A
Anonymous
Guest
WITO KWA TCU: KUTATHMINI UPYA UBORA WA ELIMU KATIKA BAADHI YA VYUO VIKUU VYA BINAFSI TANZANIA
Na Mdau wa Elimu ya Juu Tanzania
Katika miaka ya hivi karibuni, Tanzania imepiga hatua kubwa katika kupanua fursa za elimu ya juu. Serikali imeendelea kuongeza uwekezaji kupitia mikopo ya wanafunzi, huku sekta binafsi nayo ikichangia kwa kuanzisha vyuo vikuu vingi nchini. Hii ni hatua muhimu katika kukuza mtaji watu na kuharakisha maendeleo ya taifa.
Hata hivyo, pamoja na mafanikio haya, kuna maswali muhimu ambayo wadau wa elimu hawawezi tena kuyaepuka. Je, ukuaji wa idadi ya vyuo vikuu unaendana na ukuaji wa ubora wa elimu inayotolewa? Je, mifumo ya udhibiti wa ubora inatosha kuhakikisha kuwa kila mwanafunzi anayehitimu anapata elimu inayokidhi mahitaji ya dunia ya leo?
Maswali haya yanakuwa muhimu zaidi tunapozungumzia baadhi ya vyuo vikuu vya binafsi, hususan vile vinavyomilikiwa na taasisi za kidini.
1. Tatizo la Kutegemea Wahadhiri Waliostaafu
Ni jambo la kawaida kuona vyuo vikuu vikitumia huduma za maprofesa na wahadhiri waliostaafu. Hakuna ubishi kwamba uzoefu wao ni hazina kubwa kwa taasisi yoyote ya elimu. Tatizo linaanza pale ambapo utegemezi huo unakuwa mfumo badala ya suluhisho la mpito.
Katika baadhi ya vyuo vikuu vya binafsi, sehemu kubwa ya mzigo wa ufundishaji umeendelea kubebwa na wahadhiri waliostaafu kutoka vyuo vya serikali. Wengine wana umri wa miaka 70, 80 au zaidi. Swali ambalo wadau wengi wanauliza si kuhusu umri wao, bali kuhusu uwezo wa taasisi hizo kujiandaa kwa mustakabali wa elimu ya juu.
Dunia ya leo inabadilika kwa kasi kubwa. Akili Mnemba (Artificial Intelligence), uchambuzi wa data, ujifunzaji wa kidijitali, na utafiti wa kisasa vinabadilisha namna elimu inavyotolewa duniani. Chuo kikuu kinachotaka kubaki na ushindani lazima kiwe na wahadhiri wanaofanya tafiti endelevu, wanaochapisha kazi za kitaaluma mara kwa mara, na wanaoendana na mabadiliko ya teknolojia na maarifa.
Ikiwa taasisi inaendelea kutegemea zaidi wahadhiri waliostaafu kuliko kuwekeza katika kizazi kipya cha wasomi, kuna hatari ya kuathiri ubora na ushindani wake wa muda mrefu.
2. Kizazi Kipi Kitaongoza Vyuo Hivi Kesho?
Changamoto kubwa zaidi inaweza kuwa si umri wa wahadhiri waliopo leo, bali ukosefu wa mkakati wa kuwaandaa wahadhiri na viongozi wa kesho.
Katika baadhi ya vyuo vikuu vya binafsi, inaonekana kuna uwekezaji mdogo katika kuwawezesha wahadhiri vijana kusoma shahada za uzamivu (PhD), kufanya tafiti, kushiriki makongamano ya kitaaluma na kupanda ngazi za taaluma. Matokeo yake ni kwamba taasisi hizo zinajikuta zikitafuta kila mara maprofesa waliostaafu kutoka nje badala ya kuzalisha wataalamu wao wenyewe.
Hakuna taasisi inayoweza kuwa endelevu bila succession plan. Hakuna chuo kikuu kinachoweza kujenga utamaduni wa kitaaluma ikiwa hakina mkakati wa kukuza kizazi kipya cha wasomi, watafiti na viongozi wa baadaye.
TCU inapaswa kuanza kuhoji kwa ukaribu zaidi siyo tu idadi ya wahadhiri waliopo katika chuo, bali pia mkakati wa taasisi husika katika kujenga rasilimali watu za miaka 10, 20 au 30 ijayo.
