiku Khatibu Mohamed
- Chama cha Ukombozi wa Umma (CHAUMMA)
- Chama Cha Kijamii (CCK)
- SAU
- NCCR–Mageuzi
- TADEA (African Democratic Alliance Party)
- ADC (Alliance for Democratic Change)
- NRA
- UMD (Union for Multiparty Democracy)
- DP (Democratic Party)
Niweke kwa Ufupi zaidi,
| Chama / Sketi | Rais | Makamu wa Rais (Wenzi) |
|---|
| CCM | Samia Suluhu Hassan | Emmanuel Nchimbi |
| AAFP | Kunje Ngombale Mwiru | Chumu Abdallah Juma |
| NRA | Hassan Kisabya | Ally Hassan |
| Chama cha Makini | Coaster Kibonde | Azza Haji Suleiman |
| UPDP | Twalib Ibrahim Kadege | Abdalla Mohamed Khamis |
| NLD | Doyo Hassan Doyo | Chausiku Khatibu Mohamed |
| CHAUMMA | Salim Mwalimu | |
| CCK | David Mwaijojele | |
| SAU (isiyojulikana) | Majalio Kyara | |
| NCCR–Mageuzi | Ambali Hamis | |
| TADEA (ADA) | Georges Busungu | |
| ADC | Wilson Mulumbe | |
| UMD | Mwajuma Mirambo | |
| DP | Abdul Mluya | |
NB,
Mfumo wa vyama vingi umeongeza:
- Ushiriki wa wananchi kwenye siasa
- Ushindani wa kisiasa
- Uwajibikaji wa viongozi
- Jumla ya vyama 14 vimeripoti rasmi nia ya kuwasilisha wagombea urais
- CHADEMA, chama kikuu cha upinzani, kimekataa kushiriki uchaguzi kwa kushindwa kusaini kanuni za maadili ya uchaguzi na kuwa na Agenda ya No Reforms No Election
- Luhaga Mpina wa ACT–Wazalendo alipewa "stop order" na INEC kutokana na dosari katika mchakato wa uteuzi
Uchaguzi mkuu mwaka huu ni batili. Si huru wala hauna haki.
Uchaguzi mkuu mwaka huu ni batili. Si huru wala hauna haki.
KWANINI UNASEMSA NI BATILI?
tunafuatilia kwa ukaribu sana kampeni za mgombea wetu
KWANINI UNASEMSA NI BATILI?
CHADEMA bado wana nongwa sana
View attachment 3456121
View: https://www.youtube.com/live/ENG0FJ4IeV0?si=MQNnfkOuqy5KKgm0
Habari Watanzania, naomba nifanye uchambuzi wa kina kuhusu Siasa za Tanzania.
Historia ya Vyama Vingi Nchini Tanzania
- Kipindi cha Uhuru (1961 – 1964)
- Baada ya Tanganyika kupata uhuru mwaka 1961, kulikuwepo na vyama vingi vya siasa kama TANU (Tanganyika African National Union) na ANC (African National Congress).
- Hata hivyo, TANU kilipata nguvu kubwa na kufanikisha uhuru chini ya Mwalimu Julius Kambarage Nyerere.
- Muungano na Mfumo wa Chama Kimoja (1964 – 1992)
- Baada ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar mwaka 1964, kulikuwepo vyama viwili: TANU upande wa Tanganyika na ASP (Afro Shiraz Party) upande wa Zanzibar.
- Mwaka 1977 TANU na ASP viliunganishwa na kuunda Chama Cha Mapinduzi (CCM).
- Katiba ya mwaka 1977 ilihalalisha mfumo wa chama kimoja rasmi nchini.
- Mfumo huu ulilenga mshikamano wa kitaifa, lakini pia ulizuia ushindani wa kisiasa.
- Mabadiliko kuelekea Vyama Vingi (1980s – 1992)
- Kuanzia miaka ya 1980, kulikuwa na shinikizo la mabadiliko ya kisiasa duniani (hasa baada ya Vita Baridi).
- Ndani ya Tanzania, wananchi, wanaharakati na wanasiasa walidai demokrasia ya vyama vingi ili kuongeza uwajibikaji wa serikali.
- Mwaka 1991 Rais Ali Hassan Mwinyi aliteua Tume ya Nyalali kuchunguza maoni ya wananchi kuhusu mfumo wa kisiasa.
- Ripoti ya Tume ilionyesha wengi walitaka chama kimoja, lakini ikashauri kuruhusu vyama vingi kwa mustakabali wa taifa.
- Kurejeshwa Rasmi kwa Vyama Vingi (1992)
- Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ilifanyiwa marekebisho mwaka 1992 kuruhusu mfumo wa vyama vingi.
- Sheria ya Vyama vya Siasa (Political Parties Act) ilitungwa kudhibiti usajili na uendeshaji wa vyama.
- Vyama vya kwanza vilivyosajiliwa ni pamoja na: CCM, NCCR-Mageuzi, CUF, CHADEMA, UDP, TADEA na vingine.
- Uchaguzi mkuu wa Kwanza za Vyama Vingi (1995)
- Tanzania ilifanya uchaguzi wake wa kwanza wa vyama vingi mwaka 1995.
- CCM kilishinda urais na wabunge wengi, lakini vyama vya upinzani vilipata nafasi ya kuingia bungeni na kupanua demokrasia.
