Moaz
Senior Member
- Apr 6, 2018
- 106
- 141
Utangulizi
Katika kipindi ambacho dunia inapitia mabadiliko makubwa ya kisiasa, kiuchumi, kijamii na kiusalama, kuna jambo moja ambalo linajidhihirisha wazi zaidi kuliko wakati mwingine wowote: mataifa ambayo yanaweza kusimama imara mbele ya changamoto kubwa ni yale ambayo wananchi wake wana uwezo wa kutanguliza maslahi ya Taifa mbele ya tofauti zao za ndani.
Tanzania ni nchi yenye historia ya kipekee. Tumeumbwa na watu wa dini mbalimbali, makabila mengi, tamaduni tofauti na historia mbalimbali za kikanda. Tuna Watanganyika na Wazanzibari ndani ya Muungano wetu. Tuna Wakristo na Waislamu. Tuna makabila zaidi ya mia moja. Tuna watu wa maeneo ya Pwani, Bara, Zanzibar, Kaskazini, Kusini, Magharibi na Kati.
Lakini pamoja na tofauti hizi zote, kuna utambulisho mmoja ambao unatakiwa kubaki mkubwa kuliko yote:
SISI NI WATANZANIA.
Huu ndio msingi ambao unatakiwa kututangulia kabla ya dini, kabila, eneo, chama, ukoo au kundi lolote tunalolihusisha nalo.
Kwa sababu ukweli wa dunia ya leo ni kwamba, katika mfumo wa kimataifa, Taifa ndilo lenye wajibu wa mwisho wa kulinda watu wake, mipaka yake, uchumi wake, usalama wake na mustakabali wake.
Kwa maana hii, tunaweza kusema kwamba utaifa umekuwa nguvu kubwa zaidi inayowaunganisha watu katika dunia ya kisasa—si kwa maana kwamba Taifa linapaswa kuchukua nafasi ya Mungu au imani za watu, bali kwa maana kwamba inapofika kwenye masuala ya uhai, usalama, mipaka, uchumi na mustakabali wa wananchi, mataifa mengi huweka maslahi ya Taifa mbele ya tofauti zao za ndani.
1. DUNIA YA LEO INAENDESHWA NA MASLAHI YA MATAIFA
Tunapoangalia siasa za kimataifa, tunaona jambo moja muhimu: mataifa hayasimami kwa msingi wa urafiki wa kudumu au hisia pekee. Mara nyingi yanasimama kwa msingi wa kile kinachoitwa:
National Interest — Maslahi ya Taifa.
Mataifa makubwa na madogo duniani yanaweza kutofautiana kiitikadi, kidini au kitamaduni, lakini yanapohisi kwamba usalama au maslahi ya Taifa lao yako hatarini, mara nyingi tofauti za ndani huwekwa pembeni.
Katika migogoro mbalimbali duniani, tunawaona wananchi wakisimama nyuma ya mataifa yao hata pale ambapo ndani ya nchi hizo kuna tofauti kubwa za kisiasa, kidini, kikabila au kiuchumi.
Mfano mkubwa ni jinsi mataifa mbalimbali yanavyojenga sera za:
Haya yote yanaelekezwa kwenye swali moja:
«Taifa letu litakuwaje salama, lenye nguvu na lenye uwezo wa kushindana na mataifa mengine?»
Ndiyo maana mataifa duniani yanawekeza fedha nyingi katika jeshi, teknolojia, elimu, utafiti na uchumi.
Sio kwa sababu hayana watu wa dini.
Sio kwa sababu hayana makabila.
Sio kwa sababu hayana tofauti za ndani.
Bali ni kwa sababu yanaelewa kuwa kama Taifa litadhoofika, kila kundi ndani yake litadhoofika pamoja nalo.
Muislamu hawezi kuwa salama katika Taifa lililoporomoka.
Mkristo hawezi kuwa salama katika nchi iliyogawanyika na vita.
Mtu wa kabila lolote hawezi kufurahia utamaduni wake katika jamii iliyozama kwenye machafuko.
Mtu wa Zanzibar au Bara hawezi kufaidika na utambulisho wake kama msingi wa Taifa zima umevunjika.
Kwa hiyo, usalama wa Taifa unakuwa mwavuli wa usalama wa makundi yote yaliyomo ndani yake.
2. Dini Ina Nafasi Kubwa Katika Maadili, Lakini Haipaswi Kuwa Silaha ya Kuvunja Taifa
Dini ni sehemu muhimu sana ya maisha ya binadamu.
