Simulizi ya Hamisi Delgado: Anavyomkumbuka Joseph Kasella Bantu Mahakamani Tabora na Uhamishoni Ujerumani

[Mohamed Said]

View: https://youtu.be/08lfmnl-ahQ

 

[Bagamoyo]

View: https://youtu.be/08lfmnl-ahQ

Kongole wana-darslam Mohamed Said na mwenzio Delgado, mazungumzo yenu yanatupatia habari nyingi.

Tanzania maandiko ya matukio ya huko nyuma ya kihistoria ni nadra kuyapata online, ila gumzo la jobless corner / kijiwe cha kiSaigon kuwa online ni hatua mojawapo ya kuweka wazi mambo kibao :

• Judge Georges
• Judge Samata
• Joseph Kasella-Bantu
• NAACP (National Association for the Advancement of Colored People)
• Julius Nyerere

Detention list of Detainees: in TANZANIA under Julius Nyerere regime

• Joseph Kasella BANTU - former member of parliament and chairman of theca inet po i ica committee, co-founder cf the Tanganyika African National Union TANU with President Nyerere. Arrested 18 December 1976 in Dar es Salaam, and detained for the fourth time. Held at Tanga Prison. His wife and children live in Dar-es-Salaam. Aged around 55. Vice chairman of theTanzania Red Cross 1975-76.
• Otini KAMBONA - former member of Parliament and newspaper editor; arrested in December 1967, released February 1972 and re-arrested 12 June 1972; held under the Preventive Detention Act (1962) which provides for indefinite detention without charge or trial; detained in ButimbaPrison Mwanza ; poor health; married with children.

 

[Mohamed Said]

Kongole wana-darslam Mohamed Said na mwenzio Delgado, mazungumzo yenu yanatupatia habari nyingi.

Tanzania maandiko ya matukio ya huko nyuma ya kihistoria ni nadra kuyapata online, ila gumzo la jobless corner / kijiwe cha kiSaigon kuwa online ni hatua mojawapo ya kuweka wazi mambo kibao :
Judge Georges
Judge Samata
Kasela Bantu
NAACP (National Association for the Advancement of Colored People)
Nyerere
Detention

Bagamoyo,
Ahsante ndugu yangu.

Mbagamoyo mwenzako hapo chini:


View: https://youtu.be/RACd0spaTtw?si=yBefIBiSC18u38p5

 

[Bagamoyo]

.

Bagamoyo,
Ahsante ndugu yangu.

Mbagamoyo mwenzako hapo chini:


View: https://youtu.be/RACd0spaTtw?si=yBefIBiSC18u38p5

Hakika, Historia hizi zote ni muhimu sana kuzisimulia na kuzihifadhi ki digitali

TOKA MAKTABA : uzi wa 2010
MTORO BIN MWISHI BAKARI (C. 1869 - 1927)
By
Feb 23, 2010
Companero JF Platinum Member

Asante kwa kutupatia historia hii murua. Pia kuna 'Mtanzania' huyo aliyekuwa anafundisha huko Ujerumani - kitabu chake kinapatikana Mkuki na Nyota/TPH pale Samora Avenue:

MTORO BIN MWISHI BAKARI (C. 1869 - 1927): Swahili Lecturer and Author in Germany by Ludger Wimmelbucker

 

[Mohamed Said]

Hakika, Historia hizi zote ni muhimu sana kuzisimulia na kuzihifadhi ki digitali

TOKA MAKTABA : uzi wa 2010
MTORO BIN MWISHI BAKARI (C. 1869 - 1927)
By
Feb 23, 2010
Companero JF Platinum Member

Asante kwa kutupatia historia hii murua. Pia kuna 'Mtanzania' huyo aliyekuwa anafundisha huko Ujerumani - kitabu chake kinapatikana Mkuki na Nyota/TPH pale Samora Avenue:

MTORO BIN MWISHI BAKARI (C. 1869 - 1927): Swahili Lecturer and Author in Germany by Ludger Wimmelbucker

 

[mrangi]

Tabora miaka ya zamani iliwatoa watu wabishi,wapiganaji,wapingaji ni kama walizimwa hivi 😄
RIP mapalala

Ova
Mohamed Said

 

[Mohamed Said]

Tabora miaka ya zamani iliwatoa watu wabishi,wapiganaji,wapingaji ni kama walizimwa hivi 😄
RIP mapalala

Ova
Mohamed Said

Mrangi,
Umepata kumsikia Salum Abdallah Popo?

 

[mrangi]

Mrangi,
Umepata kumsikia Salum Abdallah Popo?

Yah,kama sijakosea alikuwa founder wa TRAU

ova

 

[Mohamed Said]

Tabora miaka ya zamani iliwatoa watu wabishi,wapiganaji,wapingaji ni kama walizimwa hivi 😄
RIP mapalala

Ova
Mohamed Said

Mrangi
Soma historia ya babu yangu Salum Abdallah Popo:

Post in thread 'Kama Nisingeandika Historia ya TANU na Uhuru wa Tanganyika Kurekebisha Historia Iliyokuwapo Leo Tungebakia na Historia Gani?'

Jul 1, 2026

Mzee acha kudanganya. Sisi wengine tumesoma tangu primary waasisi wa Tanu na hao wazee wote wanatajwa. Inshu hapa ni wazee wako wa kariakoo. Mbona huzungumzii wazee wa kimachame au wa kuke ukerewe?
Na kuhusu kuongelea wazee wako tulishamalizaga mjadala huku kuwa wazee wengi walikuwa na umuhimu ukiotofautiana tofautiana. Kukingana na eneo husika. DSM being the epicenter of all colonial gvts ikawapa nafasi wazee wakariakoo kuwa mbele ktk matukio. Kwa mfano epicenter ya serikali za kikoloni zingekuwa mafia, pumbuji, uvinza wale wa uvinza wangekuwa sawa na akina Sykes. Uhuru tumechangia...

• Mohamed Said

• 

 

[mrangi]

Mrangi
Soma historia ya babu yangu Salum Abdallah Popo:

Post in thread 'Kama Nisingeandika Historia ya TANU na Uhuru wa Tanganyika Kurekebisha Historia Iliyokuwapo Leo Tungebakia na Historia Gani?'

Jul 1, 2026

Mzee acha kudanganya. Sisi wengine tumesoma tangu primary waasisi wa Tanu na hao wazee wote wanatajwa. Inshu hapa ni wazee wako wa kariakoo. Mbona huzungumzii wazee wa kimachame au wa kuke ukerewe?
Na kuhusu kuongelea wazee wako tulishamalizaga mjadala huku kuwa wazee wengi walikuwa na umuhimu ukiotofautiana tofautiana. Kukingana na eneo husika. DSM being the epicenter of all colonial gvts ikawapa nafasi wazee wakariakoo kuwa mbele ktk matukio. Kwa mfano epicenter ya serikali za kikoloni zingekuwa mafia, pumbuji, uvinza wale wa uvinza wangekuwa sawa na akina Sykes. Uhuru tumechangia...

• Mohamed Said

• 

Ntakuja isoma

Ova

 

[Mohamed Said]

Tabora miaka ya zamani iliwatoa watu wabishi,wapiganaji,wapingaji ni kama walizimwa hivi 😄
RIP mapalala

Ova
Mohamed Said

Mrangi


View: https://youtu.be/EqsoQp475ec?si=d11Bn7TRtB8ov3h_

 

[mrangi]

Mrangi


View: https://youtu.be/EqsoQp475ec?si=d11Bn7TRtB8ov3h_

Hivi Christopher kasanga tumbo naye ni wa kutoka tabora

Ova

 

[mrangi]

Mrangi


View: https://youtu.be/EqsoQp475ec?si=d11Bn7TRtB8ov3h_

Interesting

Ova

 

[Mohamed Said]

Hivi Christopher kasanga tumbo naye ni wa kutoka tabora

Ova

Mrangi,
Sikonge.

 

[mrangi]

Mrangi,
Sikonge.

Kijiji cha ipole

Ova

 

[Mohamed Said]

Kijiji cha ipole

Ova

Mrangi,
Ahsante.

 

[Bagamoyo]

Mrangi


View: https://youtu.be/EqsoQp475ec?si=d11Bn7TRtB8ov3h_

Za ndani migomo iliyotokea Tanganyika, Kenya, Uganda na Zanzibar. Nini visababishi vya wafanyakazi kuamua kugoma, nini madai yao n.k

Ruka hadi kwenye maudhui kuu




[COLOR=rgba(29, 36, 51, 0.8)]

​

Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki EARH, 1959-60: changamoto ya wafanyakazi ya ujumuishaji wa maeneo mbalimbali​

​

David Hyde anachunguza mapambano muhimu ya tabaka la wafanyakazi yaliyoibuka ndani ya mfumo wa usafiri wa Afrika Mashariki EARH karibu na mwisho wa kipindi cha ukoloni. Ingawa hili lilikuwa pambano muhimu zaidi la tabaka la wafanyakazi kutokea wakati wa mchakato wa kuondoa ukoloni ndani ya makoloni ya Afrika ya Uingereza, halijatambuliwa na kushughulikiwa sana.
Imewasilishwa na Mike Harman mnamo Januari 21, 2018

Muhtasari​

Mgogoro wa mrundikano (accumulation) ulioikumba Reli na Bandari za Afrika Mashariki (EARH) ulisababisha upinzani mkali kutoka kwa wafanyakazi wa reli wa Kiafrika katika makoloni yote matatu. Hii iliadhimishwa na Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki ulioanza tarehe 14 Novemba 1959, huku wafanyakazi wengi wa reli wakiacha kazi kutokana na wito wa Muungano wa Afrika wa Reli [Kenya] wa mgomo mpana wa koloni.
Wafanyakazi wa reli nchini Tanganyika na Uganda waliwafuata katika hatua za awali kuashiria mgomo wa kwanza wa maeneo mbalimbali katika eneo hilo. Mgomo huo uliambatana na maandalizi ya serikali ya wengi barani Afrika katika eneo lote, na uliendelea mara kwa mara hadi Aprili 1960. Hii ilikuwa na athari kubwa na ilisababisha enzi ya mawimbi ya mgomo ambayo yalipinga asili ya mpito wa kitaifa kuelekea uhuru katika eneo lote ambapo mabepari wa Afrika wangekuwa wanufaika wakuu.
Kazi ifuatayo inajaribu kuonyesha muunganiko wa kikaboni wa mapambano ya kikanda ambayo yalibadilika kati ya umoja na mgawanyiko. Katika uhusiano huu, inahoji jukumu la TUC ya Uingereza, Shirikisho la Wafanyakazi wa Uchukuzi wa Kimataifa na Shirikisho la Kimataifa la Vyama vya Wafanyakazi Huria katika kupotosha njia, na kujadiliana kuhusu mahitaji ya mapambano haya muhimu. Uchunguzi wa mgomo unajaribu kufungua tena masuala ambayo hayajatatuliwa kuhusu jukumu na ushawishi wa wafanyakazi waliopangwa ndani ya mapambano ya uhuru wa Afrika Mashariki.
Kinachofuata ni uchunguzi wa mapambano muhimu ya tabaka la wafanyakazi yaliyoibuka ndani ya mfumo wa usafiri wa Afrika Mashariki karibu na mwisho wa kipindi cha ukoloni. Ingawa hili lilikuwa pambano muhimu zaidi la tabaka la wafanyakazi kutokea wakati wa mchakato wa kuondoa ukoloni ndani ya makoloni ya Afrika ya Uingereza, 1 halijatambuliwa mara chache na halijashughulikiwa sana. 2
Kuongezeka kwa kasi kwa bidhaa za msingi baada ya vita na harakati zake za kuuza nje ili kupata dola za kufadhili ujenzi mpya wa Uingereza baada ya vita na kulipa madeni kwa Marekani, kuliambatana na mahitaji ya kifedha na miundombinu ya Dharura ya Mau Mau 3 ili kuiweka Reli na Bandari za Afrika Mashariki (EARH) chini ya shinikizo kubwa. Shinikizo hili lilitishia kudhoofisha jukumu lililowekwa na serikali kama mtoaji wa usafiri wa bei nafuu ili kufidia faida ya uchumi wa usafirishaji wa kikanda, kazi ambayo ilikuwa imejitahidi kwa muda mrefu kuidumisha.
Ukuaji ulipopungua katikati ya miaka ya 1950, EARH ilikabiliwa na shinikizo kubwa la kushikilia gharama zake za chini za usafirishaji ili kuwaokoa wakulima wazungu walowezi na makampuni ya mashamba ya Ulaya ambayo mauzo yao ya nje ya mashamba na mashamba yalikuwa yamezama katika soko la kimataifa lililokuwa likipungua. 4 Kampuni hiyo pia ilikuwa ikibanwa na ushindani mkali kutoka kwa makampuni mengi ya usafirishaji wa barabara katika eneo hilo. 5 Uwekezaji mpya ulihitajika ili kushughulikia uchakavu mkubwa wa mtaji wakati Mfuko wa Urekebishaji wa EARH 6 ulikuwa karibu kuisha. Ikiwa imeshikwa na mtego kama huo, mamlaka ya kikoloni ililazimishwa kuelekea urekebishaji wa ukiritimba wa serikali. Katika jaribio la kukata tamaa la kuanzisha mchakato huu, EARH ilikabiliwa na kuacha ushuru wake wa chini wa kudumu, lakini njia yake iliyopendekezwa ilikuwa kupitisha gharama za kukidhi matatizo haya kwa wafanyakazi wake wa Kiafrika kupitia mpango wa urekebishaji wa kanda nzima unaohusisha utendaji kazi ulioimarishwa na upunguzaji mkubwa wa wafanyakazi. Kwa kufanya hivyo, waligongana na wafanyakazi wa reli wa kanda hiyo walipochukua hatua ya kudai haki zao za majadiliano na madai yao ya mishahara ya juu.
Ingawa viongozi wa vyama vya wafanyakazi walichukulia kama mzozo kuhusu mishahara, mgomo wa reli ulikuwa mgogoro mkubwa wa kisiasa ambao ulihoji masharti na masharti ya mpito wa uhuru. Ingawa ufahamu huu wa dhati ulikuwa bado katika hatua zake za mwanzo miongoni mwa wafanyakazi wa reli wenyewe, wasimamizi wa kikoloni, wanasiasa wa kizalendo na maafisa wa vyama vya wafanyakazi walikuwa wakifahamu vyema athari za kuvunjika huku. Kwa nini wafanyakazi wa Kiafrika waliopewa nafasi kubwa zaidi katika eneo hilo, ambao hadi sasa walikuwa wahafidhina na watulivu zaidi, waliingia katika mzozo na EARH, mwajiri mkubwa zaidi katika eneo hilo? 7 Simulizi letu linaanza Kenya, kituo cha utawala cha EARH
Nchini Kenya, katikati ya muongo mmoja wa miaka ya 1950 ilianza kuonyesha kupona kwa vyama vya wafanyakazi kutokana na ukandamizaji mkali wa dharura ya Mau Mau ambao uliondolewa mwaka wa 1960. Wanachama wapya walipoajiriwa katika vyama vilivyoanzishwa na vyama vipya vya wafanyakazi vilianza kujitokeza, imani hii inayokua ilienea katika sehemu zingine za eneo hilo. Kulingana na Idara ya Kazi ya Kenya, 'sifa kuu' ya 1959 'ilikuwa kuenea kwa harakati za vyama vya wafanyakazi miongoni mwa wafanyakazi wa Kiafrika. Baada ya miaka mingi ya ukandamizaji mkali wa serikali na nidhamu kali mahali pa kazi, tabaka mpya za wafanyakazi wa Kiafrika zilikumbatia vyama vya wafanyakazi na kuingia katika mapambano yao ya kwanza yaliyopangwa kuhusu mishahara na masharti. Waliungana na wafungwa wa zamani wa Mau Mau wasio na vikwazo na waathiriwa wa ujumuishaji wa ardhi ambao waliingia katika nguvu kazi. Migogoro ya wafanyakazi iliifunika Kenya ya kati na bonde la Kericho katika kipindi chote cha kabla ya uhuru huku makumi ya maelfu wakiwa nje kwenye mgomo mrefu. Mgomo wa wafanyakazi wa reli ulikuwa kichocheo muhimu zaidi katika kuinua upya harakati za wafanyakazi na kusaidia kupona kwake kutokana na Dharura ambayo ilikuwa imeisukuma harakati hiyo kwa siri na kuwa halali kidogo. Maafisa wengi wa vyama vya wafanyakazi na wanaharakati walikuwa wamepitia vipindi vya kufungwa na wengi wao 'walitoweka'.
Nchini Tanganyika, wakati wa 1951-1955 kulikuwa na wastani wa migomo 60 kwa mwaka iliyohusisha wafanyakazi 7805 na hasara ya saa 11,183 za wafanyakazi. Hii iliongezeka hadi migomo 146 kwa mwaka iliyohusisha wastani wa wafanyakazi 59,457 na hasara ya saa 483,521 za wafanyakazi wakati wa kipindi cha 1956-1960, ikijumuisha kilele chake cha Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki. Mgomo wa reli ulikuwa kilele cha juu zaidi cha kipindi cha miaka mitano [1956-1960] ambapo hadi siku milioni 0.5 za wafanyakazi zilipotea kila mwaka. Katika kipindi kilichofuata cha 1961-63, matukio mengi ya mgomo yaliendelea ingawa huku siku chache za wafanyakazi zikipotea. Kuna takwimu za kushangaza vile vile kwa Kenya, ambapo karibu siku milioni za kazi zilipotea wakati wa 1961 pekee, ingawa si hivyo kwa Uganda. Mlipuko huo ulikuja wakati ambapo mikutano ya kikatiba haikutarajia sana, au ilihitaji shinikizo kama hilo la nje.
Kwa ujumla, miaka ya mgomo ya 1959–1965 ilikuwa na hatari nyingi huku serikali za kikoloni za eneo hilo zikihamisha mamlaka yao. Hii ilieleweka kama tishio kwa utulivu wa kisiasa uliohitajika kwa wawakilishi wa kisiasa wa mabepari wa Kiafrika kuchukua dola ya kikoloni. Katika mchakato huu wote, na kuzidisha mvutano na utata wake, watumishi wa serikali wenyewe, wafanyakazi 'wasio na tija', walishiriki katika mawimbi ya mgomo mfululizo ambao makaa yake yaliwaka zaidi ya uhuru. Mgomo wa reli ulikuwa sehemu kuu ya mgogoro huu na kusababisha migomo na migogoro katika serikali za mitaa na pia miongoni mwa watumishi wa umma na walimu. Kadri sehemu za wafanyakazi zilizo na upendeleo zaidi, hadi sasa ambazo ni za kihafidhina na kimya zaidi, zilivyoanza kukabiliana na waajiri wao wa serikali, nyufa na mipasuko katika usambazaji wa mamlaka ya serikali ilifichua kifaa cha serikali kilichogawanyika ndani yake na katika mgogoro mkubwa na watumishi wake. Mapambano haya hatimaye yalipunguzwa huku viongozi wa vyama vya wafanyakazi wakijitahidi kusimamisha harakati na kusalimisha uhuru wa shirika kwa serikali ya baada ya ukoloni ambayo iliendelea kukandamiza vyama vya wafanyakazi kupitia sheria kandamizi za kazi, mchakato uliosimamiwa nchini Kenya na kiongozi mkuu wa wafanyakazi wa makoloni, Tom Mboya.

Utulivu ulioimarishwa: mabadiliko katika fiziolojia ya tabaka la wafanyakazi la Kiafrika​

Kufuatia tangazo la hali ya hatari ya Kenya mnamo Oktoba 1952, serikali ya kikoloni ilianzisha mabadiliko makali katika muundo wa kijamii wa wafanyakazi wa Kiafrika wa Nairobi kama sehemu muhimu ya vita vyake dhidi ya Mau Mau. Hii ilihusisha kuondolewa kwa nguvu kwa wafanyakazi wa KEM [Kikuyu, Embu na Meru] kwa kiwango kikubwa katika shughuli za mshtuko na mshangao katika maeneo yote ya Afrika ya jiji hilo zilizolenga kurejesha udhibiti wa jiji kwa kupooza na kuwaweka kizuizini sehemu kubwa ya idadi ya wafanyakazi. Hii ilisababishwa na hofu halisi na inayodhaniwa ya idadi kubwa ya wafanyakazi wa KEM na vijana ambao walikuwa wameapishwa kujiunga na Mau Mau na uwezekano wa kuenea kwa msimamo wao mkali na hapo awali kugeukia muungano wa wanamgambo.8
Kufikia mwanzoni mwa miaka ya 1950, kulikuwa na mwelekeo dhahiri katika kuvunjika kwa mifumo ya mzunguko wa damu ya wafanyakazi wahamiaji huku idadi kubwa ya wafanyakazi wakiishi Nairobi kwa muda mrefu zaidi. Nyumba ya Muthurwa jijini Nairobi ilikuwa makazi muhimu ya wahudumu wa reli ambao waliishi katika makazi duni ya wasio na ajira ingawa wengi walikuwa na familia zao wakiishi nao. Kulingana na watoa taarifa wa Tawi Maalum walioendesha shughuli zao katika eneo hilo, kulikuwa na waungaji mkono wengi wa Mau Mau miongoni mwa wafanyakazi wa reli .
Pia kulikuwa na mawazo ya kawaida kuhusu wale waliohimizwa kuchukua nafasi zao baada ya kufukuzwa na kuwekwa kizuizini. Hii ilichukua umbo la 'utakaso wa kikabila' huku wafanyakazi wa Luo, Kamba na Luyia wakiajiriwa kuchukua nafasi ya wale waliofungwa ili kuunda kundi la wafanyakazi la kufikirika ambalo lilidhaniwa kuwa waaminifu na wachapakazi. Hasa Waluo walionekana kama sehemu ya kihafidhina zaidi ya wafanyakazi wa Kiafrika. Huu ulikuwa utulivu uliotekelezwa ambapo tabaka mpya za wafanyakazi zilidhibitiwa kwa uangalifu na kusimamiwa chini ya hali ya udikteta na ukandamizaji kama vile wengine walivyohamishwa kwa nguvu. Ingawa wafanyakazi wa EARH nchini Kenya walipata kiwewe kikubwa, kampuni 'iliruhusiwa kubaki na idadi kubwa ya wafanyakazi wa Kikuyu kuliko waajiri wengine baada ya kufutwa kwa wafanyakazi wa Kiafrika jijini'. 10 Hii ilikuwa ni kuepuka upungufu wa ujuzi, kama inavyothibitishwa kwingineko, na athari ya kuyumba kwa mishipa na mishipa ya uchumi wa kikanda.
Kisha serikali ilijaribu kuimarisha wafanyakazi hawa wapya kupitia uhandisi wa kijamii ili kuhakikisha kwamba wafanyakazi walikuwa wakazi wa mijini na kulindwa kutokana na mikondo ya chini ya ardhi ya vijijini Afrika ambayo ilikuwa imechochea Mau Mau. Malengo ya mchakato huu yaliathiriwa na mapendekezo ya Kamati ya Mishahara ya Afrika [1954], 11 iliyoongozwa na kamishna wa zamani wa kazi Frank Carpenter, ambayo ilishauri kanuni ya mshahara wa familia kuchukua nafasi ya 'kiwango cha chini cha shahada' kilichoenea kwa wafanyakazi wa Afrika. Hii ililenga kuleta utulivu katika sehemu muhimu za wafanyakazi wa mijini na kuzalisha tena nguvu kazi ya kudumu ya wakazi. Ripoti ya Carpenter haikupendekeza sana tabaka la wafanyakazi wa kudumu wa mijini, bali kwa serikali kuchukua udhibiti na uhandisi wa kijamii ile ambayo tayari ilikuwa ikiendelea. Hii ilifuatiwa muda mfupi na ripoti ya Tume ya Huduma za Kiraia, 12 iliyoongozwa na Sir David Lidbury, ambayo ilikubali kanuni ya malipo sawa kwa kazi sawa na kwamba mizani ya mishahara isiyo ya rangi inapaswa kutumika miongoni mwa wafanyakazi wote wa Tume Kuu ya Afrika Mashariki. 13
Muundo tata wa uainishaji wa viwango ulikuwa umebadilika kwa miaka mingi kwenye reli huku wafanyakazi wakigawanywa kwa misingi ya rangi na kulingana na kiwango chao cha ujuzi. Hata ndani ya kategoria mbalimbali za ujuzi kulikuwa na viwango tata. Kundi C liliundwa na wafanyakazi Waafrika wasio na ujuzi na wenye ujuzi mdogo kama vile vibarua, wapagazi, wapigaji pointi na majambazi, wakipokea mishahara kuanzia sh. 70 hadi 218 kwa mwezi. Ilhali, miongoni mwa wanaume wa Kundi B waliokuwa Waasia wengi walikuwa makarani, mafundi wa vituo, mafundi na madereva wa treni kwenye mizani ya mishahara kuanzia pauni 118 hadi pauni 1410 kwa mwaka. 14 Muundo huu ulikuwa umebadilika ili kuwaunganisha wanaume na kampuni kwa kugawanya na kugawanya nguvu kazi, hivyo kuzuia uwezekano wa hatua za pamoja za viwanda.
Mapendekezo ya Carpenter na Lidbury yaliweka EARH chini ya shinikizo kubwa la kisiasa, kuanzisha muundo wa malipo kulingana na makundi ya kazi na kanuni ya mishahara ya familia ili kuchukua nafasi ya mfumo wa zamani wa uainishaji ulioegemea ubaguzi kulingana na kiwango cha chini cha shahada ya kwanza. Ili kupanua nafasi yake ya ujanja, EARH ilipanga makubaliano madogo kwa msingi wa nguvu kazi ndogo na iliyopunguzwa sana ambayo tayari ilikuwa ikipanga. 15 Hata hivyo, mgawanyiko wa rangi wa zamani ulirejeshwa kwa ufanisi chini ya kivuli kipya kwani uliingiliana kwa kiwango cha juu sana na kategoria mpya. Hii ilikuwa chanzo cha hasira iliyoenea miongoni mwa wafanyakazi wa reli na ilichochea sana mzozo uliokuwa ukikaribia.

