Analogia Malenga
Platinum Member
- Feb 24, 2012
- 5,292
- 10,842
Akili Mnemba (Artificial Intelligence au AI) hutumia kompyuta kufanya kazi ambazo kwa kawaida zingehitaji akili ya binadamu. Siku hizi AI inatumika katika maisha ya kila siku, mfano wasaidizi wa benki wa mtandaoni, roboti za kiafya zinazojibu maswali, magari yanayojiendesha yenyewe, hata mapendekezo unayoona kwenye mitandao ya kijamii.
Utafiti mpya uliohusisha zaidi ya Waafrika Kusini 3,000 kutoka makundi mbalimbali ya maisha uliuliza watu wanajisikiaje kuhusu AI. Umebainisha kuwa Waafrika Kusini wengi hawawezi kuhusiana moja kwa moja na AI – licha ya mjadala mkubwa duniani juu ya faida na changamoto zake. Watafiti wawili waliandika zaidi kuhusu matokeo haya.
Tulichogundua ni kwamba kwa Waafrika Kusini wengi (73%), neno “AI” halina uzito wowote. Ingawa AI inazidi kuchukua nafasi katika maisha ya umma – mara nyingi kwa siri kupitia huduma za afya, tathmini ya mikopo na usimamizi wa mitandao ya kijamii – bado 37% ya washiriki hawajawahi kabisa kusikia kuhusu AI, huku 36% wakisema wamesikia lakini wana ufahamu mdogo mno juu ya matumizi yake.
Chanzo cha uelewa mdogo kinahusishwa zaidi na vyanzo vya habari. Habari nyingi hupatikana kupitia mitandao ya kijamii. Ni 4% pekee wanajifunza kuhusu AI kupitia elimu rasmi, na 2% pekee kupitia sehemu zao za kazi au mafunzo ya kitaaluma.
Kuhusu mtazamo wa kijamii, 47% walihisi AI inaleta faida kwa jamii, 40% hawakuwa na msimamo wowote. Hii inaonyesha kuwa licha ya AI kuenea, bado haionekani wazi au kuguswa moja kwa moja katika maisha ya kila siku ili watu wawe na maoni thabiti.
Hofu kubwa iliyoibuka ni tishio la kiuchumi: watu wana wasiwasi kuhusu kubadilishwa au kudharauliwa na mashine, au kudanganywa na ulaghai.
Hata hivyo, imani kwa serikali na makampuni makubwa ya teknolojia ilionekana kuwa ya wastani na yenye uhalisia. Wengi wanatarajia teknolojia itasaidia kuongeza ajira na miundombinu ya mawasiliano. Serikali ilionekana kuaminika zaidi katika matumizi ya AI kwenye afya na elimu. Lakini ni maeneo haya pia ambapo hofu ilijitokeza – watu walitaka kuwe na mipaka, hasa kwenye huduma za kiafya zinazoendeshwa na AI bila uangalizi wa binadamu.
Mitandao ya kijamii, ingawa ni chanzo kikuu cha taarifa kuhusu AI, pia ilitajwa kuwa na changamoto za faragha ya data na maudhui hatari kwa watoto. Washiriki walihisi kuwe na uangalizi na udhibiti wa kibinadamu.
Kwa kutazama miaka 10 ijayo, washiriki walitarajia AI itasaidia kuunda maisha bora, hasa katika afya na ajira.
Wahojiwa zaidi ya 3,000 kutoka mikoa yote tisa, maeneo ya vijijini na mijini, wakiwa na umri kuanzia miaka 16, walishiriki kwa lugha rasmi walizozoea. Maswali yalijumuisha ya kuchagua na ya wazi, yakihusu wanavyopata maarifa ya teknolojia, hisia zao kuhusu athari zake, na kiwango cha imani kwa taasisi zinazozitumia.
Hii ni muhimu kwa kuwa kukosa maarifa ya msingi kunazuia mijadala ya umma yenye maana kuhusu AI.
Kutokuwa na uhakika na kukosa taarifa kunatoa nafasi kwa upotoshaji na ulaghai. Pia kuna hatari hofu ya AI kuchukua nafasi ya binadamu ikazidi matumaini ya faida zake.