Dini inaweza kumfundisha mwanadamu:
Kwa maana hiyo, dini inaweza kuwa nguvu kubwa ya kujenga Taifa lenye maadili.
Lakini dini inapogeuzwa kuwa chombo cha kugawa wananchi katika makundi ya “sisi” na “wao”, inaweza kugeuka kutoka kuwa chanzo cha maadili na kuwa chanzo cha migogoro.
Tatizo halipo katika dini yenyewe.
Mara nyingi tatizo huanza pale ambapo wanasiasa, viongozi au makundi yenye maslahi fulani yanapoanza kutumia utambulisho wa dini kama silaha ya kutafuta nguvu.
Mwananchi anaweza kuambiwa:
«“Tatizo lako ni kwa sababu kundi fulani la dini limepewa nafasi kubwa.”»
Mwingine anaweza kuambiwa:
«“Usalama wako uko hatarini kwa sababu kundi lingine linaongezeka.”»
Mwingine anaweza kuambiwa:
«“Huwezi kupata haki mpaka kundi lako la dini lichukue mamlaka.”»
Hapo ndipo hatari inaanza.
Kwa sababu polepole mwananchi anaacha kumuona jirani yake kama Mtanzania mwenzake, na kuanza kumuona kwanza kama:
Na kila utambulisho unapopewa nafasi ya kuwa mkubwa kuliko Taifa, uwezo wa Taifa kusimama kama jamii moja huanza kupungua.
3. HISTORIA YA DUNIA INAONYESHA NAMNA TOFAUTI ZA UTAMBULISHO ZINAVYOWEZA KUGEUKA MIGOGORO
Dunia imewahi kushuhudia nchi ambazo tofauti za:
Ziliruhusiwa kukua mpaka zikawa silaha za kisiasa.
Katika maeneo mbalimbali duniani, migogoro haikuanza kwa siku moja.
Mara nyingi ilianza kwa:
Baadaye maneno yakageuka kuwa uhasama.
Uhasama ukageuka kuwa vurugu.
Vurugu zikageuka kuwa migogoro ambayo huathiri vizazi vingi.
Hii ndiyo sababu wananchi wa Tanzania wanapaswa kuwa waangalifu sana na lugha zinazoweza kujenga fikra kwamba:
«“Taifa hili ni la kundi fulani.”»
Tanzania si ya dini moja.
Tanzania si ya kabila moja.
Tanzania si ya eneo moja.
Tanzania si ya familia moja.
Tanzania ni ya Watanzania wote.
Na kila Mtanzania anapaswa kuwa na haki ya kujisikia salama katika Taifa lake bila kujali anaabudu wapi, anatoka kabila gani au anatokea upande gani wa nchi.
4. TANZANIA INA HAZINA KUBWA AMBAYO HATUPASWI KUIHARIBU
Moja ya mafanikio makubwa ambayo Tanzania imejenga kwa miongo mingi ni amani na uwezo wa watu wa tofauti mbalimbali kuishi pamoja.
Katika nchi yetu, tunaweza kuona:
Hii ni hazina kubwa.
Lakini amani si kitu kinachoishi chenyewe.
Amani inalindwa.
Umoja unalindwa.
Utaifa unalindwa.
Na wakati mwingine, njia bora ya kulinda amani ni kukataa kuwa sehemu ya maneno yanayowasha moto wa utambulisho.
Kabla ya kusambaza ujumbe unaomshambulia mtu kwa sababu ya dini yake, jiulize:
«“Je, ujumbe huu unajenga Tanzania au unaivunja?”»
Kabla ya kutumia maneno ya kuwagawa Watanganyika na Wazanzibari, jiulize:
«“Je, baada ya miaka kumi, watoto wetu watarithi nini kutokana na lugha hii?”»
Kabla ya kutumia kabila kama silaha ya kisiasa, jiulize:
«“Kama kila Mtanzania angeanza kufikiria kwanza kabila lake kuliko Taifa, Tanzania ingebaki nini?”»
5. UTAIFA HAUONDOI TOFAUTI; UNAZIPA MAHALI SALAMA PA KUISHI
Kuweka Taifa mbele hakumaanishi kufuta dini.
Hakumaanishi kufuta makabila.
Hakumaanishi kufuta tamaduni.
Hakumaanishi kwamba Zanzibar na Bara zipoteze historia au utambulisho wao.