Suala la mishahara​

Ingawa usimamizi ulikuwa umelazimika kuongeza gharama zake za usafirishaji wa mizigo kwenye mauzo ya nje ya msingi, bado haukuweza kutoa ziada inayohitajika kwa uwekezaji uliochelewa. Hata kwa mapendekezo ya Carpenter na Lidbury yakiwafunika, usimamizi ulikusudia kupanua faida yake finyu ya kifedha kwa gharama ya ufadhili uliotengwa kwa mishahara. Gharama za wafanyakazi zilikuwa bidhaa ghali zaidi ya bajeti ya kampuni iliyokuwa na pauni 8,990,000 ya jumla ya matumizi ya kila mwaka ya pauni 19,500,000 kwa mwaka wa 1958. 16 Kwa mgao mdogo uliowekwa wa mishahara, EARH iliwekwa, chini ya pazia la Carpenter na Lidbury, kuacha upendeleo wake wa zamani kwa alama za juu kwa kupunguza kiwango cha tofauti zao na wafanyakazi wa reli wa daraja la chini. Kwa kuachana na utaratibu wa awali, kampuni iliamua kuwalipa wale walio chini ya Kundi C kwa gharama ya alama zingine. Hii ilimaanisha kutumia wasiwasi wa uhuru juu ya mshahara wa chini ili kujadiliana kwa alama za juu ndani ya Kundi C pamoja na alama za Kundi B. Hata hivyo, nyongeza iliyopendekezwa katika mshahara wa chini kabisa haikuwa ya kutosha kukidhi mahitaji ya 'mshahara wa familia' uliopendekezwa na Seremala, ingawa juhudi kubwa zilifanywa ili kuupitisha kama hivyo. Huu ulikuwa mkakati wa mgawanyiko uliokusudiwa kuzuia mbinu ya pamoja kwa upande wa wafanyakazi wa reli wa eneo hilo.
Kwa miaka mingi, waajiri walikuwa wamejiaminisha kwamba pengo kati ya mtaji wa fedha uliopo na kile kilichohitajika kwa ajili ya urejeshaji wa kiwango kikubwa lingelipwa na wafanyakazi wa reli wenyewe. Uongozi ulijibu kwa wasiwasi kwa makadirio yao ya pauni milioni 6 kuwalipa wafanyakazi wa reli katika maeneo hayo matatu. 'Ni wazi kwamba hakuna uwezekano wa kukidhi madai haya'. 17 Kwa madai madogo ya mshahara ya wafanyakazi wa reli yakionekana kuwa hayamuduki na 'hakuna msingi wowote wa kiuchumi wa kutoa nyongeza', 18 mwajiri sasa alikuwa ameazimia kuachana na wafanyakazi. Kupungua kwa jumla kulikuwa utaratibu wa siku uliojumuisha ongezeko la tija, mabadiliko katika utendaji kazi na marekebisho kamili ya wafanyakazi yanayohusisha upotevu wa kazi wa kiwango kikubwa. Hata hivyo, usimamizi ulipoendelea katika mwelekeo huu, uligongana na azimio kutoka kwa wafanyakazi wa reli kote katika eneo hilo la kutetea tofauti zao na kupigania ongezeko kubwa la mshahara lililopimwa kwa muda mrefu kulingana na kanuni ya mshahara wa familia na mizani ya mishahara isiyo ya rangi.

Vyama vya wafanyakazi wa reli Afrika Mashariki​

Utawala wa reli ulikuwa umejibu mgomo wa reli uliotishiwa mwaka wa 1945 kwa kuanzishwa kwa Baraza la Ushauri la Pamoja la Wafanyakazi [JSAC] na Muungano wa Wafanyakazi wa Afrika wa Reli wa Kenya na Uganda [RASU] kwa wakati mmoja. 19 Mwisho huo ulijali zaidi matarajio ya kupandishwa cheo na marupurupu ya makarani na mafundi wa Kiafrika wa daraja la juu 20 kuliko ongezeko la kiwango cha msingi cha malipo. RASU iliruhusiwa kutoa mapendekezo lakini haikuwa na haki za majadiliano. Kwa hivyo, umati wa wahudumu wa reli wa daraja la chini waligundua wazi tofauti zao zinazoongezeka na daraja 'za juu', na wakawa wakali kuhusu RASU kama jambo la kola na tai. Wasiwasi kwamba RASU haikuaminika na wingi wa wafanyakazi ulitolewa na RG Osgathorpe, Msaidizi wa Wafanyakazi na Ustawi wa Nairobi, 'shida kuu inaonekana kuwa kwamba chama cha wafanyakazi hadi sasa kimewavutia Waafrika wa daraja la juu tu na hii bila shaka imesababisha Mwafrika mdogo na asiyejua kusoma na kuandika kuwa na mashaka sana sio tu kwa viongozi bali pia kwa muungano'. 21 Wasiwasi huu baadaye ulichangia mabadiliko ya RASU kutoka chama cha wafanyakazi hadi chama cha wafanyakazi.
Wafanyakazi wa reli wa daraja la chini hawakuwa wepesi kuvutiwa na Shirikisho la Wafanyakazi wa Afrika ambalo lilijipatia umaarufu wakati wa Mgomo Mkuu wa Mombasa [1947], ambao ulikuwa karibu uasi wa mijini. Hii ilifuatiwa na Mgomo Mkuu wa Nairobi [1950] ambao wafanyakazi wa reli walikuwa muhimu katika kuenea zaidi ya mji mkuu. 22 Katika kipindi hiki idadi kubwa walikuwa wakijiunga na Chama cha Wafanyakazi wa Uchukuzi na Washirika [TAWU] 23 ambacho kilidai uanachama wa 2000 miongoni mwa wafanyakazi wa reli. Chama hiki kilikuwa na msingi imara miongoni mwa madereva wa teksi jijini Nairobi ambao walikuwa mstari wa mbele kuandaa mgomo wa Nairobi na muhimu katika kuapa Mau Mau kote jijini. Chini ya uongozi wa Fred Kubai, chama hicho kilikuwa kimeibua 'swali la kitaifa' miongoni mwa wanachama wake na kilikuwa msingi wa Bunge la Vyama vya Wafanyakazi vya Afrika Mashariki lililopigwa marufuku. Kulingana na Kamishna wa Kazi, 'wafanyakazi wa reli wamechoka kusubiri ... na hivyo wakajitolea kwa TAWU' 24 Uongozi uliogopa kwamba ulikuwa unapoteza mshiko wake na ulikuwa na hamu kubwa ya kuzuia wimbi la watu kuhama.
Katika hatua hii, uongozi na uongozi wa RASU walijaribu, kwa msaada wa Idara ya Kazi na Shirikisho la Wafanyakazi wa Uchukuzi wa Kimataifa [ITWF], kubuni upya shirika ambalo lilisajiliwa kama Muungano wa Reli wa Afrika mnamo 2 Oktoba 1953 na kama vyama vya wafanyakazi tofauti nchini Uganda mnamo Mei 1955 25 na Tanganyika muda mfupi baadaye. 26 Hatua hizi zilikusudiwa kuhakikisha 'kwamba Mwafrika hafiki mbali sana na haendelezi shirika huru la kijeshi'. 27 Idara za kazi za eneo hilo zilijitahidi kuandaa uongozi 'unaowajibika' miongoni mwa maafisa wa vyama vya wafanyakazi ambao karibu wote walitokana na kazi za kikarani badala ya za mitambo na za mikono kwa sababu ya ujuzi wao wa utawala na ujuzi bora wa kuandika Kiingereza. Hata hivyo, katiba za vyama vya wafanyakazi zilieleza kwamba 'kila biashara na wito katika Reli lazima uwakilishwe ili kutoa ushauri iwapo kutajadiliwa biashara hiyo maalum' 28 na ili kukidhi hili Kamati ya Madhumuni ya Jumla ya RAU[K] iliongeza wajumbe wake kutoka 8 hadi 40 kwa muda mfupi. Lakini kozi hii mpya bado haikuwa imejaribiwa. Je, vyama vya wafanyakazi vingeweza kulipwa kwa upendeleo wao wa kurithi kuelekea viwango vya juu na uhusiano wa karibu na kampuni?
Kufuatia usajili kulikuwa na ongezeko la mara kwa mara la wanachama wa vyama vyote vitatu vya wafanyakazi, hasa nchini Uganda ambapo chama hicho kilipanuka haraka kutoka tawi moja jijini Kampala hadi matawi kumi na moja. 29 Kikwazo kikuu kilichowakabili vijana hao katika kujenga shirika lao kilikuwa malipo ya chini, kwani hii ilifanya iwe vigumu kukusanya ada za kawaida 30 ili kujikimu. Ingawa vyama vyote vya wafanyakazi viliendelea kuajiri maelfu ya wanachama, akaunti zao zilizowasilishwa kwa Msajili zinaonyesha kuwa ni sehemu ndogo tu ya wafanyakazi waliokuwa wakilipa ada, 31 wengi wao wakiwa wafanyakazi wa reli walijikita katika nyumba za kampuni zilizo karibu na vituo muhimu kama vile Nairobi na Kampala. Nguvu kazi ya EARH ilikuwa 'inayobadilika sana' 32 ikilinganishwa na idadi ya wafanyakazi wengine na uhamisho wa mara kwa mara wa wafanyakazi wa reli ulizidisha matatizo ya kukusanya michango. Hii ilipungua kwa kiasi fulani kwani vyama vya wafanyakazi vilipata haki ya kutuma wakusanyaji wa ada kwenye 'treni ya malipo' katika maeneo ya vijijini, na kuwawezesha kukusanya ada za wafanyakazi kadri wafanyakazi walivyolipwa.
Nchini Tanganyika, wafanyakazi wa reli walichukua hatua za kwanza katika vyama vya wafanyakazi baada ya migomo ya wafanyakazi wa docker ya 1939 na 1943 na kuchukua hatua kubwa wenyewe, tena wakiwafuata wafanyakazi wa docker, wakati wa mgomo mkuu wa 1947 ambapo mnamo Septemba 10, 2000 wanachama wa Chama cha Reli cha Afrika [RAA], kilichoanzishwa mwaka wa 1945, walijiunga na hatua hiyo iliyoenea. Mgomo huo ulienea kando ya njia ya reli ya kati huku wafanyakazi huko Morogoro, Dodoma, Kilosa na Tabora wote wakijitokeza 'inavyoonekana kwa maagizo kutoka kwa kamati kuu ya mgomo jijini Dar es Salaam'. 33 Kulikuwa na dalili dhahiri za siasa miongoni mwa wafanyakazi wa reli huku tawi la RAA la Tabora likiibua madai ya kidemokrasia ya kutendewa sawa kwa wafanyakazi wa Kiafrika na Asia, kukomeshwa kwa 'ubaguzi wa rangi' na ubaguzi, na malipo sawa kwa kazi sawa. Yote yakiashiria mapambano ya muongo uliofuata kufuatia ripoti za Carpenter na Lidbury.
Kwa rasilimali chache za kutumia, vyama vyote vya wafanyakazi vilitegemea msaada wa nje ya nchi jambo ambalo liligharimu utii. Vyama vyote vitatu vya wafanyakazi viliibuka wakati wa kipindi cha migogoro na propaganda kali za Vita Baridi. Havikuwa na washauri wa kigeni waliobeba ajenda hizi, yaani TUC ya Uingereza, ITWF na Ofisi ya Kikoloni ya Fabian. Hata hivyo, ushawishi mkubwa ulikuwa ICFTU, ikizidi kudhibitiwa na AFL-CIO ya Marekani ambayo iliweka nguvu na rasilimali nyingi katika kuandaa vyama vya wafanyakazi visivyo na tahadhari katika makoloni. Chuo cha Kazi cha Kiafrika cha ICFTU huko Kampala kiliendesha kozi kwa wanaharakati wa vyama vya wafanyakazi kutoka kote kanda. 34 Nchini Uganda, chama hicho kilisaidiwa na James Brandie ambaye aliungwa mkono na TUC ya Uingereza ambayo ilitoa usaidizi wa kifedha, 35 na baada ya kujiunga na ITWF chama hicho kilipewa pauni 100 kuanzisha ofisi katika gereji isiyotumika iliyotolewa na usimamizi. 36

'Kujadiliana': majaribu na kuanguka kwa makampuni​

Mara tu watoto hao wachanga walipoibuka, walijikuta katika vita kubwa ya kujiimarisha kwa kuhama zaidi ya wasaidizi wa chombo cha ushauri wa usimamizi hadi kushinda haki kamili za majadiliano kutoka kwa kampuni. Mnamo Julai 1957, RAU[K] nchini Kenya ilidai ongezeko la mshahara la 15% kwa Kundi C na 10% kwa wafanyakazi wa Kundi B kabla ya Baraza la Ushauri la Wafanyakazi wa Pamoja la All-Line [AL JSAC] lililoundwa upya hivi karibuni. Huko Tanganyika, ENN Kanyama, katibu mkuu wa TRAU, alipunguza dai la awali la chama cha wafanyakazi la ongezeko la asilimia 35 hadi dai la Kenya ambalo alikiri kuwa 'mahitaji ya chini kabisa'. 37 Jukumu la AL JSAC lilikuwa la ushauri tu na kuacha vyama vya wafanyakazi na chembechembe tu ya haki za mazungumzo. Lilijikita katika ushiriki wa vyama vya wafanyakazi katika ngazi ya kati ya maeneo na kuacha vyombo vya ngazi ya chini bila uwakilishi rasmi wa vyama vya wafanyakazi. 38 Muundo wa baraza ulionyesha mgawanyiko wa rangi wa wafanyakazi uliotawala katika reli nzima ambapo wafanyakazi Waafrika, ingawa wengi walikuwa wengi kuliko wawakilishi wa Ulaya na Asia. Kwa hivyo, madai ya vyama vya wafanyakazi ya malipo ya juu yalihusishwa na ulazima wa utaratibu wa majadiliano ya pamoja ambapo wawakilishi wa vyama vya wafanyakazi wangeweza kujadiliana na usimamizi.
Ikionyesha mengi yajayo, madai ya mishahara ya Kenya yalifuatiliwa haraka na vyama vya wafanyakazi wa reli nchini Tanganyika na Uganda, na hati ya pamoja iliwasilishwa mnamo Septemba ikiwa na ombi la mazungumzo ya pamoja. Hata hivyo, na mkutano wa RAU[K] huko Mombasa, dai hilo halikuwa limepiga hatua kubwa na mzozo wa kibiashara uliripotiwa kwa kamishna wa kazi wa Kenya ambaye aliweka usuluhishi wa lazima. 39 Awali msuluhishi aliweka wazi kwamba hakuna tuzo itakayotangazwa hadi kesi zote tatu zisikilizwe, kisha 'tuzo tofauti ziwe zinafanana au tofauti zitatolewa katika kila moja ya kesi hizo tatu'. 40 Ingawa RAU[K] 'ilisisitiza madai ya daraja B yazingatiwe pia ...', 41 wakati kesi za mahakama zikiendelea, chama hicho kilihimizwa kujihusisha na dai la daraja C. Wakati huo huo, Baraza la Mawaziri la Kenya, likijaribu kuweka vigezo vya suluhu ya kanda nzima, lilileta shinikizo kwa Meneja Mkuu wa EARH kwa kuweka wazi 'kwamba, ikiwa mishahara ya Reli ingeongezwa kutokana na uamuzi wa usuluhishi, Serikali hii ingelazimika kupinga pendekezo lolote kwamba gharama inapaswa kulipwa kwa viwango vya juu vya usafirishaji ...'. 42
Meneja Mkuu wa EARH alipitisha shinikizo hili ipasavyo na akakataa kukubali hata mahitaji ya mshahara wa chini kabisa wa wafanyakazi wa reli, ambayo alihesabu kuwa pauni 375,000 kwa mwaka hayangeweza kumudu. Hili lilihesabiwa kwa msingi kwamba Benki ya Dunia ilikuwa imekopesha pauni milioni 8 kwa ajili ya uwekezaji wa reli na haingeidhinisha kukopa zaidi ili kufadhili nyongeza za mishahara. Hii ilimpa Kanyama sifa, kwamba huduma na ulipaji wa mikopo kwa ajili ya matumizi ya maendeleo ulitokana na uzalishaji wa ziada ya kifedha iliyokusanywa kwa kiasi kikubwa kwa gharama ya mishahara. 43
Tuzo ya msuluhishi kwa Tanganyika, iliyotangazwa Machi, ilifanya ongezeko la 5% kwa wafanyakazi wa Kundi C kwa masharti ya kupunguzwa kwa likizo ya mwaka kutoka siku 22 hadi 14 kwa mwaka. Hakuna ongezeko lolote kwa wafanyakazi wa Kundi B lililokuwa linakuja. 44 Matokeo karibu sawa yalifuata kwa Kenya na Uganda, isipokuwa wafanyakazi wa Kundi C wanaopata zaidi ya 156.50/- kwa mwezi, ambao wangelazimika kukubali kupunguzwa kwa likizo ya mwaka kutoka siku 30 hadi 20. 45 Tuzo hizo zilikataliwa na vyama vyote vya wafanyakazi kwani hazikutimiza tu madai yao bali pia ziliambatana na kupunguzwa kwa masharti.
Wakati wa Agosti wafanyakazi wa Kundi C walipiga kura kwa miguu yao kupinga usuluhishi huku watu 150 wenye pointi wakitoka Mombasa. Mgomo huo ulitangazwa kuwa haramu na wanaume hao walifukuzwa kazi baadaye ingawa kufuatia uingiliaji kati wa RAU wanaume hao walirejeshwa katika hali zao za awali za utumishi. 46 Hata hivyo, katika Mkutano wa 5 wa Mwaka wa chama hicho, wakati wa Novemba 14-16, 1958, Rais wa Muungano Hilary Oduol alisisitiza kwamba silaha ya mgomo ilikuwa suluhisho la mwisho na kwamba matumizi kamili iwezekanavyo yanapaswa kufanywa kwa AL JSAC ambayo sasa imekataliwa. 47
Kufikia Mei 1959 matukio yalikuwa yakichukua mkondo mkali Tanganyika kwani baadhi ya wafanyakazi wa Kiafrika wa kiwango cha juu walifukuzwa kazi kwa kuchukua hatua za mgomo dhidi ya usuluhishi na nafasi zao zilichukuliwa na wafanyakazi kwa viwango vya chini. TRAU ilitangaza kwamba 'saa ya kuchukua hatua imefika' na kudai mkutano wa haraka na usimamizi ili kuzuia mgomo. 48 Hata hivyo, kufikia Julai katibu mkuu mpya wa chama cha wafanyakazi CSK Tumbo alikuwa amekiondoa chama hicho kutoka AL JSAC kwa sababu ya kutokuwa na uwezo wa kujadiliana kuhusu mishahara na kukatishwa tamaa na vyama vya wafanyakazi kwa uwepo wa wawakilishi wengi wa Ulaya na Asia wa safu nyembamba ya usimamizi ambao kimsingi walikuwa wakiunga mkono usimamizi. Vikwazo hivi vilitawala mkutano wa chama hicho mnamo Agosti 1959 ambapo wajumbe walilazimika kukubali kwamba hatua za mgomo sasa hazikuepukika.
Nchini Kenya, mgomo ulifanyika Mombasa mwanzoni mwa Februari, wakati wafanyakazi 300 wa kibanda cha treni walipojitokeza kuhusu suala la urekebishaji wa madaraja uliosababishwa na masharti ya tuzo hiyo. Inavyoonekana mgomo ulianza 'wakati idadi ya wasaidizi na waendeshaji wa miguu hawakufika kazini'. 50 Wakati urekebishaji wa madaraja ulipokuwa ukitekelezwa Nairobi, hakukuwa na hata mmoja Mombasa. Kwa hili, usimamizi unaonekana kuwa ulijaribu kugawanya muungano kwa kuwatunza wafanyakazi wa reli wa Nairobi, ambao miongoni mwao uongozi wa kihafidhina wa muungano huo ulikuwa na uungwaji mkono mkubwa.
Kutoridhika kukubwa miongoni mwa wasimamizi wa ngazi na walio katika eneo lote bila shaka kulichangia uamuzi wa vyama vyote vitatu vya wafanyakazi wa reli kujiondoa kutoka AL JSAC mwezi Agosti kwa misingi kwamba haikuwa na mamlaka huru. Hata hivyo, ingawa viongozi wa vyama vya wafanyakazi walianza kuchukua msimamo wa upinzani ili kudumisha uaminifu wao, hawakuwa wakikataa kifaa hiki cha kampuni bali walikuwa wakishinikiza uboreshaji wake. Hata hivyo, migogoro ya ghafla inayohusisha cheo cha wafanyakazi na sasa ilionyesha kuwa mgogoro mkubwa ulikuwa karibu.

