Sasa mbona husomi unaleta ubishi kulalamika kuwa nimechukua AI ?? Isaya yote imechakachuliwa na nimekuonyesha hao wanaokuandikia biblia wanasema nini , na kwenye Kuonyesha kuhusu jabal hirra wamechakachua pia , nakuwekea tena , SOMA KWANZA , unitoe makosa
Sasa tunafika katika Kitabu cha Isaya, ambako tunapata angalau mifano miwili (Isaya 11:14; 51:23) ambapo mwandishi B aliandika χειρας (cheiras), na katika sehemu nyingine aliandika waziwazi χιρας (chiras). Hata hivyo, maandishi haya yalirekebishwa baadaye na mhariri asiye makini Cb3, ambaye akaongeza herufi epsilon (iliyowekwa alama kwa mstari mfupi wa kijani).
Hii inaonyesha wazi kwamba kabla ya Qur’an kushuka — hadi umri wa miaka arobaini — Mtume Muhammad (SAAW) hakuwa msomi.
Kipande cha Qur’an kinachosema:
“Tumekufunulia roho kwa amri yetu” (Qur’an 42:52)
kinamrejelea wazi Malaika Jibril (AS), anayejulikana katika Uislamu pia kama Roho Mtakatifu (Ruh al-Qudus) na Roho Mwaminifu (Ruh al-Amin). Yeye ndiye aliyekuwa mjumbe wa wahyi kwa manabii wote.
Cha kuvutia ni kwamba wanazuoni wawili wa kale wa Kikristo, Jerome wa Stridon na Cyril wa Alexandria, walieleza kwamba Maandiko yote ni kitabu kimoja, kilichoandikwa kwa Roho Mtakatifu mmoja. Hili lilibainishwa vizuri na Matthew R. Crawford katika makala yake ya kitaaluma.
Kwa mtazamo wa Kiislamu, Roho Mtakatifu huyo ni Malaika Jibril (AS), aliyemletea Mtume Muhammad (SAAW) wahyi wa kwanza katika pango la Hira. Qur’an ikawa sheria kamili ya Mwenyezi Mungu, kama Taurati ilivyokuwa kwa Musa (AS).
Hadithi sahihi zinasema kwamba baada ya Mtume kupokea wahyi, Khadija (RA) alimpeleka kwa binamu yake Waraqa bin Nawfal, ambaye alisema:
Neno Nāmūs hapa halimaanishi malaika, bali linatokana na Kigiriki νόμος (nomos), yaani sheria. Hii ina maana kwamba sheria kubwa kama ile ya Musa ilimjia Muhammad (SAAW).
Hata Josephus, mwanahistoria wa Kiyahudi, aliandika kwamba Sheria ililetwa kupitia malaika, jambo linalothibitishwa pia katika Agano Jipya.
Zaidi ya hayo, katika Kitabu cha Danieli, Mungu anamwamuru Jibril (AS) afafanue maono na afunge kitabu. Danieli alikuwa akifunga alipomjia Jibril — hali inayofanana kabisa na Mtume Muhammad (SAAW), aliyekuwa akifunga na kujitenga katika ibada alipomjia Jibril katika Hira.
Kwa hiyo, kuna ushahidi mzito kwamba “yule mmoja” aliyempa mtu asiyejua kusoma kitabu kilichofungwa katika Isaya 29:12 ni Malaika Jibril (AS).
Inaonekana pia kwamba kitabu kilichofungwa kinaitwa mahali pengine “Kitabu cha Ukweli” (Danieli 10:21), jambo linalolingana na Qur’an (4:105).
Katika sehemu inayofuata (Ushahidi #3), nitatoa ushahidi wa ziada kutoka katika tafsiri za Kiislamu za awali, ambapo mtu asiyejua kusoma anatambulishwa kama Ahmad, na kuhusishwa moja kwa moja na Mtumishi wa Mungu katika Isaya 42.
Inaendelea
Hebu tuangalie mfano wa Isaya 11:14 na kuulinganisha na Isaya 25:11 katika picha iliyo chini (zingatia kuwa herufi zote zimeandikwa kwa herufi kubwa).