- Maendeleo ya Mfumo wa Vyama Vingi (1995 – Sasa)
- Baada ya 1995, chaguzi zimekuwa zikifanyika kila baada ya miaka mitano (2000, 2005, 2010, 2015, 2020).
- Vyama vikuu vya upinzani vimeendelea kuwa CHADEMA, CUF, ACT-Wazalendo, NCCR-Mageuzi na UDP.
- Mfumo wa vyama vingi umeongeza:
- Ushiriki wa wananchi kwenye siasa
- Ushindani wa kisiasa
- Uwajibikaji wa viongozi
Uchaguzi za Kwanza za Vyama Vingi (1995)
Kwa Ufupi,
- Baada ya marekebisho ya Katiba mwaka 1992 na kuanzishwa kwa mfumo wa vyama vingi, Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) iliundwa kusimamia chaguzi.
- Huu ulikuwa uchaguzi wa kwanza tangu uhuru kuruhusu vyama vya upinzani kushiriki kwa uhuru dhidi ya CCM.
- Vyama Vilivyoshiriki
- Zaidi ya vyama 10 vilisajiliwa, lakini vyama vikuu vilivyoshiriki kwa nguvu kwenye uchaguzi wa mwaka 1995 ni:
- CCM (Chama Cha Mapinduzi)
- NCCR-Mageuzi
- CUF (Civic United Front)
- CHADEMA
- UDP (United Democratic Party)
- Urais
- Wagombea wa urais walikuwa:
- Benjamin William Mkapa (CCM)
- Augustine Lyatonga Mrema (NCCR-Mageuzi)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF)
- John Cheyo (UDP)
- Dr. Masumbuko Lamwai (CHADEMA)
- Matokeo:
- Benjamin Mkapa (CCM) → 61.8%
- Augustine Mrema (NCCR-Mageuzi) → 27.8%
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF) → 6.4%
- Wengine walipata chini ya 5%
- Ubunge
- CCM kilipata wabunge wengi zaidi na kuunda serikali.
- Hata hivyo, mara ya kwanza wabunge kutoka vyama vya upinzani waliingia bungeni, wakiwakilisha wananchi kutoka majimbo mbalimbali.
- NCCR-Mageuzi na CUF walikuwa miongoni mwa vyama vilivyopata uwakilishi mkubwa zaidi bungeni miongoni mwa vyama vya upinzani.
- Zanzibar
- Uchaguzi wa Zanzibar ulikuwa na ushindani mkali kati ya CCM na CUF.
- CCM kilitangazwa mshindi, lakini CUF kilikataa matokeo, kikidai kulikuwa na kasoro kubwa katika uchaguzi huo.
- Hii ndiyo ikawa chanzo cha mivutano ya kisiasa Zanzibar iliyodumu kwa miaka mingi baadaye.
- Umuhimu wa Uchaguzi wa 1995
- Ulifungua rasmi enzi ya ushindani wa kisiasa nchini Tanzania.
- Ulishirikisha wananchi kwa wingi, na kulikuwa na msisimko mkubwa wa kisiasa.
- Licha ya changamoto, ulikuwa mwanzo wa bunge lenye vyama vingi na demokrasia ya ushindani nchini.
Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2010
Kwa ufupi zaidi,
- Huu ulikuwa uchaguzi wa nne tangu kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi mwaka 1992.
- Rais Jakaya Mrisho Kikwete (CCM) alikuwa anawania kipindi chake cha pili na cha mwisho.
- Wagombea wa Urais
- Jakaya Kikwete (CCM)
- Wilbrod Slaa (CHADEMA)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF)
- Wengine kutoka vyama vidogo kama TLP, NCCR-Mageuzi, UPDP, na APPT-Maendeleo.
- Matokeo
- Jakaya Kikwete (CCM) → 61.2%
- Wilbrod Slaa (CHADEMA) → 27%
- Prof. Lipumba (CUF) → 8.1%
- Wengine → chini ya 1% kila mmoja.
- Umuhimu
- Kwa mara ya kwanza CHADEMA ilijipatia nguvu kubwa kitaifa na kuibua upepo mpya wa kisiasa, hasa mijini.
- Uchaguzi huu uliweka msingi wa upinzani kuimarika bungeni, na CHADEMA kupata wabunge wengi zaidi kuliko chaguzi zilizotangulia.
Uchaguzi Mkuu wa 2015
Kwa ufupi zaidi,
- Uliofanyika Oktoba 2015, baada ya Rais Jakaya Kikwete kumaliza vipindi viwili.
- Ulishuhudia ushindani mkali zaidi tangu kurejeshwa kwa vyama vingi.
- Wagombea wa Urais
- John Pombe Magufuli (CCM)
- Edward Lowassa (CHADEMA – kupitia UKAWA: muungano wa vyama vya upinzani CHADEMA, CUF, NCCR-Mageuzi, NLD)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF) hakuwa mgombea kwa sababu alijiuzulu uenyekiti, hivyo CUF ikawa sehemu ya UKAWA.
- Wagombea wengine wadogo kutoka vyama vingine.
- Matokeo
- John Magufuli (CCM) → 58.5%
- Edward Lowassa (CHADEMA/UKAWA) → 39.9%
- Wengine → chini ya 2%.