'Mkutano wa Umoja' wa Mwanza​

Tabia ya EARH ya maeneo mbalimbali ilikuwa nguvu yake kubwa katika kushughulika na wafanyakazi wa reli. Hata hivyo, vyama vya wafanyakazi wa reli vilihitajika kuzingatia sheria za kazi za maeneo kuhusu usajili na migomo katika huduma muhimu 51 ambazo zilipiga marufuku kabisa shirika na shughuli za viwanda katika eneo lote miongoni mwa wafanyakazi wa reli wenyewe. 52 Kwa hivyo, mkutano wa pamoja wa maeneo mbalimbali uliofanyika Mwanza kwenye Ziwa Tanganyika wakati wa Septemba 17-19, 1959 ulikuwa hatua kubwa mbele kwa vyama vya wafanyakazi wa reli. Kwamba viongozi wa vyama vya wafanyakazi sasa walikuwa chini ya shinikizo kubwa kutoka kwa wanachama wao, wakizidi kupendelea kuchukua hatua za hiari nje ya sheria na nje ya udhibiti wao, ilifunuliwa na maamuzi muhimu yaliyochukuliwa.
Mkutano huo ulikubaliana kuanzisha Kongamano la Kitaifa la Wafanyakazi wa Reli [Afrika Mashariki] la maeneo mbalimbali kama 'msemaji wa wafanyakazi wote wa reli wa Kiafrika' 53 na kuratibu kazi ya vyama vya wafanyakazi wa reli katika eneo hilo. Ingawa ulinganisho huu kati ya tofauti za kikanda za kile ambacho kimsingi kilikuwa mgogoro wa pekee ungeendelea kadri mgomo wa kikanda ulivyoanza, ulikumbana na vikwazo muhimu vilivyowekwa na urasimu wa vyama vya wafanyakazi wa kimataifa 54 ambavyo vilikuwa vikishindana kama madalali wa umeme ili kuhitimisha mapambano ya wafanyakazi wa reli. Mashirika haya, ICFTU, ITWF na TUC ya Uingereza, yalifanya kazi kwa bidii kuzuia maendeleo ya mgomo wa eneo zima ambao ulitishia na kujionyesha katika kipindi chote kuanzia Novemba 1959 hadi Aprili 1960. Ajenda zao zilikuwa mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Vita Baridi, juhudi za Marekani za kutengeneza nafasi ya bidhaa zake katika masoko ya kikoloni pamoja na juhudi za Uingereza za kuokoa iwezekanavyo kutokana na kuondolewa kwa ukoloni.
Vyama vya wafanyakazi pia vilikubaliana na mahitaji ya pamoja ya mshahara wa chini wa 7/75 kwa siku pamoja na marekebisho yanayohitajika katika Kundi C ambalo liliwezesha mwelekeo mpya na mshikamano wa migomo ambayo wakati mwingine ilikuwa ikienda kinyume katika makoloni mbalimbali ilipoonyesha dalili za kupotoka na kugawanyika katika migogoro tofauti. Mahitaji ya mshahara wa Mwanza yaliibuka kwa mara ya kwanza wiki kadhaa baadaye wakati chama cha wafanyakazi cha Uganda kilipowasilisha madai yake ya mishahara. Kwa maamuzi haya na mengine yaliyochukuliwa, wajumbe walikuwa wakipinga mipaka bandia ya eneo hilo iliyowekwa na nguvu za kikoloni. Haikuwa bahati mbaya kwamba wafanyakazi wa reli, kwa sababu ya jukumu lao katika uchumi wa kikanda, walikuwa katika nafasi nzuri zaidi ya kufikia hili na kuwasha karatasi ya kugusa kwa wafanyakazi kwingineko.
Baada ya kupangwa upya kwa gati na kuanzishwa kwa Baraza la Pamoja la Viwanda 55 hapo, wajumbe walikubaliana kujiondoa kutoka AL JSAC na kupendekeza kuundwa kwa Baraza la Pamoja la Viwanda la Wafanyakazi wa Reli ili kuchukua nafasi ya AL JSAC, kama mfumo wa mahusiano ya viwanda usio wa rangi na vyama vya wafanyakazi kama washirika sawa wa majadiliano. 56 Hoja ya kutokuwa na imani na JR Farquharson, Meneja Mkuu wa EARH na mwenyekiti wa AL JSAC, ilipitishwa na wito wa kuondolewa kwake ulitolewa kwa sababu ya kushindwa kwake 'kupata kasi sahihi ya Uafrika ... na vile vile kushindwa kutekeleza mapendekezo ya Tume ya Lidbury kikamilifu'. 57 Mkutano huo ulitoa wito wa uchunguzi huru kuhusu masharti ya huduma ya wafanyakazi wa reli wa Kiafrika. 58
Madai ya Mwanza yalikuwa ya kiuchumi na kidemokrasia kwa kawaida. Kuibuka na nafasi zao kwa wakati mmoja kunaonekana kuwa kipimo muhimu cha ukomavu wa tabaka la wafanyakazi wa Kiafrika. Madai yake ya kiuchumi yanahusiana na mishahara na tofauti, ilhali madai yake ya kidemokrasia yalihusu changamoto kwa mamlaka ya kipekee ya usimamizi, hasa madai ya kuondolewa kwa msimamizi wa kibaguzi na uonevu, kuendelea kuwepo kwa mizani ya mishahara ya rangi na ubaguzi wa rangi kwa ujumla.
Tamko la nia ya kuanzisha shirika la wafanyakazi wa reli kati ya maeneo lilikuwa changamoto dhahiri kwa sheria za kazi katika eneo hilo ambazo zilikataa waziwazi usajili kwa shirika kama hilo. Meneja Mkuu baadaye alimjibu Bernard Ohanga, katibu mtarajiwa wa shirika hilo, 'akikubali taarifa yake ya kuanzishwa kwa shirika hilo jipya lakini akiomba maelezo ya Katiba yake na usajili wake. Katibu huyo pia ameshauriwa kwamba hakuna swali la Bunge kutambuliwa kama mwenye uwezo wa kuzungumzia vyama vya wafanyakazi vitatu bila uthibitisho kutoka kwa vyama vya wafanyakazi wenyewe kwamba shirika jipya linaungwa mkono kikamilifu'. 59 Kutajwa kokote kwa usajili kulikusudiwa kuwatisha maafisa wa vyama vya wafanyakazi ambao walikuwa waangalifu wa kubaki upande sahihi wa sheria. Waliporudi katika maeneo yao wajumbe wengi bila shaka walihisi kwamba walikuwa wamepita mipaka yao. Hata hivyo, kanuni za ujumuishaji kati ya maeneo kama msingi wa umoja miongoni mwa wafanyakazi wa reli wa eneo hilo zilikuwa zimeanzishwa.

Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki​

Ndani ya wiki chache, wakati wa Oktoba 1959, mgomo wa ghafla ulizuka katika warsha za mitambo za Dar es Salaam kuhusu hitaji la kuongezwa daraja kuhusiana na tuzo ya usuluhishi. Chama cha wafanyakazi kilihusika rasmi hivi karibuni na kilikuwa muhimu katika kufanikisha kurejea kazini kwa kuelewa kwamba mazungumzo yangeanza mara tu mgomo utakapoisha ingawa masuala hayo hayakutatuliwa miezi kadhaa baadaye. Hali hii ilizidishwa na kukataa kwa kampuni kuwatambua maafisa wa muda wote wa chama cha wafanyakazi walioteuliwa hivi karibuni kwa misingi kwamba hawakuchaguliwa.
Muda mfupi baadaye, tarehe 3 Novemba 1959, mgomo mwingine ulianza katika uwanja wa reli wa Nairobi kutokana na unyanyasaji wa rangi dhidi ya wafanyakazi Waafrika na msimamizi wa Ulaya katika uwanja wa reli wa Nairobi. Kufikia tarehe 13 Novemba, mgomo ulikuwa umeenea katika nguvu kazi yote na kuwakumbatia wafanyakazi 4000 wa reli katika mji mkuu. Wafanyakazi wa reli kutoka sehemu zingine za koloni walifuata mkondo huo huku mzozo huo ukiongezwa rasmi hadi sehemu nyingine ya Kenya kiasi kwamba kufikia tarehe 14 Novemba, wafanyakazi 26,000 wa reli walikuwa wamehusika katika mgomo wa kitaifa. Kioja na kasi ya kitendo hiki viliacha uongozi wa kihafidhina wa muungano huo ukitetemeka lakini hata hivyo ulilazimika kuwasiliana na TUC nchini Uingereza kwa msaada na kutoa wito kwa vyama vya wafanyakazi wa reli nchini Tanganyika na Uganda kufanya migomo ya huruma.
Upeo wa mgomo ulizidi haraka suala la haraka la madai ya Muungano ya kuondolewa kwa msimamizi. RAU ilitoa wito wa tume ya uchunguzi kuhusu masharti ya huduma huku ikiendeleza madai yake ya mgomo ya nyongeza ya mishahara, saa fupi za kazi, viwango vya muda wa ziada, sera ya nyumba, uainishaji wa wafanyakazi, Uafrika, utaratibu wa nidhamu na kupandishwa vyeo. Madai haya yalitokana na hati ya pamoja iliyotolewa na vyama vya wafanyakazi wa reli baada ya mkutano wa kilele wa Mwanza.
Mazungumzo ya kwanza ya Baraza la Wawakilishi la Lancaster kuhusu serikali ya Waafrika wengi yalipokaribia Januari 1960, Ofisi ya Wakoloni iliogopa 'athari za kisiasa za mgomo wa Waafrika unaozidi kuwa mkubwa karibu na Mkutano wa Katiba', na kwamba 'wanasiasa wa kizalendo waliokithiri watapata nafasi kwa gharama ya watu wa wastani'. 60 Reflex yake ya silika ilikuwa kuelekea safu yake ya washauri wa kati wa kazi walio ndani ya Kamati ya Ushauri ya Kazi ya Wakoloni. 61 Edgar Parry, afisa wa zamani wa Muungano wa Wafanyakazi Mkuu na Manispaa, na George Foggon, kamishna wa zamani wa kazi nchini Nigeria walikuwa maarufu miongoni mwao. Walikuwa na uhusiano wa karibu wa kikazi na TUC, ambayo ilikuwa imewashauri RAU[K] wakati wa Dharura, kwa kuzingatia biashara ya habari, hisia ya kushiriki maslahi sawa na kuwa upande mmoja. Kulikuwa na majadiliano mengi ya kutisha kwamba 'jaribio kubwa la nguvu linaendelea ...' na jinsi mambo yangetatuliwa. Chanzo cha mgogoro kiliaminika kuwa katika kushindwa kwa 'mifumo ya kujadili', na kwamba hili linaweza kushughulikiwa kupitia bodi ya uchunguzi na usuluhishi. Kwa George Foggon 'masuala mapana yaliyo hatarini' 62 yalipaswa kuzingatiwa, hasa 'mawazo ya kisiasa', 63 kwani ikiwa mgomo ungeendelea kwa muda mrefu na kuenea zaidi, na Katibu wa Nchi angekabiliwa na kukubali 'kuwekwa tena kwa hali ya dharura', usimamizi wa EARH ungelazimika kutegemewa kumsimamisha kazi msimamizi wa jengo ili kuwezesha uchunguzi 'ambao nadhani unapaswa kuhusika katika mzozo mzima na sio tu katika vitendo vya mtu binafsi ...'
Hata hivyo, kufikia tarehe 30 Novemba, huku mwajiri akiwa amesimama na mgomo ukiendelea na kupata kasi kubwa, viongozi wa RAU waliitisha kurejea kazini badala ya tume ya uchunguzi. Inaonekana walishawishiwa katika uamuzi huu na afisa mgeni kutoka ITWF 64. Wakati wa siku 19 za mgomo, zaidi ya siku 315,000 za wafanyakazi zilikuwa zimepotea, zaidi ya miaka 20 iliyopita zikichukuliwa pamoja. RAU[K] ilikuwa imetoa hoja yake kwamba nafasi ya msimamizi ilikuwa kikwazo cha kurudi kazini kwa bodi ya uchunguzi. Katika mabadiliko mabaya, hatua za haraka dhidi ya msimamizi ziliepukwa kwani wafanyakazi waliotendewa vibaya wenyewe walipewa chaguo la uhamisho kwa muda wote wa uchunguzi uliopendekezwa!
Nchini Uganda, viongozi wa RAU waliokuwa wakirudi kutoka Mwanza walikuwa wamewasilisha dai la mshahara la 60% kwa wafanyakazi wa Kundi C ambalo usimamizi ulikataa hata kukubali. Kwa hivyo, mara tu mgomo wa kitaifa ulipoanza nchini Kenya, chama cha wafanyakazi cha Uganda kilitoa ombi la mwisho la mgomo kwa usimamizi wa EARH kwa matumaini kwamba hili lingemaliza haraka dai lake la mshahara. Hata hivyo, kufikia tarehe 18 Novemba, wafanyakazi 6000 wa reli wa Uganda, kando na dai lao la mshahara, walikuwa tayari wamejiunga na kile ambacho sasa kilikuwa mgomo wa reli wa Afrika Mashariki. Hata hivyo, haraka kama walivyowafuata wafanyakazi wa reli wa Kenya, chama cha wafanyakazi wao kiliwarudisha nyuma tarehe 4 Desemba bila chochote mezani isipokuwa 'ahadi ya mazungumzo kuhusu suala la mshahara'. 65 Kwa mara nyingine tena, chama cha wafanyakazi kilionekana kuathiriwa katika mwelekeo huu na afisa wa ITWF aliyepewa jukumu la kusaidia chama hicho katika kufanya suluhu. 66
Vyama vya wafanyakazi wa reli vya eneo hilo vilikutana Nairobi mnamo tarehe 30 Desemba na kuandaa dai la pamoja la mshahara wa chini kabisa wa sh.75 kwa siku pamoja na marekebisho yanayohusiana katika madaraja yote ndani ya Kundi C katika maeneo ya Afrika Mashariki. Sambamba na hili, mahitaji mengine yote ya mkataba wa Mwanza yalisisitizwa tena. Kampuni ilikataa kupokea dai la viongozi wa vyama vya wafanyakazi kati ya maeneo mbalimbali mnamo tarehe 13 Januari ili kuanzisha mgomo mkuu katika mtandao wa reli 'haraka iwezekanavyo' 67 kwa matumaini kwamba hili lingelazimisha usimamizi kubadilisha mwelekeo. Lakini hili halikuwezekana. Kufikia mapema Februari 1960, uhusiano kati ya chama cha wafanyakazi na usimamizi nchini Kenya ulivunjika huku vyama vya wafanyakazi wa reli vikisonga mbele pamoja, na kuhamisha msingi wa tume ya uchunguzi kutoka Kenya ili kuizunguka kanda nzima. Usimamizi ulijaribu kugawanya umoja huu kwa kupeleka mgogoro nchini Kenya kwa Kamishna wa Kazi kwa ajili ya upatanishi chini ya Sheria ya Migogoro ya Biashara [Usuluhishi na Uchunguzi].
Hoja sasa iligeukia Uganda ambapo RAU, iliyoshauriwa na Walter Hood wa Idara ya Kimataifa ya TUC, 68 sasa ilihama kutoka kwa kanuni za Mwanza na kujadiliana kimaeneo na mnamo Machi 15 ilionekana kukubali nyongeza ya sh 10 kwa mwezi ya mshahara wa chini lakini bila marekebisho ya kiasi ndani ya Kundi C. Hood pia alikuwa akishauri upande mwingine alipoambia Ubalozi wa Afrika Mashariki 'kwamba ofa za juu hazipaswi kutolewa kwa vyama vya wafanyakazi vya Kenya na Tanganyika kwa sababu ya mtazamo wao wa kivita zaidi'. 69 Hii ilikusudiwa kutoa mpango kwa mkakati wa usimamizi wa kujadili suluhu ya pekee katika koloni moja ili kuweka mfano wa kujadiliana kwa makubaliano ya eneo moja mahali pengine, hivyo kuzima uwezekano wa hatua ya mgomo wa pamoja katika eneo lote kuunga mkono mgomo mrefu wa reli nchini Tanganyika.
Hata hivyo, mara tu Humphrey Luande, katibu mkuu wa chama hicho, 'alikubali kwa kusita' ongezeko la mshahara wa chini wa 10 /- lililokuwa limepangwa awali, 'Ofa ya Uganda', kama ilivyojulikana, ilikabiliwa na upinzani miongoni mwa wasimamizi wa chama hicho. Hii inaonekana kuzima mgawanyiko ndani ya uongozi wa chama ambapo baadhi ya maafisa walimkopesha Hood, huku wengine wakiitikia zaidi shinikizo kutoka kwa wanachama na kutangaza kiwango cha chini cha madai ya pamoja ya sh.7/75 kwa siku, kwa matumaini ya kulazimisha usimamizi kutoa ofa mpya, ingawa hii haikutolewa. Mnamo Machi 23, maafisa wa chama cha wafanyakazi wa Uganda walikataa ofa ya ongezeko la mshahara wa chini wa sh.10 kwa mwezi, 'ambalo walikuwa wamekubali karibu tarehe 15 Machi', 71 na wakabadilisha chama chao na mahitaji ya mshahara wa maeneo mbalimbali ya sh.10 kwa wafanyakazi wote wa Kundi C waliokubaliana miongoni mwa vyama vya wafanyakazi wa reli jijini Nairobi. Kwa umuhimu mkubwa, muungano huo pia ulijitenga na ule wa Mwanza wa maeneo mbalimbali na kukubali kuanzisha tena umoja wake na vyama vingine vya wafanyakazi na 'kupanga shughuli na madai yao ya baadaye kwa misingi ya maeneo mbalimbali'. 72 Hili lilikuwa pigo kubwa kwa mkakati wa kujitenga wa TUC, na liliunda vikwazo vikubwa kwa ule wa maeneo mbalimbali wa ICFTU uliojengwa juu ya makazi madogo ya eneo lote. 73
Ingawa wafanyakazi wa reli wa Tanganyika walikuwa tayari kugoma na wafanyakazi wa reli katika maeneo mengine kwa madai yanayofanana, chama chao cha wafanyakazi kilikuwa bado hakijawa tayari wakati ambapo kulikuwa na kurudi kazini katika maeneo mengine. Kufikia usiku wa kuamkia mgomo wao uliokusudiwa tarehe 18 Desemba, ulisitishwa baada ya usimamizi kukubali kuanza mazungumzo wakati serikali ya kikoloni ilipokuwa ikikabiliwa na mgomo wa posta ulioanza tarehe 24 Desemba uliohusisha zaidi ya wafanyakazi 1200. Madai ya Chama cha Wafanyakazi wa Serikali ya Afrika cha Tanganyika [TAGWU] ya mshahara wa chini wa sh. 150 kwa mwezi yalikuwa karibu na mahitaji ya Mwanza ya sh. 7/senti 75 na kuimarisha azimio la vyama vya wafanyakazi wa reli la kushikilia madai yao wenyewe.
Baada ya mazungumzo jijini Dar es Salaam kuvunjika, uongozi wa Tanganyika, katika jaribio la kuzuia madai ya muungano wa pamoja yaliyotarajiwa, ulichukua hatua kwa upande mmoja na mnamo Desemba 29 ulitangaza ongezeko la shilingi 4 kwa mwezi katika daraja zote za Kundi C kuanzia Januari 1. Bila shaka mwajiri alikuwa akijaribu maji kwa lengo la kuweka suluhu katika eneo moja ambalo lingeweza kutumika kama mfano katika eneo lingine. Wakati huo huo, vyama vya wafanyakazi wa reli vya eneo hilo vilikutana Nairobi mnamo Desemba 30 na kuandaa madai yao ya pamoja ya malipo. Mazungumzo yalipoanza tena jijini Dar es Salaam mnamo Januari 2, TRAU ilishikilia dai hilo la umoja na kudai tume ya uchunguzi kuhusu hali ya reli na matatizo ya upangaji upya wa daraja.
Uongozi ulianzisha mazungumzo kwa matumaini ya kuikandamiza chama cha wafanyakazi lakini mazungumzo yalivunjika tarehe 5 Januari wakati EARH ilipoamua kuongeza ofa yake kwa shilingi 3 zaidi, lakini kwa wale walio chini kabisa katika kundi C. Hili lilikataliwa na TRAU ambayo ilitoa taarifa ya hatua za mgomo na kusisitiza uungaji mkono wake kwa mgomo mkuu katika mtandao wa reli wa kikanda. Januari ilipokaribia kumalizika, ilikuwa wazi kwamba usemi wa Tumbo ulikuwa umechukuliwa kihalisi na cheo cha chama 'kwani hakuweza tena kuwadhibiti wanachama wake' 74 na mgomo ulitangazwa kuanzia tarehe 9 Februari.
Kufikia siku iliyofuata, wafanyakazi 12,000 wa reli walikuwa wametoka, 90% ya wafanyakazi wasio na ujuzi na 60% ya mafundi stadi, katika kile ambacho kingekuwa pambano la marathon la wiki 111⁄2. Wanaume waliungana karibu na mahitaji ya Mwanza ya mshahara wa chini wa kila siku wa shilingi 7/75 pamoja na marekebisho yanayohitajika katika Kundi C, ambalo lilikuwa limekataliwa na usimamizi nchini Kenya. Kwenye gati, waendeshaji wa kreni za EARH walitoka kama wahudumu wa gati, walioajiriwa na makampuni binafsi, wakiwa tayari kwa hatua ya pili. Kwa mtazamo wa nyuma na masomo kutoka kwa migomo ya Novemba nchini Kenya na Uganda mbele yao, chama cha wafanyakazi kilikataa kuagiza kurudi kazini bila masharti yoyote zaidi ya ahadi ya mazungumzo. Ili kuepuka mzozo wa jumla na vyama vya wafanyakazi, inaonekana kwamba mkono wa serikali sasa ulilazimika kukubaliana tarehe 15 Februari na TAGWU ambayo ilikubali sh. 107 kwa mwezi kama mshahara wa chini kwa 'wafanyakazi walio chini'.
Kufuatia kuwasili kwa Jack Purvis, anayewakilisha ICFTU na ITWF, jijini Dar es Salaam tarehe 1 Machi kuishauri TRAU, maafisa na wajumbe kutoka vyama vitatu vya wafanyakazi wa reli walikutana Nairobi wakati wa Machi 11-17 ili kupitia madai yao ya pamoja. Hapa, mshahara wa chini wa kila siku wa shilingi 7/75 ulipunguzwa hadi kuwa mbinu ya kujadiliana kwa jambo dogo zaidi. Kwa kuwa Purvis sasa ni miongoni mwa vyama hivyo, vyama hivyo vilikubali kubaki na umoja, lakini kujadiliana kwa ajili ya ongezeko la kiwango cha 10/- kwa mwezi katika viwango vyote vya Kundi C.
ICFTU iliogopa kwamba ikiwa 'hitaji hili la chini halitakubaliwa na uandikishaji wa reli, inaonekana kuna uwezekano kwamba vyama vya wafanyakazi vya Kenya na Uganda vitajiunga na hatua hii ya mgomo iliyoanzishwa Tanganyika'. 75 Shirikisho la Wafanyakazi la Tanganyika [TFL] linaloongozwa na wazalendo wa Kiafrika pia lilikuwa na wasiwasi kuhusu uwezekano wa kuenea kwa mgomo huo na athari zake kwa mazungumzo ya uhuru. Liliitisha mkutano maalum wa baraza lake kuu mnamo tarehe 22 Machi-23 Machi ambao uliamua kutoandaa mgomo mkuu au hata hatua ya pili ya kuunga mkono wafanyakazi wa reli, bali kumwita gavana wa koloni kuingilia kati. Kama magavana wengine wa kikoloni, Sir Reginald Turnbull alizingatia sana athari za kisiasa za mgomo huo kwa kuondoa ukoloni katika eneo hilo, na akaonya London, 'Lazima nisisitize kwamba kuendelea kwa muda mrefu kwa mgomo huo kutakuwa na athari za aibu na zisizotulia katika uwanja wa kisiasa zenye athari dhahiri zenye madhara'. 76 Wakati katibu mkuu wa Shirikisho la Kazi la Kenya [KFL] Tom Mboya alipomtumia ujumbe wa onyo katibu mkuu wa TUC Sir Vincent Tewson, kwamba kulikuwa na 'hatari kubwa ya kusimama kwa mfumo mzima wa reli Afrika Mashariki na kwamba mzozo huo unaweza pia kuenea hadi bandarini', 77 hili lilikuwa tayari limeanza. Tewson kisha alimjulisha Katibu wa Nchi kwa ukamilifu na kushauri dhidi ya ugumu wa usimamizi ili kuwezesha suluhu ya malipo ya awali ili kutuliza mgomo wa kanda nzima na kuruhusu uchunguzi wa Afrika Mashariki kuchunguza mfumo wa mashine za kujadili ambapo aliamini kosa kuu lilikuwa, ingawa hakukuwa na mashine zilizopo za kujadiliana kwa pamoja.
Wakati huo huo, ICFTU ilifanya kazi ya kuzuia TRAU na kumkaribisha Tumbo huko Brussels kwa mashauriano kati ya Machi 29 na Aprili 4. Alirudi Dar es Salaam akifuatana na maafisa wawili wa juu wa vyama vya wafanyakazi vya kimataifa, Charles Millard, mkurugenzi wa shirika la ICFTU, na Pieter De Vries, katibu mkuu msaidizi wa ITWF ambao walikuwa na nia ya kuingilia kati na, baada ya mikutano ya siku kadhaa, walijitolea kupatanisha mzozo huo. Waangalizi wa juu juu ndani ya utawala waliokuwa na wasiwasi kuhusu 'kuingiliwa kwa nje' 78 hawakuweza kuona kwamba hawakuwa wakiingilia kati kueneza mgomo bali kuuratibu ili kupanga kurudi kazini haraka na kwa utaratibu. Utawala ulikuwa katika kona ngumu na ulikubaliana na mpango wa Millard na De Vries kwa kiasi fulani ili kuokoa aibu baada ya ahadi yao ya umma ya kutojadiliana wakati mgomo unaendelea. Katika hatua hii, Tumbo alitoa nafasi kwa Millard na De Vries kuchukua madaraka na 'katika mfululizo wa mikutano isiyo rasmi' waliwashinikiza maafisa wa serikali kuingilia kati ili kukomesha mgomo. 79 Inaonekana kwamba wawakilishi wa usimamizi wote walikuwa na nia ya kupambana na chama cha wafanyakazi, hasa kufuatia mafanikio ya shughuli za kuvunja migomo zilizowahusisha Wazungu na Waasia. Kwa upande mwingine, wawakilishi wa serikali walikuwa na wasiwasi zaidi na athari kubwa za kisiasa na uwezekano wa mgomo kuenea miongoni mwa sehemu nyingine za wafanyakazi ambao walikuwa wakianza kusitasita huku matarajio ya serikali nyingi za Kiafrika na uhuru yakikaribia. Walishawishika na wasiwasi wa London ambao uliarifiwa kwa kiasi kikubwa na kuathiriwa na TUC kupitia washauri wa kazi walioidhinishwa katika Ofisi ya Kikoloni. Matokeo yake, usimamizi wa EARH uliwekwa chini ya shinikizo kubwa la kukomesha mgomo. 80
Masuala haya yakawa muhimu zaidi huku Kamishna wa Kazi wa Tanganyika 'akiacha hali hiyo ikiwa imekwama na kuondoka kwenda kwenye shughuli zake za kawaida za likizo'. 81 Hii iliashiria mabadiliko ya Idara ya Kazi ambayo kisha ilijaribu kuelekeza suluhisho la mzozo kutoka Dar es Salaam hadi Nairobi, ili kupata suluhu ya Tanganyika ambayo inaweza kutumika katika eneo zima. Mbinu hii ilionekana sawa na ile iliyo chini ya 'Ofa ya Uganda' ambayo ilijaribu kumpa mwajiri mfano wa kujadiliana kwingineko.
Mnamo Aprili 19, Millard na De Vries walikutana na EARH na katika kuweka kesi ya ongezeko la sh 10 kwa wafanyakazi wote katika Kundi C, walifanya kila wawezalo. Hili lilikataliwa na Meneja Mkuu ambaye alikiri kwamba suluhu yoyote ya Tanganyika ingelazimika kutumika katika maeneo mengine mawili na kwamba ongezeko la sh 10 katika bodi nzima 'lilikuwa zaidi ya mfumo unavyoweza kustahimili.' 82 Kisha akaendelea kufufua 'Ofa ya Uganda' ya ongezeko la mshahara wa chini wa sh 10 kwa mwezi lakini bila marekebisho katika Kundi C. Hili lilikuwa limekataliwa nchini Uganda kwa usaidizi kutoka kwa vyama vingine vya wafanyakazi wa reli na halikukubalika kwa Millard na De Vries.
Pendulum ilirudi tena Dar es Salaam na kwa shinikizo kubwa kutoka kwa serikali juu yao, usimamizi ulikubali tarehe 30 Aprili kwa suluhu iliyoathiriwa sana na ICFTU. Ongezeko la kiwango cha kawaida katika Kundi C ambalo vyama vya wafanyakazi wa reli vya mkoa huo vilikuwa vimeungana lilifutwa wakati suluhu tofauti ilipopendekezwa, iliyokusudiwa kutumika katika mkoa mzima. Kuanzia na 10/- kwa mwezi kwa C.6 [wafanyakazi wa daraja la chini kabisa], hii ilishuka hadi sh 6-10 kwa C.5, sh 4-6 kwa C.4 na sh 4 tu kwa daraja la juu C.1-3. Usimamizi ulikuwa tayari umekubaliana na kamati ya uchunguzi kuhusu mahusiano ya viwanda ambayo vyama vya wafanyakazi vilikuwa na matumaini ya kufanya majadiliano ambayo wangetendewa kama washirika sawa. De Vries alifikia makubaliano na Meneja Mkuu kwamba makubaliano yoyote yaliyofikiwa Tanganyika yangetumika katika maeneo mengine 'lakini labda kwa mabadiliko fulani ya wakati'. 83 Tofauti hii chafu ya upendeleo wa maeneo ilipunguza umoja wa wanaume kwa kusawazisha na kupunguza mahitaji yao ya mishahara. Hapo awali, utengano kati ya madaraja tofauti ulisisitizwa zaidi kama njia ya kupanda mgawanyiko na kurudisha nyuma umoja wa wanaume. Mkakati ulioshindwa nchini Uganda sasa ulishinda katika mgomo wa Tanganyika ambao makubaliano yake sasa yalikuwa yamepangwa kuwa kiolezo cha makubaliano mengine katika eneo hilo. Hili halikutokea mara moja, kwa kweli inaonekana kulikuwa na jaribio la kuficha kile ambacho kwa kweli kilikuwa makubaliano kati ya maeneo. Michakato ya upatanishi nchini Uganda na Kenya ilisitishwa wakati wa mazungumzo ya Tanganyika, na kisha ikaanza tena baadaye katika jaribio la kijinga la utawala la kutengeneza mwonekano wa makazi ya wenyeji na kuchelewesha malipo ya nyongeza za mishahara.
Vyama vya wafanyakazi wa reli vilikubaliana kati yao muda mfupi baada ya Mwanza kwamba katika mazungumzo yoyote kuhusu malipo 'ofa haitakubaliwa na chama kimoja isipokuwa ikikubaliwa na vingine viwili'. 84 Huu ndio msingi ambao vyama vya wafanyakazi vilikuwa vimeomba msaada wa ICFTU, katika kuandaa na kuratibu makubaliano katika eneo lote, na kukubali ofa ya usaidizi kutoka kwa ITWF. Usemi wa ICFTU wa maeneo mbalimbali ulikuwa umetokana na ongezeko la mshahara wa chini wa 10/- kama ilivyoendelea katika makubaliano ya Uganda yaliyositishwa kwa hivyo 'ulikasirishwa na uingiliaji kati wa Hood ambaye alijua kuhusu makubaliano ya vyama vya wafanyakazi lakini hata hivyo alishauri chama cha wafanyakazi cha Uganda kukubali makubaliano bila makubaliano ya vyama vingine'. 85 Mkakati wa 'ofa ya Uganda', ingawa si masharti yake, uliibuka tena katika mfumo wa makubaliano tofauti nchini Tanganyika ambayo yalitumika kama msingi wa makubaliano kama hayo nchini Kenya na Uganda. Uliimarisha utofautishaji miongoni mwa wanaume na ulikusudiwa kuhakikisha kwamba migogoro ya kikanda na vitendo vya mgomo havitatokea tena. Uchunguzi kuhusu mahusiano ya viwanda sasa ungeweza kuanza kazi yake.