3. Je, Udini Unaathiri Utawala wa Kitaaluma?
Hoja nyingine inayojitokeza mara kwa mara kutoka kwa baadhi ya wadau ni kuhusu nafasi ya misingi ya kidini katika uendeshaji wa vyuo vikuu vinavyomilikiwa na taasisi za dini.
Ni jambo la kawaida na la kisheria kwa taasisi za dini kumiliki vyuo vikuu. Hata hivyo, changamoto hujitokeza pale ambapo maamuzi ya kitaaluma, kiutawala au kiutumishi yanaonekana kuathiriwa zaidi na misingi ya kimadhehebu kuliko misingi ya taaluma, merit na ushindani wa kitaaluma.
Vyuo vikuu vinapaswa kuwa maeneo ya uhuru wa fikra, ushindani wa kitaaluma na usawa wa fursa kwa wote bila kujali imani zao. Endapo kuna mifumo inayoweza kuathiri misingi hiyo, ni wajibu wa mamlaka za usimamizi kuhakikisha kuwa ubora wa elimu na haki za kitaaluma zinalindwa.
4. Changamoto ya Fedha na Athari kwa Ubora wa Elimu
Pengine eneo linalostahili kupewa kipaumbele zaidi ni afya ya kifedha ya baadhi ya vyuo vikuu vya binafsi.
Kumekuwa na taarifa za mara kwa mara kuhusu ucheleweshaji wa mishahara, malimbikizo ya madai ya wafanyakazi na migogoro ya kikazi katika baadhi ya taasisi za elimu ya juu. Hali kama hii haiwezi kutenganishwa na ubora wa elimu.
Mwalimu ambaye hajalipwa kwa miezi kadhaa hawezi kuwa na motisha sawa na yule anayefanya kazi katika mazingira yenye utulivu wa kifedha. Mtafiti ambaye hana uhakika wa kipato chake hawezi kutoa mchango wake wote katika maendeleo ya taaluma.
Matokeo yake yanaweza kuwa kupungua kwa ubora wa ufundishaji, kuchelewa kwa huduma za kitaaluma, migogoro ya mara kwa mara ya wafanyakazi na hatimaye kuathiri wanafunzi ambao ndio walengwa wakuu wa mfumo mzima wa elimu.
Swali muhimu hapa ni: Je, TCU na mamlaka nyingine husika zinatathmini kwa kiwango gani uimara wa kifedha wa vyuo vikuu kabla na baada ya kuvipa ithibati za kuendelea kutoa huduma za elimu?
5. Serikali Inawekeza Mabilioni; Uwajibikaji Unapaswa Kuongezeka
Kila mwaka Serikali ya Tanzania hutumia fedha nyingi kupitia mikopo na ufadhili wa wanafunzi wanaosoma katika vyuo vikuu vya umma na binafsi. Hii maana yake ni kwamba ubora wa elimu katika taasisi hizi si suala la taasisi husika pekee; ni suala la maslahi ya taifa.
Fedha za umma zinapoelekezwa kwa wanafunzi wanaosoma katika chuo chochote, wananchi wana haki ya kujua kama taasisi hiyo ina wahadhiri wa kutosha, ina mazingira bora ya kufundishia, ina mpango wa maendeleo ya kitaaluma na ina uwezo wa kifedha wa kujiendesha kwa ufanisi.
6. WITO KWA TCU
Ni wakati sasa kwa TCU kuja na majibu ya hoja hizo na kueleza ni kwa namna gani imejipanga kuendesha tathmini pana na ya wazi kuhusu hali ya ubora wa elimu katika vyuo vikuu vya binafsi nchini. TCU ituambia inachukua hatua gani Muhimu na maelekezo gani kwa vyuo vikuu binafsi Nchini kuhusu:
Elimu ya juu ndiyo injini ya maendeleo ya taifa. Hatuwezi kuzungumzia uchumi wa viwanda, ubunifu, teknolojia na ushindani wa kimataifa ikiwa hatuko tayari kuhoji kwa uwazi ubora wa taasisi zinazozalisha wataalamu wa kesho.
Naamini TCU hawatapuuza, watajitokeza kuja kueleza umma wa watanzania kuhusu hoja hizi bila kuchelewa.
