Ufalme wa Kivuli: Tafakari ya Kifalsafa Juu ya Siasa za Kijiopolitiki na Hatari ya Kupotea kwa Utu

Ufalme wa Kivuli: Tafakari ya Kifalsafa Juu ya Siasa za Kijiopolitiki na Hatari ya Kupotea kwa Utu

Victor Mlaki

JF-Expert Member
Joined
May 1, 2016
Posts
5,628
Reaction score
6,411
Tangu kale, mwanadamu amekuwa akitafuta maana ya kuwepo kwake kupitia mahusiano na wenzake. Hata hivyo, pale ambapo jamii zinapokutana na mipaka ya kijiografia, dhana ya utu mara nyingi humezwa na dhoruba inayojulikana kama siasa za kijiopolitiki (Geopolitics).

Kwa jicho la kifalsafa, kijiopolitiki si tu mfumo wa mahusiano ya kimataifa; ni mfumo wa kifikra unaogeuza ardhi kuwa ubao wa kete, na wanadamu kuwa vikaragosi vinavyosukumwa bila ridhaa yao. Ni uwanja ambapo maadili hupigwa mnada na nguvu hupewa taji la utakatifu.

Mtazamo wa uhalisia (Realism)na Unyama wa Kimaumbile​
Kifalsafa, siasa za kijiopolitiki zimejikita sana katika mawazo ya Thomas Hobbes na Niccolò Machiavelli. Hobbes alidai kuwa hali ya kimaumbile ya mwanadamu (state of nature) ni vita ya kila mtu dhidi ya kila mtu " war of all against all", ambapo maisha ni "mafupi, ya kinyama, na yenye upweke." Katika ulingo wa kijiopolitiki, mataifa yanatenda kama wanadamu katika hali hii ya Hobbesian.

Hakuna mamlaka kuu ya kimaadili duniani (Anarchy). Kwa sababu hiyo, mataifa makubwa hayasukumwi na upendo, haki, au huruma, bali na silika ya kujihami na kujitandaza (will to power) kama alivyowahi kusema Friedrich Nietzsche.

Katika muktadha huu, maridhiano, mikataba ya amani, na misaada ya kibinadamu si chochote ila ni ngao za kisiasa (masks) zinazoficha sura halisi ya uroho wa madaraka na rasilimali.

Mipaka ya kijiografia ni magereza ya kifikra​
Falsafa ya kijiopolitiki inatutaka tuamini kuwa "jiografia ni hatima" (geography is destiny). Milima, bahari, na mistari ya mipaka iliyochorwa kwa kalamu za kikoloni au mikataba ya kivita inageuka kuwa miungu inayodhibiti fikra za wanadamu.

Hapa ndipo tunapoona mgongano mkubwa wa kimaadili ambapo Ulimwengu wa kijiopolitiki unamgawanya mwanadamu kulingana na mahali alipozaliwa badala ya utu wake.

Falsafa ya Unyosheo (Universalism) na Utu wa Pamoja (Cosmopolitanism) inayopendekezwa na wanafalsafa kama Immanuel Kant-kwamba kila mwanadamu anapaswa kutendewa kama lengo la mwisho na si chombo cha kufikia lengo-inavunjwa vipande vipande. Kijiopolitiki, mwanadamu wa pembezoni (kama vile raia wa kawaida wa nchi zinazoendelea) anageuzwa kuwa chombo (means) tu cha kukuza uchumi na ushawishi wa mataifa makubwa (ends).

Soko la Maadili na unafiki wa kimkakati​
Moja ya sifa kuu za siasa za kijiopolitiki ni uwezo wake wa kuhalalisha "unafiki wa kimkakati." Dhana ya kimaadili ya G.W.F. Hegel juu ya "Hali ya Kihistoria" inatufundisha kuwa mataifa hujenga ukweli wao wenyewe kulingana na wakati na maslahi yao.

Tunashuhudia maneno yaliopewa ukuu kama Demokrasia, Haki za Binadamu, na Uhuru yakitumiwa kama silaha za kisaikolojia. Yanatumiwa pale tu yanapohudumia maslahi ya kijiopolitiki ya taifa lenye nguvu, na yanatupwa kando pale maslahi hayo yanapogongana na washirika wao wa kibiashara.

