Jabali la Siasa
JF-Expert Member
- Jul 10, 2020
- 3,629
- 3,015
View: https://www.youtube.com/live/Tg4xJr-XGag?si=qkV33iiPHQZYvpad
Na. Mwandishi wetu.
Katika mjadala wa kitaifa uliofanyika kwenye Jukwaa la Wachambuzi, David Kafulila – Mkurugenzi wa Kituo cha Ubia kati ya Serikali na Sekta Binafsi (PPPC) – alibainisha kuwa maendeleo ya taifa lolote hayawezi kutokea bila kujengwa juu ya nguzo kuu nne:
- Human capital (mtaji wa watu),
- Geographical position (nafasi ya kijiografia),
- Natural resources (rasilimali asilia),
- Diplomatic position (nafasi ya kidiplomasia).
Kwa kuangazia Tanzania, Kafulila alionyesha namna dhana hizi nne ndizo nguzo zinazoweza kuipeleka nchi kwenye maendeleo makubwa endapo zitatumika ipasavyo.
1. Human Capital – Mtaji wa Watu
Nguvu ya kwanza ya taifa lolote ipo kwa watu wake. Tanzania ni moja ya nchi zenye idadi kubwa ya watu barani Afrika, zaidi ya milioni 65, ambapo zaidi ya asilimia 60 ni vijana walio chini ya miaka 35. Hii ni nguvu kazi kubwa, inayoweza kutumika kuzalisha mali, kuendeleza teknolojia na kuendesha uchumi wa viwanda.
Kafulila alisisitiza kwamba uwekezaji kwenye elimu, afya na ujuzi ndiyo chachu ya kuibadilisha idadi ya watu kuwa mtaji wa maendeleo. Bila uwekezaji huo, wingi wa watu unaweza kubaki mzigo badala ya fursa. Kwa hiyo, Tanzania inapaswa kuimarisha elimu ya kiufundi, teknolojia na ubunifu ili vijana wake wawe injini ya uchumi wa kisasa.
Kafulila alisisitiza kwamba uwekezaji kwenye elimu, afya na ujuzi ndiyo chachu ya kuibadilisha idadi ya watu kuwa mtaji wa maendeleo. Bila uwekezaji huo, wingi wa watu unaweza kubaki mzigo badala ya fursa. Kwa hiyo, Tanzania inapaswa kuimarisha elimu ya kiufundi, teknolojia na ubunifu ili vijana wake wawe injini ya uchumi wa kisasa.
2. Geographical Position – Nafasi ya Kijiografia
Tanzania imebarikiwa kuwa moja ya nchi zenye nafasi ya kipekee barani Afrika. Imezungukwa na nchi nane, nyingi zikiwa hazina njia ya moja kwa moja ya kupenyea baharini (landlocked countries). Kupitia bandari ya Dar es Salaam, Tanga na Mtwara, Tanzania inakuwa lango kuu la kibiashara kwa nchi jirani kama Zambia, Malawi, Burundi, Rwanda, Uganda na DRC.
Zaidi ya hilo, nchi ipo katikati ya Afrika Mashariki, ikiwa kiungo kati ya Kusini mwa Afrika na Afrika Mashariki. Reli ya SGR, barabara za kimkakati na uwekezaji kwenye bandari zinaiweka Tanzania kama kitovu cha biashara, usafirishaji na uwekezaji. Kafulila alisisitiza kuwa nafasi hii kijiografia ni "rasilimali isiyo na mfano," na lazima ijengwe kwa miundombinu imara na sera za kibiashara zenye ushindani.
Zaidi ya hilo, nchi ipo katikati ya Afrika Mashariki, ikiwa kiungo kati ya Kusini mwa Afrika na Afrika Mashariki. Reli ya SGR, barabara za kimkakati na uwekezaji kwenye bandari zinaiweka Tanzania kama kitovu cha biashara, usafirishaji na uwekezaji. Kafulila alisisitiza kuwa nafasi hii kijiografia ni "rasilimali isiyo na mfano," na lazima ijengwe kwa miundombinu imara na sera za kibiashara zenye ushindani.
3. Natural Resources – Rasilimali Asilia
Tanzania ni tajiri kwa rasilimali nyingi: dhahabu, almasi, gesi, makaa ya mawe, nikeli, chuma, urani, pamoja na ardhi kubwa ya kilimo yenye rutuba. Pia ni nyumbani kwa hifadhi kubwa za wanyamapori na utalii, ikiwemo Mlima Kilimanjaro na Hifadhi ya Serengeti.