- Umuhimu
- Ilikuwa mara ya kwanza upinzani kupata kura nyingi sana kitaifa.
- UKAWA ulileta nguvu mpya na changamoto kubwa kwa CCM.
- Bunge lilikuwa na wawakilishi wengi wa upinzani kuliko chaguzi zilizopita.
Uchaguzi Mkuu wa 2020
Kwa ufupi zaidi,
- Uchaguzi uliofanyika Oktoba 2020 chini ya Rais John Pombe Magufuli akiwani kipindi cha pili.
- Ulifanyika katika mazingira yenye ushindani mkubwa lakini pia malalamiko mengi kutoka vyama vya upinzani juu ya uhuru na haki ya uchaguzi.
- Wagombea wa Urais
- John Pombe Magufuli (CCM)
- Tundu Antipas Lissu (CHADEMA)
- Seif Sharif Hamad (ACT-Wazalendo) – Zanzibar
- Wagombea wengine wadogo kutoka vyama vidogo.
- Matokeo
- John Magufuli (CCM) → 84.4%
- Tundu Lissu (CHADEMA) → 13%
- Wengine → chini ya 1%.
- Umuhimu
- CCM ilipata ushindi mkubwa zaidi katika historia ya vyama vingi.
- Upinzani ulipungua sana bungeni, wengi wakiangushwa au kuondolewa kwa sababu mbalimbali.
- Kulikuwa na mjadala mkubwa kitaifa na kimataifa kuhusu uhalali na haki ya uchaguzi huo.
Kwa ufupi mwenendo mzima wa Uchaguzi,
| Mwaka | Rais Mshindi | Chama | % ya Kura | Changamoto/Umuhimu |
|---|
| 1995 | Benjamin Mkapa | CCM | 61.8% | Uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi |
| 2010 | Jakaya Kikwete | CCM | 61.2% | CHADEMA yaibuka na nguvu mpya |
| 2015 | John Magufuli | CCM | 58.5% | UKAWA walileta ushindani mkubwa |
| 2020 | John Magufuli | CCM | 84.4% | Ushindi mkubwa wa CCM, upinzani mdogo bungeni |
==================
View attachment 3456123
Wagombea wa Rais na Vyama Vilivyopata uteuzi hadi Sasa
- Chama Cha Mapinduzi (CCM)
- Rais: Samia Suluhu Hassan
- Makamu wa Rais Dkt Emmanuel Nchimbi
- Alliance for Africa Farmers Party (AAFP)
- Rais: Kunje Ngombale Mwiru
- Makamu wa Rais Chumu Abdallah Juma
- National Reconstruction Alliance (NRA)
- Rais: Hassan Kisabya
- Makamu wa Rais Ally Hassan
- Chama cha Makini
- Rais: Coaster Kibonde
- Makamu wa Rais Azza Haji Suleiman
- United Peoples’ Democratic Party (UPDP)
- Rais: Twalib Ibrahim Kadege
- Makamu wa Rais Abdalla Mohamed Khamis
- National League for Democracy (NLD)
- Rais: Doyo Hassan Doyo
- Makamu wa Rais Chausiku Khatibu Mohamed
- Chama cha Ukombozi wa Umma (CHAUMMA)
- Chama Cha Kijamii (CCK)
- SAU
- NCCR–Mageuzi
- TADEA (African Democratic Alliance Party)
- ADC (Alliance for Democratic Change)
- NRA
- UMD (Union for Multiparty Democracy)
- DP (Democratic Party)
Niweke kwa Ufupi zaidi,
| Chama / Sketi | Rais | Makamu wa Rais (Wenzi) |
|---|
| CCM | Samia Suluhu Hassan | Emmanuel Nchimbi |
| AAFP | Kunje Ngombale Mwiru | Chumu Abdallah Juma |
| NRA | Hassan Kisabya | Ally Hassan |
| Chama cha Makini | Coaster Kibonde | Azza Haji Suleiman |
| UPDP | Twalib Ibrahim Kadege | Abdalla Mohamed Khamis |
| NLD | Doyo Hassan Doyo | Chausiku Khatibu Mohamed |
| CHAUMMA | Salim Mwalimu | |
| CCK | David Mwaijojele | |
| SAU (isiyojulikana) | Majalio Kyara | |
| NCCR–Mageuzi | Ambali Hamis | |
| TADEA (ADA) | Georges Busungu | |
| ADC | Wilson Mulumbe | |
| UMD | Mwajuma Mirambo | |
| DP | Abdul Mluya | |
NB,
- Jumla ya vyama 14 vimeripoti rasmi nia ya kuwasilisha wagombea urais
- CHADEMA, chama kikuu cha upinzani, kimekataa kushiriki uchaguzi kwa kushindwa kusaini kanuni za maadili ya uchaguzi na kuwa na Agenda ya No Reforms No Election
- Luhaga Mpina wa ACT–Wazalendo alipewa "stop order" na INEC kutokana na dosari katika mchakato wa uteuzi
huyu mzee vipi tena ............................
View attachment 3456121
View: https://www.youtube.com/live/ENG0FJ4IeV0?si=MQNnfkOuqy5KKgm0
Habari Watanzania, naomba nifanye uchambuzi wa kina kuhusu Siasa za Tanzania.
