Makala
Mzumbe: Tumedhihirisha elimu ya Tanzania ni bora A. Mashariki
*Wawaangusha Makerere katika shindano la Celtel
*Wafuata nyayo za Chuo Kikuu cha Dar es Salaam
Na Joster Mwangulumbi
HATA kabla ya wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Mzumbe, kuondoka nchini kwenda Nairobi, Kenya kwa shindano la Chemshabongo ya Celtel Afrika maarafu kama Celtel Africa Challenge, kulikuwa na hali ya woga na kukatishwa tamaa na wenzao.
Hiyo ilitokana na fikra zilizojengeka miongoni mwa watu, hata wasomi, kwamba elimu ya Tanzania iko chini ya kiwango ikilinganishwa na Kenya na Uganda. Kwa mtazamo huo pambano la chemshabongo kati ya chuo hicho na Makerere cha Uganda ilichukuliwa kuwa sawa na pambano la Daudi na Goliath katika Biblia Takatifu. Mzumbe hawakupewa nafasi ya kuwaangusha Makerere (kilianzishwa mwaka 1922) sawa na Daudi ambavyo hakupewa nafasi ya kumuangamiza Goliath.
Lakini akitumia silaha aliyoiamini ya kombeo, Daudi alilenga shabaha barabara jiwe likampata sawia na kumua papo hapo jemedari mwenye majigambo na silaha nzito Goliath. Hivyo ndivyo ilivyokuwa kwa Mzumbe dhidi ya Makerere na mmoja wa washiriki hao, Noel Benjamin Mazoya anaeleza hali ilivyokuwa.
"Hata wakati tunaondoka chuoni maswali kama haya yalianza kutolewa. Hivi ninyi mnakwenda kushindana na Wakenya? Ninyi mtawaweza Waganda? Hivi ninyi mnawafahamu Wakenya," anaeleza Mazoya katika mahojiano na mwandishi wa makala hii wiki iliyopita.
"Maswali haya ni kilelezo cha fikra potofu. Kwa hiyo ukiacha ushindi tulioupata, lengo letu lilikuwa kufuta fikra kama hizi, kuondoa hali hii ya sisi Watanzania kujiona watu wa chini mbele ya Wakenya na Waganda, kuonyesha kuwa si kweli kwamba elimu ya Tanzania iko chini," alisisitiza Mazoya kijana mwenye umri wa miaka 21.
Kazi ya kuthibitisha hilo ilikuwa ngumu kwani baada ya kufika mjini Nairobi kwa ajili ya shindano hilo vibweka na kelele za washiriki wa Makerere zilikuwa nyingi na hata vyuo vingine vya Kenya na Uganda washiriki wao walikuwa na mbwembwe na kauli za vitisho dhidi ya washiriki kutoka vyuo vya Tanzania.
"Tulifika kwa pamoja na Waganda. Waganda walianza kuonyesha ujuaji na majigambo na kujiona wao bora zaidi yetu, lakini nasi tulionyesha ari. Kwa kweli sisi hatukuwa na mbwembwe lakini tulijiamini na kocha wetu Profesa Faustin Kamzora alitujengea uwezo, ari na kujiamini," anasisitiza Mazoya ambaye alikuwa mchezaji wa akiba.
Hadi wakati Mzumbe wanashiriki tayari Tumaini na Zanzibar walikuwa wametolewa kwa hiyo ilipofika zamu yao, walijiona na wajibu mkubwa wa kufanya marekebisho kufuta dhana kwamba hata washiriki wengine kutoka Tanzania wangeburuzwa.
Siri ya mafanikio ya Mzumbe
Mambo matatu makubwa ndiyo yaliyochangia timu ya Chemshabongo ya Mzumbe kufanya vizuri katika shindano lile.
"Nafikiri kwanza mafanikio yetu yamechangiwa na vitu viwili vitatu hivi. Kwanza ni mchango wa kocha wetu Profesa Kamuzora, alikuwa msaada mkubwa kwetu. Tangu mwanzo alikuwa mtu aliyejitoa kwa dhati kuhakikisha tunafanya vizuri katika shindano hili kwani muda wote alikuwa nasi anatuhamasisha na kutupa mbinu za kufanya vizuri," anaeleza Mazoya.
"Pili tulikuwa tumedhamiria kuonyesha na kuondoa fikra potofu kwamba wenzetu wa Kenya na Uganda, kielimu wako mbele yetu, kwa hiyo tulijipanga sawia ili tuweze kufuta fikra hizo na tunamshukuru Mungu tuliweza japokuwa mashindano bado yanaendelea.
"Tatu ni mazoezi ya kutosha tuliyofanya. Tulifanya mazoezi kwa muda wa wiki mbili. Wiki ya kwanza ulikuwa muda wa kutafuta timu ya kushiriki ambapo wanafunzi wengi walishiriki. Tulifanya mtihani wa kwanza wa kuandika tukachujwa hadi tubaki 20 na hatimaye tukabaki wanne na wiki ya mwisho ilikuwa ya maandalizi ya timu hiyo kwa ajili ya shindano," anafafanua mchakato ulivyokuwa.
