Kwa nini serikali haipati wazo la kuanzisha miji mipya ya kimkakati ya maendeleo jumuishi?

Kwa nini serikali haipati wazo la kuanzisha miji mipya ya kimkakati ya maendeleo jumuishi?

Pendaelli

JF-Expert Member
Joined
Feb 13, 2014
Posts
13,075
Reaction score
38,625
file_00000000bf2471f4bb3c6060c0c12722.png
wazo hili limenijia baada ya safari yangu ya kusini mwa tanzanina kuona uwanda mkubwa usio na makazi ya watu wala hifadhi, ni pori kubwa maelfu ya heka yasio tumika kwa namna yoyote.


Wazo lika nijia, kama kipindi kile cha mwalimu nyerere kulianzishwa vijiji na mashamba ya ujamaa kwa nini sasa tushindwe kufanya kwa namna tofauti kidogo

Hii si mfumo wa vijiji vya ujamaa, bali ni pendekezo la kujenga miji mipya ya uzalishaji kwa kutumia miundombinu ya kisasa, ushirikiano kati ya serikali na sekta binafsi, na mipango ya muda mrefu ya maendeleo."

Naomba kujenga hoja yangu hivi
Kusini mwa Tanzania kama lindi, mtwara sehemu ya mkoa wa pwani na sehemu ya mkoa wa Morogoro na mkoa wa ruvuma ni maeneo ambayo unaweza kutenga heka 10,000 zisizo na mgogoro wowote, Serikali ifanye upembuzi yakinifu (feasibility study) ili kubaini eneo lisilo na migogoro ya ardhi, lisilo kwenye hifadhi za misitu au wanyamapori, lenye maji ya kutosha na miundombinu inayoweza kuendelezwa.


Kwa mtazamo wangu, Liwale na Nachingwea ni wilaya ambazo ningeziangalia kwanza katika utafiti, kwa sababu zina ardhi kubwa, shughuli za kilimo na misitu, na msongamano mdogo wa watu. Baadaye ungeunganisha eneo hilo na barabara kuu na Bandari ya Mtwara au Bandari ya Lindi ili bidhaa zisafirishwe kwa urahisi.

Bajeti ya Serikali ya Tanzania ya mwaka wa fedha 2026/2027 ni takribani TSh trilioni 56.49.

Mgawanyo wake kwa ujumla ni huu

Malipo ya mishahara ya watumishi wa umma takribani TSh trilioni 7.2

Malipo ya deni la serikali (riba na marejesho) takribani TSh trilioni 14.3

Matumizi mengine ya kawaida (uendeshaji wa serikali na taasisi zake) takribani TSh trilioni 16.5

Miradi ya maendeleo takribani TSh trilioni 18.5

Hapo kwenye miradi ya maendeleo ikatolewa trilioni kama 3 kwaajili ya mradi huu .

Ndani ya huo mji jumuishi kuwe na vitu vya kuuchochea , kwa mtazamo wangu kukawa na kambi ya jeshi, magereza, shule za msingi na sekondari, vyuo vya ufundi, vyuo vya kati na cha juu.
Eneo la nyumba za ibada, viwanja vya michezo, kumbi , nyumba za makazi za watumishi wa afya, elimu, jeshi magereza polisi na taasisi nyingine za za kiserikali.

Kuwe ma eneo la viwanda vya kuchakata mazoa ya mifugo na kilimo, kuwe na ranchi, kuwe na mashamba ya miti kama mitiki mikaratusi nk , kuwe na mashamba ya mazao kama korosho mahindi mpunga kunde nk kulingana na eneo husika linastawisha mazao ya namna gani.

Kuwe na viwanja vya makazi ya watu huko mbeleni, mabenk, maduka ya ujenzi na bidhaa za chakula nk.


Wakati napata wazo hilo nikajaribu kufuatilia kwenye mitandao kama kuliwahi kufanyika kitu kama hiki kwenye taifa lingie nikagundua nchi kadhaa kama
china wana Shenzhen
Malaysia wana putrajaya
Saud Arabia wana Neom
Nk.

Naomba kumaliza namna hio hoja yangu na mtazamo wangu huu kwa kutumia mfano wa wilaya ya liwale.

Liwale ina sifa nyingi zinazoweza kuifanya iwe eneo zuri la kuanzia.

Ardhi kubwa isiyoendelezwa kikamilifu.

Mvua nzuri kwa kilimo.

Misitu mingi inayoweza kuendelezwa kwa upandaji wa miti ya biashara.

Karibu na Mtwara na Bandari ya Lindi kwa usafirishaji wa bidhaa.

Msongamano mdogo wa watu hivyo upangaji ni rahisi zaidi kuliko maeneo mengi ya Tanzania.


Hatua ya Kwanza (Miaka 1–3)

Serikali itenge takribani ekari 10,000 (au zaidi kulingana na upembuzi yakinifu).
Ijenge:

Barabara za lami.
Maji safi.
Umeme.
Intaneti.
Hospitali ya Wilaya.
Shule za msingi na sekondari.
Chuo cha VETA.
Kituo cha Polisi.
Kambi ya JWTZ.
Magereza.
Mahakama.
Ofisi za Serikali.


Hatua ya Pili (Miaka 3–8)


Kuanzisha uzalishaji mkubwa.
Kilimo, Mahindi, Mpunga, Maharage, Alizeti, Korosho, Ufuta.


Mifugo
Ng'ombe, Mbuzi, Kondoo, Kuku.

Misitu
Mitiki,Mivinje, Mikaratusi.


Viwanda

Kiwanda cha ngozi, Kiwanda cha, mafuta ya alizeti, Kiwanda chakusindika maziwa, Kiwanda cha kusaga nafaka.
Kiwanda cha samani.
Kiwanda cha kuchakata korosho.
Kiwanda cha mbolea (ikiwa gesi ya Kusini itatumika).


Taasisi zitakazoshiriki
JWTZ, Magereza, SIDO, NARCO, TFS, Wizara ya Kilimo, Wizara ya Mifugo, TAMISEMI.


Sekta binafsi.

Makazi, viwanja 1,000 vya mwanzo.
Nyumba za wafanyakazi, Hostel, Soko, Benki, Maduka, Kanisa, Msikiti.


