UZAZI WA NDEGE
Kwa kawaida ndege jike hutaga mayai ambayo huangaliwa na kup[atikana kwa kinda. Kabla ya hapo ndege dume na jike hujamiiana ili kurutubisha mayai. Ndege hawanyonyeshi hivyo makinda hukua kwa kuletewa vyakula na wazazi wao wanaovipata kwenye mazingira yanayowazunguka. Idadi ya mayai hutofautiana na aina ya ndege. Kuna wanaotaga mayai mawili kama njiwa na wengini mayai mengi kama mbuni.
Baada ya kutaga jike mara nyingi hulazimika kuatamia mayai kwa siku kadhaa kabla ya makinda kuanguliwa. Siku za kuatamia hutofautiana kulingana na aina ya ndege. Wapo wanaoatamia kwa siku 14, 21, 42 au zaidi. Walio wengi huatamia kwa siku 21
Wakati wa kuatamia mayai ndege jike hulazimika kukaa kiotani bila ya kula chakula kwa muda Fulani kwa nia ya kuyapa joto mayai. Hali hii hufanya jike kunyonyoka manyoya na hata kukonda. Jike hunyonyoka manyoya sehemu za tumboni ili kuweza kuyapasha joto mayai yake vizuri. Wakati mwingine ndege dume hulazmika kuleta chakula kiotani ili kumlisha jike.
Baadhi ya ndege dume husaidia kuatamia mayai jike anapokwenda kujitafuatia chakula. Makinda wanapoanguliwa huwa hawana uwezo wa kuruka kwani mabawa yao hayana manyoya, hivyo hubaki kiotani. Kwa wakati huo jike na dume husaidiana kulinda makinda wao mpaka watakapomudu kuruka na kujitafutia chakula.
CHAKULA CHA NDEGE.
Ndege hula vyakula vya aina mbalimbali kama vile nafaka, wadudu, mizigo, matunda, majani, samaki, mabaki ya vyakula nekta nakadhalika.
Ulaji wa vyakula hivi hutegemeana na aina ya ndege na maumbile yake. Kwa mfano ndege wenye midomo iliyochongoka hunyonya nekta ya maua. Ndege aina ya Tai hula mizoga; hawa midomo yao ni mikubwa na imara.
Aidha ndege pia hutumia kucha zaokujipatia chakula kwa njia ya kuchakua. Wengine hutumia mdomo yao na kucha zao kwutafuta wadudu , samaki, na hata wanyama wadogo wadogo.
Maumbile ya Ndege.
Ndege hutofautiana kimaumbile. Ipo tofauti kati ya Dume na Jike pia makinda. Kwa mfano Tausi dume ana rangi nzuri zaidi kuliko jike na mkia wake ni mrefu na wenye urembo mwingi na rangi nzuri.
Wakati mwingine ukubwa wa vichwa hutofautisha ndege jike na dume. Jike huwa na kichwa kidogo ambapo dume chake ni kikubwa. Baadhi ya ndege dume huwa na ushungi juu ya vichwa vyao.
Baadhi ya sauti huashiria hatari na kutoa tahadhadhari. Baadhi ya ndege huimba kwa muda mfupi huku wakibadilisha sauti, wakati wengine hawawezi kubadilisha sauti. Chiriku anaaminika kuwa ndege mwenye sauti nzuri zaidi ya wengine.
Sauti za ndege pia huoanishwa na matukio katika jamii mbalimbali. Kwa mfano Bundi kwa jamii nyingi za kiafrika huaminika kuwa ni ndege wa uchuro. Lakini Ulaya bundi ni ndege wa busara.
Ndege huhama kutoka sehemu mmoja kwenda nyingine. Sababu za uhamiaji huo ni kutafuta chakula, maji, mabadiliko ya hali ya hewa na kuharibiwa mazingira yao. Pia hutafuta sehemu za kuzaliana.
Ndege wana tabia ya kuishi kwa makundi kulingana na aina zao. Huruka au hutembea pamoja kwa mafano korongo, penguini, yangeyange, kunguru, kweleakwelea na wengine wengi.