MATOKEO YA MRADI WA KILIMO CHA UMWAGILIAJI
MRIDI Kidumba ni miongoni mwa wakulima wadogo zaidi ya 200 kwenye mfumo wa umwagiliaji wa Igomelo, Wilaya ya Mbarali, Mbeya, kwa kazi yao wakulima hawa wanathibitisha uwezo wa mkulima mdogo nchini wa kuweza kulisha nchi na kutoa ziada ya kuuza nje iwapo atawezeshwa.
Katika umri wa miaka 42 sasa, Kidumba anaonyesha ni jinsi gani kilimo cha umwagiliaji kilivyoweza kumbadili kimaisha, kiasi kwamba unapozungumza naye unabaini ni jinsi gani fedha inavyoweza kumjengea mtu moyo wa kujiamini.
Kidumba alidhihirisha nguvu ya mkulima mdogo katika mapinduzi ya kilimo nchini hivi karibuni pale alipotembelewa na Waziri Mkuu, Mizengo Pinda, wakati akiwa katika ziara yake maalumu ya siku mbili mkoani Mbeya kukagua shughuli za kilimo.
Akijibu swali kuhusu mabadiliko aliyoyapata kutokana na kilimo hicho Kidumba alimwambia Waziri Mkuu Pinda:
"Kilimo kimenisaidia sana kuyabadili maisha yangu. Mwaka jana nilifikisha akiba ya shilingi milioni kumi. Zilikuwa kwenye SACCOS yetu. Nyumbani huwa tunakuwa na matatizo mbali mbali kama vile kuugua, huwa tunahangaika sana, kwa hiyo nilinunua taxi (gari dogo) ipo nyumbani kwa ajili ya kuhudumia familia.
"Sehemu nyingine ya ile pesa nikanunulia pembejeo kwa ajili ya kilimo cha msimu huu ambapo nimelima mpunga, mahindi, vitunguu na mazao mengine, kwenye akiba sasa zimebaki shilingi milioni moja.
"Nina nyumba ya tofali na nimepiga bati, lakini sasa naiona haifanani na mimi. Nimeanza kujenga nyumba nyingine bora zaidi itakayofanana na mimi."
Maelezo ya mkulima huyo yalimvutia Waziri Mkuu Pinda, hususan uamuzi wake wa kujenga nyumba nyingine inayofanana na hadhi ya mkulima huyo ya kifedha ya sasa, na ndipo alipomuuliza iwapo nyumba hiyo ataweza kulala kiongozi kama yeye?
Alijibu Kidumba kwa kujiamini: "Ni nyumba ambayo itakuwa ya hadhi ya kulala hata Waziri Mkuu."
Lakini fundisho kubwa lipatikanalo kutoka kwa wakulima hao ni jinsi kilimo cha umwagiliaji kilivyoongeza tija katika uzalishaji wa mazao ya kilimo na kuwawezesha kulima mazao mbali mbali katika kipindi cha mwaka mzima.
Kidumba anasimulia akibainisha tofauti ya tija kati ya huko walikotoka na waliko sasa akisema: "Nilianza kulima kwenye skimu hiyo mwaka 1986, tulilima kienyeji, hatukuwa na utaalamu wowote, lakini baadaye skimu yetu iliboreshwa, tukapata utalaamu kupitia mabwana shamba, shamba darasa na mzungu mmoja aliyekuja hapa kijijini kwetu.
"Nimeongeza uzalishaji wa mpunga, sasa navuna gunia kati ya 25 hadi 30 za mpunga kwa ekari moja, huko nyuma nilivuna kati ya gunia saba hadi kumi. Mwaka jana nilivuna gunia 31 katika ekari yangu moja niliyolima, niliuza gunia 15 na kubakiza 16 kwa ajili ya chakula na mbegu.
"Hapa ni kulima mwaka mzima, tunaita hakuna kulala, mpunga nalima mara moja kwa mwaka, halafu kuna vitunguu nalima mara mbili kwa mwaka, mwaka jana nililima ekari mbili na kuvuna gunia 80 kila ekari, lakini nikienda vizuri navuna hadi gunia 100 kwa ekari.
"Kwa mfano Julai mwaka jana nilivuna gunia 100 kwa kila ekari, safari ya pili nilivuna gunia 107, na safari ya tatu nilivuna gunia 96, bei ya Januari huwa ni shilingi 50,000 kwa gunia la vitunguu, lakini baada ya Januari huongezeka hadi kufikia shilingi 70,000."
Ni wazi basi kipato cha mkulima huyu mdogo kutokana na vitunguu tu si chini ya shilingi milioni 12 kwa uzao mmoja iwapo ataviuza kwa shilingi 60,000 kila gunia na mavuno yakawa wastani wa gunia 100 kwa ekari moja na akalima hizo ekari zake mbili.
Ongezeko hilo la kipato halijionyeshi kwa mkulima huyu pekee, bali kwa wakulima wote zaidi ya 200 wanachama wa Ushirika wa Umwangiliaji Igomelo kama anavyoelezea Kidumba mwenyewe:
"Tupo zaidi ya wakulima 200 na tunafanana. Tukinunua pikipiki ni wote. Tunasomesha watoto hadi kwenye sekondari za kulipia, hatutegemei za Serikali pekee."