Miaka 10 baadaye

Lengo liwe:
Wakazi 50,000–100,000.
Ajira zaidi ya 20,000.
Mji unaojitegemea.
Kodi nyingi kwa Serikali.
Mauzo ya bidhaa ndani na nje ya nchi.

Miaka 20

Lengo:
Wilaya mpya yenye uchumi mkubwa.
Chuo Kikuu.
Hospitali ya Rufaa.
Uwanja mdogo wa ndege.
Dry Port.
Mji wa kisasa.


Shukurani kwa kusoma mada hii.

Ila nimevutiwa sana na eneo la kusini .
Kila nikiangalia watu hususani vijana walivyo rundikana pale mbagala rangi 3 wakiuza vitu duni sana vya kichina ambavyo ni zaidi ya taka taka na huku serikali haina namna ama haitaki ama haina mpango wa kuwa na kitu kinacho weza kuleta tija si kwa leo bali kesho na kesho kutwa nk.

Baada ya mradi huu kufanikiwa hata kwa kiwango kidogo wangeweza kwenda miji ama mikoamingine kulingana na frusa husika za huko.


Picha ya mwanzo ni kwa msaada wa AI.
 
Huu ni mfano bora kabisa wa 'Productive Investment' (Uwekezaji wenye Tija).

Swali kubwa la kujiuliza: Kati ya kununua mashangingi ya kifahari ya viongozi kwa Tsh Trilioni 3, na kuanzisha mji wa kimkakati wa kiuchumi Kusini mwa Tanzania kama huu wenye viwanda, mashamba ya miti, na unaohusisha Jeshi na Magereza kuzalisha—ni kipi chenye faida ya haraka kwa kijana wa mtaani?

Tukipunguza matumizi yasiyo na tija ya kiutawala (administrative costs) kwa 20% tu, tunaweza kufadhili mradi mkubwa kama huu kila baada ya miaka michache bila hata kukopa nje. Huu ndio mwelekeo tunaoitaji kama taifa kujenga uchumi jumuishi na endelevu."
 
Ww mwenyw tukikupa urais hilo wazo hutakua nalo

Kwahyo kula nyama nyamaza ndo kanuni ya mbogamboga
Mkuu, hoja yako inaakisi mtazamo wa watu wengi ambao wamekata tamaa na kuamini kuwa uaminifu na uzalendo ni vitu visivyowezekana pindi mtu anapopata madaraka. Huo ndio utamaduni uliotuzofisha wa 'kula nyama na kunyamaza' (the conspiracy of silence).

Lakini jiulize: Tukikubaliana na kanuni hiyo kwamba kila mtu akipata nafasi lazima 'alambe asali' na kunyamaza, maana yake tunajihukumu wenyewe na vizazi vyetu kuishi kwenye umaskini wa kudumu.

Maendeleo ya nchi hayaji kwa sababu tumepata viongozi 'malaika' wasio na tamaa, bali yanakuja pale jamii na vijana wanapokataa kunyamaza na kuhoji matumizi ya kodi zao. Sauti tunazopaza leo sio kwa sababu tunatafuta urais, bali ni kwa sababu tunataka kujenga mifumo itakayomlazimisha hata huyo Rais (akisahau wajibu wake) awajibike kwa wananchi. Tukinyamaza sote, nani atapaza sauti kwa ajili ya wale wasio na uwezo?
 
Mkuu, hoja yako inaakisi mtazamo wa watu wengi ambao wamekata tamaa na kuamini kuwa uaminifu na uzalendo ni vitu visivyowezekana pindi mtu anapopata madaraka. Huo ndio utamaduni uliotuzofisha wa 'kula nyama na kunyamaza' (the conspiracy of silence).

Lakini jiulize: Tukikubaliana na kanuni hiyo kwamba kila mtu akipata nafasi lazima 'alambe asali' na kunyamaza, maana yake tunajihukumu wenyewe na vizazi vyetu kuishi kwenye umaskini wa kudumu.

Maendeleo ya nchi hayaji kwa sababu tumepata viongozi 'malaika' wasio na tamaa, bali yanakuja pale jamii na vijana wanapokataa kunyamaza na kuhoji matumizi ya kodi zao. Sauti tunazopaza leo sio kwa sababu tunatafuta urais, bali ni kwa sababu tunataka kujenga mifumo itakayomlazimisha hata huyo Rais (akisahau wajibu wake) awajibike kwa wananchi. Tukinyamaza sote, nani atapaza sauti kwa ajili ya wale wasio na uwezo?
Hizo ni ngonjera tu, nyani tabia za asili za nyani znajulikana Dunia nzima sio suala la kuleta mahubiri na essay
 
Kwahiyo, watu wanatakiwa kujaa kila hatua ya ardhi, mpaka wawe wanakanyagana kama Kariakoo na Mbagala?

Wewe ni Msukuma nini?

Maana TZ, inakaribia watu 100M, lakini kuna Msukuma mmoja, nimemuona anakwambia hii nchi bado ina watu wachache kwasababu ina mapori.

Lengo ni nchi iwe Takataka, imejaa lundo kubwa la watu hohehae na masikini wanaotaabika kama India, Bangladesh na Nigeria.
 
Hizo ni ngonjera tu, nyani tabia za asili za nyani znajulikana Dunia nzima sio suala la kuleta mahubiri na essay
Mkuu Kubwa la Maadui, naona umeamua kusimamia nadharia ya 'Unyani' (biological determinism) kwamba binadamu hana kabisa uwezo wa kudhibiti tamaa zake pindi anapopata fursa ya 'kula'.

Lakini hapa ndipo tunapofanya makosa makubwa ya kifikra. Tukiamini kwamba binadamu ni sawa na mnyama wa porini asiye na utambuzi wala uwezo wa kujizuia, basi tunakuwa tunajifunga mikono wenyewe.

Ndio maana duniani kote mifumo ya utawala bora, katiba, na sheria haikuwekwa kwa sababu tunaamini viongozi ni 'malaika'; iliwekwa ili kuweka milango imara ya kuwadhibiti na kuwabana wale wote wenye tabia za 'kula na kuharibu' ili wasiibe jasho la wananchi. Hatuhitaji viongozi wema, tunahitaji mifumo imara inayombana hata yule mwenye tabia za unyani asipate upenyo wa kuiba.