Historia ya Vyama Vingi Nchini Tanzania
- Kipindi cha Uhuru (1961 – 1964)
- Baada ya Tanganyika kupata uhuru mwaka 1961, kulikuwepo na vyama vingi vya siasa kama TANU (Tanganyika African National Union) na ANC (African National Congress).
- Hata hivyo, TANU kilipata nguvu kubwa na kufanikisha uhuru chini ya Mwalimu Julius Kambarage Nyerere.
- Muungano na Mfumo wa Chama Kimoja (1964 – 1992)
- Baada ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar mwaka 1964, kulikuwepo vyama viwili: TANU upande wa Tanganyika na ASP (Afro Shiraz Party) upande wa Zanzibar.
- Mwaka 1977 TANU na ASP viliunganishwa na kuunda Chama Cha Mapinduzi (CCM).
- Katiba ya mwaka 1977 ilihalalisha mfumo wa chama kimoja rasmi nchini.
- Mfumo huu ulilenga mshikamano wa kitaifa, lakini pia ulizuia ushindani wa kisiasa.
- Mabadiliko kuelekea Vyama Vingi (1980s – 1992)
- Kuanzia miaka ya 1980, kulikuwa na shinikizo la mabadiliko ya kisiasa duniani (hasa baada ya Vita Baridi).
- Ndani ya Tanzania, wananchi, wanaharakati na wanasiasa walidai demokrasia ya vyama vingi ili kuongeza uwajibikaji wa serikali.
- Mwaka 1991 Rais Ali Hassan Mwinyi aliteua Tume ya Nyalali kuchunguza maoni ya wananchi kuhusu mfumo wa kisiasa.
- Ripoti ya Tume ilionyesha wengi walitaka chama kimoja, lakini ikashauri kuruhusu vyama vingi kwa mustakabali wa taifa.
- Kurejeshwa Rasmi kwa Vyama Vingi (1992)
- Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ilifanyiwa marekebisho mwaka 1992 kuruhusu mfumo wa vyama vingi.
- Sheria ya Vyama vya Siasa (Political Parties Act) ilitungwa kudhibiti usajili na uendeshaji wa vyama.
- Vyama vya kwanza vilivyosajiliwa ni pamoja na: CCM, NCCR-Mageuzi, CUF, CHADEMA, UDP, TADEA na vingine.
- Uchaguzi mkuu wa Kwanza za Vyama Vingi (1995)
- Tanzania ilifanya uchaguzi wake wa kwanza wa vyama vingi mwaka 1995.
- CCM kilishinda urais na wabunge wengi, lakini vyama vya upinzani vilipata nafasi ya kuingia bungeni na kupanua demokrasia.
- Maendeleo ya Mfumo wa Vyama Vingi (1995 – Sasa)
- Baada ya 1995, chaguzi zimekuwa zikifanyika kila baada ya miaka mitano (2000, 2005, 2010, 2015, 2020).
- Vyama vikuu vya upinzani vimeendelea kuwa CHADEMA, CUF, ACT-Wazalendo, NCCR-Mageuzi na UDP.
- Mfumo wa vyama vingi umeongeza:
- Ushiriki wa wananchi kwenye siasa
- Ushindani wa kisiasa
- Uwajibikaji wa viongozi
Uchaguzi za Kwanza za Vyama Vingi (1995)
Kwa Ufupi,
- Baada ya marekebisho ya Katiba mwaka 1992 na kuanzishwa kwa mfumo wa vyama vingi, Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) iliundwa kusimamia chaguzi.
- Huu ulikuwa uchaguzi wa kwanza tangu uhuru kuruhusu vyama vya upinzani kushiriki kwa uhuru dhidi ya CCM.
- Vyama Vilivyoshiriki
- Zaidi ya vyama 10 vilisajiliwa, lakini vyama vikuu vilivyoshiriki kwa nguvu kwenye uchaguzi wa mwaka 1995 ni:
- CCM (Chama Cha Mapinduzi)
- NCCR-Mageuzi
- CUF (Civic United Front)
- CHADEMA
- UDP (United Democratic Party)
- Urais
- Wagombea wa urais walikuwa:
- Benjamin William Mkapa (CCM)
- Augustine Lyatonga Mrema (NCCR-Mageuzi)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF)
- John Cheyo (UDP)
- Dr. Masumbuko Lamwai (CHADEMA)
- Matokeo:
- Benjamin Mkapa (CCM) → 61.8%
- Augustine Mrema (NCCR-Mageuzi) → 27.8%
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF) → 6.4%
- Wengine walipata chini ya 5%
- Ubunge
- CCM kilipata wabunge wengi zaidi na kuunda serikali.
- Hata hivyo, mara ya kwanza wabunge kutoka vyama vya upinzani waliingia bungeni, wakiwakilisha wananchi kutoka majimbo mbalimbali.
- NCCR-Mageuzi na CUF walikuwa miongoni mwa vyama vilivyopata uwakilishi mkubwa zaidi bungeni miongoni mwa vyama vya upinzani.
- Zanzibar
- Uchaguzi wa Zanzibar ulikuwa na ushindani mkali kati ya CCM na CUF.
- CCM kilitangazwa mshindi, lakini CUF kilikataa matokeo, kikidai kulikuwa na kasoro kubwa katika uchaguzi huo.