Kifalsafa, hii ni dharau kubwa kwa mantiki na ukweli. Inatengeneza ulimwengu wa mwangaza hafifu ambapo uovu unaitwa "diplomasia ya kiutu" na wizi wa rasilimali unaitwa "ushirikiano wa kimaendeleo."

Suluhisho la kifalsafa" Kurudi kwenye Utu wa ndani​
Kama siasa za kijiopolitiki ni mchezo wa nguvu usio na roho, mwanadamu anajinasaje kutoka kwenye mtego huu? Jean-Paul Sartre na wanafalsafa wa Uwepo (Existentialism) wanatukumbusha kuwa mwanadamu amehukumiwa kuwa huru. Mataifa madogo na raia wake hawapaswi kujiona kama wahanga tu wa mchezo huu wa kijiopolitiki (bad faith).

Ukombozi wa kweli hauwezi kuletwa na hisani ya kijiopolitiki kutoka nje. Hauwezi kuletwa na mashirika makubwa yanayotafuta masoko. Unaanza pale jamii inapokataa kuwa uwanja wa mapambano ya wengine na kuanza kujenga "Ukweli wake wa Ndani." Hii inamaanisha:

_Kujitambua Kimaadili: Kusimamia misingi ya haki si kwa sababu mataifa ya nje yanataka, bali kwa sababu hiyo ndiyo asili ya utu wetu.
_Kujitegemea Kifikra: Kuvunja minyororo ya kisaikolojia inayofanya fikra zetu kutegemea msaada wa kimkakati kutoka kwa madola makubwa.

Hitimisho: Wimbo wa Matumaini katika ulimwengu wa mawe​
Siasa za kijiopolitiki zitabaki kuwa ukweli mchungu wa ulimwengu wetu wa kimaada. Zitazidi kuchora mipaka, kuchochea migogoro, na kutafuta utajiri. Hata hivyo, falsafa inatupa taa ya kuona kupitia giza hilo. Inatukumbusha kuwa juu ya mipaka yote ya kijiografia, juu ya mikataba yote ya kibiashara, na juu ya mabomu na silaha zote za kijiopolitiki, kuna Utu wa Mwanadamu ,cheche ambayo haiwezi kuzimwa na dhoruba yoyote ya kisiasa, mradi tu wanadamu wenyewe watachagua kuilinda.

Nimeandika nikitamani Tanzania tujipime juu ya imani yetu juu ya mashirika ya Kimataifa na siasa za kijiopolitiki katika kutatua kero na changamoto zinazotukabili, tusijimbilie kuona msaada upo nje yetu kabla ya kuangalia ndani yetu.
 
"The means justify the end". Kant dah, umepiga philosophy na political science at the same time. Umenikumbusha mwalimu wangu wa philosophy na mwalimu wangu wa political science yupo gerezanj ni gaidi dah!. Dunia Ina Kasi ya ajabu sana.
Inafikirisha sana, Mwalimu wako nilikuwa naye pale Block "F" Mabibo hostel way back 2018.
 
Inafikirisha sana, Mwalimu wako nilikuwa naye pale Block "F" Mabibo hostel way back 2018.
Yaaa katokea hapo, nakumbuka nadharia Moja alitufundisha ya bandwagon. That if you can't fight them join them. Japo ni katika mkutadha wa international relations. Lakin angeliitumia hata huku ndani Ili awe huru tu lecturer wetu. Make siasa ya nchi hii na walichotufundisha ni vitu viwili tofauti.
 
Yaaa katokea hapo, nakumbuka natharia Moja alitufundisha ya bandwagon. That if you can't fight them join them. Japo ni katika mkutadha wa international relations. Lakin angeliitumia hata huku ndani Ili awe huru tu lecturer wetu. Make siasa ya nchi hii na walichotufundisha ni vitu viwili tofauti.
Well said,
Nadharia ya Bandwagon katika siasa za Tanzania inajidhihirisha pale wapiga kura, wananchi na wanasiasa wanapofuata mkumbo wa kuunga mkono chama au kiongozi mwenye umaarufu mkubwa kwa wakati huo ili kuwa upande wa washindi, hali ambayo mara nyingi huzika mijadala ya sera na uwezo wa wagombea na badala yake kuongozwa na ushabiki na upepo wa kisiasa.
 
