mike2k
JF-Expert Member
- May 12, 2016
- 1,650
- 3,655
Kuna swali ambalo kila jamii inayojenga taifa lenye haki lazima ijiulize:
Kwa nini wakati mwingine uhalifu mdogo unaonekana kupata majibu ya haraka kuliko uhalifu mkubwa unaohusisha fedha za umma?
Mtu akiiba kuku wa jirani, ushahidi huwa rahisi kuonekana. Kuna mali iliyopotea, kuna mlalamikaji, na mara nyingi vyombo vya sheria huchukua hatua haraka.
Lakini pale ambapo kuna tuhuma za matumizi mabaya ya mabilioni ya fedha za umma, mchakato huwa mgumu zaidi. Unahitaji uchunguzi wa kitaalamu, ushahidi wa nyaraka, uwajibikaji wa taasisi na wakati mwingine huchukua muda mrefu.
Hapa ndipo wananchi wengi huanza kujiuliza:
Je, sheria inafanya kazi kwa usawa kwa kila mtu, au uwezo wa mtu kisiasa na kijamii unaweza kuathiri kasi ya haki?
Katika nchi yoyote yenye utawala bora, fedha za umma si mali ya serikali pekee; ni mali ya wananchi. Kila shilingi inayotumika vibaya inaweza kumaanisha:
Ripoti za ukaguzi wa fedha za umma ni sehemu muhimu ya mfumo wa uwajibikaji. Lakini thamani ya ripoti haipo kwenye kugundua tatizo pekee; ipo kwenye hatua zinazofuata:
Tatizo kubwa si tu upotevu wa fedha. Tatizo kubwa zaidi ni pale wananchi wanapoanza kuamini kwamba kuna sheria mbili: moja kwa mtu wa kawaida na nyingine kwa wenye mamlaka.
George Orwell katika Animal Farm alionyesha jinsi jamii inaweza kufika mahali ambapo kanuni za usawa zinabadilishwa kwa maslahi ya wachache. Somo kubwa hapa ni kwamba taasisi imara hazijengwi kwa maneno mazuri pekee, bali kwa kuhakikisha kila mtu anawajibika chini ya sheria.
Mjadala wangu kwa wanaJF:
1. Je, Tanzania ina mifumo imara ya kutosha kuwawajibisha wanaotumia vibaya fedha za umma?
2. Ni nini kifanyike ili rushwa kubwa ichukuliwe kwa uzito sawa na uhalifu mdogo?
3. Je, tatizo kubwa ni sheria, taasisi, au utamaduni wa kisiasa?
Taifa lenye haki halipimi ukali wa sheria kwa ukubwa wa kosa la mtu maskini pekee; linapaswa pia kuwa na uwezo wa kuwawajibisha wenye nguvu wanapokiuka sheria.
Kwa nini wakati mwingine uhalifu mdogo unaonekana kupata majibu ya haraka kuliko uhalifu mkubwa unaohusisha fedha za umma?
Mtu akiiba kuku wa jirani, ushahidi huwa rahisi kuonekana. Kuna mali iliyopotea, kuna mlalamikaji, na mara nyingi vyombo vya sheria huchukua hatua haraka.
Lakini pale ambapo kuna tuhuma za matumizi mabaya ya mabilioni ya fedha za umma, mchakato huwa mgumu zaidi. Unahitaji uchunguzi wa kitaalamu, ushahidi wa nyaraka, uwajibikaji wa taasisi na wakati mwingine huchukua muda mrefu.
Hapa ndipo wananchi wengi huanza kujiuliza:
Je, sheria inafanya kazi kwa usawa kwa kila mtu, au uwezo wa mtu kisiasa na kijamii unaweza kuathiri kasi ya haki?
Katika nchi yoyote yenye utawala bora, fedha za umma si mali ya serikali pekee; ni mali ya wananchi. Kila shilingi inayotumika vibaya inaweza kumaanisha:
- shule kukosa vifaa,
- hospitali kukosa huduma,
- miradi kuchelewa,
- wananchi kubeba mzigo mkubwa wa kodi.
Ripoti za ukaguzi wa fedha za umma ni sehemu muhimu ya mfumo wa uwajibikaji. Lakini thamani ya ripoti haipo kwenye kugundua tatizo pekee; ipo kwenye hatua zinazofuata:
- Je, waliohusika wanaeleza?
- Je, uchunguzi unafanyika?
- Je, sheria inachukua mkondo wake?
- Je, hasara kwa umma inarejeshwa?
Tatizo kubwa si tu upotevu wa fedha. Tatizo kubwa zaidi ni pale wananchi wanapoanza kuamini kwamba kuna sheria mbili: moja kwa mtu wa kawaida na nyingine kwa wenye mamlaka.
George Orwell katika Animal Farm alionyesha jinsi jamii inaweza kufika mahali ambapo kanuni za usawa zinabadilishwa kwa maslahi ya wachache. Somo kubwa hapa ni kwamba taasisi imara hazijengwi kwa maneno mazuri pekee, bali kwa kuhakikisha kila mtu anawajibika chini ya sheria.
Mjadala wangu kwa wanaJF:
1. Je, Tanzania ina mifumo imara ya kutosha kuwawajibisha wanaotumia vibaya fedha za umma?
2. Ni nini kifanyike ili rushwa kubwa ichukuliwe kwa uzito sawa na uhalifu mdogo?
3. Je, tatizo kubwa ni sheria, taasisi, au utamaduni wa kisiasa?
Taifa lenye haki halipimi ukali wa sheria kwa ukubwa wa kosa la mtu maskini pekee; linapaswa pia kuwa na uwezo wa kuwawajibisha wenye nguvu wanapokiuka sheria.