- Hii ndiyo ikawa chanzo cha mivutano ya kisiasa Zanzibar iliyodumu kwa miaka mingi baadaye.
- Umuhimu wa Uchaguzi wa 1995
- Ulifungua rasmi enzi ya ushindani wa kisiasa nchini Tanzania.
- Ulishirikisha wananchi kwa wingi, na kulikuwa na msisimko mkubwa wa kisiasa.
- Licha ya changamoto, ulikuwa mwanzo wa bunge lenye vyama vingi na demokrasia ya ushindani nchini
View attachment 3456175
Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2010
Kwa ufupi zaidi,
- Huu ulikuwa uchaguzi wa nne tangu kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi mwaka 1992.
- Rais Jakaya Mrisho Kikwete (CCM) alikuwa anawania kipindi chake cha pili na cha mwisho.
- Wagombea wa Urais
- Jakaya Kikwete (CCM)
- Wilbrod Slaa (CHADEMA)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF)
- Wengine kutoka vyama vidogo kama TLP, NCCR-Mageuzi, UPDP, na APPT-Maendeleo.
- Matokeo
- Jakaya Kikwete (CCM) → 61.2%
- Wilbrod Slaa (CHADEMA) → 27%
- Prof. Lipumba (CUF) → 8.1%
- Wengine → chini ya 1% kila mmoja.
- Umuhimu
- Kwa mara ya kwanza CHADEMA ilijipatia nguvu kubwa kitaifa na kuibua upepo mpya wa kisiasa, hasa mijini.
- Uchaguzi huu uliweka msingi wa upinzani kuimarika bungeni, na CHADEMA kupata wabunge wengi zaidi kuliko chaguzi zilizotangulia.
Uchaguzi Mkuu wa 2015
Kwa ufupi zaidi,
- Uliofanyika Oktoba 2015, baada ya Rais Jakaya Kikwete kumaliza vipindi viwili.
- Ulishuhudia ushindani mkali zaidi tangu kurejeshwa kwa vyama vingi.
- Wagombea wa Urais
- John Pombe Magufuli (CCM)
- Edward Lowassa (CHADEMA – kupitia UKAWA: muungano wa vyama vya upinzani CHADEMA, CUF, NCCR-Mageuzi, NLD)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF) hakuwa mgombea kwa sababu alijiuzulu uenyekiti, hivyo CUF ikawa sehemu ya UKAWA.
- Wagombea wengine wadogo kutoka vyama vingine.
- Matokeo
- John Magufuli (CCM) → 58.5%
- Edward Lowassa (CHADEMA/UKAWA) → 39.9%
- Wengine → chini ya 2%.
- Umuhimu
- Ilikuwa mara ya kwanza upinzani kupata kura nyingi sana kitaifa.
- UKAWA ulileta nguvu mpya na changamoto kubwa kwa CCM.
- Bunge lilikuwa na wawakilishi wengi wa upinzani kuliko chaguzi zilizopita.
Uchaguzi Mkuu wa 2020
Kwa ufupi zaidi,
- Uchaguzi uliofanyika Oktoba 2020 chini ya Rais John Pombe Magufuli akiwani kipindi cha pili.
- Ulifanyika katika mazingira yenye ushindani mkubwa lakini pia malalamiko mengi kutoka vyama vya upinzani juu ya uhuru na haki ya uchaguzi.
- Wagombea wa Urais
- John Pombe Magufuli (CCM)
- Tundu Antipas Lissu (CHADEMA)
- Seif Sharif Hamad (ACT-Wazalendo) – Zanzibar
- Wagombea wengine wadogo kutoka vyama vidogo.
- Matokeo
- John Magufuli (CCM) → 84.4%
- Tundu Lissu (CHADEMA) → 13%
- Wengine → chini ya 1%.
- Umuhimu
- CCM ilipata ushindi mkubwa zaidi katika historia ya vyama vingi.
- Upinzani ulipungua sana bungeni, wengi wakiangushwa au kuondolewa kwa sababu mbalimbali.
- Kulikuwa na mjadala mkubwa kitaifa na kimataifa kuhusu uhalali na haki ya uchaguzi huo.