Well said,
Nadharia ya Bandwagon katika siasa za Tanzania inajidhihirisha pale wapiga kura, wananchi na wanasiasa wanapofuata mkumbo wa kuunga mkono chama au kiongozi mwenye umaarufu mkubwa kwa wakati huo ili kuwa upande wa washindi, hali ambayo mara nyingi huzika mijadala ya sera na uwezo wa wagombea na badala yake kuongozwa na ushabiki na upepo wa kisiasa.
Sahihi sikupingi, lakini je unahisi tatizo ni wananchi wenyewe kufuata mfumo huo au ni mambo ya kimfumo wetu wa kiutawala toka ulipoasisiwa na mwalimu unatulazimu tuishi hivyo?
 
Sahihi sikupingi, lakini je unahisi tatizo ni wananchi wenyewe kufuata mfumo huo au ni mambo ya kimfumo wetu wa kiutawala toka ulipoasisiwa na mwalimu unatulazimu tuishi hivyo?
Kwa haraka naona mambo haya matano

-Shinikizo la Kijamii: Watanzania wengi hufuata mkumbo wa kisiasa ili kujifanya sehemu ya jamii inayowazunguka na kuepuka kutengwa na ndugu au marafiki zao.

-Ushawishi wa Mitandao: Vyombo vya habari na mitandao ya kijamii hutengeneza taharuki na upepo wa kisiasa unaovuma (trending topics), ambao huwavuta wananchi wengi kujiunga ili wasipitwe na wakati.

-Ushabiki Kuliko Sera : Ukosefu wa elimu ya kutosha ya uraia hufanya watu kushabikia sura au umaarufu wa mwanasiasa badala ya kuchambuzi sera na mifumo ya maendeleo.

-Kutafuta Maslahi: Wananchi na wanasiasa huhamia upande wenye nguvu kwa lengo la kujinasibisha na fursa za kiuchumi au kupata miradi ya maendeleo kwa urahisi zaidi.

-Saikolojia ya Ushindi: Binadamu hapendi kushindwa; hivyo Watanzania wengi huvutiwa kuunga mkono upande unaoonekana kuwa na wafuasi wengi ili wapate hisia za kuwa washindi.

In short, ni njaa na tunaangamizwa kwa kukosa maarifa
 
Tangu kale, mwanadamu amekuwa akitafuta maana ya kuwepo kwake kupitia mahusiano na wenzake. Hata hivyo, pale ambapo jamii zinapokutana na mipaka ya kijiografia, dhana ya utu mara nyingi humezwa na dhoruba inayojulikana kama siasa za kijiopolitiki (Geopolitics).

Kwa jicho la kifalsafa, kijiopolitiki si tu mfumo wa mahusiano ya kimataifa; ni mfumo wa kifikra unaogeuza ardhi kuwa ubao wa kete, na wanadamu kuwa vikaragosi vinavyosukumwa bila ridhaa yao. Ni uwanja ambapo maadili hupigwa mnada na nguvu hupewa taji la utakatifu.

Mtazamo wa uhalisia (Realism)na Unyama wa Kimaumbile​
Kifalsafa, siasa za kijiopolitiki zimejikita sana katika mawazo ya Thomas Hobbes na Niccolò Machiavelli. Hobbes alidai kuwa hali ya kimaumbile ya mwanadamu (state of nature) ni vita ya kila mtu dhidi ya kila mtu " war of all against all", ambapo maisha ni "mafupi, ya kinyama, na yenye upweke." Katika ulingo wa kijiopolitiki, mataifa yanatenda kama wanadamu katika hali hii ya Hobbesian.

Hakuna mamlaka kuu ya kimaadili duniani (Anarchy). Kwa sababu hiyo, mataifa makubwa hayasukumwi na upendo, haki, au huruma, bali na silika ya kujihami na kujitandaza (will to power) kama alivyowahi kusema Friedrich Nietzsche.

