Echolima1
JF-Expert Member
- Nov 2, 2019
- 9,662
- 8,023
Tarehe ya Mwisho ya Iran ya Siku 60 Imeisha. Nini Sasa?
Tarehe ya mwisho ya Iran iliisha na Iran haikujisalimisha, haikufungua Mlango-Bahari wa Hormuz, na kulingana na ripoti ya Wall Street Journal ilitumia dirisha lote la mazungumzo kufanya jambo moja ambalo hakuna mtu huko Washington alitaka kusema kwa sauti: kujiandaa kwa vita kubwa zaidi.
Ni nini hasa kilitokea wakati tarehe ya mwisho ya Iran ilipoisha?
Makubaliano yaliyosainiwa mwezi Juni yaliipa Marekani na Iran dirisha la siku sitini kufikia makubaliano halisi. Dirisha lilifungwa. Hakuna makubaliano. Afisa wa Iran aliwaambia waandishi wa habari waziwazi kwamba hakuna mazungumzo kuhusu muda ulioongezwa, na alidai Wamarekani walikiuka makubaliano ya muda mfupi mara tu baada ya kuyasaini. Walinzi wa Mapinduzi wa Iran waliita mazungumzo ya Trump kuhusu "ndoto" na "udanganyifu," huku afisa mkuu wa IRGC akiahidi "mshangao wa kimkakati" mbele na kusema Iran inaelekea kwenye mkao wa kukera.
Wakati huo huo Wall Street Journal, ikinukuu maafisa wa Iran na Kiarabu, iliripoti kile ambacho Tehran ilikuwa ikifanya wakati wanadiplomasia wakizungumza. Iliongeza uzalishaji wa makombora na ndege zisizo na rubani. Ilijenga upya kile ambacho mashambulizi ya awali yaliharibu. Iliipa Walinzi wa Mapinduzi mamlaka zaidi na kuwaweka maveterani wa vita vya zamani katika nafasi za juu za usalama. Ilituma washauri kwa wanamgambo nchini Iraq, Yemen na Lebanon kuratibu upanuzi wa mapigano. Iliweka makombora, silaha za majini na vifyatuaji ndege zisizo na rubani zikiangalia Bahari Nyekundu. Maafisa wa ujasusi wa Kiarabu walielezea kama mabadiliko ya kimkakati ya kuandaa vikosi vya Iran kupanua vita.
Mchambuzi wa ulinzi wa Iran aliyenukuliwa katika ripoti hiyo alisema kuna mtazamo ulioenea ndani ya Iran kwamba vita kuu bado havijaanza. Mshauri mwingine aliita hii utulivu kabla ya dhoruba.
Kwa Nini Mkataba wa Iran Oman kuhusu Mlango-Bahari wa Hormuz ni Mtego
Mara tu saa ilipoisha, Tehran ilimtoa sungura mjanja wao ambaye ni Msemaji wa wizara ya mambo ya nje ya Iran, Esmaeil Baghaei, alitangaza makubaliano na Oman kuhusu ramani ya njia ya usafiri kupitia Mlango-Bahari wa Hormuz. Meli zingeingia kando ya pwani ya Iran na kutoka kando ya Omani. Wakati wa mpito, hakuna ushuru, hakuna ada. Maelezo yanasubiri. Taarifa ya pamoja inakuja.
Inasikika kama maendeleo kumbe Ni kinyume chake.
Angalia mpango huo unavyofanya. Unaweka Iran na Oman katika jukumu la njia muhimu zaidi ya maji duniani na kuiacha Marekani ikiwa imesimama nje ya chumba ikiwa imeshikilia kizuizi ambacho sasa inakidhi. Haisemi chochote kuhusu utajiri. Hakuna chochote kuhusu mpango wa nyuklia. Hakuna chochote kuhusu wanamgambo nchini Iraq na Yemen na Lebanon ambao Iran ilikuwa ikifanya kazi ya kutoa taarifa wakati huu ulipokuwa ukiandaliwa. Unabadilisha kitendo cha jinai, kufungwa kwa njia ya kimataifa ya meli, kuwa fursa iliyojadiliwa ambayo Iran inapewa na kwa hivyo inapata kufutwa.