Kwa ufupi mwenendo mzima wa Uchaguzi,
| Mwaka | Rais Mshindi | Chama | % ya Kura | Changamoto/Umuhimu |
|---|
| 1995 | Benjamin Mkapa | CCM | 61.8% | Uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi |
| 2010 | Jakaya Kikwete | CCM | 61.2% | CHADEMA yaibuka na nguvu mpya |
| 2015 | John Magufuli | CCM | 58.5% | UKAWA walileta ushindani mkubwa |
| 2020 | John Magufuli | CCM | 84.4% | Ushindi mkubwa wa CCM, upinzani mdogo bungeni |
==================
View attachment 3456123
Wagombea wa Rais na Vyama Vilivyopata uteuzi hadi Sasa
- Chama Cha Mapinduzi (CCM)
- Rais: Samia Suluhu Hassan
- Makamu wa Rais Dkt Emmanuel Nchimbi
- Alliance for Africa Farmers Party (AAFP)
- Rais: Kunje Ngombale Mwiru
- Makamu wa Rais Chumu Abdallah Juma
- National Reconstruction Alliance (NRA)
- Rais: Hassan Kisabya
- Makamu wa Rais Ally Hassan
- Chama cha Makini
- Rais: Coaster Kibonde
- Makamu wa Rais Azza Haji Suleiman
- United Peoples’ Democratic Party (UPDP)
- Rais: Twalib Ibrahim Kadege
- Makamu wa Rais Abdalla Mohamed Khamis
- National League for Democracy (NLD)
- Rais: Doyo Hassan Doyo
- Makamu wa Rais Chausiku Khatibu Mohamed
- Chama cha Ukombozi wa Umma (CHAUMMA)
- Chama Cha Kijamii (CCK)
- SAU
- NCCR–Mageuzi
- TADEA (African Democratic Alliance Party)
- ADC (Alliance for Democratic Change)
- NRA
- UMD (Union for Multiparty Democracy)
- DP (Democratic Party)
Niweke kwa Ufupi zaidi,
View attachment 3456177
| Chama / Sketi | Rais | Makamu wa Rais (Wenzi) |
|---|
| CCM | Samia Suluhu Hassan | Emmanuel Nchimbi |
| AAFP | Kunje Ngombale Mwiru | Chumu Abdallah Juma |
| NRA | Hassan Kisabya | Ally Hassan |
| Chama cha Makini | Coaster Kibonde | Azza Haji Suleiman |
| UPDP | Twalib Ibrahim Kadege | Abdalla Mohamed Khamis |
| NLD | Doyo Hassan Doyo | Chausiku Khatibu Mohamed |
| CHAUMMA | Salim Mwalimu | |
| CCK | David Mwaijojele | |
| SAU (isiyojulikana) | Majalio Kyara | |
| NCCR–Mageuzi | Ambali Hamis | |
| TADEA (ADA) | Georges Busungu | |
| ADC | Wilson Mulumbe | |
| UMD | Mwajuma Mirambo | |
| DP | Abdul Mluya | |
NB,
- Jumla ya vyama 14 vimeripoti rasmi nia ya kuwasilisha wagombea urais
- CHADEMA, chama kikuu cha upinzani, kimekataa kushiriki uchaguzi kwa kushindwa kusaini kanuni za maadili ya uchaguzi na kuwa na Agenda ya No Reforms No Election
- Luhaga Mpina wa ACT–Wazalendo alipewa "stop order" na INEC kutokana na dosari katika mchakato wa uteuzi
TANZANIA iko na Rais Samia
madili ya kampeni tuwekewe jukwaani aisee
Maafisa usafirishaji (bodaboda) ndio kundi la watanzania linaloongoza Kwa ujinga!
View attachment 3456121
View: https://www.youtube.com/live/75BCyq8wmtw?si=_JM6YbzjI4WT5SjH
Habari Watanzania, naomba nifanye uchambuzi wa kina kuhusu Siasa za Tanzania.
Historia ya Vyama Vingi Nchini Tanzania
- Kipindi cha Uhuru (1961 – 1964)
- Baada ya Tanganyika kupata uhuru mwaka 1961, kulikuwepo na vyama vingi vya siasa kama TANU (Tanganyika African National Union) na ANC (African National Congress).
- Hata hivyo, TANU kilipata nguvu kubwa na kufanikisha uhuru chini ya Mwalimu Julius Kambarage Nyerere.
- Muungano na Mfumo wa Chama Kimoja (1964 – 1992)
- Baada ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar mwaka 1964, kulikuwepo vyama viwili: TANU upande wa Tanganyika na ASP (Afro Shiraz Party) upande wa Zanzibar.
- Mwaka 1977 TANU na ASP viliunganishwa na kuunda Chama Cha Mapinduzi (CCM).
- Katiba ya mwaka 1977 ilihalalisha mfumo wa chama kimoja rasmi nchini.
- Mfumo huu ulilenga mshikamano wa kitaifa, lakini pia ulizuia ushindani wa kisiasa.
- Mabadiliko kuelekea Vyama Vingi (1980s – 1992)
- Kuanzia miaka ya 1980, kulikuwa na shinikizo la mabadiliko ya kisiasa duniani (hasa baada ya Vita Baridi).
- Ndani ya Tanzania, wananchi, wanaharakati na wanasiasa walidai demokrasia ya vyama vingi ili kuongeza uwajibikaji wa serikali.
- Mwaka 1991 Rais Ali Hassan Mwinyi aliteua Tume ya Nyalali kuchunguza maoni ya wananchi kuhusu mfumo wa kisiasa.
- Ripoti ya Tume ilionyesha wengi walitaka chama kimoja, lakini ikashauri kuruhusu vyama vingi kwa mustakabali wa taifa.
- Kurejeshwa Rasmi kwa Vyama Vingi (1992)
- Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ilifanyiwa marekebisho mwaka 1992 kuruhusu mfumo wa vyama vingi.
- Sheria ya Vyama vya Siasa (Political Parties Act) ilitungwa kudhibiti usajili na uendeshaji wa vyama.
- Vyama vya kwanza vilivyosajiliwa ni pamoja na: CCM, NCCR-Mageuzi, CUF, CHADEMA, UDP, TADEA na vingine.
- Uchaguzi mkuu wa Kwanza za Vyama Vingi (1995)
- Tanzania ilifanya uchaguzi wake wa kwanza wa vyama vingi mwaka 1995.