Katika muktadha huu, maridhiano, mikataba ya amani, na misaada ya kibinadamu si chochote ila ni ngao za kisiasa (masks) zinazoficha sura halisi ya uroho wa madaraka na rasilimali.

Mipaka ya kijiografia ni magereza ya kifikra​
Falsafa ya kijiopolitiki inatutaka tuamini kuwa "jiografia ni hatima" (geography is destiny). Milima, bahari, na mistari ya mipaka iliyochorwa kwa kalamu za kikoloni au mikataba ya kivita inageuka kuwa miungu inayodhibiti fikra za wanadamu.

Hapa ndipo tunapoona mgongano mkubwa wa kimaadili ambapo Ulimwengu wa kijiopolitiki unamgawanya mwanadamu kulingana na mahali alipozaliwa badala ya utu wake.

Falsafa ya Unyosheo (Universalism) na Utu wa Pamoja (Cosmopolitanism) inayopendekezwa na wanafalsafa kama Immanuel Kant-kwamba kila mwanadamu anapaswa kutendewa kama lengo la mwisho na si chombo cha kufikia lengo-inavunjwa vipande vipande. Kijiopolitiki, mwanadamu wa pembezoni (kama vile raia wa kawaida wa nchi zinazoendelea) anageuzwa kuwa chombo (means) tu cha kukuza uchumi na ushawishi wa mataifa makubwa (ends).

Soko la Maadili na unafiki wa kimkakati​
Moja ya sifa kuu za siasa za kijiopolitiki ni uwezo wake wa kuhalalisha "unafiki wa kimkakati." Dhana ya kimaadili ya G.W.F. Hegel juu ya "Hali ya Kihistoria" inatufundisha kuwa mataifa hujenga ukweli wao wenyewe kulingana na wakati na maslahi yao.

Tunashuhudia maneno yaliopewa ukuu kama Demokrasia, Haki za Binadamu, na Uhuru yakitumiwa kama silaha za kisaikolojia. Yanatumiwa pale tu yanapohudumia maslahi ya kijiopolitiki ya taifa lenye nguvu, na yanatupwa kando pale maslahi hayo yanapogongana na washirika wao wa kibiashara.

Kifalsafa, hii ni dharau kubwa kwa mantiki na ukweli. Inatengeneza ulimwengu wa mwangaza hafifu ambapo uovu unaitwa "diplomasia ya kiutu" na wizi wa rasilimali unaitwa "ushirikiano wa kimaendeleo."

Suluhisho la kifalsafa" Kurudi kwenye Utu wa ndani​
Kama siasa za kijiopolitiki ni mchezo wa nguvu usio na roho, mwanadamu anajinasaje kutoka kwenye mtego huu? Jean-Paul Sartre na wanafalsafa wa Uwepo (Existentialism) wanatukumbusha kuwa mwanadamu amehukumiwa kuwa huru. Mataifa madogo na raia wake hawapaswi kujiona kama wahanga tu wa mchezo huu wa kijiopolitiki (bad faith).

Ukombozi wa kweli hauwezi kuletwa na hisani ya kijiopolitiki kutoka nje. Hauwezi kuletwa na mashirika makubwa yanayotafuta masoko. Unaanza pale jamii inapokataa kuwa uwanja wa mapambano ya wengine na kuanza kujenga "Ukweli wake wa Ndani." Hii inamaanisha:

_Kujitambua Kimaadili: Kusimamia misingi ya haki si kwa sababu mataifa ya nje yanataka, bali kwa sababu hiyo ndiyo asili ya utu wetu.
_Kujitegemea Kifikra: Kuvunja minyororo ya kisaikolojia inayofanya fikra zetu kutegemea msaada wa kimkakati kutoka kwa madola makubwa.

Hitimisho: Wimbo wa Matumaini katika ulimwengu wa mawe​
Siasa za kijiopolitiki zitabaki kuwa ukweli mchungu wa ulimwengu wetu wa kimaada. Zitazidi kuchora mipaka, kuchochea migogoro, na kutafuta utajiri. Hata hivyo, falsafa inatupa taa ya kuona kupitia giza hilo. Inatukumbusha kuwa juu ya mipaka yote ya kijiografia, juu ya mikataba yote ya kibiashara, na juu ya mabomu na silaha zote za kijiopolitiki, kuna Utu wa Mwanadamu ,cheche ambayo haiwezi kuzimwa na dhoruba yoyote ya kisiasa, mradi tu wanadamu wenyewe watachagua kuilinda.

