zitto junior
JF-Expert Member
- Oct 7, 2013
- 24,661
- 40,890
Kila mara tunaposikia kuhusu Mashariki ya Kati, jina la Hamas huibuka haraka na mara nyingi hufuatwa na neno ugaidi. Lakini historia ina ukurasa ambao watu wengi hawaujui au hawapendi kuuzungumzia.
Kabla ya Israel kuzaliwa mwaka 1948, harakati za Kizayuni nazo zilikuwa na makundi ya "kigaidi" yaliyotumia mabomu, mashambulizi ya silaha na mauaji ya kisiasa ili kufanikisha lengo la kuanzisha taifa la Wayahudi.
Kundi kubwa zaidi lilikuwa Haganah, lililoanzishwa tarehe 12 Juni 1920. Mwanzoni lilijieleza kama jeshi la kujilinda kwa walowezi wa Kiyahudi waliokuwa Palestina. Kadri miaka ilivyopita, Haganah lilikua na kuwa jeshi kamili lenye maelfu ya wapiganaji, mtandao wa ujasusi, mafunzo ya kijeshi na usambazaji wa silaha. Baadaye likaongozwa kisiasa na David Ben-Gurion, ambaye ndiye aliyekuja kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Israel.
Lakini si kila mtu ndani ya Haganah aliamini kwamba kujilinda pekee kungetosha. Baadhi ya wanachama waliona Waingereza walipaswa kulazimishwa kuondoka kwa nguvu. Ndipo walipojitenga na kuunda makundi yenye msimamo mkali zaidi.
Miongoni mwa makundi hayo, moja lililoacha alama kubwa zaidi ni IRGUN (Etzel).
Menachem Begin.
Kuanzia mwaka 1943, Irgun liliongozwa na Menachem Begin. Chini ya uongozi wake, kundi hilo liliamini kwamba mabomu, mashambulizi ya kijeshi na operesheni za kushitukiza ndizo zingeharakisha mwisho wa utawala wa Waingereza katika Palestina.
Na kweli wakaanza kufanya hivyo.
Mnamo 22 Februari 1946, Irgun lilivamia vituo vitano vya Jeshi la Anga la Uingereza (RAF) na kuharibu ndege 14 za kijeshi.
Miezi michache baadaye, tarehe 22 Julai 1946, kulitokea tukio ambalo mpaka leo linafundishwa kwenye vitabu vya historia. Wanachama wa Irgun waliingiza mabomu yaliyofichwa kwenye makopo ya maziwa ndani ya Hoteli ya King David mjini Jerusalem, iliyokuwa makao makuu ya utawala wa Waingereza.
Mlipuko huo uliua watu 91; Waingereza, Waarabu na Wayahudi na kujeruhi wengine wengi. Hadi leo, tukio hilo bado linabaki kuwa moja ya mashambulizi maarufu zaidi katika historia ya eneo hilo.
Lakini huo haukuwa mwisho.
Tarehe 1 Machi 1947, Irgun lililipua Klabu ya Maafisa wa Waingereza ya Goldschmidt na kuua maafisa 17 wa Uingereza.
Mnamo 29 Septemba 1947, lililipua makao makuu ya polisi mjini Haifa kwa kutumia pipa lililokuwa na karibu tani moja ya vilipuzi. Watu 10 walikufa na zaidi ya 50 walijeruhiwa.
Mapambano yao hayakuishia Palestina pekee.
Tarehe 31 Oktoba 1946, bomu lililipuka katika Ubalozi wa Uingereza mjini Rome, Italia. Mwaka uliofuata, mabomu mengine yalilipuka katika Hoteli ya Sacher, Vienna, iliyokuwa ikitumiwa na Jeshi la Uingereza nchini Austria. Pia kulikuwa na mashambulizi dhidi ya reli na treni zilizokuwa zikitumiwa na Waingereza, ikiwemo reli iliyounganisha Cairo na Haifa.
Kutokana na mlolongo huo wa mashambulizi, mwaka 1946 mamlaka za Uingereza, zikiwemo MI5 na Bunge la Uingereza, zililitaja rasmi Irgun kama kundi la kigaidi. Umoja wa Mataifa pia ulikitambua kama kikundi cha kigaidi hasa baada ya ushiriki wao kwenye kifo cha Folke Bernadotte ambaye tutamuongelea zaidi kwenye makala ijayo.
Lakini historia ilikuja kubadilika kwa kasi.