Hii inaonyesha wazi kwamba hata mwandishi B (ambaye mara nyingi alikosolewa kimakosa na Cb3) alitambua tofauti kati ya difthongi ει na herufi ι (iota). Kama asingetambua tofauti hiyo, basi asingetumia wakati mmoja χειρας (cheiras) na wakati mwingine χιρας (chiras) au χιρα (chira) kama ilivyo katika Isaya 29:12.
Cha kushangaza ni kwamba katika Toleo la Kihakiki la Rahlf au katika kamusi yoyote ya Septuaginta (LXX), maneno χιρα (chira) wala χιρας (chiras) hayapo kabisa. Inaonekana maneno haya yalipuuzwa kabisa, isipokuwa katika matukio machache sana ambapo Rahlf aliyabadilisha na kuyaweka kama χειρα (cheira) (umoja) au χειρας (cheiras) (wingi).
Mwanazuoni Bernard A. Taylor anaeleza kuwa Rahlf “alijaribu kusawazisha makosa ya iotacism kama ει dhidi ya ι”, lakini mara nyingi hakulinganisha umbo la neno na kazi yake kama jina maalumu. Taylor anaendelea kueleza kuwa katika toleo la Rahlf, majina maalumu yasiyobadilika hayachambuliwi kisarufi, hata kama maana yake iko wazi kutokana na muktadha.
Kwa hiyo, tunaona hapa kwamba wanazuoni wa Kigiriki walikuwa na tatizo kubwa katika kuelewa majina maalumu, hasa walipoyahusisha na dhana ya “iotacism”. Rahlf — na baadaye pia Ziegler — walishindwa kuelewa maana halisi ya neno la awali χιρα (chira) aliloandika mwandishi B, wakidhani kuwa ni kosa la mwandishi badala ya jina maalumu. Matokeo yake, matoleo yao ya Septuaginta — ambayo tafsiri nyingi za leo zinategemea — yalipotoshwa kwa kufuata marekebisho yasiyo ya lazima ya Cb3.
Kwa vyovyote vile, mifano iliyoonyeshwa kwa picha inaonyesha bila shaka kwamba waandishi A na B walitofautisha wazi kati ya ει na ι, na hakuna mhariri aliyeingilia kati (isipokuwa Cb3 katika Isaya 29:12).
Sasa swali linatokea:
Ikiwa ει na ι zilitamkwa sawa na makosa ya tahajia yalikuwa ya kawaida, kwa nini basi neno χιρας (chiras) katika sehemu hizi zote halikurekebishwa?
Na kwa nini hasa katika Isaya 29:12, Cb3 alisisitiza sana kuongeza epsilon, kana kwamba bila kufanya hivyo kungekuwa na kosa kubwa sana?
Kwa nini alilenga neno χιρα (chira) pekee, ikiwa makosa ya iota yalikuwa tayari ya kawaida wakati huo?
Je, hili si jambo la kushangaza?
Cha kushangaza zaidi ni kwamba maana ya χιρα au χιρας inafichuliwa wazi na watafsiri wa kisasa wa mtandaoni, kama vile Google Translate. Tafsiri mbadala ya kifungu τουτο εις χιρα inaweza kuwa “haya huko Hira” au “hiki katika Hira”, jambo linaloonyesha kuwa χιρα linaeleweka kama jina la mahali.
Ukichukua sentensi ya Kiingereza “In the cave of Hira” na kuitafsiri kwa Kigiriki kwa kutumia Google Translate, utapata:
Στο σπήλαιο της Χίρας (Sto spiléo tis Chíras) — ikitumia herufi zilezile za Χιρα.
Vivyo hivyo, ukiweka kifungu cha Kigiriki kutoka Sinaiticus το εις Χιρας ανθρωπου, hutafsiriwa kama “mtu aliyeko Hira”.
Na kifungu ον τουτο εις χιρας hutafsiriwa kama “haya yaliyoko Hira”.
Cha kushangaza zaidi ni kwamba ukiandika χιρα au χιρας pekee, na ukachagua tafsiri ya Kiarabu, tafsiri mbadala itakuwa:
غار حراء (Ghar Hira) — yaani Pango la Hira!
Hii inaibua maswali mazito sana kuhusu kama kweli neno χιρα lilikuwa kosa la tahajia, au lilikuwa jina maalumu lililoondolewa kimakusudi kupitia uhariri wa baadaye.