mimi sio mwanasheria lakini naamini mojawapo ya mabadiliko yaliyofanyika ni pamoja na kuibadili tume kutoka TUME YA TAIFA YA UCHAGUZI NA KUWA TUME HURU YA TAIFA YA UCHAGUZI.
Katika jaribio la kwanza kabisa la Kisheria ni kwamba sitegemei kusikia Maamuzi iliyoyafanya Tume huru ya uchaguzi yanaendewa mahakamani.
karibuni nguli wa kisheria
jingalao , ingawa wewe usio mwanasheria, kwa nini sasa , unaleta hoja ambazo zinaonekana zikiwa na msingi fulani katika mabadiliko yaliyojitokeza?
Twende kwenye vifungu, labda itakusaidia kuelewa mambo:
1. Kujali Utawala wa Sheria na Mgawanyo wa Madaraka:
Kwa mujibu wa
Kifungu cha 1 cha Katiba ya Tanzania, ambacho kinasisitiza misingi ya utawala wa sheria, hakuna mamlaka yoyote inapaswa kuwekwa juu ya mamlaka ya mahakama. Kauli inayodai kwamba "hakuna mahakama yoyote itakayo na mamlaka ya kuchunguza jambo lolote lililotendwa na Tume ya Uchaguzi" inakiuka dhana ya mgawanyo wa madaraka inayotegemea Katiba.
“Mamlaka za serikali zinatakiwa zifanyike kwa uwazi na uwajibikaji, na mahakama ziko katika nafasi ya kulinda haki za raia dhidi ya unyanyasaji wa mamlaka yoyote.”
Kwa hiyo, kuweka Tume juu ya ukaguzi wa kisheria ni ukiukaji wa misingi ya Katiba ambayo inatakiwa kulinda haki na uhuru wa kila mwananchi.
2. Haki za Katiba za Kupokea Huduma za Kisheria
Kifungu cha
25(1) cha Katiba ya Tanzania kinasisitiza haki ya kila mtu kupata ustawi wa kisheria na usuluhishi wa migogoro kupitia mahakama bila vizuizi vyovyote. Hivyo, kauli inayosema kwamba maamuzi ya Tume ya Uchaguzi hayapaswi kusikilizwa mahakamani inawaweka raia katika hali ya kukosa njia ya kisheria ya kupinga dhana za ubaguzi au unyanyasaji.
“Kila raia ana haki ya kulipia usuluhishi wa kisheria kwa mishale yoyote, hasa pale ambapo haki zake za msingi zinahatarishwa.”
Hii inamaanisha kwamba, ikiwa Tume itafanya maamuzi yanayokiuka haki za wananchi, mahakama inapaswa kuwa na jukumu la kuchunguza na kusuluhisha migogoro hiyo.
3. Uhuru wa Mahakama na Majukumu yake
Kifungu cha
11(2) cha Katiba ya Tanzania kinadhihirisha kwamba uhuru wa mahakama ni dhana kuu katika kulinda utawala wa sheria. Mahakama ziko huru, zinategemea utawala wa sheria bila kuingiliwa na mamlaka nyingine, hata kama hizo mamlaka ni zile za Tume za Uchaguzi.
“Uhuru wa mahakama ni msingi wa utawala wa sheria; hawapaswi kuwekwa chini ya ushawishi wowote wa kisiasa.”
Hivyo basi, kudai kwamba maamuzi ya Tume ya Uchaguzi hayapaswi kusikilizwa mahakamani ni kupata njia ya kuzuia mahakama kutekeleza majukumu yake ya kisheria katika kusuluhisha madai ya haki za wananchi.
4. Matokeo ya Kisheria na Uwezo wa Kupinga Maamuzi
Katiba inaweka wazi kwamba haki ya kisheria haitakiwi kusimamiwa na mamlaka moja tu. Kama ilivyosemwa katika
Kifungu cha 42(3) cha Katiba ya Tanzania (ambacho kinasisitiza haki ya kupiga rejea maamuzi ya serikali katika mahakama), basi raia wana haki ya kupinga maamuzi yoyote yanayoelekea kuumiza haki zao bila kulipia utaratibu wa kisheria.
“Haki ya kuchukua hatua kisheria inapaswa kuwa na msingi imara ili kuhakikisha usalama wa haki za msingi za raia.”
Hivyo, kuweka Tume ya Uchaguzi katika nafasi ya kujiepusha na ukaguzi wa mahakama ni hatua ambayo inawakandamiza wapiga kura kuomba usuluhisho wa kisheria pale ambapo dhana za ubaguzi au unyanyasaji zinaibuka.
Kwa kumalizia, kauli inayotolewa inajaribu kufichua mwelekeo wa mamlaka kwa kupunguza nafasi ya mahakama kuchunguza maamuzi ya Tume ya Uchaguzi. Hii siwezi kukubalika kwa mujibu wa Katiba ya Tanzania, ambayo inasisitiza utawala wa sheria, mgawanyo wa madaraka, na haki ya raia kupata usuluhisho wa kisheria bila vizuizi.
- Kifungu cha 1, 11(2), 25(1), na 42(3) kinatufundisha kuwa haki ya kuchunguza maamuzi ya mamlaka hizi ni msingi wa demokrasia halali. Na ndichi mahakama inapaswa kufanya. sio kukataa. Tume sio muhimili wa nne, hatuna muhimiri huo kikatiba
- Hakuna mamlaka yoyote inapaswa kuwa juu ya sheria, na hivyo, maamuzi ya Tume ya Uchaguzi yanapaswa kukabiliana na ukaguzi wa mahakama ili kuhakikisha uwazi, usuluhisho na haki ya raia.
- Hii ndiyo njia pekee ya kuhakikisha kuwa mabadiliko yanayofanyika hayakuwa tu ya majina, bali yanakuja pamoja na uboreshaji wa mfumo wa kisheria unaohakikisha haki za wananchi zinatendeka ipasavyo.