Ripoti ya Whitson​

Katibu wa Kikoloni alimteua Kamishna Mkuu wa Afrika Mashariki HA Whitson, afisa mkuu wa zamani wa mahusiano ya viwanda katika Wizara ya Kazi, kuongoza uchunguzi wa EARH 'akizingatia hasa aina na ufaa wa mashine zinazohitajika kwa mahusiano mazuri ya viwanda'. Haikuwa hadi tarehe 30 Agosti ambapo vyama vya wafanyakazi wa reli viliitwa kutoa hoja zao kabla ya uchunguzi. Mojawapo ya malalamiko yao makuu ilikuwa ni utoaji usiotosha wa mazungumzo ya ndani na kuchelewa kwa kutatua masuala ya ndani na kati ya maeneo. Walibishania uboreshaji wa mifumo ya malalamiko na mazungumzo kulingana na kuanzishwa kwa mabaraza ya pamoja ya viwanda ambapo vyama vya wafanyakazi vitashiriki kama washirika sawa. Hizi zingeanzishwa ndani ya kila eneo pamoja na baraza la kati ya maeneo ili kushughulikia masuala yanayoathiri eneo zima.
Ripoti ya Whitson iliikosoa RAU[K] kwa 'kukosa uzoefu, fedha, maafisa waliofunzwa wenye hisia sahihi ya uwajibikaji ... kukubali sheria za muungano na utaratibu sahihi wa kidemokrasia'. Ripoti hiyo ililalamika kuhusu ukosefu wa idara maalum ya wafanyakazi na pengo kati ya baraza la ushauri la maeneo lililopo na kamati za kazi za idara. Iliunga mkono kesi ya muungano kwa mabaraza ya maeneo kushughulikia migogoro ya ndani, kwa kujadili badala ya kazi za ushauri tu. Whitson pia alipendekeza kamati za wafanyakazi wa eneo hilo zichaguliwe na sehemu zote za wafanyakazi ili kutenda katika uwezo wa ushauri. Ripoti hiyo ilihimiza kuanzishwa kwa Baraza Kuu la Pamoja la Maeneo Mbalimbali na pamoja nalo Idara ya Kazi ya Maeneo Mbalimbali yenye baraza la usuluhishi ili kutenda kama mpatanishi mkuu katika migogoro ya maeneo Mbalimbali. Taratibu za kina za migogoro ziliwekwa na vyama vya wafanyakazi vilihimizwa kudhibiti wanachama wao ili kuepuka migomo isiyo rasmi kabla ya taratibu kukamilika. Ripoti hiyo hatimaye ilikubaliwa mnamo Oktoba 1960 ingawa makubaliano ya pamoja yaliyotekeleza mapendekezo mengi ya Whitson hayakukubaliwa hadi Machi 1962. Ikawa mpango wa pande tatu wa mahusiano ya viwanda kwenye reli kwa kile kilichobaki cha kipindi cha ukoloni na kubadilishwa baadaye baada ya uhuru.
Wakati wa uchunguzi, mzozo wa madaraka ulitokea ndani ya RAU[K] ukionyesha kutoridhika sana miongoni mwa wafanyakazi wa Kundi C kwamba walikuwa wameuzwa kwa muda mfupi. Hii ilichochea uasi dhidi ya viongozi wa vyama vya wafanyakazi kwani wengi waliondoka kwenye chama hicho mwaka wa 1961 na kujiunga na Chama cha Wafanyakazi wa Reli cha Kenya kilichojitenga na Ohanga. Hata hivyo, EARH iliendelea kushughulika na chama cha wafanyakazi, huku ICFTU, TUC na ITWF wakiendelea kukipatia usaidizi wa kifedha hadi kilipoweza kupata uanachama wake. Ili kusaidia kupona huku, Whitson alipendekeza 'mfumo wa malipo' ili kuleta utulivu wa fedha za chama kinachopendelewa.
Matokeo makuu ya utekelezaji wa ripoti hizo yalikuwa kupunguza hatari za hatua za pamoja za viwanda. Malalamiko na migogoro yalitolewa kwa muda mrefu kupitia taratibu kamili za mifumo ya mahusiano ya viwanda iliyowekwa. Mitambo hii ilipambwa kwa mitego ya kiitikadi ya utatu, ambapo viongozi wa vyama vya wafanyakazi 'wanaowajibika' walijiona kuwa washirika sawa. Kimsingi, vyombo vya ushirika vya kikanda vilivyowekwa na miundo ya chini katika kila eneo vilikuwa matokeo ya tofauti ya ujumuishaji wa maeneo mbalimbali uliosimamiwa na ICFTU na TUC, ingawa mara nyingi walikuwa wakigombana katika kufanikisha hili. Miaka mingi ya 'amani ya viwanda' ilipatikana kwa gharama ya upotevu mkubwa wa kazi, karibu 30% ya wafanyakazi, na mabadiliko ya mbinu kali zaidi za kufanya kazi ambazo zilifanikisha muda mfupi wa wafanyakazi.

Hitimisho​

Makala haya yamechunguza na kuchanganua mlipuko wa mzozo wa kipekee ndani ya miundombinu ya ukiritimba wa usafiri wa mataifa ya Afrika Mashariki mwishoni mwa enzi ya ukoloni.
Wafanyakazi wa reli wa eneo hilo walijitahidi kuunganisha na kuunganisha mapambano yao walipokuwa wakisonga mbele kukabiliana na ukiritimba wa kitaifa. Kwa kufanya hivyo walinufaika na uhamisho wa mara kwa mara kati ya vituo katika eneo lote, na 'walikuwa na mtiririko mkubwa zaidi' 86 ikilinganishwa na idadi nyingine ya wafanyakazi. Kama wafanyakazi waliokuwa wakihama, wangeweza kuwasilisha habari, kutafsiri na kusambaza malalamiko katika njia zao. Wanachama wengi wa Uganda walitoka katika makabila ya Magharibi mwa Kenya, hasa Waluo na jamii zao zinazohusiana kwa karibu nchini Uganda. Mbali na utambulisho wao wa ndani, wafanyakazi wa reli walikuwa Waafrika Mashariki zaidi kuliko Wakenya, Waganda au Watanganyika ikilinganishwa na wafanyakazi wengine.
Hata hivyo, wanaume hao walikuwa na vikwazo vikubwa katika juhudi zao za kushiriki katika hatua endelevu na za wakati mmoja katika eneo lote si tu na idara mbalimbali za kazi za eneo hilo bali pia na urasimu wa vyama vya wafanyakazi vya kimataifa ambao waliingilia kati na kufanya ujanja ili kusuluhisha migogoro tofauti ambayo kimsingi ilikuwa moja. Mgogoro ulipoanza, tabaka pana za wahudumu wa reli, ambao tayari walikuwa wamejikita katika siasa kutokana na utaifa unaokuja, walikuza uelewa mkubwa wa asili ya kikanda ya mapambano yao. Walipofanya hivyo, kiwango cha maelewano ambacho urasimu mbalimbali wa vyama vya wafanyakazi vya kimataifa uliweza kufanya ujanja kilipunguzwa sana. Hata hivyo, waliweza kuondoka na kuepuka mgomo wa pamoja walipojitahidi kuweka vitendo vya mhudumu wa reli katika makoloni matatu tofauti kama msingi wa makazi yasiyotambuliwa kati ya maeneo. Licha ya ujanja huu, mgomo huo ulisababisha mawimbi mengi ya mgomo mfululizo na yaliyoenea ambayo yaliikumba eneo hilo wakati wa kuelekea uhuru na kutishia uhusiano ambao ulianzishwa. 87 Mapambano haya yalifichua 'harakati ya wafanyakazi' iliyochipukia ndani ya tumbo la kile kilichopita kama harakati za kitaifa.
Zaidi ya yote, mgomo wa reli ulikuwa hatua muhimu ya mabadiliko ambayo yalichochea mawimbi ya mgomo wa jumla katika eneo lote lilipopata uhuru. Mwigizaji mpya na asiyehitajika wa tabaka alionekana bila kutarajia kujitokeza na kutoa maoni yake katika mapambano dhidi ya ukoloni. Mgomo huo ulivutia harakati za kusonga mbele kwa makundi ya Waafrika yenye utofauti mkubwa na yaliyotenganishwa kijiografia ambayo yalijiunga na vyama vya wafanyakazi kwa wingi wakati wa kuondolewa kwa ukoloni katika eneo hilo.
Kwa ujumla, Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki ulisababishwa na urekebishaji wa mtandao wa reli uliohitajika ili kurahisisha uuzaji chini ya masharti magumu ndani ya masoko ya kimataifa kufuatia kuanguka kwa ukuaji wa bidhaa za msingi baada ya vita katikati ya miaka ya 50. Wafanyakazi wa reli wa Kiafrika waligongana na mabadiliko ya kisiasa ya shinikizo hizi za nje ambazo zilifunika uondoaji wa ukoloni katika eneo hilo. Hali hizi zililazimisha mzozo sio tu dhidi ya malipo ya chini, kupungua na matarajio ya kupunguzwa kwa wafanyakazi lakini pia ziliendeleza madai ya kidemokrasia ya Uafrika na kukomeshwa kwa rangi ambayo ilienea katika sera za ajira za EARH. Mgomo wa kati ya maeneo ulikuwa kikwazo kikubwa kwa mpango wa urekebishaji wa kampuni ambao, kwa kushangaza, ulikamilishwa tu baada ya uhuru chini ya mwamvuli wa 'Uafrika'. Ingawa hii ilimaliza mizani ya mishahara ya rangi, wafanyakazi wa reli wa Kiafrika walifungwa katika miundo mipya ya makampuni kulingana na taratibu kali za upatanishi na usuluhishi wa lazima, ambao ulizuia haki ya kugoma, ambayo ilikuwa imeorodheshwa katika sheria za kazi za ukoloni wa marehemu. KFL, TFL na Bunge la Vyama vya Wafanyakazi la Uganda vyote vilisalimisha uhuru wa vyama vya wafanyakazi kwa mataifa ya baada ya ukoloni huku la pili likichukua hatua ya kulazimisha tabaka la wafanyakazi lililoibuka kuwa na vikwazo mbalimbali. Ingechukua miongo kadhaa kabla ya vifungo hivi kuanza kulegea.

Marejeleo​

Anderson, David. Historia ya Walionyongwa: Vita Vichafu vya Uingereza nchini Kenya na Mwisho wa Dola. London: Weidenfeld na Nicholson, 2005.
Carew, Anthony. “Mgogoro ndani ya ICFTU: Kupinga Ukomunisti na Kupinga Ukoloni katika Miaka ya 1950.” Mapitio ya Kimataifa ya Historia ya Jamii 41, nambari 2 (1996): 147–181.
Carew, Anthony. “Mfarakano ndani ya Shirikisho la Vyama vya Wafanyakazi Duniani: Serikali na Diplomasia ya Vyama vya Wafanyakazi.” Mapitio ya Kimataifa ya Historia ya Jamii 29, nambari 3 (1984): 297–335.
Carew, Anthony. Labour chini ya Mpango wa Marshall: Siasa za Uzalishaji na Masoko ya Sayansi ya Usimamizi. Manchester, NH: Manchester University Press, 1987.
Carew, Anthony, Michel Dreyfus, Geert van Goethem, na Marcel van der Linden, wahariri. Shirikisho la Kimataifa la Vyama vya Wafanyakazi Huria. Oxford: Peter Lang, 2000.
Cooper, Frederick. Kuondoa Ukoloni na Jamii ya Kiafrika: Suala la Kazi katika Afrika ya Ufaransa na Uingereza. Cambridge: Cambridge University Press, 1986.
Cooper, Frederick. Kwenye Ufuo wa Bahari wa Afrika: Matatizo ya Mijini na Mabadiliko ya Kazi katika Mombasa ya Kikoloni. New Haven, CT: yale University Press, 1987.
Cooper, Frederick. “'Mgomo Wetu': Usawa, Siasa za Kupinga Ukoloni na Mgomo wa Reli wa 1947–48 katika Afrika Magharibi ya Ufaransa.” Jarida la Historia ya Afrika 37, nambari 1 (1996): 81–118.
Curless, Gareth. “Sudan 'Haijawa Tayari kwa Vyama vya Wafanyakazi': Migomo ya Reli ya 1947–1948.” Jarida la Historia ya Kifalme na Jumuiya ya Madola 41, nambari 5 (2013): 804–822.
Freidland, William H. Vuta Kamba: Maendeleo ya Vyama vya Wafanyakazi nchini Tanganyika. Stanford: Taasisi ya Hoover, 1969.
Grillo, RD Wafanyakazi wa Reli wa Afrika: Mshikamano na Upinzani katika Nguvu Kazi ya Afrika Mashariki. Cambridge: Cambridge University Press, 1973.
Hyde, David. “Reli na Bandari za Afrika Mashariki 1945–60: Kutoka 'Mgogoro wa Kukusanyika' hadi Upinzani wa Wafanyakazi.” Katika Upotoshaji wa Tamaduni za Kikoloni: Bidhaa na Bidhaa Zinazopingana katika Historia ya Dunia, iliyohaririwa na Matt Harro na Sandip Hazareesingh, 147–169. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2015.
Hyde, David. “Mikondo ya Chini ya Uhuru: Mapambano ya Mashamba katika Mkoa wa Kati wa Kenya 1959–60.” Jarida la Mafunzo ya Afrika Mashariki 4, nambari 3 (2010): 467–489.
Hyde, David. “'Kulipa Dharura kwa Kuwahamisha Walowezi': Ushirikiano wa Kimataifa na Urekebishaji Vijijini katika Kenya ya Marehemu ya Kikoloni.” Jarida la Historia ya Dunia 4, nambari 1 (2009): 81–103.
Hyde, David. “Mgomo Mkuu wa Nairobi [1950]: Kutoka Maandamano hadi Uasi.” Katika Uzoefu wa Mijini Afrika Mashariki karibu 1750–2000, iliyohaririwa na Andrew Burton, 235–253. Nairobi: Taasisi ya Uingereza Afrika Mashariki, 2002.
Hyde, David. “Mapambano ya Mashambani nchini Kenya: Umoja wa Wafanyakazi katika Ardhi, 1947–63.” Tasnifu ya PhD ambayo haijachapishwa, Shule ya Masomo ya Mashariki na Afrika, London, 2000.
Je ries, Richard. Darasa, Nguvu na Itikadi nchini Ghana. Cambridge: Cambridge University Press, 1978. Maloba, Wunyabari O. Mau Mau na Kenya. Oxford: Oxford University Press, 1993. Oberst, Timothy.“Wafanyakazi wa Usafiri, Migomo na'Jibu la Kifalme': Afrika na
Baada ya Vita vya Pili vya Dunia Muunganiko.” Mapitio ya Masomo ya Kiafrika 31, nambari 1 (1988): 117–133.
Sandbrook, Richard. Wafanyakazi na Ubepari wa Kiafrika: Kesi ya Kenya, 1960–72. Cambridge:
Cambridge University Press, 1975.
Roger, Scott. Maendeleo ya Vyama vya Wafanyakazi nchini Uganda. Nairobi: Jumba la Uchapishaji la Afrika Mashariki, 1966. Shivji, Issa. Sheria, Jimbo na Darasa la Wafanyakazi nchini Tanzania. London: James Currey, 1986.
Sikainga, Ahmad A. Jiji la Chuma na Moto: Historia ya Kijamii ya Atbara, Mji wa Reli wa Sudan. London: James
Currey, 2003.
Sikainga, Ahmad A. “Kazi Iliyopangwa katika Sudani ya Kisasa: Hadithi ya Wafanyakazi wa Reli wa
Atbara.” South Atlantic Quarterly 109, nambari 1 (2010): 31–51.
Turner, Arthur. “Ukuaji wa Muungano wa Reli katika Rhodesia, 1944–1955.” Katika Maendeleo ya
Darasa la Wafanyakazi wa Kiafrika, iliyohaririwa na Richard Sandbrook na Robin Cohen, 73–98. London: Longman,
1973.
Vickery, Kenneth P. “Mgomo wa Kiafrika wa Reli wa Rhodesia wa 1945, Sehemu ya I: Simulizi.” Jarida
la Mafunzo ya Kusini mwa Afrika 24, nambari 3 (1998): 545–560.
David Hyde (2016) Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki, 1959-60: changamoto ya wafanyakazi ya ujumuishaji wa maeneo, Historia ya Kazi, 57:1, 71-91.