Naibu waziri wa mambo ya nje wa Iran, Kazem Gharibabadi, alisema sehemu hiyo ya utulivu kuwa kipaza sauti. Alisema, Mlango-Bahari wa Hormuz ulikuwa wa Iran hapo awali, ni wa Iran leo, na utabaki kuwa eneo la Iran katika siku zijazo.
Kwa upande wake, Trump aliambia Fox News kwamba Iran haitafanya aina ya makubaliano anayofikiri ni muhimu, kwamba hana ratiba ya muda na hana haraka, na kwamba Iran inapaswa kuweka bendera nyeupe ya kujisalimisha. Pia alionya kwamba ikiwa Oman itaingilia kati, kwa maneno yake, Marekani itawapiga mabomu. Chochote unachofikiria kuhusu lugha, silika ni sahihi. Mkataba wa kando unaofungua tena maji huku ukiacha centrifuge zikizunguka ni habari mbaya.
Kile ambacho habari nyingi zinakosea kuhusu Iran na vita
Tazama jinsi hadithi inavyoandikwa. Vichwa vya habari vinahusu mchakato wa amani uliokwama, rais amekwama kwenye kinamasi, tarehe ya mwisho ambayo imeteleza. Mada ya kila sentensi ni Washington. Iran inaonekana kama hali ya hewa, kama sharti, kama kitu kinachotokea badala ya kitu kinachoamua.
Kutunga huko si kwa upande wowote. Inadhani kimya kimya Iran inataka makubaliano na ni vigumu tu kuyatimiza. Ripoti kutoka ndani ya Iran inasema kinyume chake. Iran ilitaka kalenda, si mpango huo. Siku sitini za ulinzi kutokana na matokeo mabaya zaidi zina thamani zaidi kwa serikali inayojenga upya mistari yake ya makombora kuliko karatasi yoyote iliyosainiwa, kwa sababu karatasi inaweza kuvunjwa baadaye na makombora hayawezi kujengwa tena.
Waisraeli walijifunza somo hili kwa gharama. Kila mfumo katika eneo hili ulioipa jeshi la kigaidi muda badala ya kuchukua silaha zake uliisha vivyo hivyo. Kusini mwa Lebanon ilitakiwa kupunguzwa kijeshi chini ya usimamizi wa kimataifa, na Hezbollah ilijenga ngome chini ya pua za walinda amani waliokuwepo kuzuia hilo haswa. Gaza ilitakiwa kuwa fursa, na ikawa mahali pa kuzindua. Katika kila kisa dunia ilijipongeza kwa mchakato huku upande mwingine ukitumia mchakato huo kama kifuniko.
Kwa hivyo maafisa wa Israeli wanapoonya kwamba Iran inatumia mazungumzo kuandaa ongezeko la mashambulizi, onyo hilo halitokani na wazimu. Linatokana na uzoefu.
Takriban theluthi moja ya mafuta na gesi iliyoyeyushwa duniani hupitia Mlango-Bahari wa Hormuz, na kwa sababu bei ya kila kitu unachonunua imeunganishwa kimya kimya nayo. Iran haiwezi kuishinda Marekani kwenye uwanja wa vita na inajua hilo. Kwa hivyo inapigana mahali inapoweza kushinda, kwenye pampu, katika soko la bima ya usafirishaji, kwa uvumilivu wa wapiga kura wa Magharibi ambao hawakujiandikisha kwa vita ndefu na wangependa kituo cha mafuta kiache kuumiza.
Hii ndiyo nadharia halisi ya ushindi ya Iran. Sio ushindi. Kushuka kwa thamani. Fanya vita iwe ghali kwa watu wanaoishi maelfu ya maili, na waache siasa zao zifanye mengine. Kila mwezi mlango-bahari unapoendelea kubishaniwa, Iran hukusanya nguvu bila kumpiga risasi Mmarekani.
