Leo, tarehe 30 Agosti, dunia inaadhimisha Siku ya Kimataifa ya Waathirika wa Watu Walipotea kwa Nguvu (International Day of Victims of Enforced Disappearances).
Kwa mujibu wa taarifa kutoka Umoja wa Mataifa (UN), mwaka huu wa 2026 unatimiza miaka 20 tangu kupitishwa kwa Mkataba wa Kimataifa wa Kuwalinda Watu Wote Dhidi ya Kupotezwa kwa Nguvu (International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearances).
Kauli mbiu ya mwaka huu ni: “Waathirika Kwanza. Hatua Sasa” (Victims first. Actions now), ikilenga kuweka haki za waathirika za kupata ukweli, haki, na fidia mbele, huku ikizitaka serikali na wadau kuchukua hatua za haraka kukomesha janga hili.
Mambo Makuu Yaliyobainishwa Kwenye Taarifa Hiyo:
Mnamo tarehe 21 Desemba 2010, Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (kupitia azimio namba 65/209) lilieleza wasiwasi wake mkubwa kuhusu kuongezeka kwa matukio ya watu kukamatwa, kuwekwa kizuizini, au kutekwa kwa nguvu duniani kote. Kupitia azimio hilo, Umoja wa Mataifa ulitangaza tarehe 30 Agosti kuwa Siku ya Kimataifa ya Waathirika wa Watu Walipotea kwa Nguvu, na kuanza maadhimisho hayo rasmi mwaka 2011.
Mdau wa JF,
Kwa mujibu wa taarifa kutoka Umoja wa Mataifa (UN), mwaka huu wa 2026 unatimiza miaka 20 tangu kupitishwa kwa Mkataba wa Kimataifa wa Kuwalinda Watu Wote Dhidi ya Kupotezwa kwa Nguvu (International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearances).
Kauli mbiu ya mwaka huu ni: “Waathirika Kwanza. Hatua Sasa” (Victims first. Actions now), ikilenga kuweka haki za waathirika za kupata ukweli, haki, na fidia mbele, huku ikizitaka serikali na wadau kuchukua hatua za haraka kukomesha janga hili.
Mambo Makuu Yaliyobainishwa Kwenye Taarifa Hiyo:
1. Zaidi ya Ukiukaji wa Haki za Binadamu
Kitendo cha mtu kupotezwa kwa nguvu hakimuathiri tu aliyepotea, bali kinatumika kama mbinu ya kuingiza hofu na woga katika jamii nzima.- Tatizo la Kimataifa: Hapo zamani, janga hila lilihusishwa zaidi na utawala wa kijeshi (dictatorship), lakini hivi sasa linatokea hata kwenye migogoro ya ndani ya nchi na linatumika kama chombo cha kisiasa kukandamiza wakosoaji na wapinzani.
- Kero Zilizotajwa:
- Watesaji/Serikali kutumia sheria za kupambana na ugaidi kama kisingizio cha kukiuka haki za binadamu.
- Mateso na vitisho vinavyowakabili watetezi wa haki za binadamu, mashahidi, na mawakili wa waathirika.
- Ushindi wa Unyonge (Impunity): Watenda makosa kutochukuliwa hatua stahiki za kisheria.
- Mamia ya maelfu ya watu wametoweka katika angalau nchi 85 duniani kote.
2. Nani Anayeathirika Zaidi?
- Waathirika (Walipotezwa):Huwa kwenye hatari kubwa ya kufanyiwa mateso ya kimwili na kisaikolojia, wakiwa wametenganishwa kabisa na ulinzi wa sheria. Hata kama watapatikana wakiwa hai baadaye, makovu ya kisaikolojia na kimwili hubaki maisha yao yote.
- Familia na Ndugu:Hupitia mateso makali ya kiakili (mental anguish) kwa kuishi kati ya matumaini na simanzi—wasijue kama ndugu yao yuko hai au amefariki. Pia, utafutaji wa ukweli huwaweka hatarini kupatwa na janga hilohilo.
- Madhara ya Kiuchumi: Mara nyingi anayepotezwa ndiye anayetoa riziki ya familia. Nchi nyingi hazina mfumo wa kisheria unaoruhusu familia kupata pension au mali za mtu aliyepotea bila kuwa na cheti cha kifo, jambo linalopelekea familia kutumbukia kwenye umaskini uliokithiri.
- Wanawake na Watoto: Wanawake ndio wanaobeba mzigo mkubwa wa kiuchumi na mara nyingi ndio wanaosimama mbele kudai haki za ndugu zao, jambo linalowafanya wakabiliwe na vitisho au unyanyasaji wa kijinsia. Watoto pia huumizwa kwa kupoteza haki yao ya msingi ya malezi na utambulisho.
Mnamo tarehe 21 Desemba 2010, Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (kupitia azimio namba 65/209) lilieleza wasiwasi wake mkubwa kuhusu kuongezeka kwa matukio ya watu kukamatwa, kuwekwa kizuizini, au kutekwa kwa nguvu duniani kote. Kupitia azimio hilo, Umoja wa Mataifa ulitangaza tarehe 30 Agosti kuwa Siku ya Kimataifa ya Waathirika wa Watu Walipotea kwa Nguvu, na kuanza maadhimisho hayo rasmi mwaka 2011.
Mdau wa JF,
- Unadhani ni hatua gani thabiti zinapaswa kuchukuliwa na mataifa ili kukomesha kabisa matukio ya watu kupotezwa kwa nguvu?
- Je, sheria zilizopo zinalinda vipi familia zinazobaki nyuma baada ya mtafutaji mkuu wa familia (breadwinner) kupotezwa?
- Nini jukumu la asasi za kiraia (CSOs) na wananchi katika kuhakikisha haki za waathirika zinalindwa?