medisonmuta
JF-Expert Member
- Oct 10, 2014
- 2,449
- 1,536
Tanzania inakabiliwa na changamoto kubwa za kiuchumi, ambapo mapato ya serikali mara nyingi hayalingani na matumizi yake. Badala ya rasilimali nyingi kuelekezwa katika maendeleo ya wananchi, sehemu kubwa ya bajeti imekuwa ikitumia kwa marupurupu ya wanasiasa, safari zisizo na tija, na matumizi ya kifahari yasiyo na mpangilio. Ili kuimarisha uchumi na kulinda rasilimali za taifa, ni muhimu kuweka nidhamu ya matumizi na mifumo ya uwajibikaji kwenye serikali.
1. Uwajibikaji na Uwiano wa Bajeti ya Ofisi ya Rais
Ofisi ya Rais imekuwa ikitumia kiasi kikubwa cha fedha bila uwazi wa kutosha, ikiwemo kugawa pesa kwa timu za mpira, wasanii na na mambo mengine bila mpango wa bajeti ulioidhinishwa. Hali hii inaleta picha ya matumizi ya ovyo ambayo hayana tija ya moja kwa moja kwa uchumi wa taifa. Ni muhimu kuweka mfumo wa uwazi wa bajeti kwa kila matumizi ya Ofisi ya Rais na kuhakikisha kila shilingi inatumiwa kwa madhumuni yaliyoidhinishwa na Bunge.
2. Kupunguza Utitiri wa Viongozi na Marupurupu
Serikali imejaa viongozi wengi wasio wa lazima, mfano kuwepo kwa Waziri, Naibu Waziri, Katibu Mkuu na Naibu Katibu Mkuu katika wizara moja. Kwa zama hizi za maendeleo ya kiteknolojia, ambapo urasimu unaweza kushughulikiwa kidijitali, hatuhitaji kundi kubwa la viongozi wala majimbo mengi ya ubunge. Kupunguza idadi ya viongozi na majimbo kutapunguza matumizi ya mishahara, magari ya kifahari, posho, na safari za mara kwa mara zisizo na tija.
3. Uwazi wa Kodi kwa Wanasiasa
Hali ya sasa inawaonea wananchi wa kawaida. Mbunge anayepokea mshahara wa milioni 3 anakatiwa kodi, lakini posho zinazofika hadi milioni 15 hazigusiwi kabisa. Ni lazima kila kipato cha viongozi, iwe mshahara au posho, kikate kodi sawasawa. Hii itaondoa ubaguzi wa kodi na kurejesha imani ya wananchi kwa serikali.
4. Kupunguza Mamlaka ya Raisi Kwenye Uteuzi
Kwa sasa Rais ana mamlaka makubwa mno ya kuteua viongozi, kuanzia majaji, viongozi wa vyombo vya uchunguzi na udhibiti, hadi spika wa Bunge. Mfumo huu unadhoofisha uhuru wa mihimili ya dola. Ili kulinda mgawanyo wa madaraka, ni muhimu mihimili kama Mahakama, TAKUKURU, na Bunge ipate viongozi wake kupitia mchakato huru wa kikatiba na si uteuzi wa Rais.
5. Kufutwa kwa Viti Maalumu
Viti maalumu vilianzishwa ili kuongeza uwakilishi wa wanawake bungeni, lakini hivi sasa wanawake wana uwezo wa kushindana na kushinda majimboni bila upendeleo. Viti hivi vimegeuka mzigo wa kifedha na havina tena mchango mkubwa katika kuongeza usawa wa kijinsia. Ni wakati muafaka kuvifuta na kuelekeza fedha hizo kwenye miradi ya maendeleo.
6. Kuondoa Kinga ya Viongozi
Kwa sasa viongozi wakuu wanalindwa na kinga za kisheria zinazowazuia kushtakiwa wakiwa madarakani. Mfumo huu unawapa nafasi ya kutumia ofisi vibaya bila kuogopa uwajibikaji. Ili kujenga serikali yenye uwazi na uadilifu, ni muhimu viongozi wote wawe wawajibikaji kwa sheria sawa na raia wa kawaida.