Na angalia ni nani anayenyonya uharibifu ambao haujawahi kuwa habari zako za jioni. Ndege zisizo na rubani za Houthi zimegonga miundombinu ya nishati ya Saudi Arabia. Meli ya mizigo iligongwa huko Bab al Mandab na mabaharia walikufa, wanaume kutoka Pakistani na kwingineko ambao hawakuwa na uhusiano wowote na haya. Makombora ya Iran yameruka kuelekea Jordan. Kambi za Marekani zimeshambuliwa. Vyombo vya Falme za Kiarabu vimegongwa. Hii haikuwa kamwe kuhusu Wapalestina. Haikuwahi kuwahusu Israeli pekee. Ni vita moja ya Iran na ofisi za matawi, na Israeli ndiyo tawi linalopambana vikali zaidi.
Mambo matatu ya kuangalia. Ikiwa uelewa wa Iran-Oman unakuwa makubaliano yaliyosainiwa ambayo Washington inakubali, ambayo itakuwa wakati ambapo kizuizi hicho kitapoteza kusudi lake. Ikiwa mshangao wa kimkakati ulioahidiwa na Walinzi wa Mapinduzi utafika kama mashambulizi dhidi ya meli, kwenye maeneo ya nishati ya Ghuba, au kwenye nafasi za Marekani. Na kama kuna mtu yeyote huko Washington hatimaye anasema sharti dhahiri kwa sauti: hakuna kufunguliwa tena kwa njia hiyo ya maji bila mipaka iliyothibitishwa na ya kudumu kwenye mpango wa nyuklia, iliyoangaliwa na watu wenye mamlaka ya kusema hapana.
Kwa sababu kuna somo moja eneo hili linafundisha mara kwa mara, na kila kizazi hulipa ada ya kujifunza tena. Tarehe ya mwisho inayopita bila matokeo si tarehe ya mwisho. Ni zawadi. Iran iliifungua tu.
Tarehe ya mwisho ya Iran iliisha na Iran haikujisalimisha, haikufungua Mlango-Bahari wa Hormuz, na kulingana na ripoti ya Wall Street Journal ilitumia dirisha lote la mazungumzo kufanya jambo moja ambalo hakuna mtu huko Washington alitaka kusema kwa sauti: kujiandaa kwa vita kubwa zaidi.
Ni nini hasa kilitokea wakati tarehe ya mwisho ya Iran ilipoisha?
Makubaliano yaliyosainiwa mwezi Juni yaliipa Marekani na Iran dirisha la siku sitini kufikia makubaliano halisi. Dirisha lilifungwa. Hakuna makubaliano. Afisa wa Iran aliwaambia waandishi wa habari waziwazi kwamba hakuna mazungumzo kuhusu muda ulioongezwa, na alidai Wamarekani walikiuka makubaliano ya muda mfupi mara tu baada ya kuyasaini. Walinzi wa Mapinduzi wa Iran waliita mazungumzo ya Trump kuhusu "ndoto" na "udanganyifu," huku afisa mkuu wa IRGC akiahidi "mshangao wa kimkakati" mbele na kusema Iran inaelekea kwenye mkao wa kukera.
Wakati huo huo Wall Street Journal, ikinukuu maafisa wa Iran na Kiarabu, iliripoti kile ambacho Tehran ilikuwa ikifanya wakati wanadiplomasia wakizungumza. Iliongeza uzalishaji wa makombora na ndege zisizo na rubani. Ilijenga upya kile ambacho mashambulizi ya awali yaliharibu. Iliipa Walinzi wa Mapinduzi mamlaka zaidi na kuwaweka maveterani wa vita vya zamani katika nafasi za juu za usalama. Ilituma washauri kwa wanamgambo nchini Iraq, Yemen na Lebanon kuratibu upanuzi wa mapigano. Iliweka makombora, silaha za majini na vifyatuaji ndege zisizo na rubani zikiangalia Bahari Nyekundu. Maafisa wa ujasusi wa Kiarabu walielezea kama mabadiliko ya kimkakati ya kuandaa vikosi vya Iran kupanua vita.