• 1Tazama Hyde, 'Reli na Bandari za Afrika Mashariki 1945–60'. Mbali na kazi iliyotajwa moja kwa moja, utafiti mwingine mbalimbali, wakati mwingine licha ya wenyewe, umeathiri utafiti huu ingawa mfumo na mtazamo ni wa mwandishi mwenyewe. Miongoni mwa muhimu zaidi ni Cooper, Decolonization and African Society; Cooper, On the African Waterfront; Cooper, 'Our Strike'; Curless, 'The Sudan is “Not yet Ready for Trade Unions”'; Jeffries, Darasa, Nguvu na Itikadi nchini Ghana; Oberst, 'Transport Workers, Strikes and the “Imperial Response”'; Sikainga, City of Steel and Fire; Sikainga, 'Organised Labor in Contemporary Sudan'; Turner, 'The Growth of Railway Unionism in the Rhodesias'; Vickery, 'The Rhodesia Railways African Strike of 1945'.
• 2Freidland, Vuta Kamba.
• 3Kuna fasihi pana kuhusu vita vya kikoloni nchini Kenya. Mau Mau na Kenya ya Maloba bado ndiyo
  utangulizi bora zaidi.
• 4Hyde, 'Kulipa Dharura kwa kuwahamisha walowezi'; Hyde, 'Mikondo ya Chini ya Uhuru'; Hyde, 'Mgomo Mkuu wa Nairobi'.
• 5Hyde, 'Kulipa Dharura kwa kuwahamisha walowezi'.
• 6Tazama mjadala wa Marx katika Capital Juzuu ya 1 sura ya XXIV 'Ubadilishaji wa Thamani ya Ziada kuwa Capital',
  Moscow [1959].
• 7Reli na Bandari za Afrika Mashariki zilikuwa huduma kuu ambayo ilikuwa chini ya mamlaka ya Ubalozi Mkuu wa Afrika Mashariki, shirika la kimataifa lililoanzishwa kusimamia
  huduma za pamoja za Kenya, Uganda na Tanganyika.
• 8Hyde, 'Mgomo Mkuu wa Nairobi'. Awamu ya wanamgambo baada ya vita, ambayo ilifikia kilele chake katika Mgomo Mkuu wa Nairobi, ambapo vyama vya wafanyakazi vilikuwa mstari wa mbele katika upinzani dhidi ya serikali ya kikoloni, ilifikishwa kwenye mwisho wa mwisho na matukio haya na mabadiliko yaliyofuata. Harakati ya wafanyakazi iliangamizwa na Operesheni 'Jock Scott' na 'Anvil' huku maelfu ya wanachama wakikamatwa na kuwekwa kizuizini, huku wengine wakitoweka kabisa. Mabadiliko ndani ya uongozi yaliyofuata yalithibitisha mabadiliko kutoka kwa wanamgambo waliowakilisha ongezeko la wimbi la mgomo baada ya vita hadi kwa watu wa wastani wakiongozwa na Tom Mboya, ambao walionyesha kushuka kwake. Katika jaribio la kunusurika ukandamizaji mkali, vyama vya wafanyakazi vilijikusanya tena ndani ya Shirikisho la Vyama vya Wafanyakazi Waliosajiliwa la Kenya ambalo lilifanya kazi kwa karibu na, na likawa tegemezi, Idara ya Kazi. Ililenga kupunguza harakati hiyo kwa wasiwasi wa kila siku na kusisitiza ulinzi badala ya ukaidi.
• 9Anderson, Historia ya Walionyongwa, 222.
• 10Kifungu, 222.
• 11Koloni na Ulinzi wa Kenya, Ripoti ya Kamati ya Mishahara ya Afrika [Nairobi:
  Mchapishaji wa Serikali, 1954].
• 12Koloni na Ulinzi wa Kenya, Ripoti ya Tume ya Huduma za Kiraia za
  Maeneo ya Afrika Mashariki na Tume Kuu ya Afrika Mashariki 1953–1954 [Nairobi: Mchapishaji wa Serikali].
• 13Ushirikiano kati ya maeneo kati ya Koloni ya Kenya, Hifadhi ya Uganda na Eneo la Tanganyika ulirasimishwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 1948 na Ubalozi Mkuu wa Afrika Mashariki [EAHC]. Hii ilitoa muungano wa forodha, ushuru wa pamoja wa nje, sarafu na posta. Pia ilishughulikia huduma za pamoja katika usafiri na mawasiliano, utafiti na elimu. Kufuatia uhuru, shughuli hizi jumuishi zilianzishwa upya na EAHC ilibadilishwa na Shirika la Huduma za Pamoja la Afrika Mashariki [EACSO] ambalo lilionekana kuacha mlango wazi wa shirikisho la kisiasa kati ya maeneo hayo matatu. EACSO ilipata matatizo kwa sababu ya ukosefu wa mipango ya pamoja na sera ya fedha, sera tofauti za kisiasa na nafasi kubwa ya kiuchumi ya Kenya. Mnamo 1967, EACSO ilibadilishwa na Jumuiya ya Afrika Mashariki. Shirika hili lililenga kuimarisha uhusiano wa kikanda kupitia soko la pamoja, ushuru wa forodha wa pamoja na huduma mbalimbali za umma ili kufikia ukuaji wa uchumi ulio sawa ndani ya eneo hilo.
• 14CO 822/1492, Kiambatisho 12: Savingram kutoka kwa Kamishna wa Uchukuzi,
  Ubalozi Mkuu wa Afrika Mashariki kwa Katibu wa Nchi, 5 Mei 1958.
• 15Katika kipindi cha 1955–1965, jumla ya wafanyakazi ilipunguzwa kwa zaidi ya theluthi moja kutoka 63,518 hadi
  41,902. Ripoti za Mwaka za Reli na Bandari za Afrika Mashariki 1949–1964 [takwimu za 1965 zilizotolewa
  na kampuni], Tazama Grillo, African Railwaymen, 20.
• 16PRO/CO 822/2461 [Kiambatisho 42]; 'Sera ya Fedha na Mishahara ya Reli', Taarifa Maalum ya Reli na Bandari Nambari 65, Februari 1960.
• 17CO822/2461[Enclosure42];'Sera ya Fedha na Mishahara ya Reli',
  Taarifa Maalum ya Reli na Bandari Nambari 65, Februari 1960.
• 18PRO/CO822/2461[Enclosure42];Savingram kutoka kwa Wenyeviti, Ubalozi Mkuu wa Afrika Mashariki
  kwa Katibu wa Nchi wa Makoloni, 6 Aprili 1960.
• 19Sandbrook, Waproletari na Ubepari wa Kiafrika, 101.
• 20Sandbrook, Waproletari na Ubepari wa Kiafrika, 100.
• 21KNA LAB 9/918: Staa wa Nairobi na Msaidizi wa Ustawi wa Kenya na Uganda Railways na Bandari
  kwa Meneja Mkuu, 11 Februari 1947.
• 22Hyde, 'Mgomo Mkuu wa Nairobi'.
• 23EARH EST 226/1 juzuu ya. ii, memorandum, 31 Agosti 1953.
• 24KNA LAB 9/918/: Naibu Kamishna wa Kazi, 13 Agosti 1953.
• 25KNA LAB 9/918/: Naibu Kamishna wa Kazi, 13 Agosti 1953.
• 26TNA 215/1969/II. Jarida la Robo Mwaka la Idara ya Kazi, Oktoba–Desemba 1955
• 27EARH EST 26/1 juzuu ya pili, hati isiyo na tarehe, Julai 1952.
• 28Sandbrook, Waproletari na Ubepari wa Kiafrika, 101.
• 29UNL/ HD 9109-9111.9, 'Habari za Vyama vya Wafanyakazi kwa Nchi za Nje' Nambari 26, 1 Mei 1957.
• 30UNL/ HD 9109-9111.9, 'Habari za Vyama vya Wafanyakazi kwa Nchi za Nje' Nambari 26, 1 Mei 1957.
• 31Scott, Maendeleo ya Vyama vya Wafanyakazi nchini Uganda, 62.
• 32Grillo, Wafanyakazi wa Reli wa Afrika, 4.
• 33Shivji, Sheria, Serikali na Darasa la Wafanyakazi nchini Tanzania, 172–3.
• 34Friedland, Vuta Kamba, 137; Carew et al., Shirikisho la Kimataifa la Vyama vya Wafanyakazi Huria.
• 35Uganda Argus, 6 Agosti 1959.
• 36Scott, Maendeleo ya Vyama vya Wafanyakazi nchini Uganda, 62.
• 37Daily Telegraph, 6 Machi 1958.
• 38Mkusanyiko wa TUC, UNL/HD 6866K; Utawala wa Reli na Bandari za Afrika Mashariki, 'Ushauri na Mazungumzo kati ya Usimamizi na Sta' [Agosti 1957].
• 39CO 822/1492 [kiambatisho 1]; Telegramu kutoka kwa Kaimu Gavana wa Kenya kwenda kwa Katibu wa Nchi, 19 Februari 1958.
• 40CO822/1492 [enclosure2]; Telegramu kutoka kwa Naibu wa Gavana [Tanganyika] kwenda kwa Katibu wa Nchi, 25 Februari 1958.
• 41CO 822/1492 [kiambatisho 24]; Dondoo kutoka kwa Dakika za Baraza la Mawaziri, 2 Februari 1958; 651/Matatizo ya Kazi ya Sasa.
• 42CO 822/1492 [kiambatisho 24]; Dondoo kutoka kwa Dakika za Baraza la Mawaziri, 2 Februari 1958; 651/Matatizo ya Kazi ya Sasa.
• 43Daily Telegraph, 6 Machi 1958.
• 44CO822/1492[enclosure3]; Telegramu kutoka kwa Naibu wa Gavana [Tanganyika] kwenda kwa Katibu wa Nchi, 21 Machi 1958.
• 45CO 822/1492 [kiambatisho 12]; Savingram kutoka kwa Kamishna wa Uchukuzi, Ubalozi Mkuu wa Afrika Mashariki kwa Katibu wa Nchi, 12 Mei 1958.
• 46Kiwango cha Afrika Mashariki, 22 Agosti 1958.
• 47Mkusanyiko wa TUC, UNL/HD 6866K; Matukio ya Mkutano wa 8 wa Mwaka wa RAU, 14–16 Novemba 1958.
• 48Kiwango cha Afrika Mashariki, 15 Mei 1959.
• 49Friedland, Vuta Kamba, 226–7.
• 50Kiwango cha Afrika Mashariki, 3 Julai 1959.
• 51Hyde, 'Mgomo Mkuu wa Nairobi'.
• 52Scott, Maendeleo ya Vyama vya Wafanyakazi nchini Uganda, 59.
• 53CO822/1492[enclosure4a]; Taarifa kwa Vyombo vya Habari ya Bunge la Kitaifa la Wafanyakazi wa Reli, 23 Septemba 1959.
• 54Kesi ya utambulisho usio sahihi imeathiri tafiti za wafanyakazi zinazohusisha tabaka la juu la wafanyakazi na urasimu wa vyama vya wafanyakazi. Ingawa wafanyakazi wenye ujuzi na watendaji wa vyama vya wafanyakazi wote walikuwa na nafasi ya upendeleo zaidi ndani ya tabaka la wafanyakazi, wafanyakazi wa mwisho walikumbatia siasa za ushirikiano wa kitabaka katika utendaji wao wa kusimamia mapambano ya wafanyakazi. Katika Afrika Mashariki, ingawa bahati mbaya kati ya hao wawili wakati mwingine ilionekana wazi, wakati wa 1959-1964 mara nyingi walikabiliana kama wapinzani. Ili kwamba wakati urasimu wa wafanyakazi ulipokaribia serikali, sehemu za wafanyakazi wenye upendeleo zaidi kama vile wafanyakazi wa reli, walimu na watumishi wa umma, ambao hadi sasa walikuwa wahafidhina na watulivu zaidi, waliingia katika mzozo na mwajiri wao wa serikali. Muunganiko wa tabaka la juu la wafanyakazi na tabaka la urasimu katika vyama vya wafanyakazi umetoa imani kwa dhana isiyo sahihi kwamba makundi na ufisadi miongoni mwa wafanyakazi wa mwisho, mara nyingi huchochewa na harufu ya faida ya mtu binafsi na upendeleo unaotarajiwa, vilikuwa ni ishara muhimu ya mgawanyiko halisi au unaodhaniwa wa kikabila ndani ya tabaka la wafanyakazi la Kiafrika ambalo linadaiwa lilikuwa likigombania wafadhili.
• 55Cooper, Kwenye Ufuo wa Bahari wa Afrika, 20214.
• 56Uganda Argus, 16 Septemba 1959.
• 57CO822/1492[enclosure4a]; Taarifa kwa Vyombo vya Habari ya Bunge la Kitaifa la Wafanyakazi wa Reli, 23 Septemba 1959.
• 58CO822/1492[enclosure4a];Taarifa ya Vyombo vya Habari vya Bunge la Kitaifa la Wanajeshi wa Reli,23Septemba 1959.
• 59CO 822/1492 Dakika ya Ofisi ya Kikoloni; Barua kutoka kwa RW Osgathorpe, Ofisi ya Meneja Mkuu, Reli na Bandari za Afrika Mashariki kwa George Foggon, Mshauri wa Kazi kwa Katibu wa Nchi kwa Makoloni, 5 Oktoba 1959.
• 60CO 822/1490; Faili ya Hati ya Marejeleo kutoka Heiser hadi Webber, 24 Novemba 1959.
• 61Kufuatia kuanzishwa kwa idara za kazi katika makoloni mengi ya Uingereza, Kamati ya Ushauri ya Kazi ya Kikoloni iliundwa [1942] ili kuangalia maendeleo ya vyama vya wafanyakazi katika makoloni. Hii iliwaleta pamoja wawakilishi kutoka kwa waajiri na Bunge la Vyama vya Wafanyakazi la Uingereza ili kutoa mongo wa muungano wa makampuni. Matokeo yake, maafisa waliungwa mkono kutoka TUC kusaidia kuanzisha na kusimamia vyama vya wafanyakazi katika makoloni, ambavyo ilisisitiza vinapaswa kuwa 'visivyo vya kisiasa'.
• 62CO 822/1490; Faili ya Hati ya Marejeleo kutoka kwa George Foggon hadi kwa K. Woolverton, 25 Novemba 1959.
• 63Ibid.
• 64Friedland, Vuta Kamba, 227.
• 65CO 822/1490 [kiambatisho 33]; Telegramu kutoka kwa Sir Frank Crawford, Gavana wa Uganda kwenda kwa Katibu wa Nchi, 8 Desemba 1959.
• 66Friedland, Vuta Kamba, 227.
• 67Uganda Argus, 13 Januari 1960.
• 68Kuanzia miaka ya mapema ya 1930, TUC ilikuwa imeshauri maendeleo ya
  vyama vya wafanyakazi vilivyoundwa na Uingereza katika makoloni. Maafisa wengi wa wafanyakazi walikuwa maafisa wa zamani wa vyama vya wafanyakazi, hata katika ngazi ya chini ya tawi. Ingawa walijifanya kama washirika waaminifu wa ICFTU, TUC ilifanya kazi kimsingi kama mtumishi wa Ofisi ya Kikoloni kupitia kwa pamoja iliyounganishwa ya Kamati ya Ushauri ya Kazi ya Kikoloni. TUC daima iliweka maslahi ya Uingereza mbele. Wengi wa wale waliofanya kazi kama washauri wa kazi katika Ofisi ya Kikoloni walitoka katika asili ya vyama vya wafanyakazi. TUC daima iliweka maslahi ya Uingereza mbele.
• 69CO 822/2461 [kiambatisho 46]; Telegramu kutoka kwa Ubalozi Mkuu wa Afrika Mashariki [Kamishna wa Uchukuzi] kwa Katibu wa Nchi, 9 Aprili 1960.
• 70CO 822/2461; Hati ya Makubaliano kutoka Vyama vya Reli vya Afrika Mashariki kwa Meneja Mkuu, Reli na Bandari za Afrika Mashariki, 17 Machi 1960.
• 71CO 822/2461 [kiambatisho 27]; Telegramu kutoka kwa Gavana wa Uganda kwenda kwa Katibu wa Nchi, 14 Machi 1960.
• 72CO 822/2461; Hati ya Makubaliano kutoka Vyama vya Reli vya Afrika Mashariki kwa Meneja Mkuu, Reli na Bandari za Afrika Mashariki, 17 Machi 1960.
• 73Kwa maelezo ya ushindani wa urasimu na upatanishi kati ya ICFTU na TUC katika muktadha wa Vita Baridi tazama Carew, 'Mgogoro Ndani ya ICFTU'; Carew, 'Mfarakano Ndani ya Shirikisho la Vyama vya Wafanyakazi Duniani'; na Carew, Labour chini ya Mpango wa Marshall.
• 74Carew, Labour chini ya Mpango wa Marshall, 228.
• 75Jarida la Taarifa la ICFTU, Juzuu X1/Na.7, 1 Aprili 1960.
• 76CO 822/2461 [kiambatisho 50]; Telegramu kutoka kwa Gavana wa Tanganyika kwenda kwa Katibu wa
  Nchi, 18 Aprili 1960.
• 77CO 822/2461; Faili ya Hati ya Marejeleo na K. Woolverton, 11 Machi 1960.
• 78Friedland, Vuta Kamba, 227.
• 79Kifungu, 230.
• 80Kifungu, 231.
• 81Kifungu, 231.
• 82Kifungu, 231.
• 83CO 822/2461; Faili ya Hati ya Marejeleo kutoka kwa George Foggon hadi kwa K. Woolverton, 5 Mei 1960.
• 84CO822/2461 [enclosure68]; Barua kutoka FD Webber [Ofisi ya Kikoloni] kwa EB David, 4 Novemba 1960.
• 85Ibid.
• 86Grillo, Wafanyakazi wa Reli wa Afrika, 4.
• 87Shivji, Sheria, Serikali na Darasa la Wafanyakazi nchini Tanzania; Hyde, 'Mapambano ya Mashambani nchini Kenya'.

• migomo
• reli
• Kenya
• Tanzania
• Uganda
• ukoloni
• David Hyde
• Tanganyika

Source : The East African Railway Strike, 1959-60: labour’s challenge of inter-territorialism

​

[/COLOR]

 

[Bagamoyo]

Mrangi


View: https://youtu.be/EqsoQp475ec?si=d11Bn7TRtB8ov3h_

Simulizi nzuri sana ya wafanyakazi wa Reli walio ktk Solidarity forever walio wanachama wa TRAUW jinsi wavuja jasho walivyoamua kugoma kwa siku 82.

N.B
HABARI YA ZIADA The East African Railway Strike, 1959-60: labour’s challenge of inter-territorialism

Za ndani migomo iliyotokea Tanganyika, Kenya, Uganda na Zanzibar. Nini visababishi vya wafanyakazi kuamua kugoma, nini madai yao n.k

Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki EARH, 1959-60: changamoto ya wafanyakazi ya ujumuishaji wa maeneo mbalimbali​

David Hyde anachunguza mapambano muhimu ya tabaka la wafanyakazi yaliyoibuka ndani ya mfumo wa usafiri wa Afrika Mashariki EARH karibu na mwisho wa kipindi cha ukoloni. Ingawa hili lilikuwa pambano muhimu zaidi la tabaka la wafanyakazi kutokea wakati wa mchakato wa kuondoa ukoloni ndani ya makoloni ya Afrika ya Uingereza, halijatambuliwa na kushughulikiwa sana.
Imewasilishwa na Mike Harman mnamo Januari 21, 2018

Muhtasari​

Mgogoro wa mrundikano (accumulation) ulioikumba Reli na Bandari za Afrika Mashariki (EARH) ulisababisha upinzani mkali kutoka kwa wafanyakazi wa reli wa Kiafrika katika makoloni yote matatu. Hii iliadhimishwa na Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki ulioanza tarehe 14 Novemba 1959, huku wafanyakazi wengi wa reli wakiacha kazi kutokana na wito wa Muungano wa Afrika wa Reli [Kenya] wa mgomo mpana wa koloni.


Wafanyakazi wa reli nchini Tanganyika na Uganda waliwafuata katika hatua za awali kuashiria mgomo wa kwanza wa maeneo mbalimbali katika eneo hilo. Mgomo huo uliambatana na maandalizi ya serikali ya wengi barani Afrika katika eneo lote, na uliendelea mara kwa mara hadi Aprili 1960.

Hii ilikuwa na athari kubwa na ilisababisha enzi ya mawimbi ya mgomo ambayo yalipinga asili ya mpito wa kitaifa kuelekea uhuru katika eneo lote ambapo mabepari wa Afrika wangekuwa wanufaika wakuu.

Kazi ifuatayo inajaribu kuonyesha muunganiko wa kikaboni wa mapambano ya kikanda ambayo yalibadilika kati ya umoja na mgawanyiko. Katika uhusiano huu, inahoji jukumu la TUC ya Uingereza, Shirikisho la Wafanyakazi wa Uchukuzi wa Kimataifa na Shirikisho la Kimataifa la Vyama vya Wafanyakazi Huria katika kupotosha njia, na kujadiliana kuhusu mahitaji ya mapambano haya muhimu. Uchunguzi wa mgomo unajaribu kufungua tena masuala ambayo hayajatatuliwa kuhusu jukumu na ushawishi wa wafanyakazi waliopangwa ndani ya mapambano ya uhuru wa Afrika Mashariki.

Kinachofuata ni uchunguzi wa mapambano muhimu ya tabaka la wafanyakazi yaliyoibuka ndani ya mfumo wa usafiri wa Afrika Mashariki karibu na mwisho wa kipindi cha ukoloni. Ingawa hili lilikuwa pambano muhimu zaidi la tabaka la wafanyakazi kutokea wakati wa mchakato wa kuondoa ukoloni ndani ya makoloni ya Afrika ya Uingereza, 1 halijatambuliwa mara chache na halijashughulikiwa sana. 2

Kuongezeka kwa kasi kwa bidhaa za msingi baada ya vita na harakati zake za kuuza nje ili kupata dola za kufadhili ujenzi mpya wa Uingereza baada ya vita na kulipa madeni kwa Marekani, kuliambatana na mahitaji ya kifedha na miundombinu ya Dharura ya Mau Mau 3 ili kuiweka Reli na Bandari za Afrika Mashariki (EARH) chini ya shinikizo kubwa. Shinikizo hili lilitishia kudhoofisha jukumu lililowekwa na serikali kama mtoaji wa usafiri wa bei nafuu ili kufidia faida ya uchumi wa usafirishaji wa kikanda, kazi ambayo ilikuwa imejitahidi kwa muda mrefu kuidumisha.