Nimeandika nikitamani Tanzania tujipime juu ya imani yetu juu ya mashirika ya Kimataifa na siasa za kijiopolitiki katika kutatua kero na changamoto zinazotukabili, tusijimbilie kuona msaada upo nje yetu kabla ya kuangalia ndani yetu.
Na sasa Hivi Kuna Digital Geopolitics, Hatupo salama Kama Taifa,

Ukitizama yanayijiri , Algorithms zimeplay part kubwa kutufikisha hapa ,

Cyberwar is Real ,
Refer 29/10
 
Na sasa kuna Digital Geopolitics.

Hapa ndipo mjadala unakuwa mpana zaidi kuliko siasa za kawaida za mipaka na rasilimali. Taifa linaweza kuwa na mipaka salama, lakini likawa vulnerable kwenye data, algorithms, information systems na cyberspace.

Tukiangalia yanayojiri, algorithms zimekuwa na nafasi kubwa katika namna taarifa zinavyosambazwa, perception inavyoundwa, na jamii zinavyogawanyika. Huwezi tena kuzungumzia propaganda bila kuzungumzia recommendation algorithms, social platforms, bot networks, disinformation na information warfare.

Na Cyberwar is real. Si lazima uone tanki /kifaru mpakani ndipo ujue kuna conflict. Infrastructure muhimu inaweza kushambuliwa digitally, taarifa zinaweza kuibiwa, mifumo inaweza kuvurugwa, na public opinion inaweza kulengwa bila risasi moja.

Ndiyo maana hata 29/10 haipaswi kuangaliwa kama tukio la kisiasa pekee; inapaswa pia kutufanya tujiulize kuhusu information environment iliyolizunguka tukio hilo—nani anazalisha taarifa, nani anazisambaza, algorithms zinafanya nini, na uwezo wetu wa kitaifa wa kulinda digital sovereignty uko wapi.

Tanzania inaweza kuwa salama kijeshi lakini isiwe salama digitally.

Hapo ndipo tunapaswa kuanza mjadala wa Cybersecurity, Digital Geopolitics, Data Sovereignty na Information Warfare kama masuala ya usalama wa taifa—si mambo ya IT pekee.

Kwa sababu katika karne hii, anayemiliki taarifa, infrastructure na uwezo wa kuathiri perception ana sehemu ya nguvu ya kisiasa.

Na taifa lisipokuwa na uwezo wa kujilinda katika domain hiyo, linaweza kuathiriwa bila hata kujua limeingia vitani.
 
Kwa haraka naona mambo haya matano

-Shinikizo la Kijamii: Watanzania wengi hufuata mkumbo wa kisiasa ili kujifanya sehemu ya jamii inayowazunguka na kuepuka kutengwa na ndugu au marafiki zao.

-Ushawishi wa Mitandao: Vyombo vya habari na mitandao ya kijamii hutengeneza taharuki na upepo wa kisiasa unaovuma (trending topics), ambao huwavuta wananchi wengi kujiunga ili wasipitwe na wakati.

-Ushabiki Kuliko Sera : Ukosefu wa elimu ya kutosha ya uraia hufanya watu kushabikia sura au umaarufu wa mwanasiasa badala ya kuchambuzi sera na mifumo ya maendeleo.

-Kutafuta Maslahi: Wananchi na wanasiasa huhamia upande wenye nguvu kwa lengo la kujinasibisha na fursa za kiuchumi au kupata miradi ya maendeleo kwa urahisi zaidi.

-Saikolojia ya Ushindi: Binadamu hapendi kushindwa; hivyo Watanzania wengi huvutiwa kuunga mkono upande unaoonekana kuwa na wafuasi wengi ili wapate hisia za kuwa washindi.

In short, ni njaa na tunaangamizwa kwa kukosa maarifa
Asànte sana
 
Back
Top Bottom