Mchambuzi wa ulinzi wa Iran aliyenukuliwa katika ripoti hiyo alisema kuna mtazamo ulioenea ndani ya Iran kwamba vita kuu bado havijaanza. Mshauri mwingine aliita hii utulivu kabla ya dhoruba.
Kwa Nini Mkataba wa Iran Oman kuhusu Mlango-Bahari wa Hormuz ni Mtego
Mara tu saa ilipoisha, Tehran ilimtoa sungura mjanja wao ambaye ni Msemaji wa wizara ya mambo ya nje ya Iran, Esmaeil Baghaei, alitangaza makubaliano na Oman kuhusu ramani ya njia ya usafiri kupitia Mlango-Bahari wa Hormuz. Meli zingeingia kando ya pwani ya Iran na kutoka kando ya Omani. Wakati wa mpito, hakuna ushuru, hakuna ada. Maelezo yanasubiri. Taarifa ya pamoja inakuja.
Inasikika kama maendeleo kumbe Ni kinyume chake.
Angalia mpango huo unavyofanya. Unaweka Iran na Oman katika jukumu la njia muhimu zaidi ya maji duniani na kuiacha Marekani ikiwa imesimama nje ya chumba ikiwa imeshikilia kizuizi ambacho sasa inakidhi. Haisemi chochote kuhusu utajiri. Hakuna chochote kuhusu mpango wa nyuklia. Hakuna chochote kuhusu wanamgambo nchini Iraq na Yemen na Lebanon ambao Iran ilikuwa ikifanya kazi ya kutoa taarifa wakati huu ulipokuwa ukiandaliwa. Unabadilisha kitendo cha jinai, kufungwa kwa njia ya kimataifa ya meli, kuwa fursa iliyojadiliwa ambayo Iran inapewa na kwa hivyo inapata kufutwa.
Naibu waziri wa mambo ya nje wa Iran, Kazem Gharibabadi, alisema sehemu hiyo ya utulivu kuwa kipaza sauti. Alisema, Mlango-Bahari wa Hormuz ulikuwa wa Iran hapo awali, ni wa Iran leo, na utabaki kuwa eneo la Iran katika siku zijazo.
Kwa upande wake, Trump aliambia Fox News kwamba Iran haitafanya aina ya makubaliano anayofikiri ni muhimu, kwamba hana ratiba ya muda na hana haraka, na kwamba Iran inapaswa kuweka bendera nyeupe ya kujisalimisha. Pia alionya kwamba ikiwa Oman itaingilia kati, kwa maneno yake, Marekani itawapiga mabomu. Chochote unachofikiria kuhusu lugha, silika ni sahihi. Mkataba wa kando unaofungua tena maji huku ukiacha centrifuge zikizunguka ni habari mbaya.
Kile ambacho habari nyingi zinakosea kuhusu Iran na vita
Tazama jinsi hadithi inavyoandikwa. Vichwa vya habari vinahusu mchakato wa amani uliokwama, rais amekwama kwenye kinamasi, tarehe ya mwisho ambayo imeteleza. Mada ya kila sentensi ni Washington. Iran inaonekana kama hali ya hewa, kama sharti, kama kitu kinachotokea badala ya kitu kinachoamua.
Kutunga huko si kwa upande wowote. Inadhani kimya kimya Iran inataka makubaliano na ni vigumu tu kuyatimiza. Ripoti kutoka ndani ya Iran inasema kinyume chake. Iran ilitaka kalenda, si mpango huo. Siku sitini za ulinzi kutokana na matokeo mabaya zaidi zina thamani zaidi kwa serikali inayojenga upya mistari yake ya makombora kuliko karatasi yoyote iliyosainiwa, kwa sababu karatasi inaweza kuvunjwa baadaye na makombora hayawezi kujengwa tena.