Ukuaji ulipopungua katikati ya miaka ya 1950, EARH ilikabiliwa na shinikizo kubwa la kushikilia gharama zake za chini za usafirishaji ili kuwaokoa wakulima wazungu walowezi na makampuni ya mashamba ya Ulaya ambayo mauzo yao ya nje ya mashamba na mashamba yalikuwa yamezama katika soko la kimataifa lililokuwa likipungua.

4 Kampuni hiyo pia ilikuwa ikibanwa na ushindani mkali kutoka kwa makampuni mengi ya usafirishaji wa barabara katika eneo hilo. 5 Uwekezaji mpya ulihitajika ili kushughulikia uchakavu mkubwa wa mtaji wakati Mfuko wa Urekebishaji wa EARH 6 ulikuwa karibu kuisha. Ikiwa imeshikwa na mtego kama huo, mamlaka ya kikoloni ililazimishwa kuelekea urekebishaji wa ukiritimba wa serikali. Katika jaribio la kukata tamaa la kuanzisha mchakato huu, EARH ilikabiliwa na kuacha ushuru wake wa chini wa kudumu, lakini njia yake iliyopendekezwa ilikuwa kupitisha gharama za kukidhi matatizo haya kwa wafanyakazi wake wa Kiafrika kupitia mpango wa urekebishaji wa kanda nzima unaohusisha utendaji kazi ulioimarishwa na upunguzaji mkubwa wa wafanyakazi. Kwa kufanya hivyo, waligongana na wafanyakazi wa reli wa kanda hiyo walipochukua hatua ya kudai haki zao za majadiliano na madai yao ya mishahara ya juu.

Ingawa viongozi wa vyama vya wafanyakazi walichukulia kama mzozo kuhusu mishahara, mgomo wa reli ulikuwa mgogoro mkubwa wa kisiasa ambao ulihoji masharti na masharti ya mpito wa uhuru. Ingawa ufahamu huu wa dhati ulikuwa bado katika hatua zake za mwanzo miongoni mwa wafanyakazi wa reli wenyewe, wasimamizi wa kikoloni, wanasiasa wa kizalendo na maafisa wa vyama vya wafanyakazi walikuwa wakifahamu vyema athari za kuvunjika huku. Kwa nini wafanyakazi wa Kiafrika waliopewa nafasi kubwa zaidi katika eneo hilo, ambao hadi sasa walikuwa wahafidhina na watulivu zaidi, waliingia katika mzozo na EARH, mwajiri mkubwa zaidi katika eneo hilo? 7 Simulizi letu linaanza Kenya, kituo cha utawala cha EARH
Nchini Kenya, katikati ya muongo mmoja wa miaka ya 1950 ilianza kuonyesha kupona kwa vyama vya wafanyakazi kutokana na ukandamizaji mkali wa dharura ya Mau Mau ambao uliondolewa mwaka wa 1960.

Wanachama wapya walipoajiriwa katika vyama vilivyoanzishwa na vyama vipya vya wafanyakazi vilianza kujitokeza, imani hii inayokua ilienea katika sehemu zingine za eneo hilo. Kulingana na Idara ya Kazi ya Kenya, 'sifa kuu' ya 1959 'ilikuwa kuenea kwa harakati za vyama vya wafanyakazi miongoni mwa wafanyakazi wa Kiafrika.

Baada ya miaka mingi ya ukandamizaji mkali wa serikali na nidhamu kali mahali pa kazi, tabaka mpya za wafanyakazi wa Kiafrika zilikumbatia vyama vya wafanyakazi na kuingia katika mapambano yao ya kwanza yaliyopangwa kuhusu mishahara na masharti. Waliungana na wafungwa wa zamani wa Mau Mau wasio na vikwazo na waathiriwa wa ujumuishaji wa ardhi ambao waliingia katika nguvu kazi.

Migogoro ya wafanyakazi iliifunika Kenya ya kati na bonde la Kericho katika kipindi chote cha kabla ya uhuru huku makumi ya maelfu wakiwa nje kwenye mgomo mrefu. Mgomo wa wafanyakazi wa reli ulikuwa kichocheo muhimu zaidi katika kuinua upya harakati za wafanyakazi na kusaidia kupona kwake kutokana na Dharura ambayo ilikuwa imeisukuma harakati hiyo kwa siri na kuwa halali kidogo. Maafisa wengi wa vyama vya wafanyakazi na wanaharakati walikuwa wamepitia vipindi vya kufungwa na wengi wao 'walitoweka'.

Nchini Tanganyika, wakati wa 1951-1955 kulikuwa na wastani wa migomo 60 kwa mwaka iliyohusisha wafanyakazi 7805 na hasara ya saa 11,183 za wafanyakazi. Hii iliongezeka hadi migomo 146 kwa mwaka iliyohusisha wastani wa wafanyakazi 59,457 na hasara ya saa 483,521 za wafanyakazi wakati wa kipindi cha 1956-1960, ikijumuisha kilele chake cha Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki. Mgomo wa reli ulikuwa kilele cha juu zaidi cha kipindi cha miaka mitano [1956-1960] ambapo hadi siku milioni 0.5 za wafanyakazi zilipotea kila mwaka.

Katika kipindi kilichofuata cha 1961-63, matukio mengi ya mgomo yaliendelea ingawa huku siku chache za wafanyakazi zikipotea. Kuna takwimu za kushangaza vile vile kwa Kenya, ambapo karibu siku milioni za kazi zilipotea wakati wa 1961 pekee, ingawa si hivyo kwa Uganda. Mlipuko huo ulikuja wakati ambapo mikutano ya kikatiba haikutarajia sana, au ilihitaji shinikizo kama hilo la nje.

Kwa ujumla, miaka ya mgomo ya 1959–1965 ilikuwa na hatari nyingi huku serikali za kikoloni za eneo hilo zikihamisha mamlaka yao. Hii ilieleweka kama tishio kwa utulivu wa kisiasa uliohitajika kwa wawakilishi wa kisiasa wa mabepari wa Kiafrika kuchukua dola ya kikoloni. Katika mchakato huu wote, na kuzidisha mvutano na utata wake, watumishi wa serikali wenyewe, wafanyakazi 'wasio na tija', walishiriki katika mawimbi ya mgomo mfululizo ambao makaa yake yaliwaka zaidi ya uhuru.

Mgomo wa reli ulikuwa sehemu kuu ya mgogoro huu na kusababisha migomo na migogoro katika serikali za mitaa na pia miongoni mwa watumishi wa umma na walimu. Kadri sehemu za wafanyakazi zilizo na upendeleo zaidi, hadi sasa ambazo ni za kihafidhina na kimya zaidi, zilivyoanza kukabiliana na waajiri wao wa serikali, nyufa na mipasuko katika usambazaji wa mamlaka ya serikali ilifichua kifaa cha serikali kilichogawanyika ndani yake na katika mgogoro mkubwa na watumishi wake.

Mapambano haya hatimaye yalipunguzwa huku viongozi wa vyama vya wafanyakazi wakijitahidi kusimamisha harakati na kusalimisha uhuru wa shirika kwa serikali ya baada ya ukoloni ambayo iliendelea kukandamiza vyama vya wafanyakazi kupitia sheria kandamizi za kazi, mchakato uliosimamiwa nchini Kenya na kiongozi mkuu wa wafanyakazi wa makoloni, Tom Mboya.

Utulivu ulioimarishwa: mabadiliko katika fiziolojia ya tabaka la wafanyakazi la Kiafrika​

Kufuatia tangazo la hali ya hatari ya Kenya mnamo Oktoba 1952, serikali ya kikoloni ilianzisha mabadiliko makali katika muundo wa kijamii wa wafanyakazi wa Kiafrika wa Nairobi kama sehemu muhimu ya vita vyake dhidi ya Mau Mau. Hii ilihusisha kuondolewa kwa nguvu kwa wafanyakazi wa KEM [Kikuyu, Embu na Meru] kwa kiwango kikubwa katika shughuli za mshtuko na mshangao katika maeneo yote ya Afrika ya jiji hilo zilizolenga kurejesha udhibiti wa jiji kwa kupooza na kuwaweka kizuizini sehemu kubwa ya idadi ya wafanyakazi. Hii ilisababishwa na hofu halisi na inayodhaniwa ya idadi kubwa ya wafanyakazi wa KEM na vijana ambao walikuwa wameapishwa kujiunga na Mau Mau na uwezekano wa kuenea kwa msimamo wao mkali na hapo awali kugeukia muungano wa wanamgambo.8

Kufikia mwanzoni mwa miaka ya 1950, kulikuwa na mwelekeo dhahiri katika kuvunjika kwa mifumo ya mzunguko wa damu ya wafanyakazi wahamiaji huku idadi kubwa ya wafanyakazi wakiishi Nairobi kwa muda mrefu zaidi. Nyumba ya Muthurwa jijini Nairobi ilikuwa makazi muhimu ya wahudumu wa reli ambao waliishi katika makazi duni ya wasio na ajira ingawa wengi walikuwa na familia zao wakiishi nao. Kulingana na watoa taarifa wa Tawi Maalum walioendesha shughuli zao katika eneo hilo, kulikuwa na waungaji mkono wengi wa Mau Mau miongoni mwa wafanyakazi wa reli .


Pia kulikuwa na mawazo ya kawaida kuhusu wale waliohimizwa kuchukua nafasi zao baada ya kufukuzwa na kuwekwa kizuizini. Hii ilichukua umbo la 'utakaso wa kikabila' huku wafanyakazi wa Luo, Kamba na Luyia wakiajiriwa kuchukua nafasi ya wale waliofungwa ili kuunda kundi la wafanyakazi la kufikirika ambalo lilidhaniwa kuwa waaminifu na wachapakazi.

Hasa Waluo walionekana kama sehemu ya kihafidhina zaidi ya wafanyakazi wa Kiafrika. Huu ulikuwa utulivu uliotekelezwa ambapo tabaka mpya za wafanyakazi zilidhibitiwa kwa uangalifu na kusimamiwa chini ya hali ya udikteta na ukandamizaji kama vile wengine walivyohamishwa kwa nguvu. Ingawa wafanyakazi wa EARH nchini Kenya walipata kiwewe kikubwa, kampuni 'iliruhusiwa kubaki na idadi kubwa ya wafanyakazi wa Kikuyu kuliko waajiri wengine baada ya kufutwa kwa wafanyakazi wa Kiafrika jijini'. 10 Hii ilikuwa ni kuepuka upungufu wa ujuzi, kama inavyothibitishwa kwingineko, na athari ya kuyumba kwa mishipa na mishipa ya uchumi wa kikanda.

Kisha serikali ilijaribu kuimarisha wafanyakazi hawa wapya kupitia uhandisi wa kijamii ili kuhakikisha kwamba wafanyakazi walikuwa wakazi wa mijini na kulindwa kutokana na mikondo ya chini ya ardhi ya vijijini Afrika ambayo ilikuwa imechochea Mau Mau. Malengo ya mchakato huu yaliathiriwa na mapendekezo ya Kamati ya Mishahara ya Afrika [1954], 11 iliyoongozwa na kamishna wa zamani wa kazi Frank Carpenter, ambayo ilishauri kanuni ya mshahara wa familia kuchukua nafasi ya 'kiwango cha chini cha shahada' kilichoenea kwa wafanyakazi wa Afrika.

Hii ililenga kuleta utulivu katika sehemu muhimu za wafanyakazi wa mijini na kuzalisha tena nguvu kazi ya kudumu ya wakazi. Ripoti ya Carpenter haikupendekeza sana tabaka la wafanyakazi wa kudumu wa mijini, bali kwa serikali kuchukua udhibiti na uhandisi wa kijamii ile ambayo tayari ilikuwa ikiendelea. Hii ilifuatiwa muda mfupi na ripoti ya Tume ya Huduma za Kiraia, 12 iliyoongozwa na Sir David Lidbury, ambayo ilikubali kanuni ya malipo sawa kwa kazi sawa na kwamba mizani ya mishahara isiyo ya rangi inapaswa kutumika miongoni mwa wafanyakazi wote wa Tume Kuu ya Afrika Mashariki. 13

Muundo tata wa uainishaji wa viwango ulikuwa umebadilika kwa miaka mingi kwenye reli huku wafanyakazi wakigawanywa kwa misingi ya rangi na kulingana na kiwango chao cha ujuzi. Hata ndani ya kategoria mbalimbali za ujuzi kulikuwa na viwango tata. Kundi C liliundwa na wafanyakazi Waafrika wasio na ujuzi na wenye ujuzi mdogo kama vile vibarua, wapagazi, wapigaji pointi na majambazi, wakipokea mishahara kuanzia sh. 70 hadi 218 kwa mwezi. Ilhali, miongoni mwa wanaume wa Kundi B waliokuwa Waasia wengi walikuwa makarani, mafundi wa vituo, mafundi na madereva wa treni kwenye mizani ya mishahara kuanzia pauni 118 hadi pauni 1410 kwa mwaka. 14

Muundo huu ulikuwa umebadilika ili kuwaunganisha wanaume na kampuni kwa kugawanya na kugawanya nguvu kazi, hivyo kuzuia uwezekano wa hatua za pamoja za viwanda.
Mapendekezo ya Carpenter na Lidbury yaliweka EARH chini ya shinikizo kubwa la kisiasa, kuanzisha muundo wa malipo kulingana na makundi ya kazi na kanuni ya mishahara ya familia ili kuchukua nafasi ya mfumo wa zamani wa uainishaji ulioegemea ubaguzi kulingana na kiwango cha chini cha shahada ya kwanza. Ili kupanua nafasi yake ya ujanja, EARH ilipanga makubaliano madogo kwa msingi wa nguvu kazi ndogo na iliyopunguzwa sana ambayo tayari ilikuwa ikipanga. 15

Hata hivyo, mgawanyiko wa rangi wa zamani ulirejeshwa kwa ufanisi chini ya kivuli kipya kwani uliingiliana kwa kiwango cha juu sana na kategoria mpya. Hii ilikuwa chanzo cha hasira iliyoenea miongoni mwa wafanyakazi wa reli na ilichochea sana mzozo uliokuwa ukikaribia.

Suala la mishahara​

Ingawa usimamizi ulikuwa umelazimika kuongeza gharama zake za usafirishaji wa mizigo kwenye mauzo ya nje ya msingi, bado haukuweza kutoa ziada inayohitajika kwa uwekezaji uliochelewa. Hata kwa mapendekezo ya Carpenter na Lidbury yakiwafunika, usimamizi ulikusudia kupanua faida yake finyu ya kifedha kwa gharama ya ufadhili uliotengwa kwa mishahara. Gharama za wafanyakazi zilikuwa bidhaa ghali zaidi ya bajeti ya kampuni iliyokuwa na pauni 8,990,000 ya jumla ya matumizi ya kila mwaka ya pauni 19,500,000 kwa mwaka wa 1958. 16 Kwa mgao mdogo uliowekwa wa mishahara, EARH iliwekwa, chini ya pazia la Carpenter na Lidbury, kuacha upendeleo wake wa zamani kwa alama za juu kwa kupunguza kiwango cha tofauti zao na wafanyakazi wa reli wa daraja la chini.

Kwa kuachana na utaratibu wa awali, kampuni iliamua kuwalipa wale walio chini ya Kundi C kwa gharama ya alama zingine. Hii ilimaanisha kutumia wasiwasi wa uhuru juu ya mshahara wa chini ili kujadiliana kwa alama za juu ndani ya Kundi C pamoja na alama za Kundi B. Hata hivyo, nyongeza iliyopendekezwa katika mshahara wa chini kabisa haikuwa ya kutosha kukidhi mahitaji ya 'mshahara wa familia' uliopendekezwa na Seremala, ingawa juhudi kubwa zilifanywa ili kuupitisha kama hivyo. Huu ulikuwa mkakati wa mgawanyiko uliokusudiwa kuzuia mbinu ya pamoja kwa upande wa wafanyakazi wa reli wa eneo hilo.
Kwa miaka mingi, waajiri walikuwa wamejiaminisha kwamba pengo kati ya mtaji wa fedha uliopo na kile kilichohitajika kwa ajili ya urejeshaji wa kiwango kikubwa lingelipwa na wafanyakazi wa reli wenyewe. Uongozi ulijibu kwa wasiwasi kwa makadirio yao ya pauni milioni 6 kuwalipa wafanyakazi wa reli katika maeneo hayo matatu. 'Ni wazi kwamba hakuna uwezekano wa kukidhi madai haya'. 17

Kwa madai madogo ya mshahara ya wafanyakazi wa reli yakionekana kuwa hayamuduki na 'hakuna msingi wowote wa kiuchumi wa kutoa nyongeza', 18 mwajiri sasa alikuwa ameazimia kuachana na wafanyakazi. Kupungua kwa jumla kulikuwa utaratibu wa siku uliojumuisha ongezeko la tija, mabadiliko katika utendaji kazi na marekebisho kamili ya wafanyakazi yanayohusisha upotevu wa kazi wa kiwango kikubwa. Hata hivyo, usimamizi ulipoendelea katika mwelekeo huu, uligongana na azimio kutoka kwa wafanyakazi wa reli kote katika eneo hilo la kutetea tofauti zao na kupigania ongezeko kubwa la mshahara lililopimwa kwa muda mrefu kulingana na kanuni ya mshahara wa familia na mizani ya mishahara isiyo ya rangi.

Vyama vya wafanyakazi wa reli Afrika Mashariki​

Utawala wa reli ulikuwa umejibu mgomo wa reli uliotishiwa mwaka wa 1945 kwa kuanzishwa kwa Baraza la Ushauri la Pamoja la Wafanyakazi [JSAC] na Muungano wa Wafanyakazi wa Afrika wa Reli wa Kenya na Uganda [RASU] kwa wakati mmoja. 19 Mwisho huo ulijali zaidi matarajio ya kupandishwa cheo na marupurupu ya makarani na mafundi wa Kiafrika wa daraja la juu 20 kuliko ongezeko la kiwango cha msingi cha malipo. RASU iliruhusiwa kutoa mapendekezo lakini haikuwa na haki za majadiliano. Kwa hivyo, umati wa wahudumu wa reli wa daraja la chini waligundua wazi tofauti zao zinazoongezeka na daraja 'za juu', na wakawa wakali kuhusu RASU kama jambo la kola na tai. Wasiwasi kwamba RASU haikuaminika na wingi wa wafanyakazi ulitolewa na RG Osgathorpe, Msaidizi wa Wafanyakazi na Ustawi wa Nairobi, 'shida kuu inaonekana kuwa kwamba chama cha wafanyakazi hadi sasa kimewavutia Waafrika wa daraja la juu tu na hii bila shaka imesababisha Mwafrika mdogo na asiyejua kusoma na kuandika kuwa na mashaka sana sio tu kwa viongozi bali pia kwa muungano'. 21 Wasiwasi huu baadaye ulichangia mabadiliko ya RASU kutoka chama cha wafanyakazi hadi chama cha wafanyakazi.
Wafanyakazi wa reli wa daraja la chini hawakuwa wepesi kuvutiwa na Shirikisho la Wafanyakazi wa Afrika ambalo lilijipatia umaarufu wakati wa Mgomo Mkuu wa Mombasa [1947], ambao ulikuwa karibu uasi wa mijini.

Hii ilifuatiwa na Mgomo Mkuu wa Nairobi [1950] ambao wafanyakazi wa reli walikuwa muhimu katika kuenea zaidi ya mji mkuu. 22 Katika kipindi hiki idadi kubwa walikuwa wakijiunga na Chama cha Wafanyakazi wa Uchukuzi na Washirika [TAWU] 23 ambacho kilidai uanachama wa 2000 miongoni mwa wafanyakazi wa reli. Chama hiki kilikuwa na msingi imara miongoni mwa madereva wa teksi jijini Nairobi ambao walikuwa mstari wa mbele kuandaa mgomo wa Nairobi na muhimu katika kuapa Mau Mau kote jijini. Chini ya uongozi wa Fred Kubai, chama hicho kilikuwa kimeibua 'swali la kitaifa' miongoni mwa wanachama wake na kilikuwa msingi wa Bunge la Vyama vya Wafanyakazi vya Afrika Mashariki lililopigwa marufuku. Kulingana na Kamishna wa Kazi, 'wafanyakazi wa reli wamechoka kusubiri ... na hivyo wakajitolea kwa TAWU' 24 Uongozi uliogopa kwamba ulikuwa unapoteza mshiko wake na ulikuwa na hamu kubwa ya kuzuia wimbi la watu kuhama.
Katika hatua hii, uongozi na uongozi wa RASU walijaribu, kwa msaada wa Idara ya Kazi na Shirikisho la Wafanyakazi wa Uchukuzi wa Kimataifa [ITWF], kubuni upya shirika ambalo lilisajiliwa kama Muungano wa Reli wa Afrika mnamo 2 Oktoba 1953 na kama vyama vya wafanyakazi tofauti nchini Uganda mnamo Mei 1955 25 na Tanganyika muda mfupi baadaye. 26 Hatua hizi zilikusudiwa kuhakikisha 'kwamba Mwafrika hafiki mbali sana na haendelezi shirika huru la kijeshi'. 27 Idara za kazi za eneo hilo zilijitahidi kuandaa uongozi 'unaowajibika' miongoni mwa maafisa wa vyama vya wafanyakazi ambao karibu wote walitokana na kazi za kikarani badala ya za mitambo na za mikono kwa sababu ya ujuzi wao wa utawala na ujuzi bora wa kuandika Kiingereza. Hata hivyo, katiba za vyama vya wafanyakazi zilieleza kwamba 'kila biashara na wito katika Reli lazima uwakilishwe ili kutoa ushauri iwapo kutajadiliwa biashara hiyo maalum' 28 na ili kukidhi hili Kamati ya Madhumuni ya Jumla ya RAU[K] iliongeza wajumbe wake kutoka 8 hadi 40 kwa muda mfupi. Lakini kozi hii mpya bado haikuwa imejaribiwa. Je, vyama vya wafanyakazi vingeweza kulipwa kwa upendeleo wao wa kurithi kuelekea viwango vya juu na uhusiano wa karibu na kampuni?
Kufuatia usajili kulikuwa na ongezeko la mara kwa mara la wanachama wa vyama vyote vitatu vya wafanyakazi, hasa nchini Uganda ambapo chama hicho kilipanuka haraka kutoka tawi moja jijini Kampala hadi matawi kumi na moja. 29 Kikwazo kikuu kilichowakabili vijana hao katika kujenga shirika lao kilikuwa malipo ya chini, kwani hii ilifanya iwe vigumu kukusanya ada za kawaida 30 ili kujikimu. Ingawa vyama vyote vya wafanyakazi viliendelea kuajiri maelfu ya wanachama, akaunti zao zilizowasilishwa kwa Msajili zinaonyesha kuwa ni sehemu ndogo tu ya wafanyakazi waliokuwa wakilipa ada, 31 wengi wao wakiwa wafanyakazi wa reli walijikita katika nyumba za kampuni zilizo karibu na vituo muhimu kama vile Nairobi na Kampala. Nguvu kazi ya EARH ilikuwa 'inayobadilika sana' 32 ikilinganishwa na idadi ya wafanyakazi wengine na uhamisho wa mara kwa mara wa wafanyakazi wa reli ulizidisha matatizo ya kukusanya michango. Hii ilipungua kwa kiasi fulani kwani vyama vya wafanyakazi vilipata haki ya kutuma wakusanyaji wa ada kwenye 'treni ya malipo' katika maeneo ya vijijini, na kuwawezesha kukusanya ada za wafanyakazi kadri wafanyakazi walivyolipwa.
Nchini Tanganyika, wafanyakazi wa reli walichukua hatua za kwanza katika vyama vya wafanyakazi baada ya migomo ya wafanyakazi wa docker ya 1939 na 1943 na kuchukua hatua kubwa wenyewe, tena wakiwafuata wafanyakazi wa docker, wakati wa mgomo mkuu wa 1947 ambapo mnamo Septemba 10, 2000 wanachama wa Chama cha Reli cha Afrika [RAA], kilichoanzishwa mwaka wa 1945, walijiunga na hatua hiyo iliyoenea. Mgomo huo ulienea kando ya njia ya reli ya kati huku wafanyakazi huko Morogoro, Dodoma, Kilosa na Tabora wote wakijitokeza 'inavyoonekana kwa maagizo kutoka kwa kamati kuu ya mgomo jijini Dar es Salaam'. 33 Kulikuwa na dalili dhahiri za siasa miongoni mwa wafanyakazi wa reli huku tawi la RAA la Tabora likiibua madai ya kidemokrasia ya kutendewa sawa kwa wafanyakazi wa Kiafrika na Asia, kukomeshwa kwa 'ubaguzi wa rangi' na ubaguzi, na malipo sawa kwa kazi sawa. Yote yakiashiria mapambano ya muongo uliofuata kufuatia ripoti za Carpenter na Lidbury.
Kwa rasilimali chache za kutumia, vyama vyote vya wafanyakazi vilitegemea msaada wa nje ya nchi jambo ambalo liligharimu utii. Vyama vyote vitatu vya wafanyakazi viliibuka wakati wa kipindi cha migogoro na propaganda kali za Vita Baridi. Havikuwa na washauri wa kigeni waliobeba ajenda hizi, yaani TUC ya Uingereza, ITWF na Ofisi ya Kikoloni ya Fabian. Hata hivyo, ushawishi mkubwa ulikuwa ICFTU, ikizidi kudhibitiwa na AFL-CIO ya Marekani ambayo iliweka nguvu na rasilimali nyingi katika kuandaa vyama vya wafanyakazi visivyo na tahadhari katika makoloni. Chuo cha Kazi cha Kiafrika cha ICFTU huko Kampala kiliendesha kozi kwa wanaharakati wa vyama vya wafanyakazi kutoka kote kanda. 34 Nchini Uganda, chama hicho kilisaidiwa na James Brandie ambaye aliungwa mkono na TUC ya Uingereza ambayo ilitoa usaidizi wa kifedha, 35 na baada ya kujiunga na ITWF chama hicho kilipewa pauni 100 kuanzisha ofisi katika gereji isiyotumika iliyotolewa na usimamizi. 36

