Jidu La Mabambasi
JF-Expert Member
- Oct 20, 2014
- 18,653
- 31,010
Alicho dadavua huyu Kafulila ni pumba tupu.Wasalaam, Hivi ndivyo alivyofanya David Kafulila chuo kikuu cha DODOMA, amefafanua jambo moja baada ya jingine kwa kina, Soma mpaka mwisho l,
===
1. $1 Trilioni Club inawezekana
Historia inatufundisha: Korea Kusini ilitoka uchumi wa ∼$90-100 bilioni → $1+ trilioni ndani ya miaka 25. Mwaka 1995 Singapore ilikuwa na uchumi wa dola 87bn sawa na Tanzania leo. Ikiwa ni miaka30 imepita bado Singapore haijaingia uchumi wa dola trilion1.
Siri ya sisi ili tuingie? "360° turn around". Haiwezekani tukibaki na mawazo yale yale na mfumo ule ule. Lazima tubadilike jinsi tunavyofikiri, kufanya kazi na ku-run system zetu. Tumeamua tuingie klabu. #UCHUMI2050 #Mabadiliko #UDOM
2. Maarifa ndio Sarafu Mpya
Zamani ujinga = kutokujua kusoma, kuandika, kuhesabu KKK. Leo ujinga = kutokujua kusoma KILA SIKU.
Tuko kwenye "Information Age". Unaweza kuwa na degree 1 lakini kama husomi kila siku, unapitwa. AI + internet zimefanya maarifa kuwa rahisi. Swali ni: Unaitumiaje fursa hii? Nchi zinashindana sio kwa maliasili tena, bali kwa ubora wa watu na mawazo yao. #Elimu #MaarifaNiSarafu #LifelongLearning
3. PPP si Ubinafsishaji.
Watu wengi wanachanganya. Tofauti ni kubwa:
1. Umiliki: PPP = Mradi wa umma kabla, wakati, baada. Privatization = unahamia kwa mwekezaji.
2. Responsibility: PPP serikali inabaki responsible. Privatization anabeba mwekezaji.
3. Risk: PPP mnagawana risk. Privatization mwekezaji anabeba zote.
Mfano hai: NMB ilibinafsishwa kupitia soko la mitaji → leo ni benki #1. NBC haikupitia hapo → inastruggle. Style inaamua matokeo. #PPP #Ubinafsishaji #CRDB
4. Kwa nini PPP? Balance Sheet ya Serikali ina mipaka
Mpango wa Miaka 5, 2026/27-2030/31 unahitaji TRL 477. Vision 2050 inahitaji $3.7 trilioni investment ili tufikie GDP ya $1 trilioni.
Kodi + mikopo ya serikali pekee = hazitoshi, na "borrowing space" ni limited. Suluhisho: Private Capital kupitia PPP. Serikali ndogo, Private sector kubwa, Society inakua. Hii ndio "New Age of Governance". #TTB2050 #PPP #Investment
5. TAZARA & Mradi wa Dola Bilioni 1.4
Tanzania na Zambia tumesaini mkataba wa PPP kufufua TAZARA na kampuni ya China ya CCECC. Ni Mkataba wa $1.4 bilioni , karibu Trlioni4. kuifufua reli ya TAZARA ambayo zaidi ya asilimia60 ipo Tanzania na zaidi Tanzania ni mnufaika mkubwa kwasababu ya Bandari.
.
Hii ni mfano wa "private capital injection". Serikali haikopi yote. Private anawekeza, ana-operate, risk mnagawana. Madhumuni: efficiency + ajira + export. Miradi kama hii ya bandari, umeme, reli ndio itabadilisha nafasi yetu ya kijiografia kuwa nafasi ya kiuchumi. #TAZARA #PPP #Reli
6. Bei ya Umeme Tanzania ulinganisho na Kenya, Rwanda na Uganda.
Bei ya umeme wa nyumbani Tanzania ni wastani wa Dola senti 10 kwa unit. Linganisha: Rwanda dola senti 19, Kenya dola senti 26, Uganda dola senti 17.