Lakini bado kuna tumaini kwamba AI inaweza kuboresha maisha na kuongeza upatikanaji wa taarifa. Changamoto si kwamba teknolojia itatawala, bali jinsi ya kuitumia au kuifikia.
Elimu ya AI inapaswa kuhusiana na maisha ya kila siku na matarajio ya watu. Makampuni yanapaswa kuwekeza na kushirikiana na jamii za wenyeji. Mashirika ya kiraia na watafiti wana nafasi kubwa ya kuelimisha, kufuatilia madhara na kutoa tahadhari pale uwajibikaji unapokwepwa.
Miradi ya umma pia inaweza kusaidia. Mfano Chuo Kikuu cha Western Cape kilishirikiana na kampuni ya maigizo na shule ya sekondari kuunda tamthilia The Final Spring kuhusu roboti – sanaa ya simulizi inaweza kufafanua dhana tata za teknolojia kwa namna rahisi na ya kitamaduni.
Kadiri Afrika Kusini inavyosogea kwenye utekelezaji wa Mkakati wa Kitaifa wa AI kufuatia mwongozo wa sera uliotolewa, kipaumbele kinapaswa kuwa upanuzi wa upatikanaji wa taarifa sahihi kuhusu AI, si tu kwa shule, bali pia kwa vizazi vya watu wazima na wale wanaojihisi kutelekezwa kwenye mijadala hii.
Utafiti mpya uliohusisha zaidi ya Waafrika Kusini 3,000 kutoka makundi mbalimbali ya maisha uliuliza watu wanajisikiaje kuhusu AI. Umebainisha kuwa Waafrika Kusini wengi hawawezi kuhusiana moja kwa moja na AI – licha ya mjadala mkubwa duniani juu ya faida na changamoto zake. Watafiti wawili waliandika zaidi kuhusu matokeo haya.
Uligundua nini?
Utafiti ulilenga kueleza jinsi Waafrika Kusini wanavyoelewa, wanavyopitia na kujiwazia kuhusu AI. Lengo lilikuwa kutoa maarifa ya uwakilishi kuhusu kiwango cha uelewa, mitazamo ya athari, na kiwango cha imani kwa taasisi zinazotengeneza na kutumia AI. Madhumuni ni kujenga msingi wa kisayansi wa usimamizi jumuishi na unaojibu mahitaji ya AI nchini humo.Tulichogundua ni kwamba kwa Waafrika Kusini wengi (73%), neno “AI” halina uzito wowote. Ingawa AI inazidi kuchukua nafasi katika maisha ya umma – mara nyingi kwa siri kupitia huduma za afya, tathmini ya mikopo na usimamizi wa mitandao ya kijamii – bado 37% ya washiriki hawajawahi kabisa kusikia kuhusu AI, huku 36% wakisema wamesikia lakini wana ufahamu mdogo mno juu ya matumizi yake.
Chanzo cha uelewa mdogo kinahusishwa zaidi na vyanzo vya habari. Habari nyingi hupatikana kupitia mitandao ya kijamii. Ni 4% pekee wanajifunza kuhusu AI kupitia elimu rasmi, na 2% pekee kupitia sehemu zao za kazi au mafunzo ya kitaaluma.
Kuhusu mtazamo wa kijamii, 47% walihisi AI inaleta faida kwa jamii, 40% hawakuwa na msimamo wowote. Hii inaonyesha kuwa licha ya AI kuenea, bado haionekani wazi au kuguswa moja kwa moja katika maisha ya kila siku ili watu wawe na maoni thabiti.
Hofu kubwa iliyoibuka ni tishio la kiuchumi: watu wana wasiwasi kuhusu kubadilishwa au kudharauliwa na mashine, au kudanganywa na ulaghai.
Hata hivyo, imani kwa serikali na makampuni makubwa ya teknolojia ilionekana kuwa ya wastani na yenye uhalisia. Wengi wanatarajia teknolojia itasaidia kuongeza ajira na miundombinu ya mawasiliano. Serikali ilionekana kuaminika zaidi katika matumizi ya AI kwenye afya na elimu. Lakini ni maeneo haya pia ambapo hofu ilijitokeza – watu walitaka kuwe na mipaka, hasa kwenye huduma za kiafya zinazoendeshwa na AI bila uangalizi wa binadamu.