Na Mdau wa Elimu ya Juu Tanzania
Katika miaka ya hivi karibuni, Tanzania imepiga hatua kubwa katika kupanua fursa za elimu ya juu. Serikali imeendelea kuongeza uwekezaji kupitia mikopo ya wanafunzi, huku sekta binafsi nayo ikichangia kwa kuanzisha vyuo vikuu vingi nchini. Hii ni hatua muhimu katika kukuza mtaji watu na kuharakisha maendeleo ya taifa.
Hata hivyo, pamoja na mafanikio haya, kuna maswali muhimu ambayo wadau wa elimu hawawezi tena kuyaepuka. Je, ukuaji wa idadi ya vyuo vikuu unaendana na ukuaji wa ubora wa elimu inayotolewa? Je, mifumo ya udhibiti wa ubora inatosha kuhakikisha kuwa kila mwanafunzi anayehitimu anapata elimu inayokidhi mahitaji ya dunia ya leo?
Maswali haya yanakuwa muhimu zaidi tunapozungumzia baadhi ya vyuo vikuu vya binafsi, hususan vile vinavyomilikiwa na taasisi za kidini.
1. Tatizo la Kutegemea Wahadhiri Waliostaafu
Ni jambo la kawaida kuona vyuo vikuu vikitumia huduma za maprofesa na wahadhiri waliostaafu. Hakuna ubishi kwamba uzoefu wao ni hazina kubwa kwa taasisi yoyote ya elimu. Tatizo linaanza pale ambapo utegemezi huo unakuwa mfumo badala ya suluhisho la mpito.
Katika baadhi ya vyuo vikuu vya binafsi, sehemu kubwa ya mzigo wa ufundishaji umeendelea kubebwa na wahadhiri waliostaafu kutoka vyuo vya serikali. Wengine wana umri wa miaka 70, 80 au zaidi. Swali ambalo wadau wengi wanauliza si kuhusu umri wao, bali kuhusu uwezo wa taasisi hizo kujiandaa kwa mustakabali wa elimu ya juu.
Dunia ya leo inabadilika kwa kasi kubwa. Akili Mnemba (Artificial Intelligence), uchambuzi wa data, ujifunzaji wa kidijitali, na utafiti wa kisasa vinabadilisha namna elimu inavyotolewa duniani. Chuo kikuu kinachotaka kubaki na ushindani lazima kiwe na wahadhiri wanaofanya tafiti endelevu, wanaochapisha kazi za kitaaluma mara kwa mara, na wanaoendana na mabadiliko ya teknolojia na maarifa.
Ikiwa taasisi inaendelea kutegemea zaidi wahadhiri waliostaafu kuliko kuwekeza katika kizazi kipya cha wasomi, kuna hatari ya kuathiri ubora na ushindani wake wa muda mrefu.
2. Kizazi Kipi Kitaongoza Vyuo Hivi Kesho?
Changamoto kubwa zaidi inaweza kuwa si umri wa wahadhiri waliopo leo, bali ukosefu wa mkakati wa kuwaandaa wahadhiri na viongozi wa kesho.
Katika baadhi ya vyuo vikuu vya binafsi, inaonekana kuna uwekezaji mdogo katika kuwawezesha wahadhiri vijana kusoma shahada za uzamivu (PhD), kufanya tafiti, kushiriki makongamano ya kitaaluma na kupanda ngazi za taaluma. Matokeo yake ni kwamba taasisi hizo zinajikuta zikitafuta kila mara maprofesa waliostaafu kutoka nje badala ya kuzalisha wataalamu wao wenyewe.
Hakuna taasisi inayoweza kuwa endelevu bila succession plan. Hakuna chuo kikuu kinachoweza kujenga utamaduni wa kitaaluma ikiwa hakina mkakati wa kukuza kizazi kipya cha wasomi, watafiti na viongozi wa baadaye.
TCU inapaswa kuanza kuhoji kwa ukaribu zaidi siyo tu idadi ya wahadhiri waliopo katika chuo, bali pia mkakati wa taasisi husika katika kujenga rasilimali watu za miaka 10, 20 au 30 ijayo.
3. Je, Udini Unaathiri Utawala wa Kitaaluma?
Hoja nyingine inayojitokeza mara kwa mara kutoka kwa baadhi ya wadau ni kuhusu nafasi ya misingi ya kidini katika uendeshaji wa vyuo vikuu vinavyomilikiwa na taasisi za dini.