Wanafunzi mbalimbali, bila kujali mwaka au shahada walishiriki katika mchakato wa kupata timu ya kushiriki na hatimaye Mazoya, kijana wa mwaka wa kwanza anayesomea shahada ya Uhasibu akateuliwa pamoja na Deogratius Kibona aliyeko mwaka wa pili akisomea shahada ya Uongozi wa Biashara.
Washiriki wengine ni Lusekelo Kasongwa aliyeko mwaka wa tatu akisomea shahada ya Uhasibu na Fedha na Evarist Alphonce ambaye pia yuko mwaka wa tatu akichukua shahada ya Uhasibu na Fedha. Timu ilitakiwa kuwa ya mchanganyiko lakini kwa bahati mbaya washindi wakawa wanaume tu. Kibona, Kasongwa na Alphonce ndio walijibu maswali huku Mazoya akiwa mchezaji wa akiba.
Katika shindano la Celtel Africa Challenge, washiriki hupimwa si kwa mambo waliyosoma darasani pekee bali uelewa mpana wa mambo mengi tofauti katika jamii kuhusu maisha ya kawaida.
Kitu ambacho Cetltel Africa Challenge inataka kuonyesha ni ushirikiano wa timu katika kujibu maswali badala ya kutegemea uwezo au akili ya mtu mmoja tu.
Wanafunzi huulizwa maswali ya kawaida kuhusu fasihi, sayansi, historia, jiografia, dini, sanaa, sayansi ya jamii, na ufahamu wa kawaida na hasa masuala ya maisha ya kawaida kama utamaduni na michezo.
Kila timu inakuwa na washiriki/ wachezaji wanne lakini mshiriki mmoja huwa wa akiba, washiriki watatu ndio hukaa mbele kushiriki. Timu ikiulizwa swali la msingi humteua mshiriki mmoja kujibu, wakipata hupewa swali la bonasi ambalo lina alama nyingi zaidi.
Timu mbili ndizo hushindana na katika kila shindano kuna raundi tatu ambazo hutoa fursa kwa kila mshiriki kujibu. Mchezaji anayekuwa mbele kujibu maswali ikiwa atapata jibu katika swali la msingi lenye alama 10 ataongezewa swali la bonasi lenye alama 20 ambalo timu hujadiliana na mmoja kujibu.
Kikubwa katika shindano hili ni muda unaotumika katika kujibu maswali. Muda uliopangwa katika raundi ni dakika sita. Baada ya kumaliza raundi tatu, timu zote mbili hushiriki katika awamu ya mwisho ya kujibu maswali 10 kwa sekunde 60 tu.
Mzumbe walimudu yote hayo na wakashinda kwa pointi 700 dhidi ya pointi 540 walizopata Makerere. Hadi tunakwenda mitamboni juzi Jumapili, Chuo Kikuu cha Sokoine kilikuwa kinachuana na Nkumba cha Uganda.
"Uelewa wa wanafunzi wetu ni mkubwa sana, labda kama kuna kitu wanachokosa ni kujiamini tu. Kwa hiyo nilichofanya mimi nilijaribu kuwajengea hali ya kujiamini katika kujibu maswali," anasema Profesa Kamuzora alipoelezea alivyowaandaa vijana wake.
Profesa Kamuzora anashauri watoto wafundishwe jinsi ya kujiamini kuanzia nyumbani, wasikatishwe tamaa, wafundishwe kuwa watu wenye kujiamini kila wanapofanya jambo fulani na wapewe moyo.
Anashauri pia wafundishwe namna ya kujifunza na kwamba si kila kitu kitapatikana kutoka darasani, wafundishwe kusoma vitabu mbalimbali kwa ajili ya kupata ufahamu wa kawaida.
Mazoya anaafiki ushauri wa Profesa kamuzora akisema: "Kama kuna kitu tunakikosa sisi kwenye mitaala yetu labda hatujaingiza masuala ya mtandao tu, humo yanapatikana mambo mengi ya masomo, historia na ufahamu wa kawaida."
Akaongeza: "Nilimwelewa vizuri kocha wetu na nikajitahidi kutoa ushirikiano huo kwa wenzangu. Wakati wa mashindano kocha alitoa mchango mkubwa sana kwani alituambia kwamba shindano hilo ni la kucheza na akili, hakikisha akili zenu zimetulia, msipaparike wala msisumbuliwe mkiona wenzenu wamejibu vizuri na hakika ushauri huo ulitusaidia, kwani alikuwa sehemu ya ushindi."
Mbali ya Mzumbe na Sokoine, vyuo vingine kutoka Tanzania ni Chuo Kikuu cha Dar es Salaam sehemu ya Mlimani, Tumaini na Zanzibar. Uganda ni Chuo cha Kiislam Uganda, Makerere, Mbarara, Ndejje na Nkumba wakati wenyeji ni Chuo Kikuu cha Katoliki, Egerton, Kenyatta, Moi, Chuo Kikuu cha Nairobi na Chuo Kikuu cha Uhusiano wa Kimataifa cha Marekani cha mjini Nairobi.
Kamati maalum iliyoundwa kwa ushirikiano na Baraza la Vyuo Vikuu Afrika Mashariki (IUCEA) iliketi na kuteua vyuo hivyo kutoka Afrika Mashariki, lakini miaka ijayo Celtel inatarajia kuvishirikisha vyuo vikuu vya Afrika nzima.
