Victor Mlaki
JF-Expert Member
- May 1, 2016
- 5,628
- 6,411
Tangu kale, mwanadamu amekuwa akitafuta maana ya kuwepo kwake kupitia mahusiano na wenzake. Hata hivyo, pale ambapo jamii zinapokutana na mipaka ya kijiografia, dhana ya utu mara nyingi humezwa na dhoruba inayojulikana kama siasa za kijiopolitiki (Geopolitics).
Kwa jicho la kifalsafa, kijiopolitiki si tu mfumo wa mahusiano ya kimataifa; ni mfumo wa kifikra unaogeuza ardhi kuwa ubao wa kete, na wanadamu kuwa vikaragosi vinavyosukumwa bila ridhaa yao. Ni uwanja ambapo maadili hupigwa mnada na nguvu hupewa taji la utakatifu.
Hakuna mamlaka kuu ya kimaadili duniani (Anarchy). Kwa sababu hiyo, mataifa makubwa hayasukumwi na upendo, haki, au huruma, bali na silika ya kujihami na kujitandaza (will to power) kama alivyowahi kusema Friedrich Nietzsche.
Katika muktadha huu, maridhiano, mikataba ya amani, na misaada ya kibinadamu si chochote ila ni ngao za kisiasa (masks) zinazoficha sura halisi ya uroho wa madaraka na rasilimali.
Hapa ndipo tunapoona mgongano mkubwa wa kimaadili ambapo Ulimwengu wa kijiopolitiki unamgawanya mwanadamu kulingana na mahali alipozaliwa badala ya utu wake.
Falsafa ya Unyosheo (Universalism) na Utu wa Pamoja (Cosmopolitanism) inayopendekezwa na wanafalsafa kama Immanuel Kant-kwamba kila mwanadamu anapaswa kutendewa kama lengo la mwisho na si chombo cha kufikia lengo-inavunjwa vipande vipande. Kijiopolitiki, mwanadamu wa pembezoni (kama vile raia wa kawaida wa nchi zinazoendelea) anageuzwa kuwa chombo (means) tu cha kukuza uchumi na ushawishi wa mataifa makubwa (ends).
Tunashuhudia maneno yaliopewa ukuu kama Demokrasia, Haki za Binadamu, na Uhuru yakitumiwa kama silaha za kisaikolojia. Yanatumiwa pale tu yanapohudumia maslahi ya kijiopolitiki ya taifa lenye nguvu, na yanatupwa kando pale maslahi hayo yanapogongana na washirika wao wa kibiashara.
Kifalsafa, hii ni dharau kubwa kwa mantiki na ukweli. Inatengeneza ulimwengu wa mwangaza hafifu ambapo uovu unaitwa "diplomasia ya kiutu" na wizi wa rasilimali unaitwa "ushirikiano wa kimaendeleo."
Ukombozi wa kweli hauwezi kuletwa na hisani ya kijiopolitiki kutoka nje. Hauwezi kuletwa na mashirika makubwa yanayotafuta masoko. Unaanza pale jamii inapokataa kuwa uwanja wa mapambano ya wengine na kuanza kujenga "Ukweli wake wa Ndani." Hii inamaanisha:
_Kujitambua Kimaadili: Kusimamia misingi ya haki si kwa sababu mataifa ya nje yanataka, bali kwa sababu hiyo ndiyo asili ya utu wetu.
_Kujitegemea Kifikra: Kuvunja minyororo ya kisaikolojia inayofanya fikra zetu kutegemea msaada wa kimkakati kutoka kwa madola makubwa.
Nimeandika nikitamani Tanzania tujipime juu ya imani yetu juu ya mashirika ya Kimataifa na siasa za kijiopolitiki katika kutatua kero na changamoto zinazotukabili, tusijimbilie kuona msaada upo nje yetu kabla ya kuangalia ndani yetu.
Kwa jicho la kifalsafa, kijiopolitiki si tu mfumo wa mahusiano ya kimataifa; ni mfumo wa kifikra unaogeuza ardhi kuwa ubao wa kete, na wanadamu kuwa vikaragosi vinavyosukumwa bila ridhaa yao. Ni uwanja ambapo maadili hupigwa mnada na nguvu hupewa taji la utakatifu.
Mtazamo wa uhalisia (Realism)na Unyama wa Kimaumbile
Kifalsafa, siasa za kijiopolitiki zimejikita sana katika mawazo ya Thomas Hobbes na Niccolò Machiavelli. Hobbes alidai kuwa hali ya kimaumbile ya mwanadamu (state of nature) ni vita ya kila mtu dhidi ya kila mtu " war of all against all", ambapo maisha ni "mafupi, ya kinyama, na yenye upweke." Katika ulingo wa kijiopolitiki, mataifa yanatenda kama wanadamu katika hali hii ya Hobbesian.Hakuna mamlaka kuu ya kimaadili duniani (Anarchy). Kwa sababu hiyo, mataifa makubwa hayasukumwi na upendo, haki, au huruma, bali na silika ya kujihami na kujitandaza (will to power) kama alivyowahi kusema Friedrich Nietzsche.
