Kijana wa Ifoza
JF-Expert Member
- Oct 31, 2025
- 1,180
- 2,302
Wana-JamiiForums,
Mnamo Juni 26, 2026, taifa limeshuhudia tamko zito kutoka bungeni jijini Dodoma. Waziri wa Mambo ya Ndani ya Nchi, Patrobas Katambi, ametoa agizo kwa Mkuu vya Jeshi la Polisi (IGP), Camillius Wambura, kusitisha mara moja na kwa muda usiojulikana utoaji wa vibali vya mikutano ya hadhara kwa vyama vyote vya siasa nchini—ikiwemo CCM na vyama vya upinzani kama CHADEMA.
Serikali inatetea hatua hii kwa madai ya kuwepo kwa viashiria vya taharuki, uvunjifu wa amani, na watu wanaodaiwa kukamatwa na silaha na mafuta ya petroli kuelekea kilele cha Maonesho ya 50 ya Sabasaba.
Hata hivyo, kama wadau wa demokrasia, hatuwezi kufunga macho mbele ya amri hii. Agizo hili halijengi amani, bali linaacha maswali mazito juu ya mustakabali wa Katiba yetu, uhuru wa asasi za kiraia (Civic Space), na afya ya mihimili yetu kuu ya dola.
1. Katiba Inasemaje? Je, Tamko la Waziri Liko Juu ya Sheria?
Kisheria, haki ya kukusanyika si hisani ya mwanasiasa yeyote. Ibara ya 20(1) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (1977) inampa kila raia uhuru kamili wa kukusanyika kwa amani, kushirikiana na wengine, na kutoa maoni yake.
Zaidi ya hayo, Sheria ya Vyama vya Siasa (Sura ya 258) inavitambua vyama vilivyosajiliwa kama taasisi halali zenye haki ya kufanya mikutano ya hadhara ili kuwafikia wananchi. Katiba inaruhusu kuzuia haki hizi pale tu panapokuwa na Hali ya Hatari (State of Emergency) iliyotangazwa rasmi na Rais chini ya Ibara ya 133, au kwa amri maalum ya Mahakama. Kitendo cha waziri kusimama bungeni na kufuta haki hii kwa tamko la kisiasa ni ukiukwaji wa wazi wa sheria mama ya nchi.
2. Athari ya Bunge Kukosa Meno
Kikatiba, Bunge lina jukumu kuu moja: Kuisimamia na Kuidhibiti Serikali. Kinachoshangaza na kusikitisha katika sakata hili ni kuona ukumbi wa Bunge ukitumika kama jukwaa la kutoa amri dhalimu zinazominya haki za raia, huku wabunge wakibaki kimya bila kuhoji.
Bunge "kukosa meno" maana yake ni mhimili huu kupoteza uwezo wa kuisimamia Serikali na kugeuka kuwa kiambatisho chake (Executive arm). Badala ya wabunge kusimama imara na kuhoji uhalali wa kisheria wa amri ya Katambi, wanabariki maamuzi yanayorudisha nyuma demokrasia ya nchi yetu.
3. Mahakama Kuwa "Rubber Stamp": Kimbilio la Mwisho Liko Wapi?
Amri kama hizi zinaiweka Mahakama yetu katika mtihani mzito wa kihistoria. Muhimili wa Mahakama unapaswa kuwa mlinzi wa Katiba na kimbilio la mwisho la mwananchi pale haki zake zinapovunjwa na watawala.
Hata hivyo, kuna hofu kubwa kuwa Mahakama emenasa kwenye mtego wa kuwa "rubber stamp"—yaani chombo cha kugonga tu muhuri na kubariki kila uamuzi haramu unaochukuliwa na Serikali kuu kutokana na woga au shinikizo la kisiasa. Kama raia hawawezi kupata zuio la kisheria (Injunction) dhidi ya amri dhalimu kupitia mahakama, imani ya jamii kwa mfumo mzima wa sheria inapotea. Hali hii ni hatari kwa usalama wa nchi, kwani watu wakikosa imani na mahakama, huanza kutafuta njia mbadala zisizo rasmi.
