Taifa lisipoheshimu logic hutawaliwa na kelele, hofu na usanii wa uongo

[Best home tutor]

“Logic is a practical science of correct thinking.”

Hii si sentensi ya darasani tu. Ni msingi wa ustaarabu wa mwanadamu. Ni tofauti kati ya jamii inayotafuta ukweli na jamii inayotafuta washangiliaji. Ni mpaka unaotenganisha dola yenye busara na dola inayotegemea jazba, propaganda na uaminifu wa kipofu.

Kwa sababu taifa lolote linaloanza kuua hoja kwa kelele, huanza polepole kuua uwezo wake wa kufikiri.

Na hapo ndipo huzaliwa viongozi “mbufi” — viongozi wanaodhani kuwa mamlaka ni mbadala wa mantiki, kuwa sauti kubwa ni ushahidi, na kuwa propaganda ni ukweli.

Tatizo kubwa ni kwamba mara nyingi hawa viongozi hawaelewi hata kuwa wanatumia fallacies — makosa ya kimantiki yanayofanya hoja ionekane ya kweli ilhali ni dhaifu, ya kupotosha au ya kijinga kisomi.

Na jambo la kuhuzunisha zaidi ni kwamba jamii ikizoea fallacies, huanza kuichukia logic. Watu wanaofikiri kwa kina huonekana wasumbufu. Wanaouliza maswali huonekana maadui. Wanaotumia ushahidi huonekana wapinzani wa mamlaka.

Ndipo taifa huanza kutawaliwa si kwa akili, bali kwa mihemko.

Hoja hujibiwa kwa hoja — si kwa vitisho

Katika jamii yenye ustaarabu, hoja hujibiwa kwa hoja.
Si kwa:

matusi,

kejeli,

vitisho,

matumizi ya polisi,

au propaganda za kihisia.

Lakini katika mifumo dhaifu ya kisiasa, viongozi wengi huogopa logic kwa sababu logic huuliza:

“Kwa nini?”

“Ushahidi uko wapi?”

“Je, hii inaendana na sheria?”

“Je, kuna consistency?”

“Je, mnasema ukweli au mnatafuta kutawala hisia?”

Na maswali hayo ndiyo maadui wakubwa wa siasa za ushabiki.

Kwa sababu logic humvua kiongozi mavazi ya propaganda na kumwacha uchi mbele ya ukweli.

Fallacies zinazotumiwa na viongozi dhaifu

Moja ya dalili kubwa ya uongozi dhaifu ni utegemezi wa logical fallacies.

1. Ad Hominem — kushambulia mtu badala ya hoja

Hii ndiyo silaha maarufu zaidi kwa viongozi wasiokuwa na majibu.

Badala ya kujibu hoja ya:

uchumi kudorora,

uhuru kupungua,

ajira kukosekana,

au haki kuvunjwa,

wanaanza kushambulia mtu:

“Huyo ni mpinzani.” “Huyo anatafuta kiki.” “Huyo hafai.” “Huyo anatumiwa.”

Hii si logic. Huu ni woga wa kiakili.

Kwa sababu ukweli wa hoja hauamuliwi na nani amesema — unaamuliwa na ushahidi wake.

Hata adui yako anaweza kusema ukweli.
Na rafiki yako anaweza kusema uongo.

Lakini viongozi “mbufi” hawawezi kutofautisha hilo.

2. Straw Man — kupotosha hoja ya mpinzani

Wananchi wanasema:

“Tunataka haki.”

Kiongozi anajibu:

“Kwa hiyo mnataka nchi ivunjike?”

Wananchi wanasema:

“Tunataka uchaguzi huru.”

Kiongozi anasema:

“Kwa hiyo hamtaki amani?”

Hii ni straw man fallacy — kubadilisha hoja ya mtu kuwa kitu kingine dhaifu ili iwe rahisi kushambulia.

Ni ujanja wa kisiasa unaotumika sana katika mifumo inayokosa ujasiri wa kujibu hoja halisi.

3. Appeal to Fear — kutawala kwa hofu

Hii ndiyo sumu kubwa zaidi kwa taifa.

Badala ya kutoa sababu za kimantiki, viongozi wanaanza kutumia hofu:

“Msipotuunga mkono nchi itavurugika.”

“Mkikosoa sana kutakuwa na machafuko.”

“Mkitaka mabadiliko mtaleta vita.”

Hii ni propaganda ya hofu.

