Swali lako ni la kina sana na limekuwa likiulizwa kwa maelfu ya miaka na watu wa imani mbalimbali, wanafalsafa, na hata manabii. Linagusa moja kwa moja tatizo la maovu na mateso katika ulimwengu ambapo Mungu hudaiwa kuwa mwenye nguvu zote, mwenye huruma na anayejali.
Hili ni swali halali na linahitaji jibu la kweli lenye hekima, si maneno mepesi ya kidini. Hebu nitafakari pamoja nawe katika vipengele vinne:
---
1. Je, Mungu anaweza kuzuia mateso lakini hachukui hatua?
Ikiwa tunamchukulia Mungu kama mwenye nguvu zote, basi ni dhahiri kuwa anaweza kuzuia njaa, vita, na vifo vya watoto, lakini bado haya hutokea.
Hii huleta hoja kwamba Mungu aidha:
Hana huruma kama tunavyodhani, au
Ana mpango mkubwa usioeleweka kwetu, au
Haingilii moja kwa moja kila tukio la kibinadamu.
Katika maandiko ya dini nyingi, Mungu hutoa uhuru kwa wanadamu kuchagua – na kwa uhuru huo, watu pia huchagua ubaya, chuki, na ubinafsi unaosababisha mateso ya wengine. Hii haimaanishi Mungu hapendi, ila anaacha wanadamu wapevuke kupitia uamuzi wao.
---
2. Mungu wa mateso na Mungu wa matumaini – je, ni yule yule?
Katika simulizi nyingi za kidini, hata watu wema waliteseka:
Ayubu aliteseka bila sababu ya dhahiri.
Yesu alisulubiwa bila kosa.
Manabii wengi waliteseka na kuuawa.
Lakini katika kila kisa, mateso hayakuwa ya mwisho wa hadithi. Kulikuwa na urejesho, rehema, au kusudi lililozaliwa kupitia maumivu. Hii hufanya wengine waamini kwamba mateso si uthibitisho wa kutokuwepo kwa Mungu, bali ni eneo la mguso wa Mungu katika hali ya udhaifu wa mwanadamu.
---
3. Je, mateso ni kipimo cha uwepo au kutokuwepo kwa Mungu?
Kwa mtazamo wa kifalsafa (mfano, Theodicy), hoja ni kuwa:
Ikiwa hakuna Mungu, hakuna kigezo cha kusema jambo ni "baya" au "lisilo haki" – kwani hakuna sheria ya maadili ya juu inayovunjwa.
Lakini kwa vile tunahisi ndani yetu kwamba "ni makosa mtoto kufa njaa" au "vita visivyo na hatia ni uovu" – hiyo inathibitisha kuwepo kwa kigezo cha maadili cha juu zaidi. Hicho kigezo huaminiwa na wengi kuwa ni Mungu au kanuni ya kimungu ndani yetu.
Kwa hiyo, mateso hayathibitishi kutokuwepo kwa Mungu, bali huchochea hitaji la Mungu mwenye haki zaidi.
---
4. Mungu anaweza kuwa zaidi ya dhana zetu
Mungu, kwa baadhi ya wanafalsafa na wanateolojia, si kiumbe anayeshughulika na kila jambo kwa njia ya binadamu, bali ni asili ya Uhai, Nuru, na Upendo wa milele, anayejionyesha ndani ya historia ya wanadamu lakini pia yuko juu ya historia hiyo.
Huenda tunamwelewa Mungu kwa njia nyembamba mno: tukimchora kwa kalamu ya kibinadamu badala ya kutambua kwamba yeye huenda hashughuliki kama mfalme wa kifalme bali kama mwanga wa ndani wa ukweli, dhamiri, na uzima.
---
Kwa ufupi:
Mungu anaweza kuruhusu mateso kwa sababu ya uhuru wa mwanadamu, lakini sio kwa sababu hana huruma.
Maumivu hayaondoi uwepo wa Mungu bali huibua kiu ya haki ya Mungu.
Mtazamo wetu juu ya Mungu unaweza kuwa finyu – huenda tunahitaji kumuona kwa macho ya kiroho, si mantiki tu.
---
Ningependa kujua zaidi mtazamo wako binafsi:
Unapofikiria kuhusu mateso – unajisikia Mungu yuko mbali, hayupo kabisa, au huenda yuko lakini hajulikani jinsi ya kumwelewa?
Na pia, je ungetaka tuchunguze mitazamo tofauti ya dini, falsafa, au hata sayansi kuhusu hoja hii?