Ni jambo la kawaida na la kisheria kwa taasisi za dini kumiliki vyuo vikuu. Hata hivyo, changamoto hujitokeza pale ambapo maamuzi ya kitaaluma, kiutawala au kiutumishi yanaonekana kuathiriwa zaidi na misingi ya kimadhehebu kuliko misingi ya taaluma, merit na ushindani wa kitaaluma.
Vyuo vikuu vinapaswa kuwa maeneo ya uhuru wa fikra, ushindani wa kitaaluma na usawa wa fursa kwa wote bila kujali imani zao. Endapo kuna mifumo inayoweza kuathiri misingi hiyo, ni wajibu wa mamlaka za usimamizi kuhakikisha kuwa ubora wa elimu na haki za kitaaluma zinalindwa.
4. Changamoto ya Fedha na Athari kwa Ubora wa Elimu
Pengine eneo linalostahili kupewa kipaumbele zaidi ni afya ya kifedha ya baadhi ya vyuo vikuu vya binafsi.
Kumekuwa na taarifa za mara kwa mara kuhusu ucheleweshaji wa mishahara, malimbikizo ya madai ya wafanyakazi na migogoro ya kikazi katika baadhi ya taasisi za elimu ya juu. Hali kama hii haiwezi kutenganishwa na ubora wa elimu.
Mwalimu ambaye hajalipwa kwa miezi kadhaa hawezi kuwa na motisha sawa na yule anayefanya kazi katika mazingira yenye utulivu wa kifedha. Mtafiti ambaye hana uhakika wa kipato chake hawezi kutoa mchango wake wote katika maendeleo ya taaluma.
Matokeo yake yanaweza kuwa kupungua kwa ubora wa ufundishaji, kuchelewa kwa huduma za kitaaluma, migogoro ya mara kwa mara ya wafanyakazi na hatimaye kuathiri wanafunzi ambao ndio walengwa wakuu wa mfumo mzima wa elimu.
Swali muhimu hapa ni: Je, TCU na mamlaka nyingine husika zinatathmini kwa kiwango gani uimara wa kifedha wa vyuo vikuu kabla na baada ya kuvipa ithibati za kuendelea kutoa huduma za elimu?
5. Serikali Inawekeza Mabilioni; Uwajibikaji Unapaswa Kuongezeka
Kila mwaka Serikali ya Tanzania hutumia fedha nyingi kupitia mikopo na ufadhili wa wanafunzi wanaosoma katika vyuo vikuu vya umma na binafsi. Hii maana yake ni kwamba ubora wa elimu katika taasisi hizi si suala la taasisi husika pekee; ni suala la maslahi ya taifa.
Fedha za umma zinapoelekezwa kwa wanafunzi wanaosoma katika chuo chochote, wananchi wana haki ya kujua kama taasisi hiyo ina wahadhiri wa kutosha, ina mazingira bora ya kufundishia, ina mpango wa maendeleo ya kitaaluma na ina uwezo wa kifedha wa kujiendesha kwa ufanisi.
6. WITO KWA TCU
Ni wakati sasa kwa TCU kuja na majibu ya hoja hizo na kueleza ni kwa namna gani imejipanga kuendesha tathmini pana na ya wazi kuhusu hali ya ubora wa elimu katika vyuo vikuu vya binafsi nchini. TCU ituambia inachukua hatua gani Muhimu na maelekezo gani kwa vyuo vikuu binafsi Nchini kuhusu:
- Ubora na tija ya wahadhiri waliopo.
- Mipango ya maendeleo ya wahadhiri vijana.
- Uwepo wa succession planning katika ngazi za uongozi na taaluma.
- Hali ya kifedha ya taasisi na uwezo wake wa kuwalipa wafanyakazi.
- Uzalishaji wa tafiti na mchango wa kitaaluma kwa jamii.
- Uwezo wa vyuo kuendana na mabadiliko ya teknolojia na AI.
Elimu ya juu ndiyo injini ya maendeleo ya taifa. Hatuwezi kuzungumzia uchumi wa viwanda, ubunifu, teknolojia na ushindani wa kimataifa ikiwa hatuko tayari kuhoji kwa uwazi ubora wa taasisi zinazozalisha wataalamu wa kesho.
Naamini TCU hawatapuuza, watajitokeza kuja kueleza umma wa watanzania kuhusu hoja hizi bila kuchelewa.
