Kutoka Madhabahuni hadi Kwenye Ukweli: Kwanini Siamini Tena Dini Tulizoletewa

[Kijana wa Ifoza]

Utangulizi: Malezi Yangu na Mwanzo wa Shaka
Nimezaliwa na kulelewa katika mazingira ya Kikristo yenye misingi thabiti. Tangu utotoni, nilikuwa muumini mzuri, mfuatiliaji wa mafundisho, na mtoto niliyebahatika kusoma katika shule za misheni. Huko ndiko nilikolishwa Biblia kwa mara ya kwanza, nikiikariri na kuiamini kila neno bila kuuliza maswali. Nilizungukwa na imani, na kwa muda mrefu wa maisha yangu ya mapema, mfumo huu ulikuwa dira yangu ya kiadili na kiakili.
Hata hivyo, ukweli huanza pale mtu anapokuwa mtu mzima na kuanza kutafakari kwa kina mazingira yanayomzunguka.

Nikiwa Mwafrika, nilianza kujiuliza swali moja la msingi: Kwanini dini na tamaduni za mababu zetu ziliitwa za kishenzi, za kishirikina, na za giza na wale waliotuletea dini hizi mpya? Nilipoangalia orodha ya manabii, mitume, na viongozi wakuu wa kiroho wanaotajwa katika vitabu hivi "vitakatifu", kuanzia Ibrahimu, Musa, Yesu, hadi Muhammad—hakuna hata mmoja aliye na asili ya Kiafrika. Wote walitoka Mashariki ya Kati au maeneo ya karibu. Je, inamaanisha Muumba alikuwa anawasiliana na eneo moja tu la kijiografia na kuwasahau wanadamu wengine? Hapo ndipo shaka yangu ya kwanza ilipoanza kuchipuka.

Darasa la Historia na Jicho la George Carlin
Kama mwanafunzi wa historia, nilijifunza kuwa ili uelewe sasa, lazima uchimbe kale. Nilipoamua kusoma historia ya ulimwengu kwa jicho la kiudadisi na bila upendeleo wa kiimani, niligundua kuwa kuna kitu hakiko sawa katika mfumo wa dini za kimapokeo. Katika harakati hizi za kutafuta ukweli, nilikutana na kazi za mwanafalsafa na mchekeshaji maarufu wa Marekani, George Denis Patrick Carlin. Kauli yake moja maarufu ilibadilisha kabisa mtazamo wangu. Alisema: "Dini ilivumbuliwa pale tapeli wa kwanza alipokutana na mjinga wa kwanza."

Ukiichambua kauli hii kwa weledi na kuondoa dhihaka ya kichekesho, unakutana na ukweli mchungu wa kisaikolojia na kifalsafa unaofundishwa hadi leo katika mitaala ya juu ya Vyuo Vikuu vya Kichungaji (Major Seminaries). Huko seminari, waseminaristi wanalazimika kumsoma mwanafalsafa mashuhuri wa Kijerumani, Ludwig Feuerbach, kupitia nadharia yake ya Projection Theory (Nadharia ya Makadirio). Feuerbach anafundisha kuwa Mungu hayupo, bali mwanadamu aliyekuwa na hofu ya majanga, kifo, na mambo yasiyojulikana, alichukua sifa zake mwenyewe nzuri (kama upendo na nguvu), akazikuza akili mwake, na kutengeneza kiumbe wa kufikirika anayeitwa "Mungu" ili apate faraja ya kisaikolojia.

Binafsi, sikubaliani na Feuerbach kwa asilimia mia moja (100%), kwa sababu kukubaliana naye katika kila kitu kungeweza kuniondolea sifa na uhalali wa kuipenda na kuitetea dini yetu ya asili ya mababu zetu wa Kiafrika, ambayo haikutumia utapeli wala upanga kutawala akili za watu wengine. Hata hivyo, hoja ya Feuerbach inabaki kuwa na nguvu kubwa pale inapofichua jinsi dini hizi za kigeni tulizoletewa zilivyotumia saikolojia ya hofu na ujinga wa mwanadamu wa kale kujiimarisha. Ikiwa mitaala ya kidini yenyewe inalazimika kuwafundisha makasisi watarajiwa hoja hizi nzito za Feuerbach, kwanini mimi kijana nishindwe kuhoji mifumo hii ya kigeni?

George Denis Patrick Carlin

Ludwig Andreas Feuerbach

Mantiki Dhidi ya Hadithi za Kubuniwa
Ukiangalia kwa akili timamu na iliyohuru, unagundua kuwa waanzilishi na waandishi wa vitabu hivi vyote viwili (Biblia na Quran) wanaweza kuwekwa kwenye mfuko mmoja kwa sababu wanashare hadithi zilezile zinazokiuka mantiki ya kawaida ya kibinadamu. Fikiria mtu mzima na mwenye akili timamu anayeambiwa leo kwamba nyoka alizungumza na mwanadamu bustanini!
Matukio haya yanayochekesha na yanayokiuka sheria za asili yanapatikana katika vitabu vyote viwili vinavyoitwa vitakatifu:

1. Gharika Kuu na Safina ya Nuhu (Noah): Hadithi inayodai kuwa viumbe wote duniani (ikiwemo mamilioni ya spishi za wanyama, wadudu, na ndege kutoka mabara yote ikiwemo Afrika) walikusanywa wawili wawili na kuingizwa kwenye jahazi moja la mbao, huku dunia nzima ikifunikwa na maji hadi kilele cha milima. Kimantiki na kisayansi, hii ni hadithi ya kufikirika inayofanana na ngano za kale.
2. Waisraeli Kuvuka Bahari ya Sham (Red Sea): Hadithi ya maji kusimama kama kuta pande mbili ili watu wapite katikati, kisha maji hayo kuwameza majeshi ya Firauni.
3. Matukio ya Miujiza Mengi: Kuanzia watu kugeuka nguzo za chumvi, fimbo kuwa nyoka, hadi watu kuishi ndani ya tumbo la samaki mkubwa kwa siku tatu bila hewa (Yona/Yunus).

Wanyi tukiwa watoto tuliziamini hadithi hizi, lakini kiweledi, matukio haya yanathibitisha hoja ya Carlin: yalitungwa zamani ili kuwatia hofu na kuwashangaza watu wa kale ambao hawakuwa na uelewa wa kisayansi wa jinsi ulimwengu unavyofanya kazi.
Dini Kama Chanzo cha Maangamizi na Vita Duniani
Hoja yangu kuu si tu kwamba dini hizi zina hadithi zisizo na mantiki, bali ni ukweli kwamba zimeharibu dunia zaidi kuliko kuleta amani. Historia inashuhudia kuwa dini zimekuwa kichocheo kikuu cha umwagaji damu mkubwa zaidi kuwahi kutokea.

• Upanuzi wa Mapema wa Kiislamu (Futuhāt): Mara baada ya kuanzishwa kwake katika karne ya 7, Uislamu ulienea kwa kasi kupitia kampeni kubwa za kijeshi zilizovamia Milki ya Byzantium na Uajemi, zikateka miji na kusababisha vifo vya maelfu ya watu waliojaribu kulinda ardhi zao.
• Vita vya Msalaba (Crusades): Kwa karne mbili (karne ya 11 hadi 13), Kanisa Katoliki lilichochea vita vya kidini vilivyopelekea majeshi ya Kikristo ya Ulaya kwenda Mashariki ya Kati, ambapo walifanya mauaji ya kimbari dhidi ya Waislamu, Wayahudi, na hata Wakristo wenzao wa Mashariki huko Jerusalem kwa kisingizio cha "Mungu anataka".