Mitandao ya kijamii, ingawa ni chanzo kikuu cha taarifa kuhusu AI, pia ilitajwa kuwa na changamoto za faragha ya data na maudhui hatari kwa watoto. Washiriki walihisi kuwe na uangalizi na udhibiti wa kibinadamu.
Kwa kutazama miaka 10 ijayo, washiriki walitarajia AI itasaidia kuunda maisha bora, hasa katika afya na ajira.
Utafiti ulifanywaje?
Tangu mwaka 2003, Human Sciences Research Council imekuwa ikikusanya maoni ya kijamii nchini Afrika Kusini kupitia National Social Attitudes Survey ya kila mwaka. Safari hii, taasisi ya utafiti Global Center on AI Governance iliongeza kipengele maalum cha AI kupitia mradi wa African Observatory on Responsible AI, ukifadhiliwa na AI4D programme ya Canada na Foreign and Commonwealth Development Office ya Uingereza.Wahojiwa zaidi ya 3,000 kutoka mikoa yote tisa, maeneo ya vijijini na mijini, wakiwa na umri kuanzia miaka 16, walishiriki kwa lugha rasmi walizozoea. Maswali yalijumuisha ya kuchagua na ya wazi, yakihusu wanavyopata maarifa ya teknolojia, hisia zao kuhusu athari zake, na kiwango cha imani kwa taasisi zinazozitumia.
Tunajifunza nini kutokana na haya?
Utafiti umeonyesha ugumu wa kuelewa teknolojia kama AI katika nchi yenye mgawanyiko mkubwa wa kidijitali. Upatikanaji wa taarifa hauko sawa, imani kwa taasisi ni haba, na hakuna lugha ya pamoja ya kuelewa au kuhoji matumizi ya AI. Kwa wengi, AI bado ni dhana ngumu na isiyoelezeka kirahisi.Hii ni muhimu kwa kuwa kukosa maarifa ya msingi kunazuia mijadala ya umma yenye maana kuhusu AI.
Kutokuwa na uhakika na kukosa taarifa kunatoa nafasi kwa upotoshaji na ulaghai. Pia kuna hatari hofu ya AI kuchukua nafasi ya binadamu ikazidi matumaini ya faida zake.
Lakini bado kuna tumaini kwamba AI inaweza kuboresha maisha na kuongeza upatikanaji wa taarifa. Changamoto si kwamba teknolojia itatawala, bali jinsi ya kuitumia au kuifikia.
Nini kifanyike?
Ili kupunguza pengo la maarifa na upatikanaji usio sawa wa taarifa, ujuzi wa AI unapaswa kufundishwa kwa msingi wa uelewa wa pamoja. Mfano nchini India, Indian Institute of Technology ilizindua kozi mtandaoni ya bure kwa walimu kuhusu AI, ili waweze kufundisha wanafunzi wao.Elimu ya AI inapaswa kuhusiana na maisha ya kila siku na matarajio ya watu. Makampuni yanapaswa kuwekeza na kushirikiana na jamii za wenyeji. Mashirika ya kiraia na watafiti wana nafasi kubwa ya kuelimisha, kufuatilia madhara na kutoa tahadhari pale uwajibikaji unapokwepwa.
Miradi ya umma pia inaweza kusaidia. Mfano Chuo Kikuu cha Western Cape kilishirikiana na kampuni ya maigizo na shule ya sekondari kuunda tamthilia The Final Spring kuhusu roboti – sanaa ya simulizi inaweza kufafanua dhana tata za teknolojia kwa namna rahisi na ya kitamaduni.
Kadiri Afrika Kusini inavyosogea kwenye utekelezaji wa Mkakati wa Kitaifa wa AI kufuatia mwongozo wa sera uliotolewa, kipaumbele kinapaswa kuwa upanuzi wa upatikanaji wa taarifa sahihi kuhusu AI, si tu kwa shule, bali pia kwa vizazi vya watu wazima na wale wanaojihisi kutelekezwa kwenye mijadala hii.