Badala yake, utaifa wenye afya unasema:
«Unaweza kuwa Muislamu na Mtanzania.»
«Unaweza kuwa Mkristo na Mtanzania.»
«Unaweza kuwa Mzanzibari na Mtanzania.»
«Unaweza kuwa Mtanganyika na Mtanzania.»
«Unaweza kujivunia kabila lako na bado ukajivunia Tanzania.»
Tatizo linaanza pale tu ambapo utambulisho mmoja unaposema:
«“Mimi ni muhimu kuliko Taifa.”»
Utaifa wa kweli hauhitaji kufuta utofauti.
Unahitaji kujenga mfumo ambao tofauti zinaweza kuishi pamoja bila kugeuka vita.
Hiyo ndiyo Tanzania tunayopaswa kuilinda.
6. VITA VYA DUNIA YA LEO SI VYA DINI PEKE YAKE; NI VYA NGUVU NA MASLAHI
Katika dunia ya sasa, ushindani mkubwa unaendelea katika maeneo kama:
Mataifa mengine yanajenga uwezo wa kutengeneza teknolojia.
Mengine yanawekeza katika nishati.
Mengine yanajenga viwanda.
Mengine yanawekeza katika akili bandia.
Mengine yanatafuta namna ya kulinda rasilimali zao.
Katika mazingira haya, Tanzania haiwezi kumudu kutumia nguvu zake nyingi kupigana juu ya:
«“Nani ni wa dini gani?”»
au:
«“Nani anatoka upande gani?”»
Wakati mataifa mengine yanashindana kutengeneza teknolojia za kesho, sisi hatupaswi kuwa tunashindana kutafuta sababu za kugawanyika.
Swali ambalo vijana wa Tanzania wanapaswa kuuliza si:
«“Dini yangu itashindaje dini nyingine?”»
Bali:
«“Tanzania itashindaje changamoto za dunia ya kesho?”»
Sio:
«“Kabila langu litapata nini?”»
Bali:
«“Watanzania wote tutapataje uchumi wenye uwezo wa kutengeneza maisha bora?”»
Sio:
«“Eneo langu litamshindaje eneo lingine?”»
Bali:
«“Tanzania itakuwa na nafasi gani katika Afrika na dunia?”»
7. UTAIFA WETU UNAPASWA KUWA “COMMON IDENTITY” YETU
Katika jamii yenye utofauti mkubwa, lazima kuwe na utambulisho mmoja wa pamoja.
Kwa Tanzania, utambulisho huo ni:
UTANZANIA.
Hii ndiyo “common identity” yetu.
Tunapokuwa nje ya Tanzania, dunia haituanzi kutuuliza:
«“Wewe ni wa kabila gani?”»
Mara nyingi dunia inatuona kwanza kama:
«Tanzanian.»
Tunapokuwa na changamoto za kiuchumi, mipaka au usalama, hatutalindwa kwa sababu ya kabila.
Tunaposhindana katika michezo, hatuimbi nyimbo za makabila yetu.
Tunasimama nyuma ya:
TAIFA LA TANZANIA.
Hiyo inaonyesha ukweli muhimu:
Katika wakati wa majaribu makubwa, tuna uwezo wa kutambua kwamba kuna kitu kikubwa zaidi kuliko tofauti zetu.
Swali ni:
«Kwa nini tusisubiri mpaka kuwe na tishio ndipo tukumbuke kuwa sisi ni Watanzania?»
Kwa nini tusijenge utamaduni wa utaifa kila siku?
8. VIONGOZI NA WANANCHI WOTE WANA WAJIBU WA KULINDA UMOJA
Utaifa hauwezi kujengwa na Serikali peke yake.
Unahitaji:
Kila mmoja ana nafasi.
Viongozi wa dini wanapaswa kufundisha waumini wao kwamba imani ya kweli haihitaji chuki dhidi ya jirani.
Wanasiasa wanapaswa kuelewa kwamba kura inayopatikana kwa kuwagawanya wananchi inaweza kuacha jeraha ambalo Taifa litachukua miaka kuliponya.
Vyombo vya habari vinapaswa kuelewa kwamba habari yenye msisimko inaweza kuwa na madhara makubwa kama inawasha migawanyiko.
Vijana wanapaswa kujifunza kwamba si kila ujumbe wa mitandaoni unaostahili kusambazwa.
Na wananchi wanapaswa kujifunza kwamba:
«Kukataa propaganda za chuki ni aina ya uzalendo.»
