ELIMU ELIMU ELIMU ELIMU ELIMU R.I.P LOWASSA
Saababu ya Tanzania kuwa na akiba ya gesi asilia iliyothibitishwa ya zaidi ya futi za ujazo trilioni 57 (TCF) huku ikiendelea kutegemea kwa kiasi kikubwa uagizaji wa Gesi ya Kimiminika ya Petroli (LPG) inatokana na utofauti wa muundo wa kikemia, changamoto za miundombinu, na urahisi wa usambazaji wa nishati hiyo kwa matumizi ya nyumbani.
1. Tofauti ya Aina za Mafuta na Gesi: Methane dhidi ya Propane/Butane
Sababu kuu ni tofauti ya msingi ya kikemia kati ya gesi inayochimbwa nchini Tanzania na ile inayotumiwa na kaya kwenye mitungi ya gesi:
• Gesi Asilia (CNG/PNG): Hujumuisha zaidi gesi ya methane (CH4). Haigeuki kuwa kimiminika kwa urahisi katika halijoto ya kawaida na inahitaji shinikizo kubwa au ubaridi uliokithiri (-162°C) ili kuipooza na kuwa Gesi Asilia ya Kimiminika (LNG).
• Gesi ya LPG: Hujumuisha gesi za propane (C3H8) na butane (C4H10). LPG hugeuka kuwa kimiminika kwa urahisi chini ya shinikizo la kawaida katika halijoto ya chumba, jambo linalofanya iwe rahisi kusafirishwa na kuhifadhiwa kwenye mitungi ya chuma.
MASHAMBA YA GESI YA TANZANIA (kama vile Songo Songo, Mnazi Bay, na vitalu vya bahari kuu) yanazalisha gesi asilia kavu—ikimaanisha inajumuisha karibu methane tupu bila vimiminika vingine vya hidrokaboni (NGLs). Kwa kuwa hakuna hidrokaboni nzito za kutenganisha wakati wa uchenjuaji, Tanzania haiwezi kuzalisha LPG moja kwa moja kutoka kwenye visima vyake vya gesi. Badala yake, LPG hupatikana zaidi kama zao la ziada wakati wa uchenjuaji wa mafuta ghafi; na kwa kuwa Tanzania haina viwanda vya uchenjuaji wa mafuta ghafi, LPG yote inayotumiwa nchini lazima iagizwe kutoka nje.
2. Vikwazo vya Miundombinu na Usambazaji
Kufikisha gesi ya methane moja kwa moja majumbani kunahitaji miundombinu thabiti na mtaji mkubwa:
• Mtandao wa Mabomba: Gesi asilia husafirishwa kupitia mabomba ya ardhini (PNG) au kwenye mitungi ya shinikizo kubwa inayobebwa na magari (CNG). Kujenga mitandao ya mabomba hadi kwenye nyumba za watu katika miji kama Dar es Salaam kunahitaji uwekezaji mkubwa wa miundombinu ya mijini.
• Lengo Kuu la Mtandao wa Gesi Nchini: Mabomba ya gesi asilia yaliyopo hivi sasa (kama vile viwanda vya kuchakata gesi vya Madimba na Songo Songo vilivyounganishwa kwenda Dar es Salaam) yamejengwa mahususi kwa ajili ya kuzalisha nishati ya joto viwandani (kama vile viwanda vya simenti, kioo, na vinywaji) pamoja na uzalishaji wa umeme wa taifa kupitia TANESCO.
Kwa upande mwingine, mitungi ya LPG inaweza kusafirishwa kwa malori ya kawaida kwenda kijiji au mtaa wowote bila kuhitaji miundombinu ya mabomba ya ardhini.
3. Sera za Serikali na Mkakati wa Nishati Safi ya Kupikia
Mwelekeo wa sera nchini Tanzania umesababisha ongezeko kubwa la mahitaji ya LPG:
• Mkakati wa Kitaifa wa Nishati Safi ya Kupikia (2024–2034): Unalenga kuongeza idadi ya kaya zinazotumia nishati safi ya kupikia kufikia asilimia 80.
• Marufuku ya Nishati Hasi: Maagizo yanayozuia matumizi ya mkaa na kuni kwenye taasisi zinazolisha zaidi ya watu 300 kwa siku (kama vile shule, hospitali, na kambi) yamelazimisha mpito wa haraka kuelekea matumizi ya LPG.
• Ongezeko la Uagizaji: Uagizaji wa LPG nchini umefikia zaidi ya tani metric 400,000 kwa mwaka kupitia Mfumo wa Uagizaji wa Pamoja (BPS).
Kwa sababu upanuzi wa mtandao wa mabomba ya gesi asilia (PNG) kwenda kila nyumba unachukua miaka mingi kupanga na kujenga, LPG inakuwa ndiyo suluhisho la haraka zaidi mbadala wa mkaa na kuni kote nchini.
Mwelekeo wa Baadaye
Ili kuziba pengo hili, Tanzania inachukua hatua kuu mbili:
1. Kuongeza Matumizi ya Ndani ya Gesi Asilia: Shirika la Maendeleo ya Petroli Tanzania (TPDC) linapanua vituo vya kujaza gesi ya CNG kwa ajili ya vyombo vya moto na kuunganisha mabomba ya gesi asilia moja kwa moja majumbani katika mikoa ya Dar es Salaam na Lindi.
2. Mradi wa Gesi Asilia ya Kimiminika (LNG) Bahari Kuu: Mradi huu wa bilioni za dola unalenga kupooza methane kuwa kimiminika (LNG) kwa ajili ya kuuza nje ya nchi, kuliingizia taifa mapato, na kuongeza matumizi ya gesi ya ndani kwa ajili ya ukuaji wa viwanda.