Israel ilipopata uhuru mwaka 1948, David Ben-Gurion alitangaza kuwa makundi yote ya kijeshi yaliyokuwa yakifanya kazi nje ya serikali yavunjwe na wapiganaji wake waingizwe katika jeshi jipya la taifa, Israel Defense Forces (IDF).
Lakini si kila mtu alikubaliana na uamuzi huo.
Meli ya Altalena baada ya kushambuliwa na kombora la IDF.
Irgun lilikuwa limeagiza meli iliyoitwa Altalena kutoka Ulaya ikiwa imebeba silaha nyingi. Serikali mpya ya Israel iliona kuwa kundi hilo halikupaswa kuwa na jeshi lake wala silaha zake, kwa sababu hilo lingeweza kuhatarisha mamlaka ya dola mpya.
Mvutano huo uligeuka mapigano. IDF ilishambulia meli hiyo na zaidi ya watu 16 walifariki. Na mapigano yakaendelea katika fukwe hizo na kusababisha askari watatu wa IDF kuuwawa. Wakati huo, Menachem Begin aliwaamuru wafuasi wake wasijibu mashambulizi kwa nguvu zaidi ili kuepusha vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Wayahudi.
Na hapa ndipo historia inapogeuka kwa namna ambayo wengi hawaitegemei.
Mtu ambaye aliwahi kuongoza kundi lililotajwa kuwa la kigaidi baadaye aliingia kwenye siasa. Mwaka 1973, Menachem Begin alishiriki kuijenga nguvu ya chama cha Likud. Mwaka 1977 akashinda uchaguzi mkuu na kuwa Waziri Mkuu wa Israel.
Mwaka uliofuata, 1978, Begin alipewa Tuzo ya Nobel ya Amani baada ya kusaini Camp David Accords na Rais wa Misri Anwar Sadat; makubaliano yaliyomaliza rasmi hali ya vita kati ya Israel na Misri.
Historia ina tabia ya kutukumbusha jambo moja muhimu: mara nyingi, mtu anayeitwa "gaidi" na upande mmoja wa historia anaweza kuja kuonekana kama "shujaa wa taifa" na upande mwingine.
Hii haimaanishi kwamba mauaji ya raia yanapaswa kuhalalishwa, wala haimaanishi kwamba makundi yote yanafanana. Badala yake, inatukumbusha umuhimu wa kuisoma historia yote, si ukurasa mmoja tu unaotufaa.
Kabla ya Israel kuzaliwa mwaka 1948, harakati za Kizayuni nazo zilikuwa na makundi ya "kigaidi" yaliyotumia mabomu, mashambulizi ya silaha na mauaji ya kisiasa ili kufanikisha lengo la kuanzisha taifa la Wayahudi.
Kundi kubwa zaidi lilikuwa Haganah, lililoanzishwa tarehe 12 Juni 1920. Mwanzoni lilijieleza kama jeshi la kujilinda kwa walowezi wa Kiyahudi waliokuwa Palestina. Kadri miaka ilivyopita, Haganah lilikua na kuwa jeshi kamili lenye maelfu ya wapiganaji, mtandao wa ujasusi, mafunzo ya kijeshi na usambazaji wa silaha. Baadaye likaongozwa kisiasa na David Ben-Gurion, ambaye ndiye aliyekuja kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Israel.
Lakini si kila mtu ndani ya Haganah aliamini kwamba kujilinda pekee kungetosha. Baadhi ya wanachama waliona Waingereza walipaswa kulazimishwa kuondoka kwa nguvu. Ndipo walipojitenga na kuunda makundi yenye msimamo mkali zaidi.
Miongoni mwa makundi hayo, moja lililoacha alama kubwa zaidi ni IRGUN (Etzel).
Menachem Begin.
Kuanzia mwaka 1943, Irgun liliongozwa na Menachem Begin. Chini ya uongozi wake, kundi hilo liliamini kwamba mabomu, mashambulizi ya kijeshi na operesheni za kushitukiza ndizo zingeharakisha mwisho wa utawala wa Waingereza katika Palestina.
Na kweli wakaanza kufanya hivyo.
Mnamo 22 Februari 1946, Irgun lilivamia vituo vitano vya Jeshi la Anga la Uingereza (RAF) na kuharibu ndege 14 za kijeshi.