9. TANZANIA YA KESHO ITAJENGWA NA UWEZO WETU WA KUSHIRIKIANA
Tanzania ya miaka ijayo itahitaji:
Lakini hakuna Taifa linaloweza kufikia uwezo wake mkubwa wakati akili za wananchi wake zimegawanyika kwa chuki za ndani.
Kila nguvu tunayopoteza katika vita vya kidini, kikabila au kikanda ni nguvu ambayo tungeweza kutumia kujenga:
Hivyo, utaifa sio suala la bendera pekee.
Utaifa ni uwezo wa kuelekeza nguvu za watu tofauti katika kujenga mustakabali mmoja.
HITIMISHO: TANZANIA KWANZA
Tunapaswa kufika mahali ambapo kila Mtanzania anaweza kusema:
«Dini yangu ni sehemu muhimu ya maisha yangu.
Kabila langu ni sehemu ya historia yangu.
Eneo langu ni sehemu ya utambulisho wangu.
Lakini Tanzania ni nyumba yangu.»
Nyumba inaweza kuwa na vyumba vingi.
Lakini ikichomwa moto, vyumba vyote vinaungua.
Hivyo ndivyo Taifa lilivyo.
Ikiwa Tanzania itakuwa salama, tuna nafasi ya kutekeleza dini zetu kwa amani.
Ikiwa Tanzania itakuwa na umoja, makabila yetu yataendelea kuishi na kuhifadhi tamaduni zao.
Ikiwa Tanzania itakuwa imara, Bara na Zanzibar vinaweza kuendelea kujenga mustakabali wa wananchi wake ndani ya mazingira ya amani na mazungumzo.
Lakini tukiruhusu dini, kabila, eneo au siasa kuwa silaha za kuvunja Taifa, hakuna kundi litakalobaki salama baada ya Taifa kudhoofika.
Kwa hiyo, changamoto ya kizazi chetu si kuamua ni dini gani ishinde dhidi ya nyingine.
Sio kuamua kabila gani liwe juu ya jingine.
Sio kuamua upande gani wa Muungano uwe muhimu kuliko mwingine.
Changamoto yetu ni kubwa zaidi:
Je, tunaweza kujenga Tanzania ambayo tofauti zetu hazituvunji, bali zinakuwa sehemu ya nguvu yetu?
Katika dunia ambayo mataifa yanapambana kujenga nguvu za kiuchumi, kiteknolojia na kimkakati, Tanzania inapaswa kujenga silaha yake kubwa zaidi:
WANANCHI WENYE UWEZO WA KUWA WATANZANIA KWANZA, HATA PALE WANAPOTOFAUTIANA.
Tusikubali kuchochewa kuchukiana.
Tusikubali dini zetu zitumike kutugawa.
Tusikubali makabila yetu yatumiwe kutufanya maadui.
Tusikubali tofauti za kikanda ziwe sababu ya kuharibu nyumba ambayo vizazi vingi vimeijenga.
Kwa sababu kabla ya yote, katika safari yetu ya pamoja, kuna utambulisho mmoja ambao tunapaswa kuutetea kwa hekima, haki na uwajibikaji:
SISI NI WATANZANIA.
TAIFA KWANZA. UMOJA DAIMA. TANZANIA MILELE.
Katika kipindi ambacho dunia inapitia mabadiliko makubwa ya kisiasa, kiuchumi, kijamii na kiusalama, kuna jambo moja ambalo linajidhihirisha wazi zaidi kuliko wakati mwingine wowote: mataifa ambayo yanaweza kusimama imara mbele ya changamoto kubwa ni yale ambayo wananchi wake wana uwezo wa kutanguliza maslahi ya Taifa mbele ya tofauti zao za ndani.
Tanzania ni nchi yenye historia ya kipekee. Tumeumbwa na watu wa dini mbalimbali, makabila mengi, tamaduni tofauti na historia mbalimbali za kikanda. Tuna Watanganyika na Wazanzibari ndani ya Muungano wetu. Tuna Wakristo na Waislamu. Tuna makabila zaidi ya mia moja. Tuna watu wa maeneo ya Pwani, Bara, Zanzibar, Kaskazini, Kusini, Magharibi na Kati.
Lakini pamoja na tofauti hizi zote, kuna utambulisho mmoja ambao unatakiwa kubaki mkubwa kuliko yote:
SISI NI WATANZANIA.
