Kijana wa Ifoza
JF-Expert Member
- Oct 31, 2025
- 1,180
- 2,302
Picha: Alama ya utawala wa sheria na kimbilio la mwisho la raia pale haki inapominywa
Hatua ya Mahakama Kuu ya Kenya kutoa amri ya Habeas Corpus dhidi ya Serikali na Mkuu wa Jeshi la Polisi, ikitaka mwanaharakati Twaha Mwaipaya afikishwe mahakamani tarehe 2 Novemba 2026 akiwa hai au mauti, ni dhihirisho thabiti la jukumu la msingi la mhimili wa mahakama. Chombo hiki kimetekeleza wajibu wake kama ngome kuu ya ulinzi wa haki za raia na kizuizi dhidi ya matumizi mabaya ya nguvu ya dola au vitendo vya utekaji vinavyokiuka utu wa binadamu. Hatua hii inatuma ujumbe mzito kwamba vyombo vya dola havina mamlaka kamili juu ya maisha na uhuru wa raia.
Picha: Twaha Salim Mwaipaya, mwanaharakati wa Tanzania ambaye Mahakama Kuu ya Kenya imeamuru vyombo vya dola kumleta mahakamani tarehe 2 Novemba 2026 akiwa hai au mauti
Amri ya Habeas Corpus si tu utaratibu wa kikatiba, bali ni silaha ya kisheria inayovunja ukuta wa usiri na tabia ya vyombo vya usalama kujiona viko juu ya sheria. Mahakama inapoamuru vyombo hivi kumleta mtu aliyetoweka mbele ya hakimu, inalazimisha uwajibikaji na kuzuia tabia ya dola "kupoteza" wakosoaji kimyakimya. Hili ndilo jukumu la mahakama inayojitambua—kusimama upande wa mnyonge pale ambapo vyombo vyenye silaha vinapotaka kutumia mabavu.
Ili kuelewa uzito wa mahakama inayojitegemea, ni lazima tutazame Kesi ya Kilmar Ábrego García ya mwaka 2025/2026 nchini Marekani. Kijana huyu alihamishwa kinyume cha sheria kwenda El Salvador na serikali ya Trump kwa madai ya makosa ya kiutawala, na hata aliporudishwa kwa amri ya mahakama, serikali ilimfungulia mashtaka mapya ya uongo ya magendo ya binadamu ili kulipiza kisasi. Hata hivyo, Jaji wa Shirikisho, Waverly Crenshaw, alitupilia mbali kesi hiyo kwa kishindo mnamo Mei 2026, akitamka wazi kuwa mwendesha mashtaka wa serikali alikuwa na nia ya kisasi cha kisiasa (vindictive prosecution). Huu ni uthibitisho kwamba mahakama huru duniani kote haisiti kuinyooshea serikali kidole cha lawama inapokiuka haki za raia.
Picha: Kilmar Ábrego García nchini Marekani, ambaye Mahakama ya Shirikisho ilisimama kidete na kutupilia mbali mashtaka ya kisasa ya serikali kuu dhidi yake
Muktadha huu wa Kenya na Marekani unatoa taswira tofauti kabisa nchini Tanzania, ambapo mfumo mzima wa usimamizi wa dola unajikuta ukiwa umenaswa chini ya kivuli kirefu cha mhimili wa utendaji (Executive). Ugonjwa huu hauko mahakamani pekee, bali umekula hadi mhimili wa Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Kiweledi, utekaji na upotezwaji wa raia unaoendelea nchini unastawi kwa sababu Bunge limeshindwa kabisa kutekeleza wajibu wake wa kikatiba wa kuisimamia serikali (Parliamentary Oversight). Badala ya Bunge kuwa sauti ya wananchi na chombo cha uwajibikaji, limegeuka kuwa jukwaa la kupitisha ajenda za serikali bila kuhoji. Waziri wa Mambo ya Ndani au viongozi wa vyombo vya ulinzi hawajawahi kuwekwa kwenye "kikaango" cha kibunge, kuhojiwa kwa ukali, au kuwajibishwa kwa makosa ya kimfumo. Udhaifu huu wa Bunge unatoa mwanya wa kinga ya kisheria ya wazi (impunity) kwa watendaji wa dola, kwani wanajua hakuna kamati ya kibunge itakayowabana.
Picha: Ukumbi wa Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania: Je, mhimili huu umetekeleza wajibu wake wa kikatiba wa kuisimamia serikali kwenye masuala ya utekaji?
Tunapohitimisha, lazima tujiulize swali la msingi: Kwanini makemeo na hotuba kali za Jaji Mkuu nchini Tanzania kuhusu utawala wa sheria zimeendelea kuonekana kama kituko kisicho na mashiko mbele ya Mkuu wa Nchi? Kiweledi, jibu lipo kwenye mtego wa kiutamaduni na kimfumo unaoitwa "Institutional Capture" (Kutekwa kwa Taasisi). Jaji Mkuu, Spika wa Bunge, na viongozi wa taasisi hizi nchini wamebaki kuwa kama mapambo ya kisiasa kwa sababu wameshindwa kuweka mipaka ya kijamii na kiitifaki (judicial and parliamentary detachment) kati yao na mhimili wa utendaji. Hakuna kiongozi wa mhimili anayeweza kuchukuliwa kwa uzito na Rais kama kila kukicha wanageuzwa kuwa wasindikizaji wa kudumu kwenye "Pilau la Ikulu", wakihudhuria kama watazamaji wa sanaa za kisiasa wakati wa utiaji saini wa mikataba au uapishaji wa mawaziri.
Ili taasisi hizi ziheshimike, lazima viongozi wake waache "kujipendekeza" kwenye hafla za kiutawala ambazo hazihusu mihimili yao. Uhuru wa taasisi na uwajibikaji wa serikali hauji kwa kulia-lia majukwaani au kutoa matamko yasiyo na meno. Unakuja kwa viongozi wa Bunge na Mahakama kujitenga na dharau za kisiasa na kuonyesha msimamo wa kisheria kwa vitendo. Tarehe 2 Novemba 2026 nchini Kenya itakuwa thibitisho kwamba heshima ya taasisi huru haitafutwi Ikulu, bali inapatikana kwa kusimamia haki na uwajibikaji bila woga wala upendeleo.
Pichani: Viongozi wa mhimili wa mahakama nchini: Kujitenga na hafla zisizowahusu za kiutawala ni hatua ya kwanza ya kurejesha heshima ya mhimili huu mbele ya macho ya umma. WALAJI NAMBA MOJA WA PILAU LA CHAMWINO NA MAGOGONI