Kwa maneno ya Kafulila, rasilimali hizi ni mtaji wa asili, lakini haziwezi kuleta maendeleo endapo hazitasimamiwa kwa weledi. Alionya kuwa historia ya mataifa mengi inaonyesha kuwa rasilimali peke yake haziwezi kuinua nchi, bali ni uwekezaji wa kiteknolojia, usimamizi bora na ushirikiano wa sekta binafsi na serikali vinavyofanya rasilimali kuwa faida ya kweli kwa wananchi.
Kwa maneno ya Kafulila, rasilimali hizi ni mtaji wa asili, lakini haziwezi kuleta maendeleo endapo hazitasimamiwa kwa weledi. Alionya kuwa historia ya mataifa mengi inaonyesha kuwa rasilimali peke yake haziwezi kuinua nchi, bali ni uwekezaji wa kiteknolojia, usimamizi bora na ushirikiano wa sekta binafsi na serikali vinavyofanya rasilimali kuwa faida ya kweli kwa wananchi.
4. Diplomatic Position – Nafasi ya Kidiplomasia
Nguzo ya nne ni jinsi taifa linavyojiweka kwenye uhusiano wa kimataifa. Tanzania imekuwa ikiheshimika kama nchi yenye diplomasia ya maridhiano na amani. Kuanzia enzi za Mwalimu Julius Nyerere, Tanzania imekuwa chimbuko la harakati za ukombozi Afrika na kimbilio la amani kwa majirani zake.
Kwa sasa, nafasi hiyo inajitokeza kupitia ushiriki wa Tanzania kwenye jumuiya za kikanda kama EAC, SADC na AU, pamoja na uhusiano mzuri na mataifa makubwa ya kiuchumi duniani. Kafulila alisisitiza kuwa diplomasia siyo tu ya kisiasa, bali pia ni diplomasia ya uchumi – kuvutia uwekezaji, masoko na teknolojia kutoka mataifa rafiki.
Kwa sasa, nafasi hiyo inajitokeza kupitia ushiriki wa Tanzania kwenye jumuiya za kikanda kama EAC, SADC na AU, pamoja na uhusiano mzuri na mataifa makubwa ya kiuchumi duniani. Kafulila alisisitiza kuwa diplomasia siyo tu ya kisiasa, bali pia ni diplomasia ya uchumi – kuvutia uwekezaji, masoko na teknolojia kutoka mataifa rafiki.
Tanzania na Nguzo Nne za Maendeleo: Mitazamo ya Kafulila
Katika mjadala wa kitaifa, David Kafulila, Mkurugenzi wa Kituo cha Ubia kati ya Serikali na Sekta Binafsi (PPPC), alibainisha kuwa maendeleo ya taifa lolote hayawezi kupatikana bila kujengwa juu ya nguzo kuu nne:
- Human Capital (mtaji wa watu),
- Geographical Position (nafasi ya kijiografia),
- Natural Resources (rasilimali asilia),
- Diplomatic Position (nafasi ya kidiplomasia).
1. Human Capital – Mtaji wa Watu
Nguvu ya taifa hupimwa kwa ubora na si tu kwa wingi wa watu. Kafulila aliwahi kusema kwamba bila uwekezaji kwa watu, taifa haliwezi kusonga mbele.
- Elimu: Bajeti ya elimu imeongezeka kutoka trilioni 4.72 (2020/21) hadi trilioni 6.16 (2024/25). Shule mpya za msingi na sekondari zimejengwa, madarasa zaidi ya 62,000, mabweni, maabara, na shule maalum za wasichana wa sayansi zimeanzishwa. Aidha, mikopo ya elimu ya juu imeongezeka kutoka bilioni 464 hadi bilioni 787.4, ikinufaisha zaidi ya wanafunzi 248,000.
- Afya: Vituo vya kutolea huduma za afya vimeongezeka kutoka 8,783 mwaka 2021 hadi 12,846 mwaka 2025. Programu ya Bima ya Afya kwa Wote imeanzishwa, vifaa tiba vya kisasa kama MRI, CT-Scan na PET-Scan vimeongezwa, huku magari ya wagonjwa yakiongezeka maradufu.
- Ajira: Ajira zaidi ya milioni 8 zimetengenezwa, na mishahara ya kima cha chini imepandishwa kutoka 370,000 hadi 500,000.
Haya yote ni uthibitisho wa dhana ya Kafulila kuwa rasilimali watu ni sarafu ya dunia.
2. Geographical Position – Nafasi ya Kijiografia
Tanzania imebarikiwa kuwa kiungo muhimu kati ya Bahari ya Hindi na nchi nane zisizo na bandari. Kafulila aliita nafasi hii kuwa "rasilimali isiyo na mfano."