4. Mhimili wa Nne (The Fourth Estate) Kukosa Kuwajibika: Ukimya na Uoga wa Vyombo vya Habari
Vyombo vya habari vinapaswa kuwa mhimili wa nne (Fourth Estate) wenye jukumu la kuanika ukweli na kuwawajibisha viongozi wa umma. Hata hivyo, katika sakata hili la amri ya Katambi, tunashuhudia ukimya wa kutisha na uoga mkubwa wa kiuhariri kutoka kwa vyombo vikuu vya habari nchini.
Badala ya vyombo vya habari kufanya uandishi wa uchunguzi (investigative journalism) na kuhoji kwa nini serikali inatumia madai ya usalama kuminya haki za kikatiba, vingi vimebaki kuwa waratibu wa kuripoti tu kile ambacho viongozi wanasema. Ukimya huu wa mhimili wa nne unatokana na hofu ya kufungiwa au kunyimwa matangazo ya serikali. Matokeo yake, jamii inabaki gizani bila kuwa na chombo imara cha kuisemea, jambo linalowarahisishia watawala kutoa amri za kiimla bila upinzani wowote wa kiuhariri.
5. Nini Kifanyike Kwenye Asasi za Kiraia (Tanzania Civic Space)?
Ili kuzuia taifa lisiingie kwenye utawala wa amri badala ya utawala wa sheria, wadau wa kiraia wanapaswa kuchukua hatua hizi haraka:
Mnamo Juni 26, 2026, taifa limeshuhudia tamko zito kutoka bungeni jijini Dodoma. Waziri wa Mambo ya Ndani ya Nchi, Patrobas Katambi, ametoa agizo kwa Mkuu vya Jeshi la Polisi (IGP), Camillius Wambura, kusitisha mara moja na kwa muda usiojulikana utoaji wa vibali vya mikutano ya hadhara kwa vyama vyote vya siasa nchini—ikiwemo CCM na vyama vya upinzani kama CHADEMA.
Serikali inatetea hatua hii kwa madai ya kuwepo kwa viashiria vya taharuki, uvunjifu wa amani, na watu wanaodaiwa kukamatwa na silaha na mafuta ya petroli kuelekea kilele cha Maonesho ya 50 ya Sabasaba.
Hata hivyo, kama wadau wa demokrasia, hatuwezi kufunga macho mbele ya amri hii. Agizo hili halijengi amani, bali linaacha maswali mazito juu ya mustakabali wa Katiba yetu, uhuru wa asasi za kiraia (Civic Space), na afya ya mihimili yetu kuu ya dola.
1. Katiba Inasemaje? Je, Tamko la Waziri Liko Juu ya Sheria?
Kisheria, haki ya kukusanyika si hisani ya mwanasiasa yeyote. Ibara ya 20(1) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (1977) inampa kila raia uhuru kamili wa kukusanyika kwa amani, kushirikiana na wengine, na kutoa maoni yake.
Zaidi ya hayo, Sheria ya Vyama vya Siasa (Sura ya 258) inavitambua vyama vilivyosajiliwa kama taasisi halali zenye haki ya kufanya mikutano ya hadhara ili kuwafikia wananchi. Katiba inaruhusu kuzuia haki hizi pale tu panapokuwa na Hali ya Hatari (State of Emergency) iliyotangazwa rasmi na Rais chini ya Ibara ya 133, au kwa amri maalum ya Mahakama. Kitendo cha waziri kusimama bungeni na kufuta haki hii kwa tamko la kisiasa ni ukiukwaji wa wazi wa sheria mama ya nchi.
2. Athari ya Bunge Kukosa Meno
Kikatiba, Bunge lina jukumu kuu moja: Kuisimamia na Kuidhibiti Serikali. Kinachoshangaza na kusikitisha katika sakata hili ni kuona ukumbi wa Bunge ukitumika kama jukwaa la kutoa amri dhalimu zinazominya haki za raia, huku wabunge wakibaki kimya bila kuhoji.
Bunge "kukosa meno" maana yake ni mhimili huu kupoteza uwezo wa kuisimamia Serikali na kugeuka kuwa kiambatisho chake (Executive arm). Badala ya wabunge kusimama imara na kuhoji uhalali wa kisheria wa amri ya Katambi, wanabariki maamuzi yanayorudisha nyuma demokrasia ya nchi yetu.
3. Mahakama Kuwa "Rubber Stamp": Kimbilio la Mwisho Liko Wapi?
Amri kama hizi zinaiweka Mahakama yetu katika mtihani mzito wa kihistoria. Muhimili wa Mahakama unapaswa kuwa mlinzi wa Katiba na kimbilio la mwisho la mwananchi pale haki zake zinapovunjwa na watawala.
