Fbn
JF-Expert Member
- Jul 31, 2016
- 15,749
- 37,420
Katika kipindi cha miaka ya hivi karibuni, Tanzania imekuwa mojawapo ya nchi za Afrika ambazo zimechukua hatua kali dhidi ya uhuru wa mtandao, ikiwemo kufungia au kudhibiti matumizi ya mitandao ya kijamii hasa wakati wa matukio ya kisiasa kama uchaguzi mkuu, maandamano, au migogoro ya kijamii.
Serikali mara kwa mara imejenga hoja kuwa hatua hizo ni za kulinda amani, usalama wa taifa, na kupambana na “taarifa potofu.” Hata hivyo, kinachowashangaza wengi ni kuwa, huku raia wakizuiwa kutumia majukwaa haya huru ya kidijitali, taasisi na maafisa wa serikali hao hao wanayatumia kikamilifu kueneza taarifa zao, propaganda, au hata kufuatilia maoni ya umma.
Mfano dhahiri ni Telegram, programu ya ujumbe wa haraka inayojulikana kwa usalama na usiri mkubwa. Wakati wa uchaguzi mkuu wa 2020, Tanzania ilishuhudia kufungwa kwa mitandao kama Twitter, WhatsApp, Facebook, na hata kupigwa marufuku kwa VPN—lakini baadhi ya viongozi wa serikali waliendelea kutumia Telegram na Twitter kupitia mbinu za kiufundi walizowazuia wananchi kuzitumia.
Hali hii inawakumbusha wengi mfano wa Urusi na Telegram. Mnamo mwaka 2018, serikali ya Urusi ilijaribu kuifungia Telegram baada ya mwanzilishi wake, Pavel Durov, kukataa kutoa funguo za usimbaji kwa FSB (idara ya usalama). Licha ya marufuku hiyo, Telegram iliendelea kutumika—na baadaye serikali ya Urusi ikaamua kuitumia yenyewe kwa kuanzisha vituo rasmi vya habari, channel za serikali, na kutumia programu hiyo kwa mawasiliano ya ndani.
Tanzania nayo imeonekana kufuata mkondo huo huo wa kinafiki: kudhibiti na kuzuia mitandao mikuu kwa raia, huku ikitumia majukwaa hayo hayo kwa manufaa ya dola. Hii inaibua maswali makubwa kuhusu dhamira ya kweli ya serikali katika kuendesha taifa lenye uhuru wa kujieleza, uwazi, na ushirikishwaji wa raia katika mijadala ya umma.
Wachambuzi wa masuala ya haki za kidigitali wanaona huu kama mkakati wa kutumia teknolojia kikandamizaji, badala ya kidemokrasia. Wanahoji ni vipi serikali inaweza kuzuia raia wake kutumia sauti zao mtandaoni, halafu ikajiweka kwenye nafasi ya pekee ya kufikia na kutumia teknolojia hiyo hiyo.
Katika dunia ya sasa ya kidigitali, ambapo sauti ya kila mmoja ni muhimu, vitendo vya namna hii vinaonekana kama viashiria vya utawala usio wa kidemokrasia—na vinaacha historia yenye sura ya kinafiki ambayo itakumbukwa kwa muda mrefu.
Serikali mara kwa mara imejenga hoja kuwa hatua hizo ni za kulinda amani, usalama wa taifa, na kupambana na “taarifa potofu.” Hata hivyo, kinachowashangaza wengi ni kuwa, huku raia wakizuiwa kutumia majukwaa haya huru ya kidijitali, taasisi na maafisa wa serikali hao hao wanayatumia kikamilifu kueneza taarifa zao, propaganda, au hata kufuatilia maoni ya umma.
Mfano dhahiri ni Telegram, programu ya ujumbe wa haraka inayojulikana kwa usalama na usiri mkubwa. Wakati wa uchaguzi mkuu wa 2020, Tanzania ilishuhudia kufungwa kwa mitandao kama Twitter, WhatsApp, Facebook, na hata kupigwa marufuku kwa VPN—lakini baadhi ya viongozi wa serikali waliendelea kutumia Telegram na Twitter kupitia mbinu za kiufundi walizowazuia wananchi kuzitumia.
Hali hii inawakumbusha wengi mfano wa Urusi na Telegram. Mnamo mwaka 2018, serikali ya Urusi ilijaribu kuifungia Telegram baada ya mwanzilishi wake, Pavel Durov, kukataa kutoa funguo za usimbaji kwa FSB (idara ya usalama). Licha ya marufuku hiyo, Telegram iliendelea kutumika—na baadaye serikali ya Urusi ikaamua kuitumia yenyewe kwa kuanzisha vituo rasmi vya habari, channel za serikali, na kutumia programu hiyo kwa mawasiliano ya ndani.
Tanzania nayo imeonekana kufuata mkondo huo huo wa kinafiki: kudhibiti na kuzuia mitandao mikuu kwa raia, huku ikitumia majukwaa hayo hayo kwa manufaa ya dola. Hii inaibua maswali makubwa kuhusu dhamira ya kweli ya serikali katika kuendesha taifa lenye uhuru wa kujieleza, uwazi, na ushirikishwaji wa raia katika mijadala ya umma.
Wachambuzi wa masuala ya haki za kidigitali wanaona huu kama mkakati wa kutumia teknolojia kikandamizaji, badala ya kidemokrasia. Wanahoji ni vipi serikali inaweza kuzuia raia wake kutumia sauti zao mtandaoni, halafu ikajiweka kwenye nafasi ya pekee ya kufikia na kutumia teknolojia hiyo hiyo.
Katika dunia ya sasa ya kidigitali, ambapo sauti ya kila mmoja ni muhimu, vitendo vya namna hii vinaonekana kama viashiria vya utawala usio wa kidemokrasia—na vinaacha historia yenye sura ya kinafiki ambayo itakumbukwa kwa muda mrefu.