Kama nadharia yako kwamba 'kila mtu akipata nafasi lazima ale na anyamaze' ingekuwa ni sheria ya asili isiyovunjika kwa binadamu wote, basi tusingekuwa na mifano ya viongozi waadilifu waliowahi kusimamia rasilimali za mataifa yao kwa uzalendo uliotukuka.

Mfano wa karibu kabisa kwetu ni Mwalimu Julius Kambarage Nyerere. Aliongoza nchi hii kwa zaidi ya miongo miwili akiwa na mamlaka kamili ya maamuzi na funguo zote za hazina ya taifa. Lakini aliondoka madarakani kwa hiari yake, akastaafu na kurudi kulima kijijini kwake Butiama bila kumiliki ukwasi wa kutisha, majumba ya kifahari, wala akaunti za siri nje ya nchi. Alithibitisha kwa vitendo kuwa inawezekana kabisa kupewa dhamana ya 'nyama' na ukaacha sahani ikiwa salama kwa ajili ya vizazi vijavyo.

Suala la kulinda kodi za wananchi sio 'ngonjera' wala 'mahubiri'; ni hitaji la msingi la kuinusuru nchi yetu. Tukikubali kushindwa na kuamini kuwa kila kiongozi lazima awe 'nyani' mwizi, basi tunajinyima haki ya kudai uwajibikaji.
 
Kwahiyo, watu wanatakiwa kujaa kila hatua ya ardhi, mpaka wawe wanakanyagana kama Kariakoo na Mbagala?

Wewe ni Msukuma nini?

Maana TZ, inakaribia watu 100M, lakini kuna Msukuma mmoja, nimemuona anakwambia hii nchi bado ina watu wachache kwasababu ina mapori.

Lengo ni nchi iwe Takataka, imejaa lundo kubwa la watu hohehae na masikini wanaotaabika kama India, Bangladesh na Nigeria.
Mkuu, nakubaliana na wewe kwa 100% kuhusu wasiwasi wako wa kutotaka kuona nchi yetu inajaa mrundikano wa watu wanaokanyagana kama Kariakoo au Mbagala, au kuwa na masikini wengi wanaotaabika kama baadhi ya mataifa uliyoyataja.

Lakini hapo ndipo unapoona umuhimu na akili kubwa iliyopo nyuma ya hili wazo la Miji Mipya ya Kimkakati ya Maendeleo Jumuishi.

Tatizo la Kariakoo na Mbagala kukanyagana sio kwamba Tanzania haina ardhi au ina watu wengi mno; tatizo ni kukosekana kwa mipango miji na mgawanyo mbaya wa fursa za kiuchumi (centralization of economy). Watu wote wanakimbilia Dar es Salaam kwa sababu ndiko kila kitu kilipo—bandari, viwanda, masoko, na huduma bora za kijamii.

Tukianzisha miji mipya ya kimkakati kama huu unaoonekana kwenye picha (ekari 10,000 mkoani kwako, mfano kule Kusini):

  1. Tunapunguza mrundikano (Decentralization): Vijana hawatakuwa na sababu ya kukimbilia Dar es Salaam kukanyagana Kariakoo, kwa sababu watapata ajira kwenye viwanda, kilimo cha kisasa, na biashara kwenye miji hii mipya ya kimkakati.
  2. Tunageuza 'Mapori' kuwa Maeneo ya Uzalishaji: Kuliko kuwa na mapori yasiyo na tija, tunayageuza kuwa maeneo ya viwanda, kilimo cha kisasa na makazi yaliyopangwa kwa ramani bora ya kisasa ambapo hakuna mtu atakayekanyaga mwenzake.
Kuhusu suala la Idadi ya Watu (Demographic Dividend):Idadi kubwa ya watu inakuwa mzigo ('takataka' au 'hohehae') pale tu serikali inaposhindwa kuwekeza kwenye elimu ya amali, afya, na miundombinu ya uzalishaji. Lakini nchi kama China na India zilipoamua kuwekeza kwenye teknolojia na viwanda, idadi yao kubwa ya watu ikawa ndio soko lao kubwa na nguvu kazi iliyozifanya kuwa mataifa makubwa kiuchumi duniani leo.

Lengo letu sio kuongeza watu maskini; lengo ni kutumia ardhi yetu kubwa na yenye rutuba kwa kupanga miji ya kisasa na kuwekeza kwenye miradi ya kiuchumi inayozalisha. Hili wazo ndio mwarobaini wa kuzuia nchi isigeuke kuwa kama nchi uzozihofia, bali iwe kama China au miji ya kisasa iliyopangwa vizuri duniani.
 
Mipango miji ni kama pambo Tz, kila mtu anajijengea anavyotaka, mtaa moja una kanisa, msikiti, nyumba, gereji na hakuna njia ya kutokea
Mkuu, hapa umepigia msumari wenyewe! Huu ndio ukweli mchungu unaouma zaidi. Mipango miji yetu imebaki kwenye makaratasi ya maofisini, wakati mtaani uhalisia ni uholela uliopitiliza—mtaa mmoja una duka la pombe, nyumba ya ibada inayopiga kelele usiku kucha, gereji inayomwaga oili barabarani, na nyumba zilizobana kiasi kwamba hata gari la zima moto likitokea dharura halina njia ya kupita.

Hali hii inatokea kwa sababu mbili kubwa:

  1. Urasimu na gharama kubwa za upimaji: Kupata kiwanja kilichopimwa na chenye hati ni mchakato mrefu na wa gharama kubwa sana kwa mwananchi wa kawaida. Matokeo yake, watu wananunua maeneo ya 'kiholela' kienyeji na kuanza kujenga kabla ya miundombinu (barabara, mifereji, nishati) haijafika.
  2. Kuwahi kwa wananchi kuliko Serikali (Reactionary Planning): Serikali yetu mara nyingi huenda kupanga mji baada ya watu kuwa tayari wameshajenga na kujaa. Hapo ndipo unapoona bomoabomoa ya fidia kubwa au kuacha mambo yaendelee hivyo hivyo kwa sababu ya gharama za kubomoa na kufidia.

