Wana Majlis,
Nilikuwa nje ya maktaba kwa muda kidogo sasa Alhmadulilah nimerejea.
Hebu tuanze na haya hapo chini:
Pol Pot,
Wajib wetu kuhifadhi historia ya wazee wetu.
Kipande hiki cha Vita Vya Pili Vya Dunia nilikipata kwa njia ya ajabu kidogo.
Mimi nilikuwa nishakamilisha utafiti na kuandika.
Mswada ulikuwa unasubiri mchapaji (publisher).
Katika mahojiano yangu na marehemu Bwana Ally Sykes wakati wa utafiti
kila mara alikuwa akitaja jalada la moja ambalo alikuwa akinambia kuwa lina
taarifa muhimu.
Alikuwa akinambia kuwa jalada hili lilikuwa mikononi kwa marehemu kaka
yake Bwana Abdulwahid Sykes.
Siku moja nikakutana na Ally Sykes Msikiti wa Manyema katika maziko.
Ally Sykes akanambia, ''Mohamed njoo ofisini lile ''file'' la Bwana Abdu
nimelipata.
Katika jalada lile ndipo nilipokutana na mengi na mojawapo ni hizi ''War
Diaries,'' za Lance Corporal Kleist Sykes.
Nikarudi tena mezani kuongeza yale niliyokwishaandika.
Ndipo nilipojua kwa nini jalada lile lilimtaabisha sana Bwana Ally Sykes
hadi alipoliona tena.
Nimesoma hapa jamvini kuna mtu kaghadhibishwa na kumbukumbu hii
na kaandika mistari ya kukejeli hizi ''Shajara za Vita Kuu Vya Kwanza
Vya Lance Corporal Kleist Sykes,'' ameziita ''hekaya.''
Mara nyingi kila nilipokuwa nikizungumza na Mzee Kitwana Kondo
alikuwa na msemowake akipenda kuusema, ''It takes all sorts of people
to make the world go round.''
Kwa hiyo mimi namtia Bwana ''Hekaya,'' katika kundi hilo.
Kama si Bwana, ''Hekaya,'' nisingepata hamu ya kuandika haya.
In Sha Allah nitaweka hapa jamvini maandishi ya mjukuu wa Kleist,
Bi. Daisy Aisha Sykes aliyoandika mwaka wa 1968 kuhusu maisha ya
babu yake akiwa vitani kati ya mwaka wa 1914 na 1918.
Huenda Bwana ''Hekaya,'' akaamini kuwa hiyo ni historia ya kweli na
wala si ''hekaya.''
MAADHIMISHO YA MIAKA 100 VITA VYA KWANZA VYA DUNIA 1914 - 1918 : SHAJARA ZA LANCE CORPORAL KLEIST SYKES
Miezi michache kabla vita haijaanza Ujerumani ilimteua
Lettow-von Vorbeck kama Kamanda wa Majeshi ya Ulinzi ya Ujerumani katika Tanganyika. Askari wa zamani Waafrika waliopigana chini yake, pamoja na Kleist wanamkumbuka kwa mapenzi kama mtu mwema na askari shujaa.
Kleist aliingizwa ndani ya jeshi la Wajerumani tarehe 13 November 1906 akiwa kijana mdogo sana wa umri miaka kumi na mbili na akapigana katika vita Vya Kwanza Vya Dunia (1914 - 1918). Katika jeshi
Kleist alipata mafunzo ya mawasiliano. Baada ya miezi mitatu alihamishwa na kupelekwa Bataliani ya Pili kama karani katika Makao Makuu ya Jeshi Dar es Salaam. Alibakia hapo hadi mwaka 1914. Vita vilipoanza, bataliani ya Kleist iliondoka Ukonga ikaelekea Mwakijembe, Tanga ambako kulikuwa na mashambulizi kutoka majeshi ya Waingereza kupitia mpaka wa Kenya. Katika bataliani hiyo alikuwapo
Schneider, mtoto wa
Affande Plantan.