Miezi michache baadaye, tarehe 22 Julai 1946, kulitokea tukio ambalo mpaka leo linafundishwa kwenye vitabu vya historia. Wanachama wa Irgun waliingiza mabomu yaliyofichwa kwenye makopo ya maziwa ndani ya Hoteli ya King David mjini Jerusalem, iliyokuwa makao makuu ya utawala wa Waingereza.
Mlipuko huo uliua watu 91; Waingereza, Waarabu na Wayahudi na kujeruhi wengine wengi. Hadi leo, tukio hilo bado linabaki kuwa moja ya mashambulizi maarufu zaidi katika historia ya eneo hilo.
Lakini huo haukuwa mwisho.
Tarehe 1 Machi 1947, Irgun lililipua Klabu ya Maafisa wa Waingereza ya Goldschmidt na kuua maafisa 17 wa Uingereza.
Mnamo 29 Septemba 1947, lililipua makao makuu ya polisi mjini Haifa kwa kutumia pipa lililokuwa na karibu tani moja ya vilipuzi. Watu 10 walikufa na zaidi ya 50 walijeruhiwa.
Mapambano yao hayakuishia Palestina pekee.
Tarehe 31 Oktoba 1946, bomu lililipuka katika Ubalozi wa Uingereza mjini Rome, Italia. Mwaka uliofuata, mabomu mengine yalilipuka katika Hoteli ya Sacher, Vienna, iliyokuwa ikitumiwa na Jeshi la Uingereza nchini Austria. Pia kulikuwa na mashambulizi dhidi ya reli na treni zilizokuwa zikitumiwa na Waingereza, ikiwemo reli iliyounganisha Cairo na Haifa.
Kutokana na mlolongo huo wa mashambulizi, mwaka 1946 mamlaka za Uingereza, zikiwemo MI5 na Bunge la Uingereza, zililitaja rasmi Irgun kama kundi la kigaidi. Umoja wa Mataifa pia ulikitambua kama kikundi cha kigaidi hasa baada ya ushiriki wao kwenye kifo cha Folke Bernadotte ambaye tutamuongelea zaidi kwenye makala ijayo.
Lakini historia ilikuja kubadilika kwa kasi.
Israel ilipopata uhuru mwaka 1948, David Ben-Gurion alitangaza kuwa makundi yote ya kijeshi yaliyokuwa yakifanya kazi nje ya serikali yavunjwe na wapiganaji wake waingizwe katika jeshi jipya la taifa, Israel Defense Forces (IDF).
Lakini si kila mtu alikubaliana na uamuzi huo.
Meli ya Altalena baada ya kushambuliwa na kombora la IDF.
Irgun lilikuwa limeagiza meli iliyoitwa Altalena kutoka Ulaya ikiwa imebeba silaha nyingi. Serikali mpya ya Israel iliona kuwa kundi hilo halikupaswa kuwa na jeshi lake wala silaha zake, kwa sababu hilo lingeweza kuhatarisha mamlaka ya dola mpya.
Mvutano huo uligeuka mapigano. IDF ilishambulia meli hiyo na zaidi ya watu 16 walifariki. Na mapigano yakaendelea katika fukwe hizo na kusababisha askari watatu wa IDF kuuwawa. Wakati huo, Menachem Begin aliwaamuru wafuasi wake wasijibu mashambulizi kwa nguvu zaidi ili kuepusha vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Wayahudi.
Na hapa ndipo historia inapogeuka kwa namna ambayo wengi hawaitegemei.
Mtu ambaye aliwahi kuongoza kundi lililotajwa kuwa la kigaidi baadaye aliingia kwenye siasa. Mwaka 1973, Menachem Begin alishiriki kuijenga nguvu ya chama cha Likud. Mwaka 1977 akashinda uchaguzi mkuu na kuwa Waziri Mkuu wa Israel.
Mwaka uliofuata, 1978, Begin alipewa Tuzo ya Nobel ya Amani baada ya kusaini Camp David Accords na Rais wa Misri Anwar Sadat; makubaliano yaliyomaliza rasmi hali ya vita kati ya Israel na Misri.
Historia ina tabia ya kutukumbusha jambo moja muhimu: mara nyingi, mtu anayeitwa "gaidi" na upande mmoja wa historia anaweza kuja kuonekana kama "shujaa wa taifa" na upande mwingine.
Hii haimaanishi kwamba mauaji ya raia yanapaswa kuhalalishwa, wala haimaanishi kwamba makundi yote yanafanana. Badala yake, inatukumbusha umuhimu wa kuisoma historia yote, si ukurasa mmoja tu unaotufaa.