Muda wa kuisha kwa data ya simu umekuwa mada yenye utata kwa muda mrefu, hasa kwa watumiaji wa kulipia kabla prepaid wa Afrika Kusini ambao wana hatari ya kupoteza pesa wakati vifurushi vya data visivyotumika vinapotea baada ya siku 30 pekee.
Watumiaji wengi wanaona utaratibu huu kama wa kinyonyaji, licha ya madai ya waendeshaji wa simu kwamba muda huu wa matumizi ni muhimu kwa kudhibiti uwezo wa mifumo ya mtandao kuhimili vifurushi vidogo vidogo vingi
Kujibu wimbi linaloongezeka la kutoridhika, mdhibiti wa mawasiliano nchini, Mamlaka Huru ya Mawasiliano ya Afrika Kusini (ICASA), imezindua seti mpya ya kanuni zinazoahidi kubadilisha mazingira ya data ya simu.
Kanuni zilizorekebishwa, zilizopewa jina rasmi la Kanuni za Marekebisho ya Hati ya Huduma kwa Mtumiaji na Msajili, zilichapishwa katika Gazeti la Serikali na zinatarajiwa kuanza kutumika mapema mwaka wa 2027.
Tangazo hili linafuatia miaka mingi ya shinikizo kutoka kwa vikundi vya kisiasa na vya kiraia vinavyotetea mabadiliko ambayo yangewalinda watumiaji wa vifurushi vidogo kutokana na matakwa yasiyotabirika ya kuisha kwa muda wa data.
Hasira iliyoenea kuhusu kuongezeka kwa gharama za data ya simu imechochewa na malalamiko mengi kutoka kwa watumiaji kuhusu kupoteza vifurushi vyao vilivyopatikana kwa shida kabla ya kuvitumia kikamilifu.
Kwa kutambua athari hii mbaya ambayo ina waumiza watumiaji — hasa miongoni mwa idadi ya watu wasio na ajira nchini Afrika Kusini na watoto wanaoenda shule, ambao hutegemea intaneti kwa kazi za shule — sheria hizi mpya zinalenga kuwalinda watumiaji na kukuza usawa katika huduma za simu.
Chini ya kanuni zijazo, waendeshaji wa simu watahitajika kutekeleza mabadiliko kadhaa muhimu:
Tumia vifurushi vya data vya zamani kwanza kabla ya vipya kutumika; wezesha uhamishaji otomatiki kwa vifurushi vingi vya data, kuruhusu watumiaji kubeba data isiyotumika; na kusitisha gharama za nje ya vifurushi isipokuwa watumiaji watoe idhini dhahiri ya kujiandikisha.
Kufikia mwanzoni mwa mwaka 2025, Afrika Kusini inajivunia takriban watumiaji milioni 50.8 wa intaneti, ikisisitiza kiwango cha mawasiliano ya kidijitali.
Haja ya upatikanaji wa intaneti ni muhimu sana, si tu kwa muunganisho wa kijamii bali pia kwa kazi muhimu kama vile maombi ya kazi, mafunzo, na mawasiliano ya kitaaluma. Kwa hivyo, uwezo wa kuhifadhi data kwa muda mrefu bila shaka utakuwa msaada kwa mamilioni ya Waafrika Kusini.
Ingawa watumiaji lazima wasubiri hadi 2027 ili kanuni hizi zitekelezwe kikamilifu — muda unaowaruhusu waendeshaji kuzoea — hisia hiyo ni ya matumaini ya tahadhari.
Kama msemo unavyosema, ni bora kuchelewa kuliko kutofika