Hapa ndipo linapokuja swali gumu la kifalsafa ambalo dini zote zinashindwa kulijibu: Inakuwaje Mungu anayedaiwa kuwa wa upendo, na aliyewaumba wanadamu wote kwa mfano wake, ageuke na kuwatuma wanadamu hao hao wafanye mauaji ya umma (genocide) dhidi ya viumbe vyake vingine kwa sababu tu hawaamini jina lake? Mungu wa vitabu hivi anaonyeshwa kama kiongozi wa kijeshi anayefurahia ushindi wa damu wa upendeleo wa upande mmoja dhidi ya mwingine.

Hitimisho: Changamoto ya Kitanzania na Wito kwa Vijana

Ushahidi wa jinsi dini hizi tulizoletewa zilivyoharibu uwezo wa mwanadamu kufikiri kwa uhuru hauko mbali; tunauona kila siku hapa nyumbani Tanzania. Katika nchi yetu, tunashuhudia ugonjwa mkubwa wa kifikra pale muumini wa dini moja anapoanzisha hoja thabiti na kuhoji kuhusu matumizi mabaya ya rasilimali za taifa. Badala ya jamii kuangalia kama hoja yake ina nguvu, mashiko, na ushahidi ili imuunge mkono—au ikibidi wamjibu kwa hoja kama haina nguvu—kinachotokea ni kusikitisha. Watu wanakimbilia kuja na usemi na hukumu ya haraka kwamba anahoji na kupinga tu kwa sababu Rais aliyepo madarakani si wa dini yake!
Katika nchi hii, ni asilimia chini ya 10 tu ya wananchi wanaoweza kujadili mustakabali, uchumi, na maendeleo ya nchi kwa jicho la kiitikadi na kiweledi bila kuangalia nani aliye madarakani na anaamini nini. Dini imekuwa kama pazia linaloziba akili za watu wasione ukweli wa umaskini wao, bali waone ushirika wa kidini na viongozi. Hali hii tu inatosha kuonyesha namna gani mchekeshaji George Carlin alivyosema ukweli: dini inatengeneza kundi la watu wasiohoji, wanaochukulia kila changamoto ya kimfumo kama mpango wa kidini au chuki ya kiimani.

Mimi kama kijana wa Kitanzania niliyeamua kusimamia ukweli wa kihistoria na kimantiki, siko hapa kubeza imani ya mtu. Matatizo mengi ya kidunia—kuanzia migogoro ya Mashariki ya Kati, hadi mgawanyiko wa kijamii unaotuzuia kupigania rasilimali zetu nchini Tanzania—yameletwa na mifumo hii ya dini tulizoletewa. Ni wakati sasa wa kizazi chetu kuamka, kuachana na hofu za kufikirika, na kuanza kutumia akili, science, na utu (Ubuntu) ili kujenga dunia na taifa lenye amani ya kweli. Amani na maendeleo havitapatikana kwa kufuata vitabu na mihemko ya kidini, bali kwa kuthaminiana kama wanadamu na kulinda rasilimali zetu kwa pamoja.
Nawasilisha.

---

ANGALIZO KWA WACHANGIAJI (DISCLAIMER):
Katika kuleta mazingira ya mjadala yenye tija na weledi, naomba watu wajibu kwa hoja na si kukashifu dini yeyote wala mwandishi. Wanazuoni mkitaka kutetea dini zenu au mitazamo yenu, teteni kwa hoja, ushahidi, na mantiki, na si matusi wala kashfa. Lengo ni kujifunza na kushirikishana maarifa kwa heshima ya kiakademikia

 

[Zerock]

Unajua kuna manabii/ mitume wangapi?

 

[Uelekeo]

Hapa Afrika


Kusini mwa jangwa la Sahara ukristo ulienezwa kwa bunduki na kaskazini uislam ulienezwa kwa upanga

 

[Seran]

Hebu nisamaraizieni 🤦🏽‍♀️

 

[Zerock]

Hapa Afrika


Kusini mwa jangwa la Sahara ukristo ulienezwa kwa bunduki na kaskazini uislam ulienezwa kwa upanga

Acha uwongo kijana

 

[Kijana wa Ifoza]

Hebu nisamaraizieni 🤦🏽‍♀️

Mwandishi anaelezea jinsi alivyoacha kuamini dini za kigeni (Ukristo na Uislamu) baada ya kuanza kuhoji na kutafiti historia, akiamini kuwa dini hizi zinadumaza akili za Waafrika na zimeleta mifarakano nchini duniani

Mambo Muhimu Yaliyojitokeza:

• Mwanzo wa Shaka: Mwandishi alilelewa katika Ukristo thabiti, lakini ukubwani alianza kujiuliza kwa nini manabii wote wanatoka Mashariki ya Kati na kwa nini dini za asili za Kiafrika ziliitwa za "kishenzi".
• Ushawishi wa Falsafa: Alivutiwa na msemo wa mchekeshaji George Carlin kuwa "dini ilivumbuliwa pale tapeli alipokutana na mjinga," pamoja na Nadharia ya Makadirio ya Ludwig Feuerbach inayosema Mungu ni zao la hofu za kisaikolojia za mwanadamu.
• Kuvunjika kwa Mantiki: Anahoji hadithi za kwenye Biblia na Quran (kama Safina ya Nuhu, nyoka kuongea, na kugeuka nguzo ya chumvi) akisema hazina mashiko ya kisayansi na zilitungwa kutisha watu wa kale.
• Chanzo cha Vita: Ananyooshea kidole historia ya umwagaji damu, akitolea mfano vita vya mapema vya Kiislamu (Futuhāt) na Vita vya Msalaba (Crusades), akishangaa jinsi Mungu wa upendo anavyoruhusu mauaji ya kimbari.
• Athari nchini Tanzania: Analalamika kuwa dini imepofusha Waafrika kiasi kwamba hata mijadala ya kitaifa ya kulinda rasilimali inahukumiwa kidini (kwa mfano, kumkosoa kiongozi kunaonekana ni chuki ya kidini badala ya kuangalia hoja).
  
  
  
• Wito: Anatoa mwito kwa vijana kuachana na hofu za kidini na badala yake watumie akili, sayansi, na falsafa ya Utu (Ubuntu) ili kuleta maendeleo na amani ya kweli.

 

[Seran]

• Wito: Anatoa mwito kwa vijana kuachana na hofu za kidini na badala yake watumie akili, sayansi, na falsafa ya Utu (Ubuntu) ili kuleta maendeleo na amani ya kweli.

Asante sana! Naomba nieleweshe kwenye wito hapa!

 

[Kijana wa Ifoza]

Hapa Afrika


Kusini mwa jangwa la Sahara ukristo ulienezwa kwa bunduki na kaskazini uislam ulienezwa kwa upanga

Acha uwongo kijana

Wakuu salama, naona mjadala umeanza kuchukua mwelekeo mzuri na wenye tija kubwa. Napenda kuchukua fursa hii kuwajibu mkuu uelekeo na mkuu zerock kwa pamoja ili kuweka weledi na muktadha sawa wa kihistoria.
Mkuu zerock, kabla ya kurejelea hoja ya mkuu uelekeo kama uongo, naomba tutafakari historia kwa jicho la ndani zaidi badala ya kuishia tu juu juu kwenye tafsiri ya neno upanga au bunduki kama vifaa vya chuma.
Katika sayansi ya siasa na falsafa ya historia, silaha haitafsiriwi tu kama mtutu unaotoa risasi au chuma chenye ncha kali. Silaha ni mfumo wowote wa shinikizo unaomnyima mwanadamu uhuru wa hiari wa kuchagua jambo. Tukiiangalia historia kwa jicho hilo la kiweledi, utagundua kuwa kiaina mkuu uelekeo ana hoja yenye ukweli mchungu:

• Kwenye Uislamu (Kaskazini): Ni kweli kabisa kuwa dola za Kiislamu zilizopanuka kijeshi hazikutembeza upanga nyumba hadi nyumba kulazimisha watu kusilimu. Hata hivyo, ziliweka mfumo wa kodi ya Jizya kwa wasio Waislamu. Kimantiki na kisaikolojia, unapomwambia mwanadamu masikini kwamba ili uendelee kubaki na imani yako lazima unilipe kodi kubwa, unakuwa umemwekea upanga wa kiuchumi. Wengi walibadili dini sio kwa muujiza, bali ili kukwepa mzigo huo wa kodi na ubaguzi wa kijamii.
• Kwenye Ukristo (Kusini): Ni kweli pia kuwa wamisionari weupe hawakuwawekea mababu zetu bunduki vichwani ili wabatizwe. Lakini walishikilia rasilimali muhimu sana za kimfumo, ambazo ni elimu ya kisasa na matibabu. Katika ulimwengu ule uliokuwa unabadilika kwa kasi, ili mtoto wa Kiafrika apate fursa ya kusoma na kufanikiwa, sharti la kwanza ilikuwa ni kubatizwa, kuacha jina la kiasili, na kuachana na imani za mababu zake. Unapomnyima mtu elimu hadi akubali dini yako, unakuwa umetumia bunduki ya kisaikolojia na kimfumo kumsukuma ukutani.