Katika muktadha huu, maridhiano, mikataba ya amani, na misaada ya kibinadamu si chochote ila ni ngao za kisiasa (masks) zinazoficha sura halisi ya uroho wa madaraka na rasilimali.
Mipaka ya kijiografia ni magereza ya kifikra
Falsafa ya kijiopolitiki inatutaka tuamini kuwa "jiografia ni hatima" (geography is destiny). Milima, bahari, na mistari ya mipaka iliyochorwa kwa kalamu za kikoloni au mikataba ya kivita inageuka kuwa miungu inayodhibiti fikra za wanadamu.Hapa ndipo tunapoona mgongano mkubwa wa kimaadili ambapo Ulimwengu wa kijiopolitiki unamgawanya mwanadamu kulingana na mahali alipozaliwa badala ya utu wake.
Falsafa ya Unyosheo (Universalism) na Utu wa Pamoja (Cosmopolitanism) inayopendekezwa na wanafalsafa kama Immanuel Kant-kwamba kila mwanadamu anapaswa kutendewa kama lengo la mwisho na si chombo cha kufikia lengo-inavunjwa vipande vipande. Kijiopolitiki, mwanadamu wa pembezoni (kama vile raia wa kawaida wa nchi zinazoendelea) anageuzwa kuwa chombo (means) tu cha kukuza uchumi na ushawishi wa mataifa makubwa (ends).
Soko la Maadili na unafiki wa kimkakati
Moja ya sifa kuu za siasa za kijiopolitiki ni uwezo wake wa kuhalalisha "unafiki wa kimkakati." Dhana ya kimaadili ya G.W.F. Hegel juu ya "Hali ya Kihistoria" inatufundisha kuwa mataifa hujenga ukweli wao wenyewe kulingana na wakati na maslahi yao.Tunashuhudia maneno yaliopewa ukuu kama Demokrasia, Haki za Binadamu, na Uhuru yakitumiwa kama silaha za kisaikolojia. Yanatumiwa pale tu yanapohudumia maslahi ya kijiopolitiki ya taifa lenye nguvu, na yanatupwa kando pale maslahi hayo yanapogongana na washirika wao wa kibiashara.
Kifalsafa, hii ni dharau kubwa kwa mantiki na ukweli. Inatengeneza ulimwengu wa mwangaza hafifu ambapo uovu unaitwa "diplomasia ya kiutu" na wizi wa rasilimali unaitwa "ushirikiano wa kimaendeleo."
Suluhisho la kifalsafa" Kurudi kwenye Utu wa ndani
Kama siasa za kijiopolitiki ni mchezo wa nguvu usio na roho, mwanadamu anajinasaje kutoka kwenye mtego huu? Jean-Paul Sartre na wanafalsafa wa Uwepo (Existentialism) wanatukumbusha kuwa mwanadamu amehukumiwa kuwa huru. Mataifa madogo na raia wake hawapaswi kujiona kama wahanga tu wa mchezo huu wa kijiopolitiki (bad faith).Ukombozi wa kweli hauwezi kuletwa na hisani ya kijiopolitiki kutoka nje. Hauwezi kuletwa na mashirika makubwa yanayotafuta masoko. Unaanza pale jamii inapokataa kuwa uwanja wa mapambano ya wengine na kuanza kujenga "Ukweli wake wa Ndani." Hii inamaanisha:
_Kujitambua Kimaadili: Kusimamia misingi ya haki si kwa sababu mataifa ya nje yanataka, bali kwa sababu hiyo ndiyo asili ya utu wetu.
_Kujitegemea Kifikra: Kuvunja minyororo ya kisaikolojia inayofanya fikra zetu kutegemea msaada wa kimkakati kutoka kwa madola makubwa.
Hitimisho: Wimbo wa Matumaini katika ulimwengu wa mawe
Siasa za kijiopolitiki zitabaki kuwa ukweli mchungu wa ulimwengu wetu wa kimaada. Zitazidi kuchora mipaka, kuchochea migogoro, na kutafuta utajiri. Hata hivyo, falsafa inatupa taa ya kuona kupitia giza hilo. Inatukumbusha kuwa juu ya mipaka yote ya kijiografia, juu ya mikataba yote ya kibiashara, na juu ya mabomu na silaha zote za kijiopolitiki, kuna Utu wa Mwanadamu ,cheche ambayo haiwezi kuzimwa na dhoruba yoyote ya kisiasa, mradi tu wanadamu wenyewe watachagua kuilinda.Nimeandika nikitamani Tanzania tujipime juu ya imani yetu juu ya mashirika ya Kimataifa na siasa za kijiopolitiki katika kutatua kero na changamoto zinazotukabili, tusijimbilie kuona msaada upo nje yetu kabla ya kuangalia ndani yetu.