Ndio maana tunapigania Miji Mipya ya Kimkakati (Proactive Planning)​

Huwezi kunyoosha mji kama Mbagala au Kariakoo leo bila kusababisha maafa ya kiuchumi na kijamii kwa kubomoa maelfu ya nyumba za watu. Njia pekee ya kisayansi na ya kiuchumi ya kutatua hili ni kuanzisha miji mipya kabisa kwenye maeneo tupu (Greenfield Projects) kama huu mradi uliopo kwenye picha:

  • Mji Unaanza Kwanza, Watu Wanafuata: Kwenye miji ya namna hii, ramani inachorwa kwanza. Eneo la viwanda linatengwa kando na makazi, maeneo ya ibada yanatengwa kando na kelele, na miundombinu ya barabara, maji na umeme inapitishwa kabla ya tofali la kwanza kuwekwa chini.
  • Usimamizi Unakuwa Rahisi: Kwa sababu mji unajengwa kimkakati, hakuna mtu anayeruhusiwa kuweka gereji katikati ya makazi ya watu au kuziba barabara ya dharura.
Tusipojenga miji mipya ya namna hii leo, miaka 20 ijayo tutakuwa na mikoa yote nchini ikiwa na sura ile ile ya kiholela, mrundikano, na migogoro ya ardhi isiyoisha. Ni lazima tuanze kufanya 'planning' kabla ya 'settlement' na sio kinyume chake."
 
View attachment 3628852wazo hili limenijia baada ya safari yangu ya kusini mwa tanzanina kuona uwanda mkubwa usio na makazi ya watu wala hifadhi, ni pori kubwa maelfu ya heka yasio tumika kwa namna yoyote.


Wazo lika nijia, kama kipindi kile cha mwalimu nyerere kulianzishwa vijiji na mashamba ya ujamaa kwa nini sasa tushindwe kufanya kwa namna tofauti kidogo

Hii si mfumo wa vijiji vya ujamaa, bali ni pendekezo la kujenga miji mipya ya uzalishaji kwa kutumia miundombinu ya kisasa, ushirikiano kati ya serikali na sekta binafsi, na mipango ya muda mrefu ya maendeleo."

Naomba kujenga hoja yangu hivi
Kusini mwa Tanzania kama lindi, mtwara sehemu ya mkoa wa pwani na sehemu ya mkoa wa Morogoro na mkoa wa ruvuma ni maeneo ambayo unaweza kutenga heka 10,000 zisizo na mgogoro wowote, Serikali ifanye upembuzi yakinifu (feasibility study) ili kubaini eneo lisilo na migogoro ya ardhi, lisilo kwenye hifadhi za misitu au wanyamapori, lenye maji ya kutosha na miundombinu inayoweza kuendelezwa.
Miji yote tuliyo nayo kwa sasa imekosewa master plan ni ya kuunga unga hivyo nilishauri serikali kutenga zone na kuanzisha miji mipya shirikishi iliyo planiwa kisasa ...yaani kioa mikoa minne wajengewe jiji lao la kisasa kabisa...
 
Mkuu, nakubaliana na wewe kwa 100% kuhusu wasiwasi wako wa kutotaka kuona nchi yetu inajaa mrundikano wa watu wanaokanyagana kama Kariakoo au Mbagala, au kuwa na masikini wengi wanaotaabika kama baadhi ya mataifa uliyoyataja.

Lakini hapo ndipo unapoona umuhimu na akili kubwa iliyopo nyuma ya hili wazo la Miji Mipya ya Kimkakati ya Maendeleo Jumuishi.

Tatizo la Kariakoo na Mbagala kukanyagana sio kwamba Tanzania haina ardhi au ina watu wengi mno; tatizo ni kukosekana kwa mipango miji na mgawanyo mbaya wa fursa za kiuchumi (centralization of economy). Watu wote wanakimbilia Dar es Salaam kwa sababu ndiko kila kitu kilipo—bandari, viwanda, masoko, na huduma bora za kijamii.

Tukianzisha miji mipya ya kimkakati kama huu unaoonekana kwenye picha (ekari 10,000 mkoani kwako, mfano kule Kusini):

  1. Tunapunguza mrundikano (Decentralization): Vijana hawatakuwa na sababu ya kukimbilia Dar es Salaam kukanyagana Kariakoo, kwa sababu watapata ajira kwenye viwanda, kilimo cha kisasa, na biashara kwenye miji hii mipya ya kimkakati.
  2. Tunageuza 'Mapori' kuwa Maeneo ya Uzalishaji: Kuliko kuwa na mapori yasiyo na tija, tunayageuza kuwa maeneo ya viwanda, kilimo cha kisasa na makazi yaliyopangwa kwa ramani bora ya kisasa ambapo hakuna mtu atakayekanyaga mwenzake.
Kuhusu suala la Idadi ya Watu (Demographic Dividend):Idadi kubwa ya watu inakuwa mzigo ('takataka' au 'hohehae') pale tu serikali inaposhindwa kuwekeza kwenye elimu ya amali, afya, na miundombinu ya uzalishaji. Lakini nchi kama China na India zilipoamua kuwekeza kwenye teknolojia na viwanda, idadi yao kubwa ya watu ikawa ndio soko lao kubwa na nguvu kazi iliyozifanya kuwa mataifa makubwa kiuchumi duniani leo.

Lengo letu sio kuongeza watu maskini; lengo ni kutumia ardhi yetu kubwa na yenye rutuba kwa kupanga miji ya kisasa na kuwekeza kwenye miradi ya kiuchumi inayozalisha. Hili wazo ndio mwarobaini wa kuzuia nchi isigeuke kuwa kama nchi uzozihofia, bali iwe kama China au miji ya kisasa iliyopangwa vizuri duniani.
WaTZ siyo waumini wa miji ya kuanzishwa.

Ndio maana hawakai kwenye SETELLITE CITIES, Smart cities wala APARTMENTS.

Watu wanaona ni bora wakae kwenye chumba kimoja, kuliko kuishi kwenye apartment za NHC.

Nyerere alijaribu kuchukua watu na kuwaweka pamoja (vijiji vya Ujamaa) ili iwe rahisi kuwapa shule, umeme, maji, barabara, hospitali lakini ilileta shida kubwa sana.

Masaai Ngorongoro wanalazimishwa kuhama imekuwa mzozo na vita.