Huu ndio msingi ambao unatakiwa kututangulia kabla ya dini, kabila, eneo, chama, ukoo au kundi lolote tunalolihusisha nalo.
Kwa sababu ukweli wa dunia ya leo ni kwamba, katika mfumo wa kimataifa, Taifa ndilo lenye wajibu wa mwisho wa kulinda watu wake, mipaka yake, uchumi wake, usalama wake na mustakabali wake.
Kwa maana hii, tunaweza kusema kwamba utaifa umekuwa nguvu kubwa zaidi inayowaunganisha watu katika dunia ya kisasa—si kwa maana kwamba Taifa linapaswa kuchukua nafasi ya Mungu au imani za watu, bali kwa maana kwamba inapofika kwenye masuala ya uhai, usalama, mipaka, uchumi na mustakabali wa wananchi, mataifa mengi huweka maslahi ya Taifa mbele ya tofauti zao za ndani.
1. DUNIA YA LEO INAENDESHWA NA MASLAHI YA MATAIFA
Tunapoangalia siasa za kimataifa, tunaona jambo moja muhimu: mataifa hayasimami kwa msingi wa urafiki wa kudumu au hisia pekee. Mara nyingi yanasimama kwa msingi wa kile kinachoitwa:
National Interest — Maslahi ya Taifa.
Mataifa makubwa na madogo duniani yanaweza kutofautiana kiitikadi, kidini au kitamaduni, lakini yanapohisi kwamba usalama au maslahi ya Taifa lao yako hatarini, mara nyingi tofauti za ndani huwekwa pembeni.
Katika migogoro mbalimbali duniani, tunawaona wananchi wakisimama nyuma ya mataifa yao hata pale ambapo ndani ya nchi hizo kuna tofauti kubwa za kisiasa, kidini, kikabila au kiuchumi.
Mfano mkubwa ni jinsi mataifa mbalimbali yanavyojenga sera za:
- Usalama wa Taifa.
- Ulinzi wa mipaka.
- Uchumi wa Taifa.
- Teknolojia.
- Nishati.
- Chakula.
- Elimu.
- Viwanda.
- Ushawishi wa kimataifa.
Haya yote yanaelekezwa kwenye swali moja:
«Taifa letu litakuwaje salama, lenye nguvu na lenye uwezo wa kushindana na mataifa mengine?»
Ndiyo maana mataifa duniani yanawekeza fedha nyingi katika jeshi, teknolojia, elimu, utafiti na uchumi.
Sio kwa sababu hayana watu wa dini.
Sio kwa sababu hayana makabila.
Sio kwa sababu hayana tofauti za ndani.
Bali ni kwa sababu yanaelewa kuwa kama Taifa litadhoofika, kila kundi ndani yake litadhoofika pamoja nalo.
Muislamu hawezi kuwa salama katika Taifa lililoporomoka.
Mkristo hawezi kuwa salama katika nchi iliyogawanyika na vita.
Mtu wa kabila lolote hawezi kufurahia utamaduni wake katika jamii iliyozama kwenye machafuko.
Mtu wa Zanzibar au Bara hawezi kufaidika na utambulisho wake kama msingi wa Taifa zima umevunjika.
Kwa hiyo, usalama wa Taifa unakuwa mwavuli wa usalama wa makundi yote yaliyomo ndani yake.
2. Dini Ina Nafasi Kubwa Katika Maadili, Lakini Haipaswi Kuwa Silaha ya Kuvunja Taifa
Dini ni sehemu muhimu sana ya maisha ya binadamu.
Dini inaweza kumfundisha mwanadamu:
- Huruma.
- Haki.
- Uadilifu.
- Kusameheana.
- Kujitolea.
- Upendo.
- Heshima kwa binadamu.
- Uwajibikaji.
- Kumcha Mungu.
Kwa maana hiyo, dini inaweza kuwa nguvu kubwa ya kujenga Taifa lenye maadili.
Lakini dini inapogeuzwa kuwa chombo cha kugawa wananchi katika makundi ya “sisi” na “wao”, inaweza kugeuka kutoka kuwa chanzo cha maadili na kuwa chanzo cha migogoro.
Tatizo halipo katika dini yenyewe.
Mara nyingi tatizo huanza pale ambapo wanasiasa, viongozi au makundi yenye maslahi fulani yanapoanza kutumia utambulisho wa dini kama silaha ya kutafuta nguvu.