'Kujadiliana': majaribu na kuanguka kwa makampuni​

Mara tu watoto hao wachanga walipoibuka, walijikuta katika vita kubwa ya kujiimarisha kwa kuhama zaidi ya wasaidizi wa chombo cha ushauri wa usimamizi hadi kushinda haki kamili za majadiliano kutoka kwa kampuni. Mnamo Julai 1957, RAU[K] nchini Kenya ilidai ongezeko la mshahara la 15% kwa Kundi C na 10% kwa wafanyakazi wa Kundi B kabla ya Baraza la Ushauri la Wafanyakazi wa Pamoja la All-Line [AL JSAC] lililoundwa upya hivi karibuni. Huko Tanganyika, ENN Kanyama, katibu mkuu wa TRAU, alipunguza dai la awali la chama cha wafanyakazi la ongezeko la asilimia 35 hadi dai la Kenya ambalo alikiri kuwa 'mahitaji ya chini kabisa'. 37 Jukumu la AL JSAC lilikuwa la ushauri tu na kuacha vyama vya wafanyakazi na chembechembe tu ya haki za mazungumzo. Lilijikita katika ushiriki wa vyama vya wafanyakazi katika ngazi ya kati ya maeneo na kuacha vyombo vya ngazi ya chini bila uwakilishi rasmi wa vyama vya wafanyakazi. 38 Muundo wa baraza ulionyesha mgawanyiko wa rangi wa wafanyakazi uliotawala katika reli nzima ambapo wafanyakazi Waafrika, ingawa wengi walikuwa wengi kuliko wawakilishi wa Ulaya na Asia. Kwa hivyo, madai ya vyama vya wafanyakazi ya malipo ya juu yalihusishwa na ulazima wa utaratibu wa majadiliano ya pamoja ambapo wawakilishi wa vyama vya wafanyakazi wangeweza kujadiliana na usimamizi.
Ikionyesha mengi yajayo, madai ya mishahara ya Kenya yalifuatiliwa haraka na vyama vya wafanyakazi wa reli nchini Tanganyika na Uganda, na hati ya pamoja iliwasilishwa mnamo Septemba ikiwa na ombi la mazungumzo ya pamoja. Hata hivyo, na mkutano wa RAU[K] huko Mombasa, dai hilo halikuwa limepiga hatua kubwa na mzozo wa kibiashara uliripotiwa kwa kamishna wa kazi wa Kenya ambaye aliweka usuluhishi wa lazima. 39 Awali msuluhishi aliweka wazi kwamba hakuna tuzo itakayotangazwa hadi kesi zote tatu zisikilizwe, kisha 'tuzo tofauti ziwe zinafanana au tofauti zitatolewa katika kila moja ya kesi hizo tatu'. 40 Ingawa RAU[K] 'ilisisitiza madai ya daraja B yazingatiwe pia ...', 41 wakati kesi za mahakama zikiendelea, chama hicho kilihimizwa kujihusisha na dai la daraja C. Wakati huo huo, Baraza la Mawaziri la Kenya, likijaribu kuweka vigezo vya suluhu ya kanda nzima, lilileta shinikizo kwa Meneja Mkuu wa EARH kwa kuweka wazi 'kwamba, ikiwa mishahara ya Reli ingeongezwa kutokana na uamuzi wa usuluhishi, Serikali hii ingelazimika kupinga pendekezo lolote kwamba gharama inapaswa kulipwa kwa viwango vya juu vya usafirishaji ...'. 42
Meneja Mkuu wa EARH alipitisha shinikizo hili ipasavyo na akakataa kukubali hata mahitaji ya mshahara wa chini kabisa wa wafanyakazi wa reli, ambayo alihesabu kuwa pauni 375,000 kwa mwaka hayangeweza kumudu. Hili lilihesabiwa kwa msingi kwamba Benki ya Dunia ilikuwa imekopesha pauni milioni 8 kwa ajili ya uwekezaji wa reli na haingeidhinisha kukopa zaidi ili kufadhili nyongeza za mishahara. Hii ilimpa Kanyama sifa, kwamba huduma na ulipaji wa mikopo kwa ajili ya matumizi ya maendeleo ulitokana na uzalishaji wa ziada ya kifedha iliyokusanywa kwa kiasi kikubwa kwa gharama ya mishahara. 43
Tuzo ya msuluhishi kwa Tanganyika, iliyotangazwa Machi, ilifanya ongezeko la 5% kwa wafanyakazi wa Kundi C kwa masharti ya kupunguzwa kwa likizo ya mwaka kutoka siku 22 hadi 14 kwa mwaka. Hakuna ongezeko lolote kwa wafanyakazi wa Kundi B lililokuwa linakuja. 44 Matokeo karibu sawa yalifuata kwa Kenya na Uganda, isipokuwa wafanyakazi wa Kundi C wanaopata zaidi ya 156.50/- kwa mwezi, ambao wangelazimika kukubali kupunguzwa kwa likizo ya mwaka kutoka siku 30 hadi 20. 45 Tuzo hizo zilikataliwa na vyama vyote vya wafanyakazi kwani hazikutimiza tu madai yao bali pia ziliambatana na kupunguzwa kwa masharti.
Wakati wa Agosti wafanyakazi wa Kundi C walipiga kura kwa miguu yao kupinga usuluhishi huku watu 150 wenye pointi wakitoka Mombasa. Mgomo huo ulitangazwa kuwa haramu na wanaume hao walifukuzwa kazi baadaye ingawa kufuatia uingiliaji kati wa RAU wanaume hao walirejeshwa katika hali zao za awali za utumishi. 46 Hata hivyo, katika Mkutano wa 5 wa Mwaka wa chama hicho, wakati wa Novemba 14-16, 1958, Rais wa Muungano Hilary Oduol alisisitiza kwamba silaha ya mgomo ilikuwa suluhisho la mwisho na kwamba matumizi kamili iwezekanavyo yanapaswa kufanywa kwa AL JSAC ambayo sasa imekataliwa. 47
Kufikia Mei 1959 matukio yalikuwa yakichukua mkondo mkali Tanganyika kwani baadhi ya wafanyakazi wa Kiafrika wa kiwango cha juu walifukuzwa kazi kwa kuchukua hatua za mgomo dhidi ya usuluhishi na nafasi zao zilichukuliwa na wafanyakazi kwa viwango vya chini. TRAU ilitangaza kwamba 'saa ya kuchukua hatua imefika' na kudai mkutano wa haraka na usimamizi ili kuzuia mgomo. 48 Hata hivyo, kufikia Julai katibu mkuu mpya wa chama cha wafanyakazi CSK Tumbo alikuwa amekiondoa chama hicho kutoka AL JSAC kwa sababu ya kutokuwa na uwezo wa kujadiliana kuhusu mishahara na kukatishwa tamaa na vyama vya wafanyakazi kwa uwepo wa wawakilishi wengi wa Ulaya na Asia wa safu nyembamba ya usimamizi ambao kimsingi walikuwa wakiunga mkono usimamizi. Vikwazo hivi vilitawala mkutano wa chama hicho mnamo Agosti 1959 ambapo wajumbe walilazimika kukubali kwamba hatua za mgomo sasa hazikuepukika.
Nchini Kenya, mgomo ulifanyika Mombasa mwanzoni mwa Februari, wakati wafanyakazi 300 wa kibanda cha treni walipojitokeza kuhusu suala la urekebishaji wa madaraja uliosababishwa na masharti ya tuzo hiyo. Inavyoonekana mgomo ulianza 'wakati idadi ya wasaidizi na waendeshaji wa miguu hawakufika kazini'. 50 Wakati urekebishaji wa madaraja ulipokuwa ukitekelezwa Nairobi, hakukuwa na hata mmoja Mombasa. Kwa hili, usimamizi unaonekana kuwa ulijaribu kugawanya muungano kwa kuwatunza wafanyakazi wa reli wa Nairobi, ambao miongoni mwao uongozi wa kihafidhina wa muungano huo ulikuwa na uungwaji mkono mkubwa.
Kutoridhika kukubwa miongoni mwa wasimamizi wa ngazi na walio katika eneo lote bila shaka kulichangia uamuzi wa vyama vyote vitatu vya wafanyakazi wa reli kujiondoa kutoka AL JSAC mwezi Agosti kwa misingi kwamba haikuwa na mamlaka huru. Hata hivyo, ingawa viongozi wa vyama vya wafanyakazi walianza kuchukua msimamo wa upinzani ili kudumisha uaminifu wao, hawakuwa wakikataa kifaa hiki cha kampuni bali walikuwa wakishinikiza uboreshaji wake. Hata hivyo, migogoro ya ghafla inayohusisha cheo cha wafanyakazi na sasa ilionyesha kuwa mgogoro mkubwa ulikuwa karibu.

'Mkutano wa Umoja' wa Mwanza​

Tabia ya EARH ya maeneo mbalimbali ilikuwa nguvu yake kubwa katika kushughulika na wafanyakazi wa reli. Hata hivyo, vyama vya wafanyakazi wa reli vilihitajika kuzingatia sheria za kazi za maeneo kuhusu usajili na migomo katika huduma muhimu 51 ambazo zilipiga marufuku kabisa shirika na shughuli za viwanda katika eneo lote miongoni mwa wafanyakazi wa reli wenyewe. 52 Kwa hivyo, mkutano wa pamoja wa maeneo mbalimbali uliofanyika Mwanza kwenye Ziwa Tanganyika wakati wa Septemba 17-19, 1959 ulikuwa hatua kubwa mbele kwa vyama vya wafanyakazi wa reli. Kwamba viongozi wa vyama vya wafanyakazi sasa walikuwa chini ya shinikizo kubwa kutoka kwa wanachama wao, wakizidi kupendelea kuchukua hatua za hiari nje ya sheria na nje ya udhibiti wao, ilifunuliwa na maamuzi muhimu yaliyochukuliwa.
Mkutano huo ulikubaliana kuanzisha Kongamano la Kitaifa la Wafanyakazi wa Reli [Afrika Mashariki] la maeneo mbalimbali kama 'msemaji wa wafanyakazi wote wa reli wa Kiafrika' 53 na kuratibu kazi ya vyama vya wafanyakazi wa reli katika eneo hilo. Ingawa ulinganisho huu kati ya tofauti za kikanda za kile ambacho kimsingi kilikuwa mgogoro wa pekee ungeendelea kadri mgomo wa kikanda ulivyoanza, ulikumbana na vikwazo muhimu vilivyowekwa na urasimu wa vyama vya wafanyakazi wa kimataifa 54 ambavyo vilikuwa vikishindana kama madalali wa umeme ili kuhitimisha mapambano ya wafanyakazi wa reli. Mashirika haya, ICFTU, ITWF na TUC ya Uingereza, yalifanya kazi kwa bidii kuzuia maendeleo ya mgomo wa eneo zima ambao ulitishia na kujionyesha katika kipindi chote kuanzia Novemba 1959 hadi Aprili 1960. Ajenda zao zilikuwa mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Vita Baridi, juhudi za Marekani za kutengeneza nafasi ya bidhaa zake katika masoko ya kikoloni pamoja na juhudi za Uingereza za kuokoa iwezekanavyo kutokana na kuondolewa kwa ukoloni.
Vyama vya wafanyakazi pia vilikubaliana na mahitaji ya pamoja ya mshahara wa chini wa 7/75 kwa siku pamoja na marekebisho yanayohitajika katika Kundi C ambalo liliwezesha mwelekeo mpya na mshikamano wa migomo ambayo wakati mwingine ilikuwa ikienda kinyume katika makoloni mbalimbali ilipoonyesha dalili za kupotoka na kugawanyika katika migogoro tofauti. Mahitaji ya mshahara wa Mwanza yaliibuka kwa mara ya kwanza wiki kadhaa baadaye wakati chama cha wafanyakazi cha Uganda kilipowasilisha madai yake ya mishahara. Kwa maamuzi haya na mengine yaliyochukuliwa, wajumbe walikuwa wakipinga mipaka bandia ya eneo hilo iliyowekwa na nguvu za kikoloni. Haikuwa bahati mbaya kwamba wafanyakazi wa reli, kwa sababu ya jukumu lao katika uchumi wa kikanda, walikuwa katika nafasi nzuri zaidi ya kufikia hili na kuwasha karatasi ya kugusa kwa wafanyakazi kwingineko.
Baada ya kupangwa upya kwa gati na kuanzishwa kwa Baraza la Pamoja la Viwanda 55 hapo, wajumbe walikubaliana kujiondoa kutoka AL JSAC na kupendekeza kuundwa kwa Baraza la Pamoja la Viwanda la Wafanyakazi wa Reli ili kuchukua nafasi ya AL JSAC, kama mfumo wa mahusiano ya viwanda usio wa rangi na vyama vya wafanyakazi kama washirika sawa wa majadiliano. 56 Hoja ya kutokuwa na imani na JR Farquharson, Meneja Mkuu wa EARH na mwenyekiti wa AL JSAC, ilipitishwa na wito wa kuondolewa kwake ulitolewa kwa sababu ya kushindwa kwake 'kupata kasi sahihi ya Uafrika ... na vile vile kushindwa kutekeleza mapendekezo ya Tume ya Lidbury kikamilifu'. 57 Mkutano huo ulitoa wito wa uchunguzi huru kuhusu masharti ya huduma ya wafanyakazi wa reli wa Kiafrika. 58
Madai ya Mwanza yalikuwa ya kiuchumi na kidemokrasia kwa kawaida. Kuibuka na nafasi zao kwa wakati mmoja kunaonekana kuwa kipimo muhimu cha ukomavu wa tabaka la wafanyakazi wa Kiafrika. Madai yake ya kiuchumi yanahusiana na mishahara na tofauti, ilhali madai yake ya kidemokrasia yalihusu changamoto kwa mamlaka ya kipekee ya usimamizi, hasa madai ya kuondolewa kwa msimamizi wa kibaguzi na uonevu, kuendelea kuwepo kwa mizani ya mishahara ya rangi na ubaguzi wa rangi kwa ujumla.
Tamko la nia ya kuanzisha shirika la wafanyakazi wa reli kati ya maeneo lilikuwa changamoto dhahiri kwa sheria za kazi katika eneo hilo ambazo zilikataa waziwazi usajili kwa shirika kama hilo. Meneja Mkuu baadaye alimjibu Bernard Ohanga, katibu mtarajiwa wa shirika hilo, 'akikubali taarifa yake ya kuanzishwa kwa shirika hilo jipya lakini akiomba maelezo ya Katiba yake na usajili wake. Katibu huyo pia ameshauriwa kwamba hakuna swali la Bunge kutambuliwa kama mwenye uwezo wa kuzungumzia vyama vya wafanyakazi vitatu bila uthibitisho kutoka kwa vyama vya wafanyakazi wenyewe kwamba shirika jipya linaungwa mkono kikamilifu'. 59 Kutajwa kokote kwa usajili kulikusudiwa kuwatisha maafisa wa vyama vya wafanyakazi ambao walikuwa waangalifu wa kubaki upande sahihi wa sheria. Waliporudi katika maeneo yao wajumbe wengi bila shaka walihisi kwamba walikuwa wamepita mipaka yao. Hata hivyo, kanuni za ujumuishaji kati ya maeneo kama msingi wa umoja miongoni mwa wafanyakazi wa reli wa eneo hilo zilikuwa zimeanzishwa.