Tuko chini kuliko nchi hizi. . Hii ni incentive kwenye kuhakikisha umeme nafuu kwa wananchi. Nilihesabu: tukipandisha bei ilingane na Kenya, tungepata triliin4 ziada kwa mwaka kwani kwa mauzo ya units zaidi ya bilioni 9.11 kwa mwaka, tofauti ya bei ya dola sent 17 ni zaidi ya dola 1.5bn au trilion 4za kitanzania. Hiyo hela inatosha kutoa bima ya afya bure kwa Watanzania wote na kubaki na zaidi ya trilioni 2.5. kwani kama tuna kaya takribani milioni10 na bima kwa kaya ya 150,000 ni sawa na bajeti ya 1. 5 trilion. Hata tukisema bei ya umeme Tanzania iwe asimia 60% ya kenya bado tunapata zaidi ya Trilioni 1.6 ambazo zinatosha kugharamia bima ya afya kwa wote na zaidi bei itafikia dola sent 16 ambazo ni chini kulinganisha na Uganda( dola senti17 au hata Rwanda Dola senti 19. Sisemi kwamba napendekeza chanzo cha kugharamia bima ya afya kwa wote bali nimetoa mfano tu. Kupanga ni kuchagua.. #Umeme #CostOfProduction #InvestTZ
7. Umeme wa China vs Dunia
China peke yake inazalisha 33% ya umeme wote duniani. Ni zaidi ya jumla ya umeme wa nchi zote za Ulaya + Marekani.
Kwa nini muhimu? Kwa sababu umeme ni "key factor of production". Ndio maana China ni "manufacturing hub" ya dunia, ana trade surplus ya zaidi $1 trilioni kila mwaka. Kama umeme ndio moyo wa uchumi, basi lazima tuwekeze zaidi ili viwanda viamke na kuchochea uzalishaji. Ndio sasa tunashirikiana na TANESCO kuhakikisha PPP inatumika kwenye uzalishaji na usafirishaji #Energy #Industrialization #China
8. Kodi Yetu ni Ndogo: Tatizo ni Informal Sector
Tax-to-GDP ratio ya Tanzania ni 12-13% tu. Tuko chini ya wastani wa Afrika ambao ni asilimia 16%. Ulaya ni 34%, USA ni 25% na China ni 20%.
Watu wanalalamika "kodi nyingi", lakini ukweli ni "tax base ndogo". Sababu kubwa: sehemu kubwa ya uchumi wetu bado ni informal. Suluhisho si kuongeza kodi, ni kubadilisha informal → formal kupitia digital economy. Tax base ikiwapanuka, tutajenga zaidi bila kumlemea yule anayelipa tayari. #Kodi #InformalSector #DigitalEconomy
9. Mikopo: Kwa nini China Unapata riba 2% na TANZANIA zaidi ya 15%?*
Swali la haki. Jibu: China ana "long-term funding". Ana trade surplus zaidi ya $1 trilioni kila mwaka. Benki zake hazitafuti faida tu, ni KPI kwa mashirika yao kutumia dola zao kuongeza burning rate kama njia ya kuhifadhi thamani ya dola zao. Ni moja ya sababu ya mkakati wao wa BELT & ROAD INITIATIVE.
Benki zetu nyingi ni "commercial banks" zinazotegemea "fixed deposit" ya muda mfupi. Huwezi kutumia pesa ya muda mfupi kukopesha mradi wa muda mrefu kama barabara ya miaka 30 na utoe terms nzuri.
Serikali imejitahidi kuweka fedha kuhakisha sekta ya kilimo katika dhana pana ya mazao, uvuvi na ufugaji mikopo inapatikana kwa riba chini ya asilimia 10. Hii ni kwasababu umasikini wetu umefunganama na sekta hii. Inabeba asilimia 65% ya watu lakin inachangia uchumi karibu asilimia 30%. Hali ya riba kubwa ni uhalisia kwa nchi nyingi za afrika kwakuwa hatujafika uchumi mkubwa. Suluhisho: Kujenga uchumi mkubwa + Development banks zenye mtaji. Hapo ndio riba itashuka. #Fedha #Mikopo #Benki
10. Wataalamu ndio Ufunguo, si Sheria tu
Nilipoingia PPP 2023, wataalamu wa PPP Tanzania nzima tulikuwa 5 tu. Leo tuko 75. Tanzania sasa ni nchi #9 duniani kwa graduates wa PPP 2026. Hii ni kwa mujibu wa taasisi ya APMG ya Uingereza.