- CCM kilishinda urais na wabunge wengi, lakini vyama vya upinzani vilipata nafasi ya kuingia bungeni na kupanua demokrasia.
- Maendeleo ya Mfumo wa Vyama Vingi (1995 – Sasa)
- Baada ya 1995, chaguzi zimekuwa zikifanyika kila baada ya miaka mitano (2000, 2005, 2010, 2015, 2020).
- Vyama vikuu vya upinzani vimeendelea kuwa CHADEMA, CUF, ACT-Wazalendo, NCCR-Mageuzi na UDP.
- Mfumo wa vyama vingi umeongeza:
- Ushiriki wa wananchi kwenye siasa
- Ushindani wa kisiasa
- Uwajibikaji wa viongozi
- View attachment 3456231
Uchaguzi za Kwanza za Vyama Vingi (1995)
Kwa Ufupi,
- Baada ya marekebisho ya Katiba mwaka 1992 na kuanzishwa kwa mfumo wa vyama vingi, Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) iliundwa kusimamia chaguzi.
- Huu ulikuwa uchaguzi wa kwanza tangu uhuru kuruhusu vyama vya upinzani kushiriki kwa uhuru dhidi ya CCM.
- Vyama Vilivyoshiriki
- Zaidi ya vyama 10 vilisajiliwa, lakini vyama vikuu vilivyoshiriki kwa nguvu kwenye uchaguzi wa mwaka 1995 ni:
- CCM (Chama Cha Mapinduzi)
- NCCR-Mageuzi
- CUF (Civic United Front)
- CHADEMA
- UDP (United Democratic Party)
- Urais
- Wagombea wa urais walikuwa:
- Benjamin William Mkapa (CCM)
- Augustine Lyatonga Mrema (NCCR-Mageuzi)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF)
- John Cheyo (UDP)
- Dr. Masumbuko Lamwai (CHADEMA)
- Matokeo:
- Benjamin Mkapa (CCM) → 61.8%
- Augustine Mrema (NCCR-Mageuzi) → 27.8%
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF) → 6.4%
- Wengine walipata chini ya 5%
- Ubunge
- CCM kilipata wabunge wengi zaidi na kuunda serikali.
- Hata hivyo, mara ya kwanza wabunge kutoka vyama vya upinzani waliingia bungeni, wakiwakilisha wananchi kutoka majimbo mbalimbali.
- NCCR-Mageuzi na CUF walikuwa miongoni mwa vyama vilivyopata uwakilishi mkubwa zaidi bungeni miongoni mwa vyama vya upinzani.
- Zanzibar
- Uchaguzi wa Zanzibar ulikuwa na ushindani mkali kati ya CCM na CUF.
- CCM kilitangazwa mshindi, lakini CUF kilikataa matokeo, kikidai kulikuwa na kasoro kubwa katika uchaguzi huo.
- Hii ndiyo ikawa chanzo cha mivutano ya kisiasa Zanzibar iliyodumu kwa miaka mingi baadaye.
- Umuhimu wa Uchaguzi wa 1995
- Ulifungua rasmi enzi ya ushindani wa kisiasa nchini Tanzania.
- Ulishirikisha wananchi kwa wingi, na kulikuwa na msisimko mkubwa wa kisiasa.
- Licha ya changamoto, ulikuwa mwanzo wa bunge lenye vyama vingi na demokrasia ya ushindani nchini
View attachment 3456175
Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2010
Kwa ufupi zaidi,
- Huu ulikuwa uchaguzi wa nne tangu kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi mwaka 1992.
- Rais Jakaya Mrisho Kikwete (CCM) alikuwa anawania kipindi chake cha pili na cha mwisho.
- Wagombea wa Urais
- Jakaya Kikwete (CCM)
- Wilbrod Slaa (CHADEMA)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF)
- Wengine kutoka vyama vidogo kama TLP, NCCR-Mageuzi, UPDP, na APPT-Maendeleo.
- Matokeo
- Jakaya Kikwete (CCM) → 61.2%
- Wilbrod Slaa (CHADEMA) → 27%
- Prof. Lipumba (CUF) → 8.1%
- Wengine → chini ya 1% kila mmoja.
- Umuhimu
- Kwa mara ya kwanza CHADEMA ilijipatia nguvu kubwa kitaifa na kuibua upepo mpya wa kisiasa, hasa mijini.
- Uchaguzi huu uliweka msingi wa upinzani kuimarika bungeni, na CHADEMA kupata wabunge wengi zaidi kuliko chaguzi zilizotangulia
View attachment 3456247
Uchaguzi Mkuu wa 2015
Kwa ufupi zaidi,
- Uliofanyika Oktoba 2015, baada ya Rais Jakaya Kikwete kumaliza vipindi viwili.
- Ulishuhudia ushindani mkali zaidi tangu kurejeshwa kwa vyama vingi.
- Wagombea wa Urais
- John Pombe Magufuli (CCM)
- Edward Lowassa (CHADEMA – kupitia UKAWA: muungano wa vyama vya upinzani CHADEMA, CUF, NCCR-Mageuzi, NLD)
- Prof. Ibrahim Lipumba (CUF) hakuwa mgombea kwa sababu alijiuzulu uenyekiti, hivyo CUF ikawa sehemu ya UKAWA.