Na siyo kweli kuwa WaTZ wanajaa Dar, kwamba sehemu ngingine ,hawapo.

WaTZ wanaishi kila chocho la nchi hii.

20250908_172421.jpg
 
Mkuu, hapo umetoa hoja ya dhahabu ya kimkakati (strategic masterpiece) ambayo ingeweza kuokoa mamilioni ya walipa kodi na rasilimali za nchi hii.

Wazo lako la kutenga kanda (zones) na kujenga jiji moja la kisasa lililopangwa kitaalamu kwa kila mikoa minne (Regional Economic Hubs) lina faida kubwa tatu za kiuchumi na kijamii:

  1. Kupunguza Gharama za Miundombinu (Economies of Scale): Badala ya serikali kuhangaika kunyoosha miji yote 26 ya mikoa ambayo tayari imeshaharibika na kujaa uholela (jambo linalohitaji mabilioni ya fidia ya kubomoa nyumba), tunajikita kujenga jiji moja kubwa la kisasa lililopangwa vizuri kwa kila kanda. Hili linakuwa rahisi kusimamia na kuweka miundombinu ya kisasa ya maji, umeme wa uhakika, na barabara za kisasa.
  2. Kusogeza Fursa na Masoko Karibu na Wananchi: Jiji la kanda linakuwa ndio soko kuu la mazao na bidhaa za mikoa hiyo minne inayozunguka. Kwa mfano, badala ya mkulima wa viazi wa Njombe au Songwe kusafiri usiku kucha kuleta mzigo Kariakoo, anapeleka bidhaa zake kwenye jiji la kimkakati la Kanda ya Nyanda za Juu Kusini lililopangwa vizuri na lenye viwanda vya kuchakata bidhaa hizo.
Hapa ndipo serikali inatakiwa kuelekeza kodi zetu. Kuliko kununua magari ya kifahari ya mabilioni kwa ajili ya viongozi wa kiutawala, fedha hizo zikitengwa kwa miaka 5 hadi 10 zinaweza kujenga miji hii ya kanda na kubadilisha kabisa maisha ya vijana wanaotafuta fursa mtaani.

Hakika umeona mbali sana mkuu, na huu ndio mwelekeo wa kisasa wa kupanga nchi unaotumiwa na mataifa yaliyopiga hatua kubwa kiuchumi duniani leo.
 
WaTZ siyo waumini wa miji ya kuanzishwa.

Ndio maana hawakai kwenye SETELLITE CITIES wala APARTMENTS.

Watu wanaona ni bora wakae kwenye chumba kimoja, kuliko kuishi kwenye apartment za NHC.

Nyerere alijaribu kuchukua watu na kuwamweka pamoja (vijiji vya Ujamaa) ili iwe rahisi kuwapa shule, umeme, maji, barabara, hospitali lakini ilileta shida kubwa sana.

Masaai Ngorongoro wanalazimishwa kuhama imekuwa mzozo na vita.

Na siyo kweli kuwa WaTZ wanajaa Dar, kwamba sehemu ngingine ,hawapo.

WaTZ wanaishi kila chocho la nchi hii.

View attachment 3630643
Mkuu, naomba nikupongeze kwa dhati kwa kushusha hoja yenye uzito mkubwa, mifano hai ya kihistoria, na takwimu thabiti za Sensa ya 2022 kutoka NBS. Huu ndio mjadala wa kizalendo na kisomi tunaoutaka!

Hoja yako imegusa ukweli mchungu kuhusu saikolojia ya Mtanzania na makosa ya kihistoria yaliyowahi kufanywa. Lakini naomba tuchambue kwa ukaribu tofauti ya kile unachokisema na kile kinachopendekezwa kiuchumi:

1. Somo la Vijiji vya Ujamaa na Ngorongoro (Forced vs. Voluntary)​

Uko sahihi kwa 100%: Mwananchi hawezi kulazimishwa kuishi mahali asipotaka.

  • Mwalimu Nyerere alitumia nguvu (forced relocation) kuwakusanya watu kwenye Vijiji vya Ujamaa, jambo lililoondoa uhuru wa kiuchumi na kuleta dhoruba ya njaa na uzalishaji duni.
  • Mgogoro wa Ngorongoro pia unathibitisha kuwa kutumia amri na sheria kuhamisha watu daima huzalisha migogoro ya kijamii na kiusalama.
Ndio maana Miji Mipya ya Kimkakati haitakiwi kujengwa kwa amri ya serikali wala kuhamisha watu kwa nguvu. Badala yake, inatakiwa kujengwa kwa Vivutio vya Kiuchumi (Economic Incentives). Watu hawahamishwi kwa bunduki au lori; watu wanajihamisha wenyewe kufuata fursa. Ukijenga miundombinu bora, ukatoa nishati ya bei rahisi, na ukaweka viwanda vinavyotoa ajira 50,000 mkoani, vijana kutoka mikoa jirani watahamia hapo wenyewe kwa hiari yao kufuata kipato—kama wanavyofanya sasa hivi wakikimbilia migodi ya Geita au fursa za Dar es Salaam.

2. Takwimu za Sensa 2022 (Watu kuishi kila chocho)​

Ramani uliyoweka ya NBS inaonyesha jambo zuri sana: Mwanza (3.6M), Tabora (3.3M), Morogoro (3.1M), na Geita (2.9M) ina watu wengi sana. Hii inathibitisha kuwa Watanzania wako kila mahali nchini kufuata shughuli za uzalishaji (kilimo na madini).

Lakini swali la msingi ni hili: Je, miji ya mikoa hii inakua kwa mpangilio gani?Tabora, Geita, na Morogoro zinapata ongezeko kubwa la watu lakini kwa sababu hakuna mipango miji ya kisasa inayowahi kabla ya watu kujaa, maeneo haya yanageuka kuwa 'Kariakoo' na 'Mbagala' mpya za baadae—ujenzi wa kiholela usio na miundombinu ya majitaka, barabara za dharura, wala maeneo ya viwanda yaliyotengwa rasmi. Lengo la kuanzisha miji mipya au kanda maalum za kiuchumi (special economic zones) kwenye mikoa hii sio kuwalimbikiza watu kwenye maghorofa, bali ni kupanga ukuaji wa mikoa hii uwe wa kisasa kuanzia hatua za awali kabla uharibifu haujawa mkubwa mno.

