Rorscharch
JF-Expert Member
- Jul 22, 2013
- 878
- 2,014
Kwa zaidi ya miongo mitatu, mjadala wa Katiba mpya umekuwa gumzo kuu katika siasa za Tanzania, huku wanasiasa kama Tundu Lissu wakijaribu kuwashawishi wananchi kuwa bila Katiba mpya, maendeleo hayawezekani. Wanapiga kelele kwamba mabadiliko ya Katiba ndiyo yatakayotoa mwanga wa ustawi wa Taifa. Lakini je, historia na mifano ya kimataifa inathibitisha hoja hii?
China ni mfano hai wa taifa lililopiga hatua kubwa za kiuchumi bila kubadili mfumo wake wa kisiasa kwa kiasi kikubwa. Katika kipindi cha miaka 40 iliyopita, China imebadilika kutoka nchi maskini ya kilimo na kuwa taifa lenye uchumi wa pili kwa ukubwa duniani, ikiwa na Pato la Taifa (GDP) la takriban dola trilioni 33 kufikia mwaka 2023. Licha ya kuwa na mfumo wa chama kimoja cha Kikomunisti (CPC), China imefanikiwa kuwa kiongozi wa dunia katika teknolojia, uzalishaji wa viwanda, na miundombinu.
Kwa Afrika, bara lenye mataifa mengi yanayopambana na changamoto za kisiasa na kiuchumi, mfano wa China ni funzo muhimu linalostahili kutiliwa maanani. Tunaweza kupiga hatua bila kutumia miongo kadhaa kubadilisha Katiba. Lakini, nini hasa China ilifanya hadi kufanikisha maendeleo haya? Na Tanzania inaweza kujifunza nini ili kufikia kile kinachoitwa "Nchi ya Ahadi"?
1. Mfumo wa Chama Kimoja: Uthabiti wa Kisiasa na Maendeleo ya Muda Mrefu
China imekuwa na uthabiti wa kisiasa kwa sababu ya mfumo wake wa chama kimoja. Chama cha Kikomunisti cha China (CPC) kimeweza kuweka mipango ya muda mrefu bila vikwazo vya mvutano wa vyama vingi vya siasa. Kinyume na Afrika, ambapo chaguzi kila baada ya miaka mitano huleta mabadiliko ya sera na uongozi, China imeweza kuwa na mwendelezo wa sera zake za maendeleo kwa miongo kadhaa.
Katika Afrika, tawala zinabadilika kila baada ya miaka mitano, na kila chama kinachopata madaraka huja na ajenda mpya zinazoondoa au kubadili zile za awali. Matokeo yake ni kukosekana kwa uthabiti wa kisera. Tanzania, kwa mfano, imekuwa na mabadiliko ya sera kila serikali mpya inapochukua madaraka, hali inayoathiri uwekezaji wa muda mrefu.
Mfumo wa chama kimoja unaiwezesha China kutekeleza mipango mikubwa bila kusumbuliwa na siasa za uchaguzi kila baada ya miaka mitano. Ndiyo maana imefanikiwa kujenga miji ya kisasa, barabara za kisasa za kilometa 160,000, reli za kasi za kilometa 38,000, na sekta imara za viwanda zinazoingiza mapato ya mabilioni ya dola kila mwaka.
Je, Tanzania inaweza kuwa na uthabiti wa kisiasa na mwendelezo wa sera kama China, hata ikiwa na mfumo wa vyama vingi?
2. Kuimarisha Utambulisho wa Kitaifa na Uzalendo Badala ya Siasa za Migogoro
China ilifanikiwa kwa sababu wananchi wake waliunganishwa chini ya utambulisho wa kitaifa unaozingatia maendeleo badala ya siasa za migogoro. Kuanzia miaka ya 1980, taifa hilo liliweka mkazo kwenye utaifa na uzalendo, likiwataka wananchi wake kuweka mbele maendeleo ya nchi badala ya maslahi binafsi au ya kisiasa.
Tanzania, kwa upande mwingine, inaendelea kugawanyika kwa misingi ya vyama vya siasa badala ya kuwa na ajenda ya kitaifa ya maendeleo. Wanasiasa kama kina Lissu wanashikilia hoja kwamba bila Katiba mpya, Tanzania haiwezi kuendelea. Lakini Rwanda, nchi iliyopitia janga baya zaidi la mauaji ya kimbari mwaka 1994, imeweza kuungana na kuwa moja ya mataifa yanayokua kwa kasi Afrika kwa kuzingatia mshikamano wa kitaifa badala ya mjadala wa Katiba mpya usio na mwisho.
Je, si wakati sasa Watanzania wakaanza kujadili namna ya kujenga uchumi na viwanda badala ya kutumia miaka 30 kujadili Katiba mpya bila matokeo chanya?
3. Uchumi Unajengwa kwa Uwekezaji, Siyo Marekebisho ya Katiba
China ilipoanza mageuzi yake ya kiuchumi mwaka 1978, haikuanza kwa kubadili Katiba yake. Ilianza kwa kuweka mazingira mazuri ya uwekezaji, sera sahihi za kibiashara, na kuhakikisha kuwa utawala wake unazingatia maendeleo badala ya siasa tupu.
Afrika, na hususan Tanzania, inapaswa kuelewa kuwa uchumi haukui kwa mjadala wa kisiasa pekee. Wakati tunashikilia hoja ya Katiba mpya, tunasahau kuwa nchi kama Ethiopia zimeweza kukua kwa wastani wa asilimia 9.9 kwa mwaka kati ya 2010 na 2019 kwa kujikita kwenye ujenzi wa miundombinu na uwekezaji kwenye viwanda.
Je, si wakati sasa Watanzania wakaanza kuuliza