- Wagombea wengine wadogo kutoka vyama vingine.
- Matokeo
- John Magufuli (CCM) → 58.5%
- Edward Lowassa (CHADEMA/UKAWA) → 39.9%
- Wengine → chini ya 2%.
- Umuhimu
- Ilikuwa mara ya kwanza upinzani kupata kura nyingi sana kitaifa.
- UKAWA ulileta nguvu mpya na changamoto kubwa kwa CCM.
- Bunge lilikuwa na wawakilishi wengi wa upinzani kuliko chaguzi zilizopita.
Uchaguzi Mkuu wa 2020
Kwa ufupi zaidi,
- Uchaguzi uliofanyika Oktoba 2020 chini ya Rais John Pombe Magufuli akiwani kipindi cha pili.
- Ulifanyika katika mazingira yenye ushindani mkubwa lakini pia malalamiko mengi kutoka vyama vya upinzani juu ya uhuru na haki ya uchaguzi.
- Wagombea wa Urais
- John Pombe Magufuli (CCM)
- Tundu Antipas Lissu (CHADEMA)
- Seif Sharif Hamad (ACT-Wazalendo) – Zanzibar
- Wagombea wengine wadogo kutoka vyama vidogo.
- Matokeo
- John Magufuli (CCM) → 84.4%
- Tundu Lissu (CHADEMA) → 13%
- Wengine → chini ya 1%.
- Umuhimu
- CCM ilipata ushindi mkubwa zaidi katika historia ya vyama vingi.
- Upinzani ulipungua sana bungeni, wengi wakiangushwa au kuondolewa kwa sababu mbalimbali.
- Kulikuwa na mjadala mkubwa kitaifa na kimataifa kuhusu uhalali na haki ya uchaguzi huo.
Kwa ufupi mwenendo mzima wa Uchaguzi,
| Mwaka | Rais Mshindi | Chama | % ya Kura | Changamoto/Umuhimu |
|---|
| 1995 | Benjamin Mkapa | CCM | 61.8% | Uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi |
| 2010 | Jakaya Kikwete | CCM | 61.2% | CHADEMA yaibuka na nguvu mpya |
| 2015 | John Magufuli | CCM | 58.5% | UKAWA walileta ushindani mkubwa |
| 2020 | John Magufuli | CCM | 84.4% | Ushindi mkubwa wa CCM, upinzani mdogo bungeni |
==================
View attachment 3456123
Wagombea wa Rais na Vyama Vilivyopata uteuzi hadi Sasa
- Chama Cha Mapinduzi (CCM)
- Rais: Samia Suluhu Hassan
- Makamu wa Rais Dkt Emmanuel Nchimbi
- Alliance for Africa Farmers Party (AAFP)
- Rais: Kunje Ngombale Mwiru
- Makamu wa Rais Chumu Abdallah Juma
- National Reconstruction Alliance (NRA)
- Rais: Hassan Kisabya
- Makamu wa Rais Ally Hassan
- Chama cha Makini
- Rais: Coaster Kibonde
- Makamu wa Rais Azza Haji Suleiman
- United Peoples’ Democratic Party (UPDP)
- Rais: Twalib Ibrahim Kadege
- Makamu wa Rais Abdalla Mohamed Khamis
- National League for Democracy (NLD)
- Rais: Doyo Hassan Doyo
- Makamu wa Rais Chausiku Khatibu Mohamed
- Chama cha Ukombozi wa Umma (CHAUMMA)
- Chama Cha Kijamii (CCK)
- SAU
- NCCR–Mageuzi
- TADEA (African Democratic Alliance Party)
- ADC (Alliance for Democratic Change)
- NRA
- UMD (Union for Multiparty Democracy)
- DP (Democratic Party)
Niweke kwa Ufupi zaidi,
View attachment 3456177
| Chama / Sketi | Rais | Makamu wa Rais (Wenzi) |
|---|
| CCM | Samia Suluhu Hassan | Emmanuel Nchimbi |
| AAFP | Kunje Ngombale Mwiru | Chumu Abdallah Juma |
| NRA | Hassan Kisabya | Ally Hassan |
| Chama cha Makini | Coaster Kibonde | Azza Haji Suleiman |
| UPDP | Twalib Ibrahim Kadege | Abdalla Mohamed Khamis |
| NLD | Doyo Hassan Doyo | Chausiku Khatibu Mohamed |
| CHAUMMA | Salim Mwalimu | |
| CCK | David Mwaijojele | |
| SAU (isiyojulikana) | Majalio Kyara | |
| NCCR–Mageuzi | Ambali Hamis | |
| TADEA (ADA) | Georges Busungu | |
| ADC | Wilson Mulumbe | |
| UMD | Mwajuma Mirambo | |
| DP | Abdul Mluya | |
NB,
- Jumla ya vyama 14 vimeripoti rasmi nia ya kuwasilisha wagombea urais
- CHADEMA, chama kikuu cha upinzani, kimekataa kushiriki uchaguzi kwa kushindwa kusaini kanuni za maadili ya uchaguzi na kuwa na Agenda ya No Reforms No Election
- Luhaga Mpina wa ACT–Wazalendo alipewa "stop order" na INEC kutokana na dosari katika mchakato wa uteuzi
Tunafuatilia Vizuri