3. Saikolojia ya NHC vs. "Chumba Kimoja"​

Mfumo wa NHC wa sasa umeshindwa kuvutia wananchi wengi kwa sababu mbili:

  • Gharama kubwa: Kodi au bei ya kununua apartment za NHC haiendani kabisa na kipato cha Mtanzania wa chini au wa kati.
  • Muundo usioendana na utamaduni yetu: Mtanzania wa kawaida ana extended family, anahitaji nafasi ya kufanya shughuli ndogo ndogo nje, na anathamini umiliki wa ardhi (kiwanja).
Miji mipya ya kimkakati haimaanishi kuwalazimisha watu kuishi kwenye 'apartments' za ghorofani pekee. Ina maana ya kupanga maeneo (master plans) ambapo hata ukitaka kujenga nyumba yako ya chini (single-family home), unajenga kwenye kiwanja kilichopimwa, chenye mfumo wa maji safi na taka, barabara pana inayopitika, na huduma za kijamii karibu.

Hitimisho:Hatutaki kuiga mifumo ya kikomunisti ya kulazimisha watu kuishi pamoja. Tunachotaka ni Serikali kutumia kodi zetu kupanga ardhi yetu vizuri na kuwekeza kwenye miundombinu ya kiuchumi ya mikoani, ili mtawanyiko wa watu ulioonyeshwa kwenye ramani ya NBS uwe mtawanyiko wenye tija, ustaarabu, na unaozalisha utajiri, badala ya kuzalisha mitaa mipya ya mabanda na umaskini nchini kote.
 

1. Somo la Vijiji vya Ujamaa na Ngorongoro (Forced vs. Voluntary)​

Uko sahihi kwa 100%: Mwananchi hawezi kulazimishwa kuishi mahali asipotaka.

  • Mwalimu Nyerere alitumia nguvu (forced relocation) kuwakusanya watu kwenye Vijiji vya Ujamaa, jambo lililoondoa uhuru wa kiuchumi na kuleta dhoruba ya njaa na uzalishaji duni.
  • Mgogoro wa Ngorongoro pia unathibitisha kuwa kutumia amri na sheria kuhamisha watu daima huzalisha migogoro ya kijamii na kiusalama.
Ndio maana Miji Mipya ya Kimkakati haitakiwi kujengwa kwa amri ya serikali wala kuhamisha watu kwa nguvu. Badala yake, inatakiwa kujengwa kwa Vivutio vya Kiuchumi (Economic Incentives). Watu hawahamishwi kwa bunduki au lori; watu wanajihamisha wenyewe kufuata fursa. Ukijenga miundombinu bora, ukatoa nishati ya bei rahisi, na ukaweka viwanda vinavyotoa ajira 50,000 mkoani, vijana kutoka mikoa jirani watahamia hapo wenyewe kwa hiari yao kufuata kipato—kama wanavyofanya sasa hivi wakikimbilia migodi ya Geita au fursa za Dar es Salaam.
Vivutio vya kiuchumi ndio nini?

WaTZ Wengi ni wakulima, wavuvi, uchimbaji mdogo wa madini na biashara ndogo.

Walipo ndio penye shughuli zao za kiuchumi.

Sasa hivyo vivutio vya kiuchumi ndio nini?

Kitu pekee ambacho, kingeweza kuokoa hili ni kupambania vyama vya ushirika ili vikuze mitaji na kuongeza thamani malighafi za wakulima, wafugaji, etc

2. Takwimu za Sensa 2022 (Watu kuishi kila chocho)​

Ramani uliyoweka ya NBS inaonyesha jambo zuri sana: Mwanza (3.6M), Tabora (3.3M), Morogoro (3.1M), na Geita (2.9M) ina watu wengi sana. Hii inathibitisha kuwa Watanzania wako kila mahali nchini kufuata shughuli za uzalishaji (kilimo na madini).

Lakini swali la msingi ni hili: Je, miji ya mikoa hii inakua kwa mpangilio gani?Tabora, Geita, na Morogoro zinapata ongezeko kubwa la watu lakini kwa sababu hakuna mipango miji ya kisasa inayowahi kabla ya watu kujaa, maeneo haya yanageuka kuwa 'Kariakoo' na 'Mbagala' mpya za baadae—ujenzi wa kiholela usio na miundombinu ya majitaka, barabara za dharura, wala maeneo ya viwanda yaliyotengwa rasmi. Lengo la kuanzisha miji mipya au kanda maalum za kiuchumi (special economic zones) kwenye mikoa hii sio kuwalimbikiza watu kwenye maghorofa, bali ni kupanga ukuaji wa mikoa hii uwe wa kisasa kuanzia hatua za awali kabla uharibifu haujawa mkubwa mno.
Hoja yako ni urban planning au strategic cities?

Maana naona unachanganya mafaili?

WaTZ bado ni masikini, ndio maana mtu anajenga chumba kimoja anakaa na familia yake.

TZ inayo masterplan yote ya nchi nzima. Ila changamoto ni kupima ardhi kwasababu ni gharama kubwa.

Unatakiwa kujua kuwa, TZ hakuna ardhi isiyo na mtu.

Ukitaka kupima, maana yake kuna gharama ya utaalam, vifaa na fidia kwa wamiliki.

Huwezi kufanya hivyo kwa budget ya Bilioni 400 ya wizara kwa mwaka mmoja.

3. Saikolojia ya NHC vs. "Chumba Kimoja"​

Mfumo wa NHC wa sasa umeshindwa kuvutia wananchi wengi kwa sababu mbili:

  • Gharama kubwa: Kodi au bei ya kununua apartment za NHC haiendani kabisa na kipato cha Mtanzania wa chini au wa kati.
  • Muundo usioendana na utamaduni yetu: Mtanzania wa kawaida ana extended family, anahitaji nafasi ya kufanya shughuli ndogo ndogo nje, na anathamini umiliki wa ardhi (kiwanja).
Miji mipya ya kimkakati haimaanishi kuwalazimisha watu kuishi kwenye 'apartments' za ghorofani pekee. Ina maana ya kupanga maeneo (master plans) ambapo hata ukitaka kujenga nyumba yako ya chini (single-family home), unajenga kwenye kiwanja kilichopimwa, chenye mfumo wa maji safi na taka, barabara pana inayopitika, na huduma za kijamii karibu.