Na propaganda ya hofu huwa na lengo moja:
kuua uwezo wa wananchi kufikiri kwa uhuru.

Kwa sababu mwanadamu mwenye hofu kali hawezi kufikiri kwa kina. Atafanya maamuzi kwa taharuki, si kwa mantiki.

4. Appeal to Authority — kudhani cheo ni ushahidi

Katika jamii dhaifu kisomi, viongozi huamini:

“Kwa sababu mimi ni kiongozi, basi ninachosema ni kweli.”

Lakini logic haisujudu vyeo.

Katika falsafa ya Socrates, hoja ya mtoto inaweza kuwa na nguvu kuliko ya mfalme kama ina ushahidi mzuri zaidi.

Ndiyo maana jamii zilizopiga hatua zinaheshimu:

data,

tafiti,

mjadala,

ushahidi,

na uwezo wa kufikiri.

Siyo ukubwa wa gari la kiongozi.

Taifa lisipoenzi thinkers hujenga taifa la waoga

Hakuna taifa lililopiga hatua bila thinkers:

wanafalsafa,

waandishi,

wachambuzi,

wasomi,

wanahabari,

wabunifu,

na wakosoaji wa mfumo.

Lakini katika mifumo inayotukuza utii kuliko akili, thinkers huonekana tatizo.

Kwa sababu thinker huuliza:

“Kwa nini?”

“Ina mantiki?”

“Kuna ushahidi?”

“Je, hii ni haki?”

“Je, taifa linaenda wapi?”

Maswali hayo huwapa viongozi dhaifu presha kubwa.

Ndiyo maana mifumo mingi dhaifu hujaribu:

kuwanyamazisha thinkers,

kuwakejeli,

kuwachafua,

au kuwafanya waonekane wasio na uzalendo.

Kwa sababu thinker ni tishio kwa propaganda.

Uchumi nao huathirika logic inapokufa

Watu wengi hudhani logic ni ya darasani tu. Kumbe logic ndiyo msingi wa uchumi.

Mwekezaji huwekeza kwa logic. Mfanyabiashara huamua kwa logic. Sayansi huendelea kwa logic. Teknolojia huzaliwa kwa logic.

Taifa linalotawaliwa na:

mihemko,

ushabiki,

vitisho,

na propaganda,

haliwezi kuwa na uchumi imara kwa muda mrefu.

Kwa sababu uchumi unahitaji:

predictability,

rationality,

rule of law,

freedom of thought,

na mazingira ambamo ukweli unaweza kusemwa bila hofu.

Ukianza kuwafundisha watu kuwa kuhoji ni uhaini, utaishia kuwa na taifa la:

wanafiki,

waoga,

na wachawa.

Na taifa la wachawa haliwezi kushindana kiuchumi na taifa la thinkers.

Huzuni ya thinkers

Kinachoumiza thinkers si tu uongo.
Ni kuona jamii inaanza kushangilia uongo.

Ni kuona:

kelele zikipewa thamani kuliko hoja,

ushabiki ukishinda ushahidi,

propaganda ikionekana uzalendo,

na ukosoaji ukionekana uhaini.

Thinker huumia anapoona taifa linaanza kuogopa ukweli.

Kwa sababu thinker anajua kuwa: ukweli unaweza kucheleweshwa, lakini hauwezi kufutwa milele.

Na historia inaonyesha jambo moja kubwa sana:

Taifa linalowadharau thinkers huanguka polepole bila hata kugundua.

Kwa sababu linapoteza uwezo wa kujikosoa.

Mwisho: Taifa haliokolewi na mashabiki bali wanaofikiri

Mwishowe, ustaarabu wa taifa haupimwi kwa ukubwa wa majengo wala idadi ya magari ya viongozi. Unapimwa kwa uwezo wa wananchi wake kufikiri kwa uhuru.

Taifa lenye afya:

haliogopi hoja,

haliogopi mijadala,

haliogopi wakosoaji,

na haliogopi thinkers.

Kwa sababu linajua: hoja ikijibiwa kwa hoja, ukweli huonekana wazi zaidi.

Lakini hoja ikijibiwa kwa:

matusi,

vitisho,

propaganda,

au nguvu,

basi hiyo huwa si dalili ya nguvu ya dola.

Huwa ni ushahidi wa hofu ya dola mbele ya ukweli.

Na hakuna jambo la kusikitisha kwa taifa kama kuona viongozi wake wana hofu ya wananchi wanaofikiri.