- SGR: Mradi wa reli ya kisasa umefikia asilimia 99.72 kwenye kipande cha Dar es Salaam–Dodoma, huku maelfu ya abiria tayari wakitumia huduma hiyo. Reli hii itaunganisha bandari na nchi jirani kama Rwanda, Burundi, na DRC.
- Bandari: Uwezo wa bandari umeongezeka kutoka tani milioni 17 mwaka 2020 hadi tani milioni 27.7 mwaka 2025, huku muda wa meli kuhudumiwa ukipunguzwa kwa zaidi ya nusu.
- Usafiri wa anga: ATCL imeongeza ndege kutoka 9 mwaka 2020 hadi 16 mwaka 2025, na abiria wa anga wameongezeka kutoka milioni 5.5 hadi milioni 7.3.
Kwa hatua hizi, Tanzania inajijenga kama kitovu cha usafirishaji na biashara kwa ukanda wa Afrika Mashariki na Kati.
3. Natural Resources – Rasilimali Asilia
Kafulila alisisitiza kuwa rasilimali peke yake haziwezi kuinua taifa bila usimamizi thabiti na teknolojia.
- Madini: Uzalishaji wa dhahabu umeongezeka kutoka kilo 40,825 mwaka 2021 hadi kilo 61,680 mwaka 2024; almasi kutoka karati 213,948 hadi karati 373,252. Viwanda vya uchakataji wa madini vimeongezeka kutoka viwili hadi tisa.
- Kilimo: Bajeti imeongezeka mara nne – kutoka bilioni 294 (2021) hadi trilioni 1.24 (2025). Mbolea kwa ruzuku imetolewa, miradi ya umwagiliaji imeongezeka kutoka 13 hadi 780, na hifadhi ya chakula kufikia tani 776,000.
- Utalii: Watalii wameongezeka kutoka milioni 1.4 (2020) hadi zaidi ya milioni 5.3 (2024), na mapato ya utalii kufikia dola bilioni 3.9.
Hii ni dalili kwamba Tanzania inajitahidi kutafsiri wingi wa rasilimali kuwa faida za kiuchumi na kijamii.
4. Diplomatic Position – Nafasi ya Kidiplomasia
Nguzo ya mwisho ni jinsi taifa linavyojiweka kwenye uhusiano wa kimataifa. Kafulila alisema diplomasia ya leo ni zaidi ya siasa, ni diplomasia ya uchumi.
- Global Peace Index 2025 imeitaja Tanzania kama nchi yenye amani zaidi Afrika Mashariki.
- Mahusiano na taasisi za fedha za kimataifa na wafadhili yameimarishwa, na uwekezaji kutoka nje umeongezeka.
- Ushiriki wa Tanzania kwenye jumuiya za kikanda (EAC, SADC) umeimarika, na nchi imechaguliwa kuwa mwenyeji wa michuano mikubwa ya michezo ya kimataifa kama AFCON 2027.
Haya yote yanaonyesha kuwa diplomasia imetumika kama nyenzo ya kuvutia uwekezaji, biashara na kuimarisha amani ya kitaifa.
Kwa kuangalia kauli ya Kafulila na utekelezaji nchini, dhana ni moja: maendeleo ya Tanzania yanategemea kujenga watu, kutumia nafasi ya kijiografia, kusimamia rasilimali asilia, na kuimarisha diplomasia.
Nguzo hizi nne si nadharia pekee, bali ni msingi unaotekelezwa kwa vitendo. Tanzania ikiwa na vijana wengi, nafasi ya kipekee kijiografia, wingi wa rasilimali, na historia ya diplomasia yenye heshima, inabaki na fursa ya kuwa kitovu cha maendeleo ya kikanda na bara zima.
NB, Fuatilia mjadala mpaka mwisho kujua alichojibiwa Polepole na Ezekiel Kamwaga.
Kwa kuangalia kauli ya Kafulila na utekelezaji nchini, dhana ni moja: maendeleo ya Tanzania yanategemea kujenga watu, kutumia nafasi ya kijiografia, kusimamia rasilimali asilia, na kuimarisha diplomasia.
Nguzo hizi nne si nadharia pekee, bali ni msingi unaotekelezwa kwa vitendo. Tanzania ikiwa na vijana wengi, nafasi ya kipekee kijiografia, wingi wa rasilimali, na historia ya diplomasia yenye heshima, inabaki na fursa ya kuwa kitovu cha maendeleo ya kikanda na bara zima.
NB, Fuatilia mjadala mpaka mwisho kujua alichojibiwa Polepole na Ezekiel Kamwaga.