Hitimisho:Hatutaki kuiga mifumo ya kikomunisti ya kulazimisha watu kuishi pamoja. Tunachotaka ni Serikali kutumia kodi zetu kupanga ardhi yetu vizuri na kuwekeza kwenye miundombinu ya kiuchumi ya mikoani, ili mtawanyiko wa watu ulioonyeshwa kwenye ramani ya NBS uwe mtawanyiko wenye tija, ustaarabu, na unaozalisha utajiri, badala ya kuzalisha mitaa mipya ya mabanda na umaskini nchini kote.
Kupanga ardhi ni gharama
 
Mkuu, hakika uchambuzi wako umesimama kwenye misingi ya uhalisia wa nchi yetu. Maswali uliyouliza kuhusu uhusiano wa sekta zetu mama (kilimo, uvuvi, uchimbaji) na gharama za kibajeti ndio mzizi wa changamoto nzima.

Naomba nifafanue jinsi mifumo hii inavyoweza kuungana kiuhalisia bila 'kuchanganya mafaili':

1. Vivutio vya Kiuchumi kwa Mkulima, Mvuvi na Mchimbaji Mdogo​

Uko sahihi kabisa kuwa hawa watu shughuli zao zipo kule rasilimali zilipo (mashambani, maziwani, na migodini). 'Kuvutiwa' kwao kuja kwenye mji wa kimkakati hakumaanishi kuwahamisha waache mashamba yao, bali ni kusogeza karibu soko la uhakika na mnyororo wa thamani (value addition).

  • Mfano wa Vyama vya Ushirika (AMCOS): Kama ulivyopendekeza, kuimarisha vyama vya ushirika ni silaha kubwa. Sasa, fikiria kanda inayozalisha pamba au alizeti; mji wa kimkakati unakuja kama 'Industrial Hub' yenye viwanda vya kukamua mafuta au kutengeneza nguo. Ushirika wa wakulima unakusanya malighafi vijijini na kuileta moja kwa moja kwenye viwanda hivi vilivyopo mjini hapo.
  • Vivutio hapa vinakuwa ni miundombinu ya kuhifadhia mazao (silos, cold rooms kwa wavuvi), nishati ya uhakika, na masoko ya pamoja. Mkulima anabaki shambani kwake, lakini uchumi wake unakuwa na uhakika kwa sababu kuna mji jirani unaochakata jasho lake na kumlipa bei stahiki.

2. Urban Planning vs. Strategic Cities: Tofauti Iko Wapi?​

Hapa hatuchanganyi mafaili, bali tunayaweka kwenye mtiririko unaoendana:

  • Urban Planning (Mipango Miji): Huu ni utaratibu wa kiutawala wa kupanga matumizi ya ardhi (makazi, barabara, shule). Ni kweli kuwa master plan ya nchi ipo, lakini changamoto yake ni kwamba mara nyingi inapanga 'makazi' pekee bila kuunganisha na nguvu ya uzalishaji.
  • Strategic Cities (Miji ya Kimkakati): Hii haiji kupanga makazi kwanza; inakuja kupanga uchumi. Ni mji unaoanzishwa maalum kulingana na fursa ya eneo husika (mfano: Mji wa bandari kavu, mji wa viwanda vya nyama, au mji wa uchakataji madini). Mipango miji inafuata baada ya lengo la kiuchumi kuwa limeainishwa ili kuzuia uholela.

3. Changamoto ya Kibajeti (Bilioni 400 za Wizara)​

Hapa umepiga chenga ya mwili iliyojaa ukweli. Ni kweli kabisa, bajeti ya wizara ya ardhi haiwezi kufanya kazi hii ya kupanga na kulipa fidia nchi nzima kwa mara moja. Lakini siri ya miradi mikubwa duniani sio kutumia bajeti ya serikali pekee (Treasury funded):

  • Ushirikiano wa Sekta ya Umma na Binafsi (PPP - Public-Private Partnership): Serikali kazi yake kubwa ni kutoa ardhi na sera wezeshi (land zoning na guarantees). Mashirika ya hifadhi ya jamii (kama PSSSF, NSSF) na wawekezaji binafsi wa ndani na nje wanakaribishwa kuweka mitaji ya kujenga miundombinu (industrial parks, nishati, na barabara) wakijua watarudisha fedha zao kupitia kodi za upangaji na uendeshaji wa viwanda.
  • Tukitegemea 'Bilioni 400' za mfuko wa wizara pekee, hakika tutabaki na miji ya kuunga-unga milele. Lazima tuingie kwenye mifumo ya kisasa ya kufadhili miundombinu (infrastructure financing).
Mwisho kabisa:Ni kweli kuwa Watanzania wengi bado ni masikini na chumba kimoja ndio uhalisia wao kwa sasa. Lakini umaskini huu hautatuliki kwa kuacha mambo yaendelee kuwa ya hovyo; unatatuliwa kwa kuanza kuweka misingi ya kiuchumi itakayomtoa mwananchi kwenye hicho chumba kimoja na kumuingiza kwenye uchumi wa kati. Tukisema 'tunasubiri kwanza umaskini uishe ndio tupange miji', tutazalisha vizazi vya masikini wengi zaidi waliolundikana kwenye maeneo yasiyopitika hata baiskeli.

Hoja yako ya kupambania vyama vya ushirika ili vikuze mitaji ndio msingi thabiti kabisa wa kuanzia, na miji ya kimkakati inakuja kukamilisha mnyororo huo kwa kutengeneza soko na viwanda vya bidhaa hizo za ushirika!
 
Tunashindwa kupanga miji uliyopo ndio tutaweza kujenga miji mipya?
Mkuu, hapa ndio umefika kwenye kiini kabisa cha hoja yangu! Ulichokisema ndio ukweli halisi unaothibitisha kwa nini kuanzisha miji mipya (Greenfield planning) ni rahisi na kuna tija zaidi kuliko kujaribu kurekebisha hii tuliyonayo sasa (Brownfield planning).