Hiki ni kipato kizuri kwa kiwango chochote kile kwa mwananchi wa kijijini tena kwa zao moja tu kati ya mengi anayolima, ni maelezo ya mkulima huyo mdogo kuhusu mafanikio yake yaliyomsukuma Waziri Mkuu Pinda kutoa tamko la kuwataka Hifadhi ya Kipawa Kipengere kufuta wazo lao la kulichukua eneo hilo akisema ni uwenda wazimu.
Alihoji Waziri Mkuu Pinda: "Hivi kweli mtu na akili zako unakuja hapa Igomelo na ukasema unachukua mashamba haya kuwa hifadhi, Serikali imewekeza, mlikuwa wapi huko nyuma?"
Pamoja na kuwa wakulima hawa wameboreshaji mfumo wao wa umwagiliaji na utalaamu waliopatiwa, yupo mtu muhimu sana kwao ambaye wanasema ndiye aliyewabadili kifikra ambaye wanamwita kwa jina la Daipesa, ambalo kwa hakika ni jina la mradi aliokuwa akiusimamia mzungu huyo.
Mwenyekiti wa Mfumo huo wa Kilimo cha Umwagiliaji Igomelo, Yohana Mbuna anasimulia: "Alikuja Mzungu mmoja hapa, alianza kwa kutuuliza maswali, nani mwenye simu kati yenu hapa anyooshe kidole?
"Hakuna aliyenyoosha. Akauliza tena, nani mwenye shilingi 10,000 kati yenu nimuongeze shilingi 90,000? Hakuna aliyekuwa nayo.
"Ndipo alipotueleza kuwa, watu wa Igomelo, sisi hatujawaletea samaki, tumewaletea nyavu mkavue samaki, tukiwaletea samaki mtakula na kurudi kule kule, tunawaletea mafunzo, leo hii tunamiliki power tillers (matrekta madogo) zetu wenyewe."
Uboreshaji wa mfumo huo wa umwagiliaji pamoja na mafunzo yaliyokuwa yakitolewa na Mradi huo wa Daipesa kupitia utaratibu wa shamba darasa ndio kiini cha mapinduzi hayo ya kilimo kwa wakulima hao wadogo wa Igomelo.
Mbuna anasema kuwa kabla walikuwa wakitumia mfereji wa asili uliojengwa mwaka 1950 na ilipofika mwaka 2004 mfereji huo uliboreshwa na kugharimu shilingi milioni 300 kutoka Benki ya Dunia, mabadiliko ambayo yaliwezesha kupanuliwa kwa eneo la umwagiliaji kutoka hekta 100 za mfereji wa zamani hadi hekta 312 hivi sasa.
Mwenyekiti huyo anabainisha ongezeko la tija katika uzalisha mazao mbali mbali kama vile mpunga kutoka tani mbili kwa hekta huko nyuma hadi tani nne, mahindi kutoka tani moja hadi tatu, vitunguu kutoka tani 13 hadi 26 na nyanya kutoka tani tano hadi 35.
Anasema ongezeko katika tija limeyabadili sana maisha ya wakazi eneo hilo ikiwamo kupunguza kwa kiwango kikubwa tatizo la vijana kukimbilia mijini kutokana na kuwapo shughuli za kilimo hapo kijijini zenye kuwapatia kipato kizuri ikilinganishwa na maisha magumu wanayokabiliana nayo wakimbiliapo mijini.
Anayataja mabadiliko mengine kuwa ni pamoja na uwezo wa kusomesha watoto hadi elimu ya juu, kufanikiwa kujenga shule yao ya sekondari, ujenzi wa nyumba bora, ununuzi wa zana za kilimo kama vile matrekta madogo na ununuzi wa vyombo vya usafiri kama vile magari na pikipiki.
Kukua kwa kilimo cha umwagiliaji katika mfumo huo wa Igomelo kunajidhihirisha kwa wasafiri wafikapo katika mji mdogo wa Igawa ambako hukutana na vijana na akina mama wakiuza mahindi ya kuchemsha na karanga, na ni wazi hushangaa kwa sababu ni katika kipindi cha mwaka mzima.
Ushahidi mwingine ni kukua kwa haraka kwa mji huo wa Igawa ambao katika miaka ya nyuma baada ya usafiri kati ya Mbeya na Dar es Salaam kurahisishwa, ulididimia kiuchumi. Sasa hali ni tofauti, unakua kwa kasi kutokana na kuongezeka kwa tija katika mazao ya kilimo kwenye Skimu hiyo ya Igomelo.
Skimu hiyo ya Igomelo inatoa funzo kwa Serikali kwamba hatuna haja leo hii ya kukimbilia kilimo cha mashamba makubwa ambayo yatatumia eneo kubwa la ardhi na kuwatelekeza wananchi zaidi ya asilimia 80 wanaotegemea kilimo.
Huu ni wakati muafaka wa kuachana na porojo na badala yake kuamua kwa dhati kuwekeza kwa wakulima wadogo kwa kubadili kilimo chao kutoka kile cha kizamani cha jembe la mkono na kuingia kwenye kilimo cha kisasa angalau kwa kuanzia na matrekta madogo, tija itaonekana na tutakuwa tumeingia kwenye mapinduzi ya kweli ya kilimo.