Kufufua uchumi kupitia usindikaji wa mafuta: somo kutoka tiper na fursa ya sasa

Kufufua uchumi kupitia usindikaji wa mafuta: somo kutoka tiper na fursa ya sasa

PSPA Pure'12 udsm

JF-Expert Member
Joined
Jan 11, 2013
Posts
834
Reaction score
450
Katika kipindi hiki ambacho dunia inakumbwa na misukosuko ya kiuchumi inayochangiwa kwa kiasi kikubwa na migogoro ya kimataifa, hususan katika ukanda wa Mashariki ya Kati, nchi nyingi zinazoagiza mafuta zimejikuta zikikabiliwa na mfumuko wa bei, kupanda kwa gharama za uzalishaji, na kudorora kwa shughuli za biashara. Tanzania na nchi nyingine za Afrika Mashariki hazijaepuka hali hii.

TIPER.jpg
Cha kushangaza ni kwamba, wakati tunakabiliwa na changamoto hizi, ukanda wetu umezungukwa na rasilimali kubwa ya mafuta. Uganda tayari imeanza kuchimba mafuta, Angola ni mzalishaji mkubwa barani Afrika, na miradi mikubwa kama bomba la mafuta la Afrika Mashariki (EACOP) inaendelea. Hata hivyo, badala ya kutumia rasilimali hizi kama chachu ya maendeleo ya viwanda na ajira, bado tunaendelea kusafirisha mafuta ghafi nje ya nchi na kuagiza bidhaa zilizokwisha kusindikwa kwa gharama kubwa.

Historia ya TIPER: Mwanzo wa Ndoto ya Kujitegemea kwa kutumia uzoefu wa miaka 55

Tanzania iliwahi kuwa na kiwanda cha kusafisha mafuta kinachojulikana kama TIPER (Tanzania Italian Petroleum Refinery), kilichokuwa kimejengwa kwa ushirikiano kati ya Serikali ya Tanzania na wawekezaji kutoka Italia. Kiwanda hiki kilianzishwa mwaka 1966 na kilikuwa eneo la Kipawa, Dar es Salaam.

Lengo kuu la TIPER lilikuwa kusafisha mafuta ghafi na kuzalisha bidhaa kama petroli, dizeli, na mafuta ya taa kwa matumizi ya ndani na hata kuuza nje ya nchi jirani. Katika miaka ya mwanzo, kiwanda hiki kilifanya kazi kwa kiwango kinachokubalika na kilisaidia kupunguza utegemezi wa kuagiza mafuta yaliyosindikwa kutoka nje.

Changamoto Zilizopelekea Kudorora kwa TIPER

Hata hivyo, TIPER haikudumu kwa muda mrefu. Kufikia miaka ya 1990, kiwanda hiki kilikuwa kimepoteza ufanisi wake na hatimaye kufungwa rasmi mwaka 1999. Sababu kuu zilizopelekea hali hii ni pamoja na;

Kwanza, teknolojia iliyotumika ilikuwa imepitwa na wakati. Kiwanda kilishindwa kuhimili ushindani wa kimataifa kutokana na gharama kubwa za uendeshaji na uwezo mdogo wa uzalishaji.

Pili, kulikuwa na mabadiliko ya sera za kiuchumi kuelekea ubinafsishaji na soko huria, ambapo ilionekana kuwa nafuu zaidi kuagiza mafuta yaliyosindikwa kuliko kuendelea kuendesha kiwanda kisicho na ufanisi.
Tatu, uhaba wa uwekezaji wa kuboresha miundombinu na teknolojia ulipelekea kushuka kwa ubora na tija ya uzalishaji.

Nne, changamoto za usimamizi na urasimu pia zilichangia kudhoofisha uendeshaji wa kiwanda hicho.
Fursa ya Sasa, Tujifunze Kutoka Zamani

Leo hii, hali imebadilika kwa kiasi kikubwa. Mahitaji ya mafuta yameongezeka, teknolojia imeboreshwa, na umuhimu wa kujitegemea kiuchumi umeonekana wazi zaidi kuliko hapo awali. Mradi wa bomba la mafuta la Afrika Mashariki (EACOP) unaunganisha Uganda na Tanzania, na unatoa fursa adhimu ya kuwa na chanzo cha uhakika cha mafuta ghafi.

Swali la msingi ni: kwanini tusifufue ndoto ya TIPER kwa kuanzisha refinery ya kisasa?

Kuwekeza katika kiwanda kipya cha kusafisha mafuta kutakuwa na manufaa makubwa. Kwanza, kitapunguza gharama za kuagiza mafuta yaliyosindikwa, hivyo kusaidia kudhibiti mfumuko wa bei. Pili, kitafungua ajira nyingi katika sekta za uhandisi, usafirishaji, na huduma. Tatu, kitachochea ukuaji wa viwanda vingine vinavyotegemea nishati nafuu.

Zaidi ya hapo, Tanzania inaweza kuwa kitovu cha usambazaji wa mafuta katika ukanda wa Afrika Mashariki na Kati, na hivyo kuongeza mapato ya fedha za kigeni.
Changamoto za Kuzingatia

Pamoja na fursa hizi, kuna mambo muhimu ya kuzingatia kabla ya kuingia katika uwekezaji huu. Gharama za kujenga refinery ya kisasa ni kubwa sana, mara nyingi zikifikia mabilioni ya dola. Pia, lazima kuwe na uhakika wa upatikanaji wa mafuta ghafi kwa muda mrefu ili kuhakikisha uendelevu wa kiwanda.

Aidha, usimamizi madhubuti, sera rafiki kwa uwekezaji, na ushirikiano kati ya sekta binafsi na serikali ni mambo ya msingi yatakayohakikisha mafanikio ya mradi huo.

Hitimisho

Historia ya TIPER inatoa somo muhimu: kuwa na rasilimali pekee haitoshi, bali ni namna tunavyoisimamia na kuiwekeza ndiyo huamua mafanikio yake. Katika zama hizi za changamoto za kiuchumi duniani, Afrika Mashariki ina nafasi ya kipekee ya kubadilisha mwelekeo wake wa kiuchumi kwa kuwekeza katika usindikaji wa mafuta.
Kufufua wazo la refinery si tu suala la kiuchumi, bali ni hatua ya kimkakati kuelekea kujitegemea, kuimarisha uchumi wa ndani, na kuongeza ustawi wa wananchi. Swali si kama tunaweza, bali ni kama tuko tayari kuchukua hatua sasa.
 
Tatizo kubwa labda ni sera, vipaumbele, rushwa, ukiritimba na urasimu wa viongozi wetu.

PSPA wa mwaka gani?.
 
  • Thanks
Reactions: Lax
Sababu kuu ni ya pili kuna watu wakati wanafanya ubinafsishaji hawakuangalia kii kinatakiwa kubinafsishwa na kipi kiachwe.
Biashara kama mafuta ni muhimu idhibitiwe na serikali kudhibiti mfumuko wa bei lakini wanasiasa kujiingiza kwenye biashara ya mafuta ndio kunachangia hayo mambo.
 
Back
Top Bottom