Waisraeli walijifunza somo hili kwa gharama. Kila mfumo katika eneo hili ulioipa jeshi la kigaidi muda badala ya kuchukua silaha zake uliisha vivyo hivyo. Kusini mwa Lebanon ilitakiwa kupunguzwa kijeshi chini ya usimamizi wa kimataifa, na Hezbollah ilijenga ngome chini ya pua za walinda amani waliokuwepo kuzuia hilo haswa. Gaza ilitakiwa kuwa fursa, na ikawa mahali pa kuzindua. Katika kila kisa dunia ilijipongeza kwa mchakato huku upande mwingine ukitumia mchakato huo kama kifuniko.
Kwa hivyo maafisa wa Israeli wanapoonya kwamba Iran inatumia mazungumzo kuandaa ongezeko la mashambulizi, onyo hilo halitokani na wazimu. Linatokana na uzoefu.
Takriban theluthi moja ya mafuta na gesi iliyoyeyushwa duniani hupitia Mlango-Bahari wa Hormuz, na kwa sababu bei ya kila kitu unachonunua imeunganishwa kimya kimya nayo. Iran haiwezi kuishinda Marekani kwenye uwanja wa vita na inajua hilo. Kwa hivyo inapigana mahali inapoweza kushinda, kwenye pampu, katika soko la bima ya usafirishaji, kwa uvumilivu wa wapiga kura wa Magharibi ambao hawakujiandikisha kwa vita ndefu na wangependa kituo cha mafuta kiache kuumiza.
Hii ndiyo nadharia halisi ya ushindi ya Iran. Sio ushindi. Kushuka kwa thamani. Fanya vita iwe ghali kwa watu wanaoishi maelfu ya maili, na waache siasa zao zifanye mengine. Kila mwezi mlango-bahari unapoendelea kubishaniwa, Iran hukusanya nguvu bila kumpiga risasi Mmarekani.
Na angalia ni nani anayenyonya uharibifu ambao haujawahi kuwa habari zako za jioni. Ndege zisizo na rubani za Houthi zimegonga miundombinu ya nishati ya Saudi Arabia. Meli ya mizigo iligongwa huko Bab al Mandab na mabaharia walikufa, wanaume kutoka Pakistani na kwingineko ambao hawakuwa na uhusiano wowote na haya. Makombora ya Iran yameruka kuelekea Jordan. Kambi za Marekani zimeshambuliwa. Vyombo vya Falme za Kiarabu vimegongwa. Hii haikuwa kamwe kuhusu Wapalestina. Haikuwahi kuwahusu Israeli pekee. Ni vita moja ya Iran na ofisi za matawi, na Israeli ndiyo tawi linalopambana vikali zaidi.
Mambo matatu ya kuangalia. Ikiwa uelewa wa Iran-Oman unakuwa makubaliano yaliyosainiwa ambayo Washington inakubali, ambayo itakuwa wakati ambapo kizuizi hicho kitapoteza kusudi lake. Ikiwa mshangao wa kimkakati ulioahidiwa na Walinzi wa Mapinduzi utafika kama mashambulizi dhidi ya meli, kwenye maeneo ya nishati ya Ghuba, au kwenye nafasi za Marekani. Na kama kuna mtu yeyote huko Washington hatimaye anasema sharti dhahiri kwa sauti: hakuna kufunguliwa tena kwa njia hiyo ya maji bila mipaka iliyothibitishwa na ya kudumu kwenye mpango wa nyuklia, iliyoangaliwa na watu wenye mamlaka ya kusema hapana.
Kwa sababu kuna somo moja eneo hili linafundisha mara kwa mara, na kila kizazi hulipa ada ya kujifunza tena. Tarehe ya mwisho inayopita bila matokeo si tarehe ya mwisho. Ni zawadi. Iran iliifungua tu.