Kleist alikuwa anazungumza Kijerumani na juu ya yote hayo alikuwa vilevile mtoto wa
Affande Plantan, kiongozi wa askari wa Kizulu katika utawala wa Wajerumani. Kwa ajili hii
Kleist alipewa heshima ya pekee na akapewa nafasi kuwa mpambe wa
von Lettow Vorbeck. Kumshuhudia kijana wa Kiafrika katika sare ya jeshi la Kijerumani akiongea Kijerumani huku anatembea nyuma ya
von Lettow-Vorbeck, Mkuu wa Majeshi ya Wajerumani Tanganyika, bila shaka kuliwavutia wengi, hata Wajerumani wenyewe. Hii ilikuwa nafasi hasa iliyostahili mtoto wa askari ambae baba yake aliwasaidia Wajerumani kuiteka Tanganyika. Kama mpambe kazi yaje ilikuwa kushughulikia mambo yote ya Kamanda Mkuu. Alikuwa na jukumu la kuangalia chakula na usafi wa sare za
von Lettow-Vorbeck, pamoja na mahitaji yake mengine. Alikuwa ndiye mtu wa kwanza
Lettow-Vorbeck kukutananae asubuhi na wa mwisho kabla hajalala. Ilikuwa kazi yenye kumpa hadhi, mamlaka na heshima mbele ya askari wenzake. Utanashati wa Kleist katika mavazi na nidhamu yake katika maisha yake ya kawaida tu, yalitokana na kipindi hiki alichokuwa jeshini. Inaaminika kuwa hata ile hulka yake ya kuweka shajara na kuandika kumbukumbu muhimu ya mambo yake, yanatokana na uzoefu aliopata katika kipindi hiki akiwa jeshini. Inasemekana hii ndiyo miaka ambayo ilijenga silka na maisha ya
Kleist.
Shajara zake za vita ni kielelezo binafsi kuhusu kampeni za Wajerumani na Waingereza wakati wa Vita Kuu Vya Kwanza. Shajara hizo zinaeleza kwa ukamilifu hali ya mambo yalivyokuwa kwa askari wa Kiafrika katika mapambano waliyoshiriki dhidi ya Waingereza. Kupitia maandishi ya
Kleist unaweza ukaelewa ile chuki ambayo Waarabu walikuwanayo dhidi ya Wajerumani. Pambano la Kleist la kwanza dhidi ya Waarabu waliokuwa washirika wa Waingereza lilikuwa katika sehemu moja ijulikanayo kama Mwele Juu karibu ya Tanga.
Mbinu ya
Lettow Vorbeck ilikuwa kuvuka mpaka wa Tanganyika na Kenya ili kukata mawasilano ya reli kati ya Mombasa na Kisumu. Reli hii ilikuwa jirani na mpaka wa Tanganyika. Ilikuwa mwendo wa siku chache kuifikia reli hii na kuikata Kenya na njia yake kuu kutoka Mombasa. Lakini jeshi la wanamaji wa Kiingereza lilikuwa Mombasa kwa hiyo bandari ya Mombasa ilikuwa imesalimika na manowari za Kijerumani. Ilikuwa wakati bataliani ya
Kleist ipo Korogwe, mji uliopo maili chache kutoka Tanga, katika kijiji kiitwacho Semanya ndipo Kleist alipopokea habari kuwa
Affande Plantan, baba yake
Schneider na mlezi wake amefariki Dar es Salaam. Plantan alikuwa amekufa kwa homa ya matumbo tarehe 11 December 1914. Wajerumani walisimamisha vita kwa siku saba kwa heshima ya
Affande Plantan.Wajerumani hawakuwa wezi wa fadhila walitambua kuwa alikuwa
Affande Plantan waliekujanae kutoka Msumbiji kuja kuiteka Tanganyika. Alistahili kila aina ya heshima aliyostahili askari shujaa, hata kama alikuwa mamluki. Baada ya hapo
Kleist na kamapani yake walielekea Tanga ambako kulikuwa makao makuu ya jeshi la Wajerumani wakati wa vita. Hapo hakukaa kwa muda mrefu kwa kuwa ilibidi kuomba likizo kurudi Dar es Salaam kumuangalia mama yake aliyekuwa mgonjwa. Alikaa Dar es Salaam kwa siku kumi akimuuguza mama yake kisha akarejea Tanga na akapewa kuongoza askari wanane katika divisheni ya kampani. Tarehe 24 December, 1915 kamapani yake iliamuriwa kwenda Mwakijembe na kisha Mwele Ndogo kuipokea 4th Reserve Company.
Waarabu walichukua nafasi hii ya msahambulizi ya Waingereza dhidi ya Wajerumani kulipiza kisasi dhidi yao. Waarabu waliungana na Waingereza kuwatimua Wajerumani Tanganyika. Bado baadhi yao walikuwa na kumbukumbu ya kitendo cha kikatili cha Wajeruani kwa shujaa wao
Abushiri ambae walimnyonga mwaka 1889. Historia ikajirudia upya;
Kleist na
Schneider waliingia katika mapigano Mwele Ndogo dhidi ya adui wa zamani wa baba yao na adui wa Wajerumani ñ Waarabu. Mapambano haya yalifanyika siku ya mkesha wa Krismasi mwaka wa 1915 katika sehemu ile ile ambayo
Sykes Mbuwane na
Affande Plantan mamluki wa Kizulu waliteremka kwenye meli kuja kuwaongezea nguvu Wajerumani waliokuwa wakipigana na Waarabu na machifu wenyeji. Kwa saa kumi kuanzia alfajir hadi muda mchache kabla ya jua kuchwa, Wajerumani walibanwa katika mashambulizi makali.