Hitimisho:
Ingawa bunduki na upanga hazikutumika moja kwa moja kukata watu shingo ili waingie dini hizo, mifumo ya Jizya (kodi) na ukandamizaji au ubaguzi wa fursa za elimu zilitumika kama silaha mbadala zilizofanya kazi sawa kabisa na upanga au bunduki katika kuwalazimisha mababu zetu kuacha imani zao za asili. Walinyimwa hiari kwa kutumia mifumo dhalimu.

 

[Kijana wa Ifoza]

Asante sana! Naomba nieleweshe kwenye wito hapa!

Mkuu Seran, shukrani kwa kufuatilia. Kwenye sehemu ya wito, mwandishi anamaanisha mambo makuu matatu yafuatayo:
Kwanza, kuachana na hofu za kufikirika za kidini:
Mwandishi anaona kuwa dini nyingi zinatumia vitisho vya mateso au laana ili kuzuia watu wasihoji mifumo inayowatawala. Anatoa wito kwa vijana kuondokana na hofu hizo ili waweze kufikiri kwa uhuru bila uoga wa kuhukumiwa kiroho pale wanapopigania haki zao za msingi za kijamii na kiuchumi.
Pili, kutumia akili na sayansi:
Badala ya kutatua changamoto za maisha kama umaskini, maradhi, au maendeleo kwa kutumia miujiza na maombi pekee, kijana wa sasa anapaswa kuongozwa na tafiti, ukweli wa kisayansi, na mipango ya kiakili. Mfano, kulinda rasilimali za nchi hakuhitaji maombi, kunahitaji mikataba mibaya ivunjwe kwa kutumia sheria na akili thabiti.
Tatu, falsafa ya Utu au Ubuntu:
Hili ndilo jambo la msingi zaidi. Ubuntu ni falsafa ya asili ya Kiafrika inayosema mimi nilivyo ni kwa sababu ya ninyi mlivyo. Mwandishi anasisitiza kuwa tukiweka pembeni ubaguzi wa kiimani (kama wewe ni Mkristo, Muislamu, au mpagani) na tukaangaliana kwanza kama wanadamu wenye asili moja na damu moja, tutashirikiana vizuri zaidi kulinda taifa letu, kupendana, na kuleta amani ya kweli isiyomtegemea mtu wa nje.
Kwa kifupi, wito wake ni kwamba maendeleo ya Afrika hayatakuja kwa kukariri vitabu vya dini vya kigeni, bali yatakuja pale vijana watakapojitambua, wakatumia elimu zao, na kuthaminiana kama Waafrika wenye hatofari moja.

 

[Seran]

Mkuu Seran, shukrani kwa kufuatilia. Kwenye sehemu ya wito, mwandishi anamaanisha mambo makuu matatu yafuatayo:
Kwanza, kuachana na hofu za kufikirika za kidini:
Mwandishi anaona kuwa dini nyingi zinatumia vitisho vya mateso au laana ili kuzuia watu wasihoji mifumo inayowatawala. Anatoa wito kwa vijana kuondokana na hofu hizo ili waweze kufikiri kwa uhuru bila uoga wa kuhukumiwa kiroho pale wanapopigania haki zao za msingi za kijamii na kiuchumi.
Pili, kutumia akili na sayansi:
Badala ya kutatua changamoto za maisha kama umaskini, maradhi, au maendeleo kwa kutumia miujiza na maombi pekee, kijana wa sasa anapaswa kuongozwa na tafiti, ukweli wa kisayansi, na mipango ya kiakili. Mfano, kulinda rasilimali za nchi hakuhitaji maombi, kunahitaji mikataba mibaya ivunjwe kwa kutumia sheria na akili thabiti.
Tatu, falsafa ya Utu au Ubuntu:
Hili ndilo jambo la msingi zaidi. Ubuntu ni falsafa ya asili ya Kiafrika inayosema mimi nilivyo ni kwa sababu ya ninyi mlivyo. Mwandishi anasisitiza kuwa tukiweka pembeni ubaguzi wa kiimani (kama wewe ni Mkristo, Muislamu, au mpagani) na tukaangaliana kwanza kama wanadamu wenye asili moja na damu moja, tutashirikiana vizuri zaidi kulinda taifa letu, kupendana, na kuleta amani ya kweli isiyomtegemea mtu wa nje.
Kwa kifupi, wito wake ni kwamba maendeleo ya Afrika hayatakuja kwa kukariri vitabu vya dini vya kigeni, bali yatakuja pale vijana watakapojitambua, wakatumia elimu zao, na kuthaminiana kama Waafrika wenye hatofari moja.

Ili kufikia hayo malengo yako nini kifanyike?

 

[Kijana wa Ifoza]

Ili kufikia hayo malengo yako nini kifanyike?

Mkuu Seran, shukrani kwa swali zuri sana la msingi. Ili kufikia malengo hayo na kuona mabadiliko ya kweli kwenye jamii yetu, yafuatayo ni mambo ya vitendo yanayotakiwa kufanyika:

1. Mageuzi makubwa ya elimu wetu (kutoka kukariri hadi kudadisi)

• Kufundisha fikra tunduizi: Mifumo yetu ya elimu inatakiwa kuacha kufundisha vijana nini cha kufikiri, na badala yake iwafundishe jinsi ya kufikiri ili mwanafunzi ajue kuhoji mambo kwa hoja badala ya kutishwa na uoga wa kidini au kisiasa.
• Kutilia mkazo sayansi ya vitendo: Elimu isisomeke kwenye karatasi tu, bali iwe chombo cha kutatua changamoto halisi za jamii kama kilimo, maradhi, na nishati, ili kuondoa tabia ya kusubiri miujiza kwenye mambo yanayohitaji utaalamu wa kibinadamu.

2. Kujenga jamii inayothamini "Utu" juu ya "Dini"

• Kuvunja kuta za kiimani: Ni lazima tujenge utamaduni wa kuangaliana kama ndugu wenye asili moja kabla ya kuangalia vyeti vyetu vya dini, kwa sababu changamoto za maisha hazichagui imani ya mtu.
• Kuhuisha falsafa ya Ubuntu: Malezi kuanzia ngazi ya familia yanatakiwa kusititiza kuwa mshikamano ndio ngao yetu, na kwamba adui wa Mwafrika sio Mwafrika mwenzake bali ni umaskini na mifumo mibovu ya unyonyaji.

3. Kulinda rasilimali kwa sheria na akili (sio maombi)

• Kujenga uwezo wa kimkataba: Tunahitaji kuwekeza nguvu kubwa kwenye vijana waliobobea katika sheria za kimataifa na uchumi ili hatua za kulinda nchi au kuvunja mikataba mibaya ziongozwe na takwimu, sheria thabiti, na mikakati ya kiakili badala ya sala pekee.
• Kuimarisha taasisi za usimamizi: Taasisi zote zinazohusika na rasilimali na mapambano dhidi ya rushwa zinapaswa kupewa uhuru kamili ili zisiwajibike kwa matakwa ya mtu mmoja mmoja bali kwa maslahi ya taifa kwa ujumla.