Mwananchi anaweza kuambiwa:
«“Tatizo lako ni kwa sababu kundi fulani la dini limepewa nafasi kubwa.”»
Mwingine anaweza kuambiwa:
«“Usalama wako uko hatarini kwa sababu kundi lingine linaongezeka.”»
Mwingine anaweza kuambiwa:
«“Huwezi kupata haki mpaka kundi lako la dini lichukue mamlaka.”»
Hapo ndipo hatari inaanza.
Kwa sababu polepole mwananchi anaacha kumuona jirani yake kama Mtanzania mwenzake, na kuanza kumuona kwanza kama:
- Muislamu.
- Mkristo.
- Mtu wa kabila fulani.
- Mzanzibari.
- Mtanganyika.
- Mtu wa eneo fulani.
Na kila utambulisho unapopewa nafasi ya kuwa mkubwa kuliko Taifa, uwezo wa Taifa kusimama kama jamii moja huanza kupungua.
3. HISTORIA YA DUNIA INAONYESHA NAMNA TOFAUTI ZA UTAMBULISHO ZINAVYOWEZA KUGEUKA MIGOGORO
Dunia imewahi kushuhudia nchi ambazo tofauti za:
- Kabila.
- Dini.
- Lugha.
- Eneo.
- Historia.
Ziliruhusiwa kukua mpaka zikawa silaha za kisiasa.
Katika maeneo mbalimbali duniani, migogoro haikuanza kwa siku moja.
Mara nyingi ilianza kwa:
- Maneno.
- Propaganda.
- Chuki.
- Siasa za utambulisho.
- Tuhuma dhidi ya kundi fulani.
- Uvumi.
- Kubaguana.
- Kila kundi kujiona kuwa ndilo linastahili Taifa kuliko lingine.
Baadaye maneno yakageuka kuwa uhasama.
Uhasama ukageuka kuwa vurugu.
Vurugu zikageuka kuwa migogoro ambayo huathiri vizazi vingi.
Hii ndiyo sababu wananchi wa Tanzania wanapaswa kuwa waangalifu sana na lugha zinazoweza kujenga fikra kwamba:
«“Taifa hili ni la kundi fulani.”»
Tanzania si ya dini moja.
Tanzania si ya kabila moja.
Tanzania si ya eneo moja.
Tanzania si ya familia moja.
Tanzania ni ya Watanzania wote.
Na kila Mtanzania anapaswa kuwa na haki ya kujisikia salama katika Taifa lake bila kujali anaabudu wapi, anatoka kabila gani au anatokea upande gani wa nchi.
4. TANZANIA INA HAZINA KUBWA AMBAYO HATUPASWI KUIHARIBU
Moja ya mafanikio makubwa ambayo Tanzania imejenga kwa miongo mingi ni amani na uwezo wa watu wa tofauti mbalimbali kuishi pamoja.
Katika nchi yetu, tunaweza kuona:
- Muislamu na Mkristo wakiwa majirani.
- Makabila mbalimbali yakioana.
- Watu kutoka mikoa tofauti wakifanya biashara pamoja.
- Wazanzibari na Watanganyika wakishirikiana katika maisha, biashara na taasisi.
- Watu wenye mitazamo tofauti ya kisiasa wakifanya kazi katika jamii moja.
Hii ni hazina kubwa.
Lakini amani si kitu kinachoishi chenyewe.
Amani inalindwa.
Umoja unalindwa.
Utaifa unalindwa.
Na wakati mwingine, njia bora ya kulinda amani ni kukataa kuwa sehemu ya maneno yanayowasha moto wa utambulisho.
Kabla ya kusambaza ujumbe unaomshambulia mtu kwa sababu ya dini yake, jiulize:
«“Je, ujumbe huu unajenga Tanzania au unaivunja?”»
Kabla ya kutumia maneno ya kuwagawa Watanganyika na Wazanzibari, jiulize:
«“Je, baada ya miaka kumi, watoto wetu watarithi nini kutokana na lugha hii?”»
Kabla ya kutumia kabila kama silaha ya kisiasa, jiulize:
«“Kama kila Mtanzania angeanza kufikiria kwanza kabila lake kuliko Taifa, Tanzania ingebaki nini?”»
5. UTAIFA HAUONDOI TOFAUTI; UNAZIPA MAHALI SALAMA PA KUISHI
Kuweka Taifa mbele hakumaanishi kufuta dini.
Hakumaanishi kufuta makabila.