Hitimisho
Tanzania haiwezi kuendelea kiuchumi bila mabadiliko ya kimuundo katika utawala. Kupunguza matumizi yasiyo ya lazima, kurekebisha marupurupu ya viongozi, kupunguza mamlaka ya Rais kwenye uteuzi, na kuondoa kinga zisizo na msingi kwa viongozi kutaleta nidhamu ya kifedha na kujenga uwajibikaji wa kweli serikalini. Katika enzi hii ya maendeleo ya teknolojia, taifa letu halihitaji kundi kubwa la viongozi wala majimbo mengi ya ubunge – linahitaji nidhamu, uwazi na uongozi unaoweka kipaumbele maslahi ya wananchi.
1. Uwajibikaji na Uwiano wa Bajeti ya Ofisi ya Rais
Ofisi ya Rais imekuwa ikitumia kiasi kikubwa cha fedha bila uwazi wa kutosha, ikiwemo kugawa pesa kwa timu za mpira, wasanii na na mambo mengine bila mpango wa bajeti ulioidhinishwa. Hali hii inaleta picha ya matumizi ya ovyo ambayo hayana tija ya moja kwa moja kwa uchumi wa taifa. Ni muhimu kuweka mfumo wa uwazi wa bajeti kwa kila matumizi ya Ofisi ya Rais na kuhakikisha kila shilingi inatumiwa kwa madhumuni yaliyoidhinishwa na Bunge.
2. Kupunguza Utitiri wa Viongozi na Marupurupu
Serikali imejaa viongozi wengi wasio wa lazima, mfano kuwepo kwa Waziri, Naibu Waziri, Katibu Mkuu na Naibu Katibu Mkuu katika wizara moja. Kwa zama hizi za maendeleo ya kiteknolojia, ambapo urasimu unaweza kushughulikiwa kidijitali, hatuhitaji kundi kubwa la viongozi wala majimbo mengi ya ubunge. Kupunguza idadi ya viongozi na majimbo kutapunguza matumizi ya mishahara, magari ya kifahari, posho, na safari za mara kwa mara zisizo na tija.
3. Uwazi wa Kodi kwa Wanasiasa
Hali ya sasa inawaonea wananchi wa kawaida. Mbunge anayepokea mshahara wa milioni 3 anakatiwa kodi, lakini posho zinazofika hadi milioni 15 hazigusiwi kabisa. Ni lazima kila kipato cha viongozi, iwe mshahara au posho, kikate kodi sawasawa. Hii itaondoa ubaguzi wa kodi na kurejesha imani ya wananchi kwa serikali.
4. Kupunguza Mamlaka ya Raisi Kwenye Uteuzi
Kwa sasa Rais ana mamlaka makubwa mno ya kuteua viongozi, kuanzia majaji, viongozi wa vyombo vya uchunguzi na udhibiti, hadi spika wa Bunge. Mfumo huu unadhoofisha uhuru wa mihimili ya dola. Ili kulinda mgawanyo wa madaraka, ni muhimu mihimili kama Mahakama, TAKUKURU, na Bunge ipate viongozi wake kupitia mchakato huru wa kikatiba na si uteuzi wa Rais.
5. Kufutwa kwa Viti Maalumu
Viti maalumu vilianzishwa ili kuongeza uwakilishi wa wanawake bungeni, lakini hivi sasa wanawake wana uwezo wa kushindana na kushinda majimboni bila upendeleo. Viti hivi vimegeuka mzigo wa kifedha na havina tena mchango mkubwa katika kuongeza usawa wa kijinsia. Ni wakati muafaka kuvifuta na kuelekeza fedha hizo kwenye miradi ya maendeleo.
6. Kuondoa Kinga ya Viongozi
Kwa sasa viongozi wakuu wanalindwa na kinga za kisheria zinazowazuia kushtakiwa wakiwa madarakani. Mfumo huu unawapa nafasi ya kutumia ofisi vibaya bila kuogopa uwajibikaji. Ili kujenga serikali yenye uwazi na uadilifu, ni muhimu viongozi wote wawe wawajibikaji kwa sheria sawa na raia wa kawaida.
Hitimisho
Tanzania haiwezi kuendelea kiuchumi bila mabadiliko ya kimuundo katika utawala. Kupunguza matumizi yasiyo ya lazima, kurekebisha marupurupu ya viongozi, kupunguza mamlaka ya Rais kwenye uteuzi, na kuondoa kinga zisizo na msingi kwa viongozi kutaleta nidhamu ya kifedha na kujenga uwajibikaji wa kweli serikalini. Katika enzi hii ya maendeleo ya teknolojia, taifa letu halihitaji kundi kubwa la viongozi wala majimbo mengi ya ubunge – linahitaji nidhamu, uwazi na uongozi unaoweka kipaumbele maslahi ya wananchi.