Mgomo wa Reli wa Afrika Mashariki​

Ndani ya wiki chache, wakati wa Oktoba 1959, mgomo wa ghafla ulizuka katika warsha za mitambo za Dar es Salaam kuhusu hitaji la kuongezwa daraja kuhusiana na tuzo ya usuluhishi. Chama cha wafanyakazi kilihusika rasmi hivi karibuni na kilikuwa muhimu katika kufanikisha kurejea kazini kwa kuelewa kwamba mazungumzo yangeanza mara tu mgomo utakapoisha ingawa masuala hayo hayakutatuliwa miezi kadhaa baadaye. Hali hii ilizidishwa na kukataa kwa kampuni kuwatambua maafisa wa muda wote wa chama cha wafanyakazi walioteuliwa hivi karibuni kwa misingi kwamba hawakuchaguliwa.
Muda mfupi baadaye, tarehe 3 Novemba 1959, mgomo mwingine ulianza katika uwanja wa reli wa Nairobi kutokana na unyanyasaji wa rangi dhidi ya wafanyakazi Waafrika na msimamizi wa Ulaya katika uwanja wa reli wa Nairobi. Kufikia tarehe 13 Novemba, mgomo ulikuwa umeenea katika nguvu kazi yote na kuwakumbatia wafanyakazi 4000 wa reli katika mji mkuu. Wafanyakazi wa reli kutoka sehemu zingine za koloni walifuata mkondo huo huku mzozo huo ukiongezwa rasmi hadi sehemu nyingine ya Kenya kiasi kwamba kufikia tarehe 14 Novemba, wafanyakazi 26,000 wa reli walikuwa wamehusika katika mgomo wa kitaifa. Kioja na kasi ya kitendo hiki viliacha uongozi wa kihafidhina wa muungano huo ukitetemeka lakini hata hivyo ulilazimika kuwasiliana na TUC nchini Uingereza kwa msaada na kutoa wito kwa vyama vya wafanyakazi wa reli nchini Tanganyika na Uganda kufanya migomo ya huruma.
Upeo wa mgomo ulizidi haraka suala la haraka la madai ya Muungano ya kuondolewa kwa msimamizi. RAU ilitoa wito wa tume ya uchunguzi kuhusu masharti ya huduma huku ikiendeleza madai yake ya mgomo ya nyongeza ya mishahara, saa fupi za kazi, viwango vya muda wa ziada, sera ya nyumba, uainishaji wa wafanyakazi, Uafrika, utaratibu wa nidhamu na kupandishwa vyeo. Madai haya yalitokana na hati ya pamoja iliyotolewa na vyama vya wafanyakazi wa reli baada ya mkutano wa kilele wa Mwanza.
Mazungumzo ya kwanza ya Baraza la Wawakilishi la Lancaster kuhusu serikali ya Waafrika wengi yalipokaribia Januari 1960, Ofisi ya Wakoloni iliogopa 'athari za kisiasa za mgomo wa Waafrika unaozidi kuwa mkubwa karibu na Mkutano wa Katiba', na kwamba 'wanasiasa wa kizalendo waliokithiri watapata nafasi kwa gharama ya watu wa wastani'. 60 Reflex yake ya silika ilikuwa kuelekea safu yake ya washauri wa kati wa kazi walio ndani ya Kamati ya Ushauri ya Kazi ya Wakoloni. 61 Edgar Parry, afisa wa zamani wa Muungano wa Wafanyakazi Mkuu na Manispaa, na George Foggon, kamishna wa zamani wa kazi nchini Nigeria walikuwa maarufu miongoni mwao. Walikuwa na uhusiano wa karibu wa kikazi na TUC, ambayo ilikuwa imewashauri RAU[K] wakati wa Dharura, kwa kuzingatia biashara ya habari, hisia ya kushiriki maslahi sawa na kuwa upande mmoja. Kulikuwa na majadiliano mengi ya kutisha kwamba 'jaribio kubwa la nguvu linaendelea ...' na jinsi mambo yangetatuliwa. Chanzo cha mgogoro kiliaminika kuwa katika kushindwa kwa 'mifumo ya kujadili', na kwamba hili linaweza kushughulikiwa kupitia bodi ya uchunguzi na usuluhishi. Kwa George Foggon 'masuala mapana yaliyo hatarini' 62 yalipaswa kuzingatiwa, hasa 'mawazo ya kisiasa', 63 kwani ikiwa mgomo ungeendelea kwa muda mrefu na kuenea zaidi, na Katibu wa Nchi angekabiliwa na kukubali 'kuwekwa tena kwa hali ya dharura', usimamizi wa EARH ungelazimika kutegemewa kumsimamisha kazi msimamizi wa jengo ili kuwezesha uchunguzi 'ambao nadhani unapaswa kuhusika katika mzozo mzima na sio tu katika vitendo vya mtu binafsi ...'
Hata hivyo, kufikia tarehe 30 Novemba, huku mwajiri akiwa amesimama na mgomo ukiendelea na kupata kasi kubwa, viongozi wa RAU waliitisha kurejea kazini badala ya tume ya uchunguzi. Inaonekana walishawishiwa katika uamuzi huu na afisa mgeni kutoka ITWF 64. Wakati wa siku 19 za mgomo, zaidi ya siku 315,000 za wafanyakazi zilikuwa zimepotea, zaidi ya miaka 20 iliyopita zikichukuliwa pamoja. RAU[K] ilikuwa imetoa hoja yake kwamba nafasi ya msimamizi ilikuwa kikwazo cha kurudi kazini kwa bodi ya uchunguzi. Katika mabadiliko mabaya, hatua za haraka dhidi ya msimamizi ziliepukwa kwani wafanyakazi waliotendewa vibaya wenyewe walipewa chaguo la uhamisho kwa muda wote wa uchunguzi uliopendekezwa!
Nchini Uganda, viongozi wa RAU waliokuwa wakirudi kutoka Mwanza walikuwa wamewasilisha dai la mshahara la 60% kwa wafanyakazi wa Kundi C ambalo usimamizi ulikataa hata kukubali. Kwa hivyo, mara tu mgomo wa kitaifa ulipoanza nchini Kenya, chama cha wafanyakazi cha Uganda kilitoa ombi la mwisho la mgomo kwa usimamizi wa EARH kwa matumaini kwamba hili lingemaliza haraka dai lake la mshahara. Hata hivyo, kufikia tarehe 18 Novemba, wafanyakazi 6000 wa reli wa Uganda, kando na dai lao la mshahara, walikuwa tayari wamejiunga na kile ambacho sasa kilikuwa mgomo wa reli wa Afrika Mashariki. Hata hivyo, haraka kama walivyowafuata wafanyakazi wa reli wa Kenya, chama cha wafanyakazi wao kiliwarudisha nyuma tarehe 4 Desemba bila chochote mezani isipokuwa 'ahadi ya mazungumzo kuhusu suala la mshahara'. 65 Kwa mara nyingine tena, chama cha wafanyakazi kilionekana kuathiriwa katika mwelekeo huu na afisa wa ITWF aliyepewa jukumu la kusaidia chama hicho katika kufanya suluhu. 66
Vyama vya wafanyakazi wa reli vya eneo hilo vilikutana Nairobi mnamo tarehe 30 Desemba na kuandaa dai la pamoja la mshahara wa chini kabisa wa sh.75 kwa siku pamoja na marekebisho yanayohusiana katika madaraja yote ndani ya Kundi C katika maeneo ya Afrika Mashariki. Sambamba na hili, mahitaji mengine yote ya mkataba wa Mwanza yalisisitizwa tena. Kampuni ilikataa kupokea dai la viongozi wa vyama vya wafanyakazi kati ya maeneo mbalimbali mnamo tarehe 13 Januari ili kuanzisha mgomo mkuu katika mtandao wa reli 'haraka iwezekanavyo' 67 kwa matumaini kwamba hili lingelazimisha usimamizi kubadilisha mwelekeo. Lakini hili halikuwezekana. Kufikia mapema Februari 1960, uhusiano kati ya chama cha wafanyakazi na usimamizi nchini Kenya ulivunjika huku vyama vya wafanyakazi wa reli vikisonga mbele pamoja, na kuhamisha msingi wa tume ya uchunguzi kutoka Kenya ili kuizunguka kanda nzima. Usimamizi ulijaribu kugawanya umoja huu kwa kupeleka mgogoro nchini Kenya kwa Kamishna wa Kazi kwa ajili ya upatanishi chini ya Sheria ya Migogoro ya Biashara [Usuluhishi na Uchunguzi].
Hoja sasa iligeukia Uganda ambapo RAU, iliyoshauriwa na Walter Hood wa Idara ya Kimataifa ya TUC, 68 sasa ilihama kutoka kwa kanuni za Mwanza na kujadiliana kimaeneo na mnamo Machi 15 ilionekana kukubali nyongeza ya sh 10 kwa mwezi ya mshahara wa chini lakini bila marekebisho ya kiasi ndani ya Kundi C. Hood pia alikuwa akishauri upande mwingine alipoambia Ubalozi wa Afrika Mashariki 'kwamba ofa za juu hazipaswi kutolewa kwa vyama vya wafanyakazi vya Kenya na Tanganyika kwa sababu ya mtazamo wao wa kivita zaidi'. 69 Hii ilikusudiwa kutoa mpango kwa mkakati wa usimamizi wa kujadili suluhu ya pekee katika koloni moja ili kuweka mfano wa kujadiliana kwa makubaliano ya eneo moja mahali pengine, hivyo kuzima uwezekano wa hatua ya mgomo wa pamoja katika eneo lote kuunga mkono mgomo mrefu wa reli nchini Tanganyika.
Hata hivyo, mara tu Humphrey Luande, katibu mkuu wa chama hicho, 'alikubali kwa kusita' ongezeko la mshahara wa chini wa 10 /- lililokuwa limepangwa awali, 'Ofa ya Uganda', kama ilivyojulikana, ilikabiliwa na upinzani miongoni mwa wasimamizi wa chama hicho. Hii inaonekana kuzima mgawanyiko ndani ya uongozi wa chama ambapo baadhi ya maafisa walimkopesha Hood, huku wengine wakiitikia zaidi shinikizo kutoka kwa wanachama na kutangaza kiwango cha chini cha madai ya pamoja ya sh.7/75 kwa siku, kwa matumaini ya kulazimisha usimamizi kutoa ofa mpya, ingawa hii haikutolewa. Mnamo Machi 23, maafisa wa chama cha wafanyakazi wa Uganda walikataa ofa ya ongezeko la mshahara wa chini wa sh.10 kwa mwezi, 'ambalo walikuwa wamekubali karibu tarehe 15 Machi', 71 na wakabadilisha chama chao na mahitaji ya mshahara wa maeneo mbalimbali ya sh.10 kwa wafanyakazi wote wa Kundi C waliokubaliana miongoni mwa vyama vya wafanyakazi wa reli jijini Nairobi. Kwa umuhimu mkubwa, muungano huo pia ulijitenga na ule wa Mwanza wa maeneo mbalimbali na kukubali kuanzisha tena umoja wake na vyama vingine vya wafanyakazi na 'kupanga shughuli na madai yao ya baadaye kwa misingi ya maeneo mbalimbali'. 72 Hili lilikuwa pigo kubwa kwa mkakati wa kujitenga wa TUC, na liliunda vikwazo vikubwa kwa ule wa maeneo mbalimbali wa ICFTU uliojengwa juu ya makazi madogo ya eneo lote. 73
Ingawa wafanyakazi wa reli wa Tanganyika walikuwa tayari kugoma na wafanyakazi wa reli katika maeneo mengine kwa madai yanayofanana, chama chao cha wafanyakazi kilikuwa bado hakijawa tayari wakati ambapo kulikuwa na kurudi kazini katika maeneo mengine. Kufikia usiku wa kuamkia mgomo wao uliokusudiwa tarehe 18 Desemba, ulisitishwa baada ya usimamizi kukubali kuanza mazungumzo wakati serikali ya kikoloni ilipokuwa ikikabiliwa na mgomo wa posta ulioanza tarehe 24 Desemba uliohusisha zaidi ya wafanyakazi 1200. Madai ya Chama cha Wafanyakazi wa Serikali ya Afrika cha Tanganyika [TAGWU] ya mshahara wa chini wa sh. 150 kwa mwezi yalikuwa karibu na mahitaji ya Mwanza ya sh. 7/senti 75 na kuimarisha azimio la vyama vya wafanyakazi wa reli la kushikilia madai yao wenyewe.
Baada ya mazungumzo jijini Dar es Salaam kuvunjika, uongozi wa Tanganyika, katika jaribio la kuzuia madai ya muungano wa pamoja yaliyotarajiwa, ulichukua hatua kwa upande mmoja na mnamo Desemba 29 ulitangaza ongezeko la shilingi 4 kwa mwezi katika daraja zote za Kundi C kuanzia Januari 1. Bila shaka mwajiri alikuwa akijaribu maji kwa lengo la kuweka suluhu katika eneo moja ambalo lingeweza kutumika kama mfano katika eneo lingine. Wakati huo huo, vyama vya wafanyakazi wa reli vya eneo hilo vilikutana Nairobi mnamo Desemba 30 na kuandaa madai yao ya pamoja ya malipo. Mazungumzo yalipoanza tena jijini Dar es Salaam mnamo Januari 2, TRAU ilishikilia dai hilo la umoja na kudai tume ya uchunguzi kuhusu hali ya reli na matatizo ya upangaji upya wa daraja.
Uongozi ulianzisha mazungumzo kwa matumaini ya kuikandamiza chama cha wafanyakazi lakini mazungumzo yalivunjika tarehe 5 Januari wakati EARH ilipoamua kuongeza ofa yake kwa shilingi 3 zaidi, lakini kwa wale walio chini kabisa katika kundi C. Hili lilikataliwa na TRAU ambayo ilitoa taarifa ya hatua za mgomo na kusisitiza uungaji mkono wake kwa mgomo mkuu katika mtandao wa reli wa kikanda. Januari ilipokaribia kumalizika, ilikuwa wazi kwamba usemi wa Tumbo ulikuwa umechukuliwa kihalisi na cheo cha chama 'kwani hakuweza tena kuwadhibiti wanachama wake' 74 na mgomo ulitangazwa kuanzia tarehe 9 Februari.
Kufikia siku iliyofuata, wafanyakazi 12,000 wa reli walikuwa wametoka, 90% ya wafanyakazi wasio na ujuzi na 60% ya mafundi stadi, katika kile ambacho kingekuwa pambano la marathon la wiki 111⁄2. Wanaume waliungana karibu na mahitaji ya Mwanza ya mshahara wa chini wa kila siku wa shilingi 7/75 pamoja na marekebisho yanayohitajika katika Kundi C, ambalo lilikuwa limekataliwa na usimamizi nchini Kenya. Kwenye gati, waendeshaji wa kreni za EARH walitoka kama wahudumu wa gati, walioajiriwa na makampuni binafsi, wakiwa tayari kwa hatua ya pili. Kwa mtazamo wa nyuma na masomo kutoka kwa migomo ya Novemba nchini Kenya na Uganda mbele yao, chama cha wafanyakazi kilikataa kuagiza kurudi kazini bila masharti yoyote zaidi ya ahadi ya mazungumzo. Ili kuepuka mzozo wa jumla na vyama vya wafanyakazi, inaonekana kwamba mkono wa serikali sasa ulilazimika kukubaliana tarehe 15 Februari na TAGWU ambayo ilikubali sh. 107 kwa mwezi kama mshahara wa chini kwa 'wafanyakazi walio chini'.
Kufuatia kuwasili kwa Jack Purvis, anayewakilisha ICFTU na ITWF, jijini Dar es Salaam tarehe 1 Machi kuishauri TRAU, maafisa na wajumbe kutoka vyama vitatu vya wafanyakazi wa reli walikutana Nairobi wakati wa Machi 11-17 ili kupitia madai yao ya pamoja. Hapa, mshahara wa chini wa kila siku wa shilingi 7/75 ulipunguzwa hadi kuwa mbinu ya kujadiliana kwa jambo dogo zaidi. Kwa kuwa Purvis sasa ni miongoni mwa vyama hivyo, vyama hivyo vilikubali kubaki na umoja, lakini kujadiliana kwa ajili ya ongezeko la kiwango cha 10/- kwa mwezi katika viwango vyote vya Kundi C.
ICFTU iliogopa kwamba ikiwa 'hitaji hili la chini halitakubaliwa na uandikishaji wa reli, inaonekana kuna uwezekano kwamba vyama vya wafanyakazi vya Kenya na Uganda vitajiunga na hatua hii ya mgomo iliyoanzishwa Tanganyika'. 75 Shirikisho la Wafanyakazi la Tanganyika [TFL] linaloongozwa na wazalendo wa Kiafrika pia lilikuwa na wasiwasi kuhusu uwezekano wa kuenea kwa mgomo huo na athari zake kwa mazungumzo ya uhuru. Liliitisha mkutano maalum wa baraza lake kuu mnamo tarehe 22 Machi-23 Machi ambao uliamua kutoandaa mgomo mkuu au hata hatua ya pili ya kuunga mkono wafanyakazi wa reli, bali kumwita gavana wa koloni kuingilia kati. Kama magavana wengine wa kikoloni, Sir Reginald Turnbull alizingatia sana athari za kisiasa za mgomo huo kwa kuondoa ukoloni katika eneo hilo, na akaonya London, 'Lazima nisisitize kwamba kuendelea kwa muda mrefu kwa mgomo huo kutakuwa na athari za aibu na zisizotulia katika uwanja wa kisiasa zenye athari dhahiri zenye madhara'. 76 Wakati katibu mkuu wa Shirikisho la Kazi la Kenya [KFL] Tom Mboya alipomtumia ujumbe wa onyo katibu mkuu wa TUC Sir Vincent Tewson, kwamba kulikuwa na 'hatari kubwa ya kusimama kwa mfumo mzima wa reli Afrika Mashariki na kwamba mzozo huo unaweza pia kuenea hadi bandarini', 77 hili lilikuwa tayari limeanza. Tewson kisha alimjulisha Katibu wa Nchi kwa ukamilifu na kushauri dhidi ya ugumu wa usimamizi ili kuwezesha suluhu ya malipo ya awali ili kutuliza mgomo wa kanda nzima na kuruhusu uchunguzi wa Afrika Mashariki kuchunguza mfumo wa mashine za kujadili ambapo aliamini kosa kuu lilikuwa, ingawa hakukuwa na mashine zilizopo za kujadiliana kwa pamoja.
Wakati huo huo, ICFTU ilifanya kazi ya kuzuia TRAU na kumkaribisha Tumbo huko Brussels kwa mashauriano kati ya Machi 29 na Aprili 4. Alirudi Dar es Salaam akifuatana na maafisa wawili wa juu wa vyama vya wafanyakazi vya kimataifa, Charles Millard, mkurugenzi wa shirika la ICFTU, na Pieter De Vries, katibu mkuu msaidizi wa ITWF ambao walikuwa na nia ya kuingilia kati na, baada ya mikutano ya siku kadhaa, walijitolea kupatanisha mzozo huo. Waangalizi wa juu juu ndani ya utawala waliokuwa na wasiwasi kuhusu 'kuingiliwa kwa nje' 78 hawakuweza kuona kwamba hawakuwa wakiingilia kati kueneza mgomo bali kuuratibu ili kupanga kurudi kazini haraka na kwa utaratibu. Utawala ulikuwa katika kona ngumu na ulikubaliana na mpango wa Millard na De Vries kwa kiasi fulani ili kuokoa aibu baada ya ahadi yao ya umma ya kutojadiliana wakati mgomo unaendelea. Katika hatua hii, Tumbo alitoa nafasi kwa Millard na De Vries kuchukua madaraka na 'katika mfululizo wa mikutano isiyo rasmi' waliwashinikiza maafisa wa serikali kuingilia kati ili kukomesha mgomo. 79 Inaonekana kwamba wawakilishi wa usimamizi wote walikuwa na nia ya kupambana na chama cha wafanyakazi, hasa kufuatia mafanikio ya shughuli za kuvunja migomo zilizowahusisha Wazungu na Waasia. Kwa upande mwingine, wawakilishi wa serikali walikuwa na wasiwasi zaidi na athari kubwa za kisiasa na uwezekano wa mgomo kuenea miongoni mwa sehemu nyingine za wafanyakazi ambao walikuwa wakianza kusitasita huku matarajio ya serikali nyingi za Kiafrika na uhuru yakikaribia. Walishawishika na wasiwasi wa London ambao uliarifiwa kwa kiasi kikubwa na kuathiriwa na TUC kupitia washauri wa kazi walioidhinishwa katika Ofisi ya Kikoloni. Matokeo yake, usimamizi wa EARH uliwekwa chini ya shinikizo kubwa la kukomesha mgomo. 80
Masuala haya yakawa muhimu zaidi huku Kamishna wa Kazi wa Tanganyika 'akiacha hali hiyo ikiwa imekwama na kuondoka kwenda kwenye shughuli zake za kawaida za likizo'. 81 Hii iliashiria mabadiliko ya Idara ya Kazi ambayo kisha ilijaribu kuelekeza suluhisho la mzozo kutoka Dar es Salaam hadi Nairobi, ili kupata suluhu ya Tanganyika ambayo inaweza kutumika katika eneo zima. Mbinu hii ilionekana sawa na ile iliyo chini ya 'Ofa ya Uganda' ambayo ilijaribu kumpa mwajiri mfano wa kujadiliana kwingineko.
Mnamo Aprili 19, Millard na De Vries walikutana na EARH na katika kuweka kesi ya ongezeko la sh 10 kwa wafanyakazi wote katika Kundi C, walifanya kila wawezalo. Hili lilikataliwa na Meneja Mkuu ambaye alikiri kwamba suluhu yoyote ya Tanganyika ingelazimika kutumika katika maeneo mengine mawili na kwamba ongezeko la sh 10 katika bodi nzima 'lilikuwa zaidi ya mfumo unavyoweza kustahimili.' 82 Kisha akaendelea kufufua 'Ofa ya Uganda' ya ongezeko la mshahara wa chini wa sh 10 kwa mwezi lakini bila marekebisho katika Kundi C. Hili lilikuwa limekataliwa nchini Uganda kwa usaidizi kutoka kwa vyama vingine vya wafanyakazi wa reli na halikukubalika kwa Millard na De Vries.
Pendulum ilirudi tena Dar es Salaam na kwa shinikizo kubwa kutoka kwa serikali juu yao, usimamizi ulikubali tarehe 30 Aprili kwa suluhu iliyoathiriwa sana na ICFTU. Ongezeko la kiwango cha kawaida katika Kundi C ambalo vyama vya wafanyakazi wa reli vya mkoa huo vilikuwa vimeungana lilifutwa wakati suluhu tofauti ilipopendekezwa, iliyokusudiwa kutumika katika mkoa mzima. Kuanzia na 10/- kwa mwezi kwa C.6 [wafanyakazi wa daraja la chini kabisa], hii ilishuka hadi sh 6-10 kwa C.5, sh 4-6 kwa C.4 na sh 4 tu kwa daraja la juu C.1-3. Usimamizi ulikuwa tayari umekubaliana na kamati ya uchunguzi kuhusu mahusiano ya viwanda ambayo vyama vya wafanyakazi vilikuwa na matumaini ya kufanya majadiliano ambayo wangetendewa kama washirika sawa. De Vries alifikia makubaliano na Meneja Mkuu kwamba makubaliano yoyote yaliyofikiwa Tanganyika yangetumika katika maeneo mengine 'lakini labda kwa mabadiliko fulani ya wakati'. 83 Tofauti hii chafu ya upendeleo wa maeneo ilipunguza umoja wa wanaume kwa kusawazisha na kupunguza mahitaji yao ya mishahara. Hapo awali, utengano kati ya madaraja tofauti ulisisitizwa zaidi kama njia ya kupanda mgawanyiko na kurudisha nyuma umoja wa wanaume. Mkakati ulioshindwa nchini Uganda sasa ulishinda katika mgomo wa Tanganyika ambao makubaliano yake sasa yalikuwa yamepangwa kuwa kiolezo cha makubaliano mengine katika eneo hilo. Hili halikutokea mara moja, kwa kweli inaonekana kulikuwa na jaribio la kuficha kile ambacho kwa kweli kilikuwa makubaliano kati ya maeneo. Michakato ya upatanishi nchini Uganda na Kenya ilisitishwa wakati wa mazungumzo ya Tanganyika, na kisha ikaanza tena baadaye katika jaribio la kijinga la utawala la kutengeneza mwonekano wa makazi ya wenyeji na kuchelewesha malipo ya nyongeza za mishahara.
Vyama vya wafanyakazi wa reli vilikubaliana kati yao muda mfupi baada ya Mwanza kwamba katika mazungumzo yoyote kuhusu malipo 'ofa haitakubaliwa na chama kimoja isipokuwa ikikubaliwa na vingine viwili'. 84 Huu ndio msingi ambao vyama vya wafanyakazi vilikuwa vimeomba msaada wa ICFTU, katika kuandaa na kuratibu makubaliano katika eneo lote, na kukubali ofa ya usaidizi kutoka kwa ITWF. Usemi wa ICFTU wa maeneo mbalimbali ulikuwa umetokana na ongezeko la mshahara wa chini wa 10/- kama ilivyoendelea katika makubaliano ya Uganda yaliyositishwa kwa hivyo 'ulikasirishwa na uingiliaji kati wa Hood ambaye alijua kuhusu makubaliano ya vyama vya wafanyakazi lakini hata hivyo alishauri chama cha wafanyakazi cha Uganda kukubali makubaliano bila makubaliano ya vyama vingine'. 85 Mkakati wa 'ofa ya Uganda', ingawa si masharti yake, uliibuka tena katika mfumo wa makubaliano tofauti nchini Tanganyika ambayo yalitumika kama msingi wa makubaliano kama hayo nchini Kenya na Uganda. Uliimarisha utofautishaji miongoni mwa wanaume na ulikusudiwa kuhakikisha kwamba migogoro ya kikanda na vitendo vya mgomo havitatokea tena. Uchunguzi kuhusu mahusiano ya viwanda sasa ungeweza kuanza kazi yake.

Ripoti ya Whitson​

Katibu wa Kikoloni alimteua Kamishna Mkuu wa Afrika Mashariki HA Whitson, afisa mkuu wa zamani wa mahusiano ya viwanda katika Wizara ya Kazi, kuongoza uchunguzi wa EARH 'akizingatia hasa aina na ufaa wa mashine zinazohitajika kwa mahusiano mazuri ya viwanda'. Haikuwa hadi tarehe 30 Agosti ambapo vyama vya wafanyakazi wa reli viliitwa kutoa hoja zao kabla ya uchunguzi. Mojawapo ya malalamiko yao makuu ilikuwa ni utoaji usiotosha wa mazungumzo ya ndani na kuchelewa kwa kutatua masuala ya ndani na kati ya maeneo. Walibishania uboreshaji wa mifumo ya malalamiko na mazungumzo kulingana na kuanzishwa kwa mabaraza ya pamoja ya viwanda ambapo vyama vya wafanyakazi vitashiriki kama washirika sawa. Hizi zingeanzishwa ndani ya kila eneo pamoja na baraza la kati ya maeneo ili kushughulikia masuala yanayoathiri eneo zima.
Ripoti ya Whitson iliikosoa RAU[K] kwa 'kukosa uzoefu, fedha, maafisa waliofunzwa wenye hisia sahihi ya uwajibikaji ... kukubali sheria za muungano na utaratibu sahihi wa kidemokrasia'. Ripoti hiyo ililalamika kuhusu ukosefu wa idara maalum ya wafanyakazi na pengo kati ya baraza la ushauri la maeneo lililopo na kamati za kazi za idara. Iliunga mkono kesi ya muungano kwa mabaraza ya maeneo kushughulikia migogoro ya ndani, kwa kujadili badala ya kazi za ushauri tu. Whitson pia alipendekeza kamati za wafanyakazi wa eneo hilo zichaguliwe na sehemu zote za wafanyakazi ili kutenda katika uwezo wa ushauri. Ripoti hiyo ilihimiza kuanzishwa kwa Baraza Kuu la Pamoja la Maeneo Mbalimbali na pamoja nalo Idara ya Kazi ya Maeneo Mbalimbali yenye baraza la usuluhishi ili kutenda kama mpatanishi mkuu katika migogoro ya maeneo Mbalimbali. Taratibu za kina za migogoro ziliwekwa na vyama vya wafanyakazi vilihimizwa kudhibiti wanachama wao ili kuepuka migomo isiyo rasmi kabla ya taratibu kukamilika. Ripoti hiyo hatimaye ilikubaliwa mnamo Oktoba 1960 ingawa makubaliano ya pamoja yaliyotekeleza mapendekezo mengi ya Whitson hayakukubaliwa hadi Machi 1962. Ikawa mpango wa pande tatu wa mahusiano ya viwanda kwenye reli kwa kile kilichobaki cha kipindi cha ukoloni na kubadilishwa baadaye baada ya uhuru.
Wakati wa uchunguzi, mzozo wa madaraka ulitokea ndani ya RAU[K] ukionyesha kutoridhika sana miongoni mwa wafanyakazi wa Kundi C kwamba walikuwa wameuzwa kwa muda mfupi. Hii ilichochea uasi dhidi ya viongozi wa vyama vya wafanyakazi kwani wengi waliondoka kwenye chama hicho

​

[/COLOR]

 

[Mohamed Said]

Simulizi nzuri sana ya wafanyakazi wa Reli walio ktk Solidarity forever walio wanachama wa TRAUW jinsi wavuja jasho walivyoamua kugoma kwa siku 82.

N.B
HABARI YA ZIADA The East African Railway Strike, 1959-60: labour’s challenge of inter-territorialism

Bagamoyo,
Ahsante sana kwa paper.