Hata hivyo, kuna hofu kubwa kuwa Mahakama emenasa kwenye mtego wa kuwa "rubber stamp"—yaani chombo cha kugonga tu muhuri na kubariki kila uamuzi haramu unaochukuliwa na Serikali kuu kutokana na woga au shinikizo la kisiasa. Kama raia hawawezi kupata zuio la kisheria (Injunction) dhidi ya amri dhalimu kupitia mahakama, imani ya jamii kwa mfumo mzima wa sheria inapotea. Hali hii ni hatari kwa usalama wa nchi, kwani watu wakikosa imani na mahakama, huanza kutafuta njia mbadala zisizo rasmi.
4. Mhimili wa Nne (The Fourth Estate) Kukosa Kuwajibika: Ukimya na Uoga wa Vyombo vya Habari
Vyombo vya habari vinapaswa kuwa mhimili wa nne (Fourth Estate) wenye jukumu la kuanika ukweli na kuwawajibisha viongozi wa umma. Hata hivyo, katika sakata hili la amri ya Katambi, tunashuhudia ukimya wa kutisha na uoga mkubwa wa kiuhariri kutoka kwa vyombo vikuu vya habari nchini.
Badala ya vyombo vya habari kufanya uandishi wa uchunguzi (investigative journalism) na kuhoji kwa nini serikali inatumia madai ya usalama kuminya haki za kikatiba, vingi vimebaki kuwa waratibu wa kuripoti tu kile ambacho viongozi wanasema. Ukimya huu wa mhimili wa nne unatokana na hofu ya kufungiwa au kunyimwa matangazo ya serikali. Matokeo yake, jamii inabaki gizani bila kuwa na chombo imara cha kuisemea, jambo linalowarahisishia watawala kutoa amri za kiimla bila upinzani wowote wa kiuhariri.
5. Nini Kifanyike Kwenye Asasi za Kiraia (Tanzania Civic Space)?
Ili kuzuia taifa lisiingie kwenye utawala wa amri badala ya utawala wa sheria, wadau wa kiraia wanapaswa kuchukua hatua hizi haraka:
- Kufungua Kesi za Kimkakati (Strategic Litigation): Mashirika kama Kituo cha Sheria na Haki za Binadamu (LHRC) na Chama cha Wanasheria Tanganyika (TLS) yanapaswa kukimbilia Mahakama Kuu kufungua kesi ya kikatiba. Hii itailazimisha Mahakama kutoa tafsiri ya wazi na kuithibitishia jamii kama kweli ni chombo huru au la.
- Polisi Washughulikie Wahalifu, Sio Mifumo: Kama kuna watu waliohifadhi silaha au mafuta ya petroli kama serikali inavyodai, washitakiwe mmoja mmoja kwa mujibu wa sheria za jinai. Makosa ya watu wachache yasitumiwe kama kisingizio cha kuadhibu nchi nzima na kufuta mifumo ya kidemokrasia.
- Kushinikiza Mageuzi ya Kikatiba: Ni wazi kuwa mfumo wetu unampa Rais na viongozi wa Serikali nguvu kubwa ya kuidhibiti Mahakama na Bunge. Asasi za kiraia lazima zirudi kwenye meza ya kudai Katiba Mpya itakayohakikisha mgawanyo wa kweli wa madaraka (Separation of Powers).
- Kuinua Uandishi wa Habari wa Wananchi (Citizen Journalism): Kutokana na uoga wa vyombo vikuu vya habari, asasi za kiraia lazima ziimarishe na kulinda majukwaa huru ya kidijitali kama JamiiForums ili kuruhusu wananchi wenyewe kuwa mhimili mbadala wa nne wa kufichua ukandamizaji.
- Je, unaona hoja ya Serikali kuhusu "usalama na vitisho vya petroli" ina mashiko, au ni kisingizio cha kisiasa tu kuelekea Sabasaba na chaguzi zijazo?
- Je, tunawezaje kurudisha "meno" ya Bunge, uhuru wa Mahakama, na ujasiri wa Vyombo vya Habari (Fourth Estate) ili visizame kabisa kwenye mifuko ya Serikali kuu?