Hebu tulinganishe kihali na kiuchumi njia hizi mbili:

1. Gharama za Kifedha (Fidia vs. Upimaji wa Pori)​

  • Kurekebisha Mji Uliovurugika (Mfano Mbagala au Kariakoo): Ili upitishe barabara pana, uweke mifereji ya kisasa, au utenge eneo la wazi, serikali inalazimika kubomoa nyumba za maelfu ya wananchi. Hapa serikali italazimika kulipa mamia ya mabilioni kama fidia ya bomoabomoa. Ni mchakato unaofyonza bajeti yote ya nchi na hauna tija ya haraka kiuchumi.
  • Kuanzisha Mji Mpya (Kwenye Pori/Ardhi Tupu): Hakuna fidia ya mabilioni kwa sababu hakuna majengo yaliyopo. Gharama kuu hapa ni kupanga ramani, kupima viwanja, na kupeleka miundombinu ya msingi (barabara, umeme, maji) kwenye ardhi tupu. Hii ni rahisi mno na gharama yake ni sehemu ndogo sana ya kile ambacho kingelipwa kama fidia ya kubomoa mji uliopo.

2. Uhusiano wa Serikali na Wananchi (Migogoro vs. Furaha)​

  • Kwenye Miji ya Sasa: Kila mara serikali inapoingia kunyoosha barabara au kubomoa ujenzi wa kiholela, inazalisha kilio, laana, na chuki kubwa kutoka kwa wananchi wanaopoteza makazi yao. Inatengeneza mpasuko mkubwa wa kijamii na kisiasa.
  • Kwenye Miji Mipya: Hakuna anayeondolewa kwa nguvu au kulizwa. Serikali inatengeneza viwanja vilivyopangwa vizuri, vyenye huduma, na kuviuza kwa bei nafuu au kuwapa wananchi kwa mikopo ya muda mrefu. Wananchi wanahamia huko kwa furaha na hiari yao kufuata maisha bora na yaliyostaarabika.

3. Saikolojia ya "Kuanza upya" (Fresh Start)​

Kwenye uandishi wa mifumo ya kompyuta au ujenzi wa nyumba, fundi yeyote atakwambia ni rahisi sana kujenga nyumba mpya kuanzia chini kwenye kiwanja kitupu, kuliko kufanya matengenezo (renovation) ya nyumba ya zamani iliyochakaa na kubomoka kuta.

Tukisema tusijenge miji mipya kwa sababu 'tunashindwa kupanga hii iliyopo', tunakuwa sawa na mtu anayekataa kununua nguo mpya safi kwa sababu tu anashindwa kufua na kuzibandika kiraka nguo zake zilizochanika na kuchafuka kabisa.

Njia pekee ya kustaarabisha nchi yetu na kuzuia vizazi vyetu vijavyo visije kuishi kwenye dampo la uholela ni kuanzisha miji mipya ya kimkakati sasa hivi. Huko ndiko kujifunza kutokana na makosa yetu ya nyuma
 
Mkuu, hapa ndio umefika kwenye kiini kabisa cha hoja yangu! Ulichokisema ndio ukweli halisi unaothibitisha kwa nini kuanzisha miji mipya (Greenfield planning) ni rahisi na kuna tija zaidi kuliko kujaribu kurekebisha hii tuliyonayo sasa (Brownfield planning).

Hebu tulinganishe kihali na kiuchumi njia hizi mbili:

1. Gharama za Kifedha (Fidia vs. Upimaji wa Pori)​

  • Kurekebisha Mji Uliovurugika (Mfano Mbagala au Kariakoo): Ili upitishe barabara pana, uweke mifereji ya kisasa, au utenge eneo la wazi, serikali inalazimika kubomoa nyumba za maelfu ya wananchi. Hapa serikali italazimika kulipa mamia ya mabilioni kama fidia ya bomoabomoa. Ni mchakato unaofyonza bajeti yote ya nchi na hauna tija ya haraka kiuchumi.
  • Kuanzisha Mji Mpya (Kwenye Pori/Ardhi Tupu): Hakuna fidia ya mabilioni kwa sababu hakuna majengo yaliyopo. Gharama kuu hapa ni kupanga ramani, kupima viwanja, na kupeleka miundombinu ya msingi (barabara, umeme, maji) kwenye ardhi tupu. Hii ni rahisi mno na gharama yake ni sehemu ndogo sana ya kile ambacho kingelipwa kama fidia ya kubomoa mji uliopo.

2. Uhusiano wa Serikali na Wananchi (Migogoro vs. Furaha)​

  • Kwenye Miji ya Sasa: Kila mara serikali inapoingia kunyoosha barabara au kubomoa ujenzi wa kiholela, inazalisha kilio, laana, na chuki kubwa kutoka kwa wananchi wanaopoteza makazi yao. Inatengeneza mpasuko mkubwa wa kijamii na kisiasa.
  • Kwenye Miji Mipya: Hakuna anayeondolewa kwa nguvu au kulizwa. Serikali inatengeneza viwanja vilivyopangwa vizuri, vyenye huduma, na kuviuza kwa bei nafuu au kuwapa wananchi kwa mikopo ya muda mrefu. Wananchi wanahamia huko kwa furaha na hiari yao kufuata maisha bora na yaliyostaarabika.

3. Saikolojia ya "Kuanza upya" (Fresh Start)​

Kwenye uandishi wa mifumo ya kompyuta au ujenzi wa nyumba, fundi yeyote atakwambia ni rahisi sana kujenga nyumba mpya kuanzia chini kwenye kiwanja kitupu, kuliko kufanya matengenezo (renovation) ya nyumba ya zamani iliyochakaa na kubomoka kuta.

Tukisema tusijenge miji mipya kwa sababu 'tunashindwa kupanga hii iliyopo', tunakuwa sawa na mtu anayekataa kununua nguo mpya safi kwa sababu tu anashindwa kufua na kuzibandika kiraka nguo zake zilizochanika na kuchafuka kabisa.

Njia pekee ya kustaarabisha nchi yetu na kuzuia vizazi vyetu vijavyo visije kuishi kwenye dampo la uholela ni kuanzisha miji mipya ya kimkakati sasa hivi. Huko ndiko kujifunza kutokana na makosa yetu ya nyuma
Chukua Dodoma kama case study kwanza.
 
Back
Top Bottom