4. Vijana kujitambua na kuchukua hatua

• Uanaharakati wa kiakili na mijadala ya ana kwa ana: Vijana hawapaswi kusubiri serikali iwabadilishe, wanatakiwa kuunda vikundi vya mijadala, kujisomea historia ya ukombozi wa Afrika, na kuelewa mifumo ya soko la dunia ili wajadiliane kwa hoja thabiti.
• Ubunifu wa ndani: Vijana wanatakiwa kutumia elimu yao kuanzisha miradi na teknolojia mbadala zinazotatua changamoto za mitaani kwao bila kutegemea misaada au kuishia kulalamika.

Kwa kifupi mkuu wangu, hatua ya kwanza kabisa ni kubadili mtazamo wetu wa akili (Mindset Change). Tukiacha kutafuta majawabu ya matatizo ya kidunia kwenye ulimwengu wa roho, na badala yake tukaanza kutumia sheria, sayansi, na falsafa ya Utu, tutafika mbali sana.

Nadhani nimelielewa swali lako na nimelijibu kiongozi

 

[Seran]

Mkuu Seran, shukrani kwa swali zuri sana la msingi. Ili kufikia malengo hayo na kuona mabadiliko ya kweli kwenye jamii yetu, yafuatayo ni mambo ya vitendo yanayotakiwa kufanyika:

1. Mageuzi makubwa ya elimu wetu (kutoka kukariri hadi kudadisi)

• Kufundisha fikra tunduizi: Mifumo yetu ya elimu inatakiwa kuacha kufundisha vijana nini cha kufikiri, na badala yake iwafundishe jinsi ya kufikiri ili mwanafunzi ajue kuhoji mambo kwa hoja badala ya kutishwa na uoga wa kidini au kisiasa.
• Kutilia mkazo sayansi ya vitendo: Elimu isisomeke kwenye karatasi tu, bali iwe chombo cha kutatua changamoto halisi za jamii kama kilimo, maradhi, na nishati, ili kuondoa tabia ya kusubiri miujiza kwenye mambo yanayohitaji utaalamu wa kibinadamu.

2. Kujenga jamii inayothamini "Utu" juu ya "Dini"

• Kuvunja kuta za kiimani: Ni lazima tujenge utamaduni wa kuangaliana kama ndugu wenye asili moja kabla ya kuangalia vyeti vyetu vya dini, kwa sababu changamoto za maisha hazichagui imani ya mtu.
• Kuhuisha falsafa ya Ubuntu: Malezi kuanzia ngazi ya familia yanatakiwa kusititiza kuwa mshikamano ndio ngao yetu, na kwamba adui wa Mwafrika sio Mwafrika mwenzake bali ni umaskini na mifumo mibovu ya unyonyaji.

3. Kulinda rasilimali kwa sheria na akili (sio maombi)

• Kujenga uwezo wa kimkataba: Tunahitaji kuwekeza nguvu kubwa kwenye vijana waliobobea katika sheria za kimataifa na uchumi ili hatua za kulinda nchi au kuvunja mikataba mibaya ziongozwe na takwimu, sheria thabiti, na mikakati ya kiakili badala ya sala pekee.
• Kuimarisha taasisi za usimamizi: Taasisi zote zinazohusika na rasilimali na mapambano dhidi ya rushwa zinapaswa kupewa uhuru kamili ili zisiwajibike kwa matakwa ya mtu mmoja mmoja bali kwa maslahi ya taifa kwa ujumla.

4. Vijana kujitambua na kuchukua hatua

• Uanaharakati wa kiakili na mijadala ya ana kwa ana: Vijana hawapaswi kusubiri serikali iwabadilishe, wanatakiwa kuunda vikundi vya mijadala, kujisomea historia ya ukombozi wa Afrika, na kuelewa mifumo ya soko la dunia ili wajadiliane kwa hoja thabiti.
• Ubunifu wa ndani: Vijana wanatakiwa kutumia elimu yao kuanzisha miradi na teknolojia mbadala zinazotatua changamoto za mitaani kwao bila kutegemea misaada au kuishia kulalamika.

Kwa kifupi mkuu wangu, hatua ya kwanza kabisa ni kubadili mtazamo wetu wa akili (Mindset Change). Tukiacha kutafuta majawabu ya matatizo ya kidunia kwenye ulimwengu wa roho, na badala yake tukaanza kutumia sheria, sayansi, na falsafa ya Utu, tutafika mbali sana.

Nadhani nimelielewa swali lako na nimelijibu kiongozi

Na umefanya tafiti umeona inawezekana kabisa au ilimradi tuna points theoretically?

 

[Kijana wa Ifoza]

Na umefanya tafiti umeona inawezekana kabisa au ilimradi tuna points theoretically?

Mkuu Seran, nimependa sana jinsi unavyofuatilia uzi huu kwa karibu kuanzia muhtasari hadi hapa. Hata hivyo, naona mimi nimekuwa upande wa kujibu maswali yako mengi sana, lakini sijasikia kabisa mtazamo wako thabiti kwenye hili.
Kuhusu swali lako; utafiti wa kihistoria na kiuchumi unaonyesha kuwa inawezekana kabisa na sio 'theoretically' tu. Mifano iko wazi kabisa duniani: nchi kama Singapore au Korea Kusini hazikuwa na rasilimali zozote za maana, lakini ziliwekeza kwenye hatua ya kwanza kabisa niliyokwambia—elimu ya kudadisi na sayansi ya vitendo—na leo sote tunaona wapi zilipo. Hata hapa kwetu Afrika, kuwepo kwa vijana wanaounda mifumo ya kiteknolojia ya ndani na wanaopigania mikataba mibovu ya nchi mahakamani ni ushahidi thabiti kuwa vitendo vimeshaanza, ingawa bado viko kwa kiwango kidogo.
Lengo la uzi huu sio mimi kutoa darsa la nadharia tu, bali ni sisi sote kushirikiana mawazo ya namna ya kusonga mbele. Kwa kuwa nimeshaonyesha upande wangu wa vitendo kupitia sayansi, sheria, na falsafa ya Utu (Ubuntu)—wewe mkuu wangu unaonaje?
Je, unaamini falsafa hii ya Utu na sayansi inatosha, au unaona kuna mifumo mingine (kama ya kidini au kiimani) ambayo inaweza kusaidia vizuri zaidi kivitendo kuliko hizi pointi nilizoweka? Naomba nikupe jukwaa na wewe utupe mtazamo wako sasa ili mjadala wetu uwe na tija kwa pande zote mbili.