Hakumaanishi kufuta tamaduni.
Hakumaanishi kwamba Zanzibar na Bara zipoteze historia au utambulisho wao.
Badala yake, utaifa wenye afya unasema:
«Unaweza kuwa Muislamu na Mtanzania.»
«Unaweza kuwa Mkristo na Mtanzania.»
«Unaweza kuwa Mzanzibari na Mtanzania.»
«Unaweza kuwa Mtanganyika na Mtanzania.»
«Unaweza kujivunia kabila lako na bado ukajivunia Tanzania.»
Tatizo linaanza pale tu ambapo utambulisho mmoja unaposema:
«“Mimi ni muhimu kuliko Taifa.”»
Utaifa wa kweli hauhitaji kufuta utofauti.
Unahitaji kujenga mfumo ambao tofauti zinaweza kuishi pamoja bila kugeuka vita.
Hiyo ndiyo Tanzania tunayopaswa kuilinda.
6. VITA VYA DUNIA YA LEO SI VYA DINI PEKE YAKE; NI VYA NGUVU NA MASLAHI
Katika dunia ya sasa, ushindani mkubwa unaendelea katika maeneo kama:
- Teknolojia.
- Artificial Intelligence.
- Uchumi.
- Nishati.
- Madini.
- Chakula.
- Bahari na njia za biashara.
- Elimu.
- Uzalishaji wa viwanda.
- Usalama wa mtandao.
- Ushawishi wa kimataifa.
Mataifa mengine yanajenga uwezo wa kutengeneza teknolojia.
Mengine yanawekeza katika nishati.
Mengine yanajenga viwanda.
Mengine yanawekeza katika akili bandia.
Mengine yanatafuta namna ya kulinda rasilimali zao.
Katika mazingira haya, Tanzania haiwezi kumudu kutumia nguvu zake nyingi kupigana juu ya:
«“Nani ni wa dini gani?”»
au:
«“Nani anatoka upande gani?”»
Wakati mataifa mengine yanashindana kutengeneza teknolojia za kesho, sisi hatupaswi kuwa tunashindana kutafuta sababu za kugawanyika.
Swali ambalo vijana wa Tanzania wanapaswa kuuliza si:
«“Dini yangu itashindaje dini nyingine?”»
Bali:
«“Tanzania itashindaje changamoto za dunia ya kesho?”»
Sio:
«“Kabila langu litapata nini?”»
Bali:
«“Watanzania wote tutapataje uchumi wenye uwezo wa kutengeneza maisha bora?”»
Sio:
«“Eneo langu litamshindaje eneo lingine?”»
Bali:
«“Tanzania itakuwa na nafasi gani katika Afrika na dunia?”»
7. UTAIFA WETU UNAPASWA KUWA “COMMON IDENTITY” YETU
Katika jamii yenye utofauti mkubwa, lazima kuwe na utambulisho mmoja wa pamoja.
Kwa Tanzania, utambulisho huo ni:
UTANZANIA.
Hii ndiyo “common identity” yetu.
Tunapokuwa nje ya Tanzania, dunia haituanzi kutuuliza:
«“Wewe ni wa kabila gani?”»
Mara nyingi dunia inatuona kwanza kama:
«Tanzanian.»
Tunapokuwa na changamoto za kiuchumi, mipaka au usalama, hatutalindwa kwa sababu ya kabila.
Tunaposhindana katika michezo, hatuimbi nyimbo za makabila yetu.
Tunasimama nyuma ya:
TAIFA LA TANZANIA.
Hiyo inaonyesha ukweli muhimu:
Katika wakati wa majaribu makubwa, tuna uwezo wa kutambua kwamba kuna kitu kikubwa zaidi kuliko tofauti zetu.
Swali ni:
«Kwa nini tusisubiri mpaka kuwe na tishio ndipo tukumbuke kuwa sisi ni Watanzania?»
Kwa nini tusijenge utamaduni wa utaifa kila siku?
8. VIONGOZI NA WANANCHI WOTE WANA WAJIBU WA KULINDA UMOJA
Utaifa hauwezi kujengwa na Serikali peke yake.
Unahitaji:
- Viongozi wa dini.
- Wanasiasa.
- Vyombo vya habari.
- Walimu.
- Wazazi.
- Vijana.
- Wasanii.
- Wanahabari.
- Wanazuoni.
- Wanaharakati.
- Wafanyabiashara.
Kila mmoja ana nafasi.