Kwanini? Kwa sababu "Sheria nzuri bila wataalamu = utachezewa. Lakini wataalamu wanaweza kubadilisha hata sheria mbaya. Ndio maana nataka kuhakikisha UDOM kutoa Masters + short courses za PPP. Kama wewe ni mwanafunzi, jifunze Contract Management, Negotions , Financial Modelling. Kuna ajira zipo, hazina watu kwenye taaluma hii sasa na tuendako #HumanCapital #PPPExperts #UDOM
11. Samia Bond: Njia Mbadala ya Fedha
Serikali haiwezi kutegemea kodi na mikopo tu. "Samia Bond" Serikali ililenga kupata 150bilioni kwa ajili ya barabara za TARURA lakini zilipatikana zaidi ya 300bn. Tanga UWASA pia walifanya "Corporate green Bond" kwa mradi wa maji wakapata zaidi ya 54bn.
Hii ndio "Alternative Financing". Kujenga uchumi mkubwa , wakisasa wenye stability, hata Watanzania wenyewe wana uwezo wa kuwekeza kwenye miradi ya taifa kupitia alternative financing mbalimbali. #SamiaBond #Bond #Fedha
12. Vituo vya Kupima Magari: Mfano wa PPP
Polisi wameshasaini mkataba wa PPP na consortium ya Ujerumani, Spain na Dubai. Wanakuja na "Motor Vehicle Mandatory Inspection".
Badala ya traffic kuangalia kwa macho, gari linaingia mtambo unaprint mapungufu yote. Compliance inaongezeka, revenue inaongezeka, ajali zinapungua. Uwazi + Teknolojia = Tija. #PPP #UsalamaBarabarani #Inspection
13. "Hangover ya Ujamaa" haiwezekani miaka 60
China ilikuwa nchi ya ujamaa kamili. Leo PPP zao zina thamani zaidi ya $1.5 trilioni - ni zaidi ya nusu ya uchumi wa Afrika yote.
Tanzania hatukuwahi kuwa nchi ya ujamaa. Mpango wa CCM 1987-2002 ulitaka tufike ujamaa 2002, lakini tulishift kwenda uchumi wa soko. Miaka 60 baadaye bado tuna "hangover"? Mlevi anaamka na kunywa supu na limao. Nikweli tumepiga hatua katika PPP kwani mwaka 2026 miradi ya PPP imefikia thamani ya 8.5trilion kutoka 2.5trilion mwaka 2021. Ni hatua kulinganisha na tulikotoka lkn bado tupo nyuma kulinganisha na mahitaji #Mabadiliko #Sera #PPP
14. Uzazi wa Mpango muhimu kwa rasilimali watu;
Elimu bora na afya bora ni ghali. Serikali haiwezi kumudu kwa watu wengi kwa uchumi wetu kwasasa. Leo Tanzania ongezeko la watu kwa mwaka ni zaidi ya asilimia 3% wakati wastani wa ongezeko la watu afrika ni asilimia 2% na wastani wa ongezeko la watu duniani ni asilimia 1%. Moja ya sababu ya mafanikio ya China ilianza ilikuwa one child policy, leo China ina negative population growth. India inaongoza kwa idadi ya watu duniani leo ingawa pia ongezeko lake kwa mwaka sasa ni chini ya asilimia 1%. Ongezeko la watu lina tija kama ni productive/ population dividend kinyume cha hapo ni liability kwenye uchumi.
Ushauri: Zaa watoto ambao wewe mwenyewe unamudu. Assume serikali haiji. Family planning inasaidia kujenga "human capital" yenye ubora. Watu wenye ubora mdogo wanabadilisha forest kuwa jangwa. Watu wenye ubora wanabadilisha jangwa kuwa forest. #IdadiYaWatu #HumanCapital #Maisha
15.UZOEFU WA KAMATA vs SEKTA BINAFSI: Dunia imebadilika
Zamani tulikuwa na KAMATA - Kampuni ya Mabasi ya Tanzania. Serikali ilitamani ilimudu kila kitu: mabasi, stendi, vyoo.
Leo private sector ina-run mabasi kwa ufanisi zaidi. Ndio "New Age of governance": Serikali ndogo, Private kubwa. Serikali ibaki policy + regulations. Kila sekta private anaweza kuingia Serikali isifanye. Hapo ndio efficiency na ndio uchumi wa kisasa unavyojengwa #SektaBinafsi #Efficiency #KAMATA
Wanasiasa wawe na uhalisia.
Punguzeni kodi za TRA, tozo za Taasisi nyingi za serikali ambazo zina msimamo wa kutoza tozo zaidi ya TRA, mazingira tata ya kodi za ajira.
Wanasiasa wana fikira finyu kwamba wanaweza kuutoza mtaji wa mfanyabiashara, fikira ambazo ni mufilisi.