 

[Yoda]

Uzi mzuri, nakubaliana na hoja zako zote. Hata hivyo nazo hizo dini za kiAfrica ni porojo tu zilezile ila bahati mbaya hazikuwa organized vizuri na zilikuwa za vikabila vidogo vidogo sana zikafutwa kirahisi na za kutoka nje

 

[Kijana wa Ifoza]

Uzi mzuri, nakubaliana na hoja zako zote. Hata hivyo nazo hizo dini za kiAfrica ni porojo tu zilezile ila bahati mbaya hazikuwa organized vizuri na zilikuwa za vikabila vidogo vidogo sana zikafutwa kirahisi na za kutoka nje

Mkuu Yoda, shukrani sana kwa mchango wako wa kiwango cha juu. Umetaja jambo la msingi sana kihistoria: udhaifu wa dini za kijadi za Kiafrika ulikuwa ni kukosa mfumo mmoja ulioratibiwa na kuwa na mgawanyiko wa kikabila, kitu kilichozifanya zishindwe kuhimili dhoruba ya dini za nje zilizokuja na mifumo thabiti (institutionalised).
Hata hivyo, kuna utofauti mkubwa sana kati ya Dini za Kiasili za Kiafrika (African Traditional Religions) na Falsafa ya Utu (Ubuntu).
Dini za kiasili, kama ulivyosema, zilihusisha matambiko, miungu, na imani za kijadi ambazo mara nyingi nazo zilikuwa na elementi za uoga na porojo. Lakini Ubuntu si dini; ni falsafa ya kijamii na kiuchumi (Social Philosophy). Ubuntu hauongelei habari za kwenda mbinguni au kuogopa miujiza, bali unaongelea mifumo ya maisha: jinsi ya kushirikiana rasilimali, jinsi ya kulinda jamii, na jinsi ya kuheshimiana kama binadamu.
Lengo la uzi huu sio kufufua dini za zamani za makabila yetu, bali ni kuchukua ile misingi ya kiutu na mshikamano wa Ubuntu, kisha kuichanganya na sayansi, sheria, na mifumo ya kisasa ya elimu ili kujenga jamii imara. Shukrani sana kwa mtazamo wao thabiti kiongozi wangu!

 

[Seran]

Mkuu Seran, nimependa sana jinsi unavyofuatilia uzi huu kwa karibu kuanzia muhtasari hadi hapa. Hata hivyo, naona mimi nimekuwa upande wa kujibu maswali yako mengi sana, lakini sijasikia kabisa mtazamo wako thabiti kwenye hili.
Kuhusu swali lako; utafiti wa kihistoria na kiuchumi unaonyesha kuwa inawezekana kabisa na sio 'theoretically' tu. Mifano iko wazi kabisa duniani: nchi kama Singapore au Korea Kusini hazikuwa na rasilimali zozote za maana, lakini ziliwekeza kwenye hatua ya kwanza kabisa niliyokwambia—elimu ya kudadisi na sayansi ya vitendo—na leo sote tunaona wapi zilipo. Hata hapa kwetu Afrika, kuwepo kwa vijana wanaounda mifumo ya kiteknolojia ya ndani na wanaopigania mikataba mibovu ya nchi mahakamani ni ushahidi thabiti kuwa vitendo vimeshaanza, ingawa bado viko kwa kiwango kidogo.
Lengo la uzi huu sio mimi kutoa darsa la nadharia tu, bali ni sisi sote kushirikiana mawazo ya namna ya kusonga mbele. Kwa kuwa nimeshaonyesha upande wangu wa vitendo kupitia sayansi, sheria, na falsafa ya Utu (Ubuntu)—wewe mkuu wangu unaonaje?
Je, unaamini falsafa hii ya Utu na sayansi inatosha, au unaona kuna mifumo mingine (kama ya kidini au kiimani) ambayo inaweza kusaidia vizuri zaidi kivitendo kuliko hizi pointi nilizoweka? Naomba nikupe jukwaa na wewe utupe mtazamo wako sasa ili mjadala wetu uwe na tija kwa pande zote mbili.

Mimi naona mengi unayoandika ni nadharia tu na hayawezekani kutokea hasahasa katika uongozi uliopo! Kama unaona huwezi kujiingiza kwenye mambo ya kidini sheria za nchi hazikubani, unaweza kuwa huru bila kuhubiria wengine pia wafuate mapendekezo yako! Dini haikusababishii wewe kutojikita kwenye hayo mambo uliyoorodhesha hapo ni maamuzi ya mtu binafsi na haina muingiliano wowote na ishu za imani!

 

[Kiranga]

Utangulizi: Malezi Yangu na Mwanzo wa Shaka
Nimezaliwa na kulelewa katika mazingira ya Kikristo yenye misingi thabiti. Tangu utotoni, nilikuwa muumini mzuri, mfuatiliaji wa mafundisho, na mtoto niliyebahatika kusoma katika shule za misheni. Huko ndiko nilikolishwa Biblia kwa mara ya kwanza, nikiikariri na kuiamini kila neno bila kuuliza maswali. Nilizungukwa na imani, na kwa muda mrefu wa maisha yangu ya mapema, mfumo huu ulikuwa dira yangu ya kiadili na kiakili.
Hata hivyo, ukweli huanza pale mtu anapokuwa mtu mzima na kuanza kutafakari kwa kina mazingira yanayomzunguka.

Nikiwa Mwafrika, nilianza kujiuliza swali moja la msingi: Kwanini dini na tamaduni za mababu zetu ziliitwa za kishenzi, za kishirikina, na za giza na wale waliotuletea dini hizi mpya? Nilipoangalia orodha ya manabii, mitume, na viongozi wakuu wa kiroho wanaotajwa katika vitabu hivi "vitakatifu", kuanzia Ibrahimu, Musa, Yesu, hadi Muhammad—hakuna hata mmoja aliye na asili ya Kiafrika. Wote walitoka Mashariki ya Kati au maeneo ya karibu. Je, inamaanisha Muumba alikuwa anawasiliana na eneo moja tu la kijiografia na kuwasahau wanadamu wengine? Hapo ndipo shaka yangu ya kwanza ilipoanza kuchipuka.

Darasa la Historia na Jicho la George Carlin
Kama mwanafunzi wa historia, nilijifunza kuwa ili uelewe sasa, lazima uchimbe kale. Nilipoamua kusoma historia ya ulimwengu kwa jicho la kiudadisi na bila upendeleo wa kiimani, niligundua kuwa kuna kitu hakiko sawa katika mfumo wa dini za kimapokeo. Katika harakati hizi za kutafuta ukweli, nilikutana na kazi za mwanafalsafa na mchekeshaji maarufu wa Marekani, George Denis Patrick Carlin. Kauli yake moja maarufu ilibadilisha kabisa mtazamo wangu. Alisema: "Dini ilivumbuliwa pale tapeli wa kwanza alipokutana na mjinga wa kwanza."

Ukiichambua kauli hii kwa weledi na kuondoa dhihaka ya kichekesho, unakutana na ukweli mchungu wa kisaikolojia na kifalsafa unaofundishwa hadi leo katika mitaala ya juu ya Vyuo Vikuu vya Kichungaji (Major Seminaries). Huko seminari, waseminaristi wanalazimika kumsoma mwanafalsafa mashuhuri wa Kijerumani, Ludwig Feuerbach, kupitia nadharia yake ya Projection Theory (Nadharia ya Makadirio). Feuerbach anafundisha kuwa Mungu hayupo, bali mwanadamu aliyekuwa na hofu ya majanga, kifo, na mambo yasiyojulikana, alichukua sifa zake mwenyewe nzuri (kama upendo na nguvu), akazikuza akili mwake, na kutengeneza kiumbe wa kufikirika anayeitwa "Mungu" ili apate faraja ya kisaikolojia.

Binafsi, sikubaliani na Feuerbach kwa asilimia mia moja (100%), kwa sababu kukubaliana naye katika kila kitu kungeweza kuniondolea sifa na uhalali wa kuipenda na kuitetea dini yetu ya asili ya mababu zetu wa Kiafrika, ambayo haikutumia utapeli wala upanga kutawala akili za watu wengine. Hata hivyo, hoja ya Feuerbach inabaki kuwa na nguvu kubwa pale inapofichua jinsi dini hizi za kigeni tulizoletewa zilivyotumia saikolojia ya hofu na ujinga wa mwanadamu wa kale kujiimarisha. Ikiwa mitaala ya kidini yenyewe inalazimika kuwafundisha makasisi watarajiwa hoja hizi nzito za Feuerbach, kwanini mimi kijana nishindwe kuhoji mifumo hii ya kigeni?