Viongozi wa dini wanapaswa kufundisha waumini wao kwamba imani ya kweli haihitaji chuki dhidi ya jirani.
Wanasiasa wanapaswa kuelewa kwamba kura inayopatikana kwa kuwagawanya wananchi inaweza kuacha jeraha ambalo Taifa litachukua miaka kuliponya.
Vyombo vya habari vinapaswa kuelewa kwamba habari yenye msisimko inaweza kuwa na madhara makubwa kama inawasha migawanyiko.
Vijana wanapaswa kujifunza kwamba si kila ujumbe wa mitandaoni unaostahili kusambazwa.
Na wananchi wanapaswa kujifunza kwamba:
«Kukataa propaganda za chuki ni aina ya uzalendo.»
9. TANZANIA YA KESHO ITAJENGWA NA UWEZO WETU WA KUSHIRIKIANA
Tanzania ya miaka ijayo itahitaji:
- Wahandisi.
- Madaktari.
- Watafiti.
- Wakulima wa kisasa.
- Wanasayansi.
- Wajasiriamali.
- Walimu.
- Wataalamu wa teknolojia.
- Wabunifu.
- Vijana wenye uwezo wa kufikiri kwa kiwango cha dunia.
Lakini hakuna Taifa linaloweza kufikia uwezo wake mkubwa wakati akili za wananchi wake zimegawanyika kwa chuki za ndani.
Kila nguvu tunayopoteza katika vita vya kidini, kikabila au kikanda ni nguvu ambayo tungeweza kutumia kujenga:
- Shule bora.
- Hospitali bora.
- Teknolojia.
- Viwanda.
- Ajira.
- Utafiti.
- Uchumi.
Hivyo, utaifa sio suala la bendera pekee.
Utaifa ni uwezo wa kuelekeza nguvu za watu tofauti katika kujenga mustakabali mmoja.
HITIMISHO: TANZANIA KWANZA
Tunapaswa kufika mahali ambapo kila Mtanzania anaweza kusema:
«Dini yangu ni sehemu muhimu ya maisha yangu.
Kabila langu ni sehemu ya historia yangu.
Eneo langu ni sehemu ya utambulisho wangu.
Lakini Tanzania ni nyumba yangu.»
Nyumba inaweza kuwa na vyumba vingi.
Lakini ikichomwa moto, vyumba vyote vinaungua.
Hivyo ndivyo Taifa lilivyo.
Ikiwa Tanzania itakuwa salama, tuna nafasi ya kutekeleza dini zetu kwa amani.
Ikiwa Tanzania itakuwa na umoja, makabila yetu yataendelea kuishi na kuhifadhi tamaduni zao.
Ikiwa Tanzania itakuwa imara, Bara na Zanzibar vinaweza kuendelea kujenga mustakabali wa wananchi wake ndani ya mazingira ya amani na mazungumzo.
Lakini tukiruhusu dini, kabila, eneo au siasa kuwa silaha za kuvunja Taifa, hakuna kundi litakalobaki salama baada ya Taifa kudhoofika.
Kwa hiyo, changamoto ya kizazi chetu si kuamua ni dini gani ishinde dhidi ya nyingine.
Sio kuamua kabila gani liwe juu ya jingine.
Sio kuamua upande gani wa Muungano uwe muhimu kuliko mwingine.
Changamoto yetu ni kubwa zaidi:
Je, tunaweza kujenga Tanzania ambayo tofauti zetu hazituvunji, bali zinakuwa sehemu ya nguvu yetu?
Katika dunia ambayo mataifa yanapambana kujenga nguvu za kiuchumi, kiteknolojia na kimkakati, Tanzania inapaswa kujenga silaha yake kubwa zaidi:
WANANCHI WENYE UWEZO WA KUWA WATANZANIA KWANZA, HATA PALE WANAPOTOFAUTIANA.
Tusikubali kuchochewa kuchukiana.
Tusikubali dini zetu zitumike kutugawa.
Tusikubali makabila yetu yatumiwe kutufanya maadui.
Tusikubali tofauti za kikanda ziwe sababu ya kuharibu nyumba ambayo vizazi vingi vimeijenga.
Kwa sababu kabla ya yote, katika safari yetu ya pamoja, kuna utambulisho mmoja ambao tunapaswa kuutetea kwa hekima, haki na uwajibikaji:
SISI NI WATANZANIA.
TAIFA KWANZA. UMOJA DAIMA. TANZANIA MILELE.