Kleist akapandishwa cheo na kuwa Lance Corporal kwa mchango wake katika pambano lile. Siku mbili baada ya pambano hilo
Kleist na kampani yake waliamuriwa kwenda Kahe.
Kleist Alibakia Kahe kwa mwezi mmoja kisha wakapata amri ya kwenda Voi,Kenya mji uliopo mpakani. Wakati wakiwa njiani kuelekea Voi,
Kleist akaugua na ikabidi arudishwe Mombo, mji uliokuwa na mbu wengi kwa ajili ya mto uliokuwa unakatiza hapo mjini.
Kleist alibaki akiugua hapo Mombo hospitalini kwa miezi miwili. Kutoka Mombo akaelekea Handeni. Mwezi Aprili 1916 habari zikamfikia bado akiwa katika uwanja wa mapambano kuwa mama yake amefariki dunia.
Mwaka wa 1916 Jeshi la Kiingereza lilikuja kuungwa mkono na askari kutoka Afrika ya Kusini walioshuka na meli Mombasa. Chini ya uongozi wa
Jenerali Smutswalivuka mpaka wakaingia Tanganyika kupitia Namanga na Taveta. Haukupita muda mrefu mji wa Moshi ukatekwa. Batalioni ya
Kleist ikawa sasa inarudi nyuma kuelekea Dodoma kulipokuwa na boma la Wajerumani. Si tu kuwa kikosi cha Kleist kilikuwa kinaandamwa na majeshi ya Waingereza, vikosi vya Wabelgiji navyo vilikuwa vimevuka mpaka kutoka Belgian Congo na kuingia Tanganyika. Wabelgiji waliteka Kigoma, Ujiji na Tabora. Mambo yalikuwa yamewachachia Wajerumani. Afya ya
Kleist kwa wakati ule ikawa mbaya sana. Alifanyiwa uchunguzi Morogoro na akaonekana hawezi kuendelea kuitumikia katika kampeni yake. Afya yake haikumruhusu kupigana vita na ikabidi aachwe nyuma Mahenge wakati wenzake wakikimbia huku wakifukuzwa na adui. Kampani ya
Kleist ilikwenda Chenene ambako walipambana kwa bunduki na vikosi vya Afrika ya Kusini kwa saa mbili. Kampani ile ikakimbilia Gode Gode, wakiponea chupu chupu.
Kleist akakamatwa mateka mwezi Septemba 1917.
Von Lettow Vorbeck mwishowe alifanikiwa kuvuka reli ya kati akavuka mpaka na kuingia Msumbiji, wakati huo ikijulikana kama Portuguese East Africa, akanusurika kutekwa yeye na askari wake. Kwa askari wa Kizulu hii ikawa ni nusra kwao kwa kuwa walikuwa wamerudishwa nyumbani.
Wakati
von Lettow Vorbeck amefanikiwa kuponyoka kukamatwa, mpambe wake
Kleist alitekwa na jeshi la Wabelgiji na wao wakamkabidhi kwa Waingereza. Waingereza walimtia
Kleist kifungoni katika kambi ya mateka wa vita. Askari waliokuwa mateka pamoja na wagonjwa walichukuliwa na Waingereza na kutiwa kwenye kambi iliyokuwapo Kilosa.
Kleist alikubali ukweli kuwa sasa yeye amepoteza hadhi yake kama askari, ni mateka, kwa hiyo akawa anasubiri hatima yake. Alibakia ndani yake kambi ile na yeye mwenyewe anaeleza katika kumbukumbu zake kuwa hakuwa na kinyongo chochote kwa maadui zake.
Kleist aliweza hata kufanya urafiki na maadui zake ambao walikuwa wamemtia kifungoni. Kutokana na hali yake ya afya,
Kleist hakuweza kufanya kazi zote za sulubu kama ilivyo desturi kwa wafungwa. Hali yake ya afya haikuwa inaonyesha dalili zozote za kupata nafuu,
Kleist aliachiwa mwaka 1917 kwa hisia labda akiwa nje ya kambi, afya yake itarudi. Mwezi Novemba 1918 vita vikaisha huko Ulaya.
(Kutoka, ''Maisha na Nyakati za Abdulwahid Sykes (1924 - 1968)...''