View attachment 3699078​

George Denis Patrick Carlin

View attachment 3699085​

Ludwig Andreas Feuerbach

Mantiki Dhidi ya Hadithi za Kubuniwa
Ukiangalia kwa akili timamu na iliyohuru, unagundua kuwa waanzilishi na waandishi wa vitabu hivi vyote viwili (Biblia na Quran) wanaweza kuwekwa kwenye mfuko mmoja kwa sababu wanashare hadithi zilezile zinazokiuka mantiki ya kawaida ya kibinadamu. Fikiria mtu mzima na mwenye akili timamu anayeambiwa leo kwamba nyoka alizungumza na mwanadamu bustanini!
Matukio haya yanayochekesha na yanayokiuka sheria za asili yanapatikana katika vitabu vyote viwili vinavyoitwa vitakatifu:

1. Gharika Kuu na Safina ya Nuhu (Noah): Hadithi inayodai kuwa viumbe wote duniani (ikiwemo mamilioni ya spishi za wanyama, wadudu, na ndege kutoka mabara yote ikiwemo Afrika) walikusanywa wawili wawili na kuingizwa kwenye jahazi moja la mbao, huku dunia nzima ikifunikwa na maji hadi kilele cha milima. Kimantiki na kisayansi, hii ni hadithi ya kufikirika inayofanana na ngano za kale.
2. Waisraeli Kuvuka Bahari ya Sham (Red Sea): Hadithi ya maji kusimama kama kuta pande mbili ili watu wapite katikati, kisha maji hayo kuwameza majeshi ya Firauni.
3. Matukio ya Miujiza Mengi: Kuanzia watu kugeuka nguzo za chumvi, fimbo kuwa nyoka, hadi watu kuishi ndani ya tumbo la samaki mkubwa kwa siku tatu bila hewa (Yona/Yunus).

Wanyi tukiwa watoto tuliziamini hadithi hizi, lakini kiweledi, matukio haya yanathibitisha hoja ya Carlin: yalitungwa zamani ili kuwatia hofu na kuwashangaza watu wa kale ambao hawakuwa na uelewa wa kisayansi wa jinsi ulimwengu unavyofanya kazi.
Dini Kama Chanzo cha Maangamizi na Vita Duniani
Hoja yangu kuu si tu kwamba dini hizi zina hadithi zisizo na mantiki, bali ni ukweli kwamba zimeharibu dunia zaidi kuliko kuleta amani. Historia inashuhudia kuwa dini zimekuwa kichocheo kikuu cha umwagaji damu mkubwa zaidi kuwahi kutokea.

• Upanuzi wa Mapema wa Kiislamu (Futuhāt): Mara baada ya kuanzishwa kwake katika karne ya 7, Uislamu ulienea kwa kasi kupitia kampeni kubwa za kijeshi zilizovamia Milki ya Byzantium na Uajemi, zikateka miji na kusababisha vifo vya maelfu ya watu waliojaribu kulinda ardhi zao.
• Vita vya Msalaba (Crusades): Kwa karne mbili (karne ya 11 hadi 13), Kanisa Katoliki lilichochea vita vya kidini vilivyopelekea majeshi ya Kikristo ya Ulaya kwenda Mashariki ya Kati, ambapo walifanya mauaji ya kimbari dhidi ya Waislamu, Wayahudi, na hata Wakristo wenzao wa Mashariki huko Jerusalem kwa kisingizio cha "Mungu anataka".

Hapa ndipo linapokuja swali gumu la kifalsafa ambalo dini zote zinashindwa kulijibu: Inakuwaje Mungu anayedaiwa kuwa wa upendo, na aliyewaumba wanadamu wote kwa mfano wake, ageuke na kuwatuma wanadamu hao hao wafanye mauaji ya umma (genocide) dhidi ya viumbe vyake vingine kwa sababu tu hawaamini jina lake? Mungu wa vitabu hivi anaonyeshwa kama kiongozi wa kijeshi anayefurahia ushindi wa damu wa upendeleo wa upande mmoja dhidi ya mwingine.

Hitimisho: Changamoto ya Kitanzania na Wito kwa Vijana

Ushahidi wa jinsi dini hizi tulizoletewa zilivyoharibu uwezo wa mwanadamu kufikiri kwa uhuru hauko mbali; tunauona kila siku hapa nyumbani Tanzania. Katika nchi yetu, tunashuhudia ugonjwa mkubwa wa kifikra pale muumini wa dini moja anapoanzisha hoja thabiti na kuhoji kuhusu matumizi mabaya ya rasilimali za taifa. Badala ya jamii kuangalia kama hoja yake ina nguvu, mashiko, na ushahidi ili imuunge mkono—au ikibidi wamjibu kwa hoja kama haina nguvu—kinachotokea ni kusikitisha. Watu wanakimbilia kuja na usemi na hukumu ya haraka kwamba anahoji na kupinga tu kwa sababu Rais aliyepo madarakani si wa dini yake!
Katika nchi hii, ni asilimia chini ya 10 tu ya wananchi wanaoweza kujadili mustakabali, uchumi, na maendeleo ya nchi kwa jicho la kiitikadi na kiweledi bila kuangalia nani aliye madarakani na anaamini nini. Dini imekuwa kama pazia linaloziba akili za watu wasione ukweli wa umaskini wao, bali waone ushirika wa kidini na viongozi. Hali hii tu inatosha kuonyesha namna gani mchekeshaji George Carlin alivyosema ukweli: dini inatengeneza kundi la watu wasiohoji, wanaochukulia kila changamoto ya kimfumo kama mpango wa kidini au chuki ya kiimani.

Mimi kama kijana wa Kitanzania niliyeamua kusimamia ukweli wa kihistoria na kimantiki, siko hapa kubeza imani ya mtu. Matatizo mengi ya kidunia—kuanzia migogoro ya Mashariki ya Kati, hadi mgawanyiko wa kijamii unaotuzuia kupigania rasilimali zetu nchini Tanzania—yameletwa na mifumo hii ya dini tulizoletewa. Ni wakati sasa wa kizazi chetu kuamka, kuachana na hofu za kufikirika, na kuanza kutumia akili, science, na utu (Ubuntu) ili kujenga dunia na taifa lenye amani ya kweli. Amani na maendeleo havitapatikana kwa kufuata vitabu na mihemko ya kidini, bali kwa kuthaminiana kama wanadamu na kulinda rasilimali zetu kwa pamoja.
Nawasilisha.

---

ANGALIZO KWA WACHANGIAJI (DISCLAIMER):
Katika kuleta mazingira ya mjadala yenye tija na weledi, naomba watu wajibu kwa hoja na si kukashifu dini yeyote wala mwandishi. Wanazuoni mkitaka kutetea dini zenu au mitazamo yenu, teteni kwa hoja, ushahidi, na mantiki, na si matusi wala kashfa. Lengo ni kujifunza na kushirikishana maarifa kwa heshima ya kiakademikia

Umeandika mambo mengi ya kweli, ambayo wengine tumekuwa tukiyasema kwa kadiri miaka ishirini hapa JF na kwingine.

Watu wanavyozidisha kuelewa mambo, mapungufu ya dini yanajionesha. Hili ni suala la mantiki tu, mambo mengi uliyoyasema mtu yeyote anayetumia mantiki kufikiri atayaona. Tatizo ni kwamba kwenye suala la dini watu hujivua uwezo wa kufikiri kimantiki na huvaa ufuasi wa dini wa kihisia ambao hauhitaji mantiki, imani.

Mijadala ya dini ina tatizo la kuwa vita ya identity politics, watu wanapenda zaidi kutetea dini zao, badala ya kuchambua mambo kimantiki ili kupata ukweli.

Kwa hiyo, nikupongeze kuvuka vizuri mtihani huo wa kufikiri kimantiki. Ni wengi sana wanashindwa kuvuka salama mtihani huo.

Ila, kuna angalizo moja kubwa dhidi ya kuzi romanticize dini za asili katika tamaduni za Kiafrika, kwa sababu ni zetu tu, na kuzikataa hoja zilizoletwa na dini za kigeni, kwa sababu ni za kigeni tu.

Inawezekana kabisa dini zote zina matatizo yake. Hoja ya msingi ya dini zote, kufanya mambo kwa imani zaidi ya kujua kwa uthibitisho, inabeba logical fallacy ya argument from tradition. Na ukizama sana, hata kwenye dini za asili za Kiafrika, utakuta mapungufu mengi tu.

Sasa inawezekana wakoloni walifanya vibaya kutuambia tuachane na dini zetu za kishenzi tufuate zao, kwa lengo la kutuvunjia tamaduni zetu na kututawala, kwa hiyo inawezekana nia yao haikuwa sahihi, lakini hilo halina maana kuwa dini zetu za asili hazikuwa na mapungufu, au hata ushenzi, mpaka mambo kama human sacrifice. Yalikuwapo. Lakini hata wao dini zao zilikuwa na ushenzi mwingi tu, mpaka human sacrifice katika religious wars. Kwa hiyo hawakuwa na moral authority kihivyo, hawakuwa na good intention kihivyo, hawakuwa enlightened kuliko sisi kihivyo. Kadiri miaka inavyokwenda, tunaona hilo.

Na pengine kuna dhana katika dini zao ambazo ni nzuri. Masuala kama ya inclusivity katika dini, dini kuwa ya watu wote si ya kabila fulani tu, ni jambo la kuwaunganisha watu. Mfano mzuri ni Ukristo ulivyotoka kuwa dini ya Wayahudi tu, ukafunguka kuwa dini ya watu wote wanaomkubali Yesu Kristo. Sisemi kuwa wote tuwe Wakristo, nasema kuwa hii dhana ya inclusivity ni nzuri, dini ya asili itakayojifunga na kabila fulani tu inajipunja yenyewe.

Kwa hiyo tukubali au tukatae jambo kwa mantiki, si kwa kuangalia ni letu au la kigeni.

Ikiwa jambo ni baya, ni baya tu, na ikiwa ni zuri, ni zuri tu, bila kujali kama ni letu au la kigeni.

Hivyo, tunaweza kukataa mambo mabaya, kwa kuwa ni mabaya, bila ya kujali ni yetu au ya kigeni, na tunaweza kukubali mambo mazuri, kwa kjwa ni mazuri tu, bila ya kujali ni yetu ama ya kigeni.

Bila ya kujali hoja ya dini pia, kwa sababu hoja ya kukubali kitu kwa sababu ya dini ina mapungufu ya logical fallacy ya argument from tradition.

Tukubali au kukataa kitu kwa mantiki, kwa uzuri wake, sio kwa utamaduni au dini, sio kwa sababu ni chetu au cha wageni.

 

[Kijana wa Ifoza]

Mimi naona mengi unayoandika ni nadharia tu na hayawezekani kutokea hasahasa katika uongozi uliopo! Kama unaona huwezi kujiingiza kwenye mambo ya kidini sheria za nchi hazikubani, unaweza kuwa huru bila kuhubiria wengine pia wafuate mapendekezo yako! Dini haikusababishii wewe kutojikita kwenye hayo mambo uliyoorodhesha hapo ni maamuzi ya mtu binafsi na haina muingiliano wowote na ishu za imani!

Mkuu Seran,
Nashukuru kwa mrejesho wako na kwa kuendelea kuchangia kwa staha na hoja. Nafarijika kuona tunazidi kuuchambua mjadala huu kwa undani. Naomba nijibu hoja zako tatu za msingi kwa weledi na mifano halisi:

1. Kuhusu Uwezekano Chini ya Uongozi Uliopo (Nadharia vs. Uhakika)
Unasema mambo haya ni nadharia na hayawezekani chini ya uongozi uliopo. Ni ukweli usiopingika kuwa uongozi mbaya au duni unaweza kukwamisha mabadiliko yoyote. Hata hivyo, historia inatufundisha kuwa mabadiliko makubwa ya kifikra na kiuchumi duniani hayakuanza baada ya uongozi kubadilika; yalianza pale wananchi walipoamka kifikra kwanza, kisha hiyo ikazalisha uongozi mpya na bora.
Kama kizazi chetu kikikaa kimya na kusema "haiwezekani kwa sababu ya uongozi uliopo", tutakuwa tunahalalisha hali hii iendelee hadi kwa wajukuu zetu. Kujadili, kuhoji, na kuamsha fikra sio nadharia tupu—ni hatua ya kwanza kabisa (Mental Revolution) kuelekea mabadiliko ya kivitendo.

2. Je, Kweli Dini Haina Muingiliano na Maamuzi ya Mtu Binafsi na Utawala?
Hapa ndipo tunapotofautiana kimtazamo, na ndio msingi wa uzi huu. Unasema masuala ya dini na imani hayana muingiliano na ishu za maendeleo, elimu, au utawala, na kwamba ni maamuzi ya mtu binafsi. Kiuhalisia, sayansi ya jamii (Sociology) na historia zinathibitisha kuwa dini ndio mfumo mkuu unaounda "Subconscious Mind" (akili ya ndani kabisa) ya jamii nyingi za Kiafrika.
Dini sio jambo binafsi la chumbani; inatawala jinsi mtu anavyowaza, anavyochagua viongozi, na anavyochukulia changamoto. Mfano wa wazi kabisa nilioutoa kwenye hitimisho langu: pale kiongozi anapofanya ubadhirifu wa rasilimali za umma, na jamii badala ya kusimama pamoja na kumwajibisha, inagawanyika kwa misingi ya "Kiongozi huyu ni wa dini yetu anashambuliwa kwa chuki"—huu sio ushahidi wa muingiliano wa kidini na kijamii?
Dini tulizoletewa zimejenga kisaikolojia mtazamo wa "Fatalism" (Kila kitu ni mapenzi ya Mungu), jambo linalomfanya mtu asione haja ya kupambana kubadili mfumo mbaya, bali asubiri miujiza au faraja ya maisha ya baadae. Hapa ndipo muingiliano ulipo.

3. Kuhusu "Kuhubiria Wengine" na Uhuru wa Kisheria
Mkuu wangu, lengo la uzi huu sio "kuhubiria watu" waache dini zao. Sheria za nchi yetu zinaruhusu uhuru wa kuamini au kutoamini. Kama nilivyoweka wazi tangu mwanzo, siandiki kwa chuki, bali naandika kama mwanafunzi wa historia anayejaribu kuonyesha "fursa zilizopotea" (opportunity costs) tangu tulipoachana na misingi yetu ya asili ya Utu na kukumbatia mifumo ya kigeni ambayo mara nyingi inatumika kutugawanya badala ya kutuunganisha.
Mjadala huu uko hapa jukwaani ili kuchochea fikra mbadala. Kama mifumo ya kidini inatosha kuleta maendeleo ya vitendo, mbona nchi yetu inazidi kuwa masikini huku mahekalu, makanisa, na misikiti ikiongezeka kila kona?
Mkuu Seran, kama unavyosema sheria hazitubani kuwa huru; mimi nachagua kutumia uhuru huo kuuliza maswali magumu ambayo jamii yetu inaogopa kuyauliza. Karibu tuendelee kujenga taifa kwa hoja.

 

[Kijana wa Ifoza]

Umeandika mambo mengi ya kweli, ambayo wengine tumekuwa tukiyasema kwa kadiri miaka ishirini hapa JF na kwingine.

Watu wanavyozidisha kuelewa mambo, mapungufu ya dini yanajionesha. Hili ni suala la mantiki tu, mambo mengi uliyoyasema mtu yeyote anayetumia mantiki kufikiri atayaona. Tatizo ni kwamba kwenye suala la dini watu hujivua uwezo wa kufikiri kimantiki na huvaa ufuasi wa dini wa kihisia ambao hauhitaji mantiki, imani.

Mijadala ya dini ina tatizo la kuwa vita ya identity politics, watu wanaoenda zaidi kutetea dini zao, badala ya kuchambua mambo kimantiki ili kupata ukweli.

Kwa hiyo, nikupongeze kuvuka vizuri mtihani huo wa kufikiri kimantiki. Ni wengi sana wanashindwa kuvuka salama mtihani huo.

Ila, kuna angalizo moja kubwa dhidi ya kuzi romanticize dini za asili katika tamaduni za Kiafrika, kwa sababu ni zetu tu, na kuzikataa hoja zilizoletwa na dini za kigeni, kwa sababu ni za kigeni tu.

Inawezekana kabisa dini zote zina matatizo yake. Hoja ya msingi ya dini zote, kufanya mambo kwa imani zaidi ya kujua kwa uthibitisho, inabeba logical fallacy ya argument from tradition. Na ukizama sana, hata kwenye dini za asili za Kiafrika, utakuta mapungufu mengi tu.

Sasa inawezekana wakoloni walifanya vibaya kutuambia tuachane na dini zetu za kishenzi tufuate zao, kwa lengo la kutuvunjia tamaduni zetu na kututawala, kwa hiyo inawezekana nia yao haikuwa sahihi, lakini hilo halina maana kuwa dini zetu za asili hazikuwa na mapungufu, au hata ushenzi, mpaka mambo kama human sacrifice. Yalikuwapo. Lakini hata wao dini zao zilikuwa na ushenzi mwingi tu, mpaka human sacrifice katika religious wars. Kwa hiyo hawakuwa na moral authority kihivyo, hawakuwa na good intention kihivyo, hawakuwa enlightened kuliko sisi kihivyo. Kadiri miaka inavyokwenda, tunaona hilo.

Na pengine kuna dhana katika dini zao ambazo ni nzuri. Masuala kama ya inclusivity jatika dini, dini kuwa ya watu wite si ya kabila fulani tu, ni jambo la kuwaunganisha watu. Mfano mzuri ni Ukristo ulivyotoka kuwa dini ya Wayahudi tu, ukafunguka kuwa dini ya watu wote wanaomkubali Yesu Kristo. Sisemi kuwa wote tuwe Wakristo, nasema kuwa hii dhana ya inclusivity ni nzuri, dini ya asili itakayojifunga na kabila fulani tu inajipunja yenyewe.

Kwa hiyo tukubali au tukatae jambo kwa mantiki, si kwa kuangalia ni letu au la kigeni.

Ikiwa jambo ni baya, ni baya tu, na ikiwa ni zuri, ni zuri tu, bila kujali kama ni letu au la kigeni.

Hivyo, tunaweza kukataa mambo mabaya, kwa kiwa ni mabaya, bila ya kujali ni yetu au ya kigeni, na tunaweza kukubali mambo mazuri, kwa kiwa ni mazuri tu, bila ya kujaki ni yetu ama ya kigeni.

Bila ya kujali hoja ya dini pia, kwa sababu hoja ya kukubaki kitu kwa sababu ya dini ina mapungufu ya logical fallacy ya argument from tradition.

Tukubali au kukataa kitu kwa mantiki, kwa uzuri wake, sio kwa utamaduni au dini, sio kwa sababu ni chetu au cha wageni.

Mkuu Kiranga,
Heshima yako mkuu. Nashukuru sana kwa maneno yako ya kutia moyo, pongezi, na zaidi ya yote, kwa angalizo lako lililoshiba weledi na ukweli wa kimantiki. Kusomwa na kupata mrejesho kutoka kwa nguli wa jukwaa hili kama wewe, ambaye umesimamia misingi ya mantiki kwa miaka mingi hapa JF, ni faraja na heshima kubwa.
Hoja yako uliyoiweka hapa ni ya msingi mno, na naikubali kwa asilimia mia moja. Umegusa kiini cha kile mwanafalsafa yeyote makini anachopaswa kukiepuka: Logical Fallacy ya Argument from Tradition (Kukubali jambo kwa sababu tu ni utamaduni au mapokeo ya kale), pamoja na mtego wa Identity Politics.
Naomba nifafanue mtazamo wangu ili kuweka weledi sawa kwenye hoja zako mbili za msingi:

1. Kuhusu Angalizo la "Kuzi-Romanticize" Dini za Asili
   Uko sahihi kabisa, mkuu. Upendo wa asili yetu usitupofushe macho kiasi cha kutofanya uchambuzi wa kina (critical analysis). Dini za asili za Kiafrika hazikuwa kamilifu, na zilikuwa na mapungufu makubwa ya kimfumo na kiutu—ikiwemo hofu ya kishirikina iliyopitiliza na hata matukio ya kinyama kama kafara za wanadamu (human sacrifice) katika baadhi ya jamii za kale.

Kama ulivyosema kwa usahihi, ushenzi ni ushenzi tu, uwe umefanywa na Mwafrika chini ya mbuyu au uwe umefanywa na Mzungu/Mwarabu kupitia "Vita Takatifu" (Religious Wars/Crusades). Hakuna upande wenye haki ya kimaadili (moral authority) ya kumnyooshea kidole mwingine kwa sifa ya uungwana.
Nia yangu ya kurejea kwenye "Utu" na dini ya asili haikuwa kuzitukuza zenyewe kama mifumo kamili ya kidini (ndio maana kwenye mabadiliko ya hoja yangu niliweka wazi kutokubaliana na Ludwig Feuerbach kwa 100%). Nia yangu ilikuwa kukomboa saikolojia ya Mwafrika aliyepachikwa dhana ya kwamba kila kilichotoka kwake kilikuwa cha kishenzi asilimia mia moja, na kila kilichotoka nje ni kitakatifu asilimia mia moja. Ilikuwa ni kupinga ule ukoloni wa kifikra uliotufanya tujione duni. Lakini nakubaliana nawe: tusiache ushirikina wa kigeni kisha tukakumbatia ushirikina wa nyumbani.

1. Dhana ya "Inclusivity" (Ujumuishi) Dhidi ya Ukabila
   Hapa umeweka hoja nzito sana ya kijamii. Ni kweli, dini nyingi za asili zilikuwa zimejifungia ndani ya makabila au koo maalum (ethnic-centric), jambo ambalo lilipunguza uwezo wake wa kuwaunganisha wanadamu kiulimwengu.

Dhana ya Inclusivity inayopatikana kwenye dini kuu za sasa—kwanya mtu yeyote, bila kujali rangi au kabila lake, anaweza kuwa sehemu ya jamii hiyo ya kiimani—ni hatua kubwa ya kimantiki na kijamii katika kuunganisha mataifa. Hili ni jambo zuri la kimfumo, na kama ulivyosisitiza: "Ikiwa jambo ni zuri, ni zuri tu, bila kujali kama ni letu au la kigeni."
Hitimisho Langu
Mkuu Kiranga, umeweka msingi thabiti wa jinsi kizazi chetu kinavyopaswa kusonga mbele. Dira yetu isitawaliwe na chuki dhidi ya kigeni au mahaba ya upofu dhidi ya chetu. Dira yetu inapaswa kuwa Mantiki, Ukweli, na Utu.
Kazi yetu sasa sio kurudi kuishi karne ya kwanza chini ya miti ya matambiko, bali ni kuchuja: kuchukua yale mazuri ya kigeni (kama inclusivity na maendeleo ya kisayansi) na kuyaunganisha na yale mazuri ya asili yetu (kama falsafa ya Ubuntu—kwamba mimi ni mtu kwa sababu ya watu wengine), huku tukitupa kule ushenzi na hadithi za kufikirika za pande zote mbili.
Shukrani sana kwa mchango wako ulioshusha hadhi ya mjadala huu na kuuacha ukiwa kwenye viwango vya juu vya kifalsafa. Karibu tena, mkuu wangu.

 

[TAJIRI MKUU WA MATAJIRI]

Kissandu Nyanda Ntalima Mpandagoye kupitia Waafrika tujitambue umetungua wengi