John Haramba
JF-Expert Member
- Feb 4, 2022
- 379
- 1,412
Katika hali ya kawaida, mbogamboga huonekana kuwa chakula salama na chenye faida nyingi kiafya. Hata hivyo, katika muktadha wa miji au Majiji makubwa kama makubwa kama Dar es Salaam, Dodoma, Arusha na Mwanza, mboga hizo zinaweza kugeuka kuwa chanzo cha hatari ya kiafya kwa wananchi wengi maelfu na maelfu.
Uchunguzi wenye udadisi wa kina pamoja na kuzingatia maandiko mbalimbali ya kitafiti inabainika wazi kuwa idadi kubwa ya mboga zinazouzwa sokoni hasa zinazotokea ndani ya miji husika hupandwa kwa kutumia viwatilifu vyenye viambata vya sumu visivyozingatia viwango vya usalama vilivyowekwa na mamlaka husika au vinavyoshauriwa kitaalumu.
Kutokana na udadisi, Wananchi wengi wa mijini, kwa sababu ya kutegemea bidhaa za sokoni, hukosa ufuatiliaji wa moja kwa moja wa mbinu za uzalishaji. Wengi wao hununua mboga kwa kuzingatia muonekano mzuri na kijani kibichi bila kujua kuwa mboga hizo huenda zilipevushwa au kudhibitiwa na dawa hatari kama organophosphates na carbamates, ambazo kwa wingi wazalishaji huzitumia weledi sahihi.
Hilo linatokana na uchunguzi ambao unabaini utamaduni wa Wakulima wengi kupuuzia muda salama wa kuvuna (pre-harvest interval), hali ambayo inaweka hatari kwa mabaki ya sumu kubaki kwenye mazao wakati wa kuuza.
Athari kwa wananchi ni kubwa
Baadhi tafiti mbalimbali za kiafya zimedokeza na kuhusisha matumizi ya mboga zenye mabaki ya viwatilifu na magonjwa kama saratani, matatizo ya figo, mfumo wa fahamu, na hata uzazi. Lakini zinaenda na kudokeza kuwa Watoto na wanawake wajawazito wako kwenye hatari zaidi kwa kuwa miili yao ni nyeti zaidi kwa kemikali ambazo zinaweza kuwa kwenye mboga.
Aidha, uchunguzi umeonyesha kuwa ukosefu wa elimu kwa walaji na wakulima ni sababu kuu ya tatizo hili ambalo linakua kwa kasi hasa baada ya wananchi wa mijini kuona fursa ya kilimo cha mbogamboga kinaweza kuwatoa kimaisha au kuwainua kiuchumi.
Wakulima wengi huchanganya dawa bila kuelewa madhara yake, huku wananchi wa mijini wakikosa elimu ya kutambua au kuosha kwa usahihi mboga wanazonunua hali ambayo inaweka hatari zaidi. Lakini zaidi ya hayo, ukosefu wa maabara za haraka kupima mabaki ya viwatilifu sokoni huchangia hali hii kudumu bila kudhibitiwa, imekuwa rahisi mkulima yoyote kuingiza mboga sokoni.
Sanjari na hilo, lakini kumekuwepo uuzaji holela wa viwatilifu usiosimamiwa na mamlaka husika, ambao unapelekea wakulima wengi kutumia kemikali zisizo salama au kwa kiwango kisichofaa. Hali hiyo inaweza kuchangia madhara kwa afya ya binadamu, uchafuzi wa mazingira, na kupunguza ubora wa mazao yanayozalishwa na kuuzwa sokoni.
Hatua za haraka zichukuliwe
Serikali na wadau wa afya ya jamii wana jukumu kubwa katika kuleta suluhu ya changamoto hiyo ambayo inaweza kuonekana ya kawaida licha ya kuwa na athari kubwa kwa maelfu.
Jitihada ambazo zinaweza kufanyika ni pamoja na kuongeza kasi na kutanua wigo wa Wakulima au wazalishaji kupata elimu stahiki, kuweka mifumo ya udhibiti sokoni, kuthibiti uuzaji holela wa viwatilifu usio zingatia uweledi na misingi ya kisheria pamoja na kuhimiza matumizi ya mbinu mbadala.
Hatua madhubuti bila kuchukuliwa, majiji na miji vinaweza kuwa vitovu vya magonjwa yanayosababishwa na matumizi ya viwatilifu visivyozingatia afya za walaji.
Pia soma ~ TBS yatoa ufafanuzi kuhusu viuatilifu vinavyotumika katika kilimo cha mbogamboga
Uchunguzi wenye udadisi wa kina pamoja na kuzingatia maandiko mbalimbali ya kitafiti inabainika wazi kuwa idadi kubwa ya mboga zinazouzwa sokoni hasa zinazotokea ndani ya miji husika hupandwa kwa kutumia viwatilifu vyenye viambata vya sumu visivyozingatia viwango vya usalama vilivyowekwa na mamlaka husika au vinavyoshauriwa kitaalumu.
Hilo linatokana na uchunguzi ambao unabaini utamaduni wa Wakulima wengi kupuuzia muda salama wa kuvuna (pre-harvest interval), hali ambayo inaweka hatari kwa mabaki ya sumu kubaki kwenye mazao wakati wa kuuza.
Baadhi tafiti mbalimbali za kiafya zimedokeza na kuhusisha matumizi ya mboga zenye mabaki ya viwatilifu na magonjwa kama saratani, matatizo ya figo, mfumo wa fahamu, na hata uzazi. Lakini zinaenda na kudokeza kuwa Watoto na wanawake wajawazito wako kwenye hatari zaidi kwa kuwa miili yao ni nyeti zaidi kwa kemikali ambazo zinaweza kuwa kwenye mboga.
Aidha, uchunguzi umeonyesha kuwa ukosefu wa elimu kwa walaji na wakulima ni sababu kuu ya tatizo hili ambalo linakua kwa kasi hasa baada ya wananchi wa mijini kuona fursa ya kilimo cha mbogamboga kinaweza kuwatoa kimaisha au kuwainua kiuchumi.
Wakulima wengi huchanganya dawa bila kuelewa madhara yake, huku wananchi wa mijini wakikosa elimu ya kutambua au kuosha kwa usahihi mboga wanazonunua hali ambayo inaweka hatari zaidi. Lakini zaidi ya hayo, ukosefu wa maabara za haraka kupima mabaki ya viwatilifu sokoni huchangia hali hii kudumu bila kudhibitiwa, imekuwa rahisi mkulima yoyote kuingiza mboga sokoni.
Hatua za haraka zichukuliwe
Serikali na wadau wa afya ya jamii wana jukumu kubwa katika kuleta suluhu ya changamoto hiyo ambayo inaweza kuonekana ya kawaida licha ya kuwa na athari kubwa kwa maelfu.
Jitihada ambazo zinaweza kufanyika ni pamoja na kuongeza kasi na kutanua wigo wa Wakulima au wazalishaji kupata elimu stahiki, kuweka mifumo ya udhibiti sokoni, kuthibiti uuzaji holela wa viwatilifu usio zingatia uweledi na misingi ya kisheria pamoja na kuhimiza matumizi ya mbinu mbadala.
Hatua madhubuti bila kuchukuliwa, majiji na miji vinaweza kuwa vitovu vya magonjwa yanayosababishwa na matumizi ya viwatilifu visivyozingatia afya za walaji.
Pia soma ~ TBS yatoa ufafanuzi kuhusu viuatilifu vinavyotumika katika kilimo cha mbogamboga