SoC03 Mkataba wa Bandari na DP World: Athari za Kimkataba kwa Uchumi wa Tanzania na Uwajibikaji wa Serikali kwa Wananchi wake - Je, ni Faida au Hasara?

[Mwl.RCT]

MKATABA WA BANDARI NA DP WORLD: ATHARI ZA KIMKATABA KWA UCHUMI WA TANZANIA NA UWAJIBIKAJI WA SERIKALI KWA WANANCHI WAKE - JE, NI FAIDA AU HASARA?
Imeandikwa na: MwlRCT​

UTANGULIZI

A. Muktadha wa mkataba wa Bandari na DP World

Mkataba wa Bandari na DP World ni makubaliano yaliyofikiwa kati ya serikali ya Tanzania na kampuni ya DP World kuhusu usimamizi wa bandari nchini Tanzania. Mkataba huu umekuwa na utata kutokana na mapungufu kadhaa ambayo yameibuka.

B. Lengo la makala

Lengo la makala hii ni kuchunguza mapungufu 10 ya mkataba wa Bandari na DP World na kuangalia athari zake kwa uchumi wa Tanzania na uwajibikaji wa serikali kwa wananchi wake.

ATHARI ZA KIMKATABA KWA UCHUMI WA TANZANIA​

1. Uwezekano wa kupungua kwa mamlaka ya kitaifa

Mkataba wa Bandari na DP World unaweza kuathiri mamlaka ya kitaifa ya Tanzania katika usimamizi wa bandari zake. Kwa mfano, ibara ya 4(2) ya mkataba inasema kuwa serikali italazimika kuwataarifu DP World iwapo kuna sehemu yoyote inayohusiana na biashara ya bandari, maeneo ya biashara huria (freezones) na usafirishaji (logistics) ili waone kama watawekeza. Hii ina maana kuwa serikali haitaweza kufanya chochote mahala popote bila kuwauliza waarabu.

2. Ushindani wa kimataifa na haki za kitaifa ya Tanzania

Mkataba wa Bandari na DP World unaweza pia kuathiri ushindani wa kimataifa na haki za kitaifa ya Tanzania. Kwa mfano, ibara ya 5 ya mkataba inasema kuwa serikali imetoa kibali kwa DP World kusimamia bandari pasipo ukomo. Hii ina maana kuwa waarabu wamepewa uwezo wote ikiwemo kuweka wafanyakazi wao toka uarabuni.

3. Ushirikiano wa kimataifa au ukoloni mpya?

Mkataba wa Bandari na DP World unaweza pia kuonekana kama ushirikiano wa kimataifa au ukoloni mpya. Kwa upande mmoja, mkataba huu unaweza kuonekana kama ushirikiano wa kimataifa ambao unanufaisha pande zote mbili. Kwa upande mwingine, mkataba huu unaweza kuonekana kama ukoloni mpya ambapo nchi moja inapata faida zaidi kuliko nyingine.

UWAJIBIKAJI WA SERIKALI KWA WANANCHI WAKE
​

1. Kutokuwa na uwazi na uwajibikaji

Mkataba wa Bandari na DP World una mapungufu kadhaa yanayohusu uwazi na uwajibikaji. Kwa mfano, ibara ya 10 ya mkataba inasema kuwa kutakuwa na mikataba ya siri kati ya DPW, TPA na makampuni mengine ambayo hatuyajui. Mikataba hii ambayo ndiyo ya utekelezaji na ni mingi, itafichwa ili wananchi wasiione.

2. Ushirikiano wa kiraia na athari za kijamii

Mkataba wa Bandari na DP World pia una athari za kijamii zinazohusu ushirikiano wa kiraia. Kwa mfano, ibara ya 8 ya mkataba inasema kuwa DPW wanalazimisha serikali kutoa haki ya kumiliki ardhi. Hili ni shinikizo ambalo linaweza kusababisha mgogoro. Eneo lolote ambalo DPW itataka itabidi watu wafukuzwe ili mwarabu achukue ardhi hiyo.

3. Mapungufu ya kutokuwa na mipango mbadala

Mkataba wa Bandari na DP World una mapungufu kadhaa yanayohusu mipango mbadala. Kwa mfano, ibara ya 7 ya mkataba inasema kuwa kibali chochote cha mradi kikitolewa na serikali hakiwezi kufutwa mpaka ruhusa itoke Dubai kwa makubaliano na DPW. Hii ina maana kuwa Dubai ndiyo wataamua nini kifanyike na kwa wakati upi.


UCHAMBUZI

A. MAPUNGUFU 10 YA MKATABA WA BANDARI NA DP WORLD
​

1. Uwiano wa madaraka

Mkataba wa Bandari na DP World una mapungufu kadhaa yanayohusu uwiano wa madaraka. Kwa mfano, ibara ya 4(2) ya mkataba inasema kuwa serikali italazimika kuwataarifu DP World iwapo kuna sehemu yoyote inayohusiana na biashara ya bandari, freezones na logistics ili waone kama watawekeza. Hii ina maana kuwa serikali haitaweza kufanya chochote mahala popote bila kuwauliza waarabu.

2. Udhaifu katika mikataba ya siri

Mkataba wa Bandari na DP World una udhaifu kadhaa yanayohusu mikataba ya siri. Kwa mfano, ibara ya 10 ya mkataba inasema kuwa kutakuwa na mikataba ya siri kati ya DPW, TPA na makampuni mengine ambayo hatuyajui. Mikataba hii ambayo ndiyo ya utekelezaji na ni mingi, itafichwa ili wananchi wasiione.

3. Shinikizo la kupoteza ardhi

Mkataba wa Bandari na DP World una shinikizo la kupoteza ardhi. Kwa mfano, ibara ya 8 ya mkataba inasema kuwa DPW wanalazimisha serikali kutoa haki ya kumiliki ardhi. Hili ni shinikizo ambalo linaweza kusababisha mgogoro. Eneo lolote ambalo DPW itataka itabidi watu wafukuzwe ili mwarabu achukue ardhi hiyo.

4. Utoaji wa mikataba ya kimkataba

Mkataba wa Bandari na DP World una mapungufu kadhaa yanayohusu utoaji wa mikataba ya kimkataba. Kwa mfano, ibara ya 7 ya mkataba inasema kuwa kibali chochote cha mradi kikitolewa na serikali hakiwezi kufutwa mpaka ruhusa itoke Dubai kwa makubaliano na DPW. Hii ina maana kuwa Dubai ndiyo wataamua nini kifanyike na kwa wakati upi.

5. Misamaha ya kodi

Mkataba wa Bandari na DP World una mapungufu kadhaa yanayohusu misamaha ya kodi. Kwa mfano, ibara ya 18 ya mkataba inasema kuwa japo DPW itakuwa inaingiza pesa nyingi kiasi gani, bado serikali yetu imekubali kutoa msamaha wa kodi kwa kampuni hii.

B. ULINGANISHO WA FAIDA NA HASARA​

1. Uchumi wa Tanzania

Mkataba wa Bandari na DP World unaweza kuathiri uchumi wa Tanzania kwa njia mbalimbali. Kwa upande mmoja, mkataba huu unaweza kuongeza uwekezaji na biashara nchini Tanzania, hivyo kuongeza ajira na mapato ya serikali. Kwa upande mwingine, mkataba huu unaweza pia kuathiri vibaya uchumi wa Tanzania iwapo hautazingatia maslahi ya kitaifa.

2. Maendeleo ya kitaifa

Mkataba wa Bandari na DP World unaweza pia kuathiri maendeleo ya kitaifa nchini Tanzania. Kwa mfano, iwapo mkataba huu utasababisha kupoteza ardhi au kupungua kwa mamlaka ya kitaifa, basi unaweza kuathiri vibaya maendeleo ya kitaifa.

3. Ushirikiano wa kimataifa

Mkataba wa Bandari na DP World unaweza pia kuathiri ushirikiano wa kimataifa kati ya Tanzania na nchi nyingine. Kwa mfano, iwapo mkataba huu utasababisha migogoro ya kidiplomasia au kukiukwa kwa haki za kitaifa ya Tanzania, basi unaweza kuathiri vibaya ushirikiano wa kimataifa.


HITIMISHO

Makala hii imechunguza mapungufu 10 ya mkataba wa Bandari na DP World na athari zake kwa Tanzania. Mkataba huu una faida na hasara. Inapendekezwa serikali ichukue hatua za haraka ili kuboresha mkataba huu kwa kuongeza uwazi na uwajibikaji, kuhakikisha maslahi ya kitaifa yanazingatiwa na kuweka mipango mbadala ili kuepuka athari hasi.

 

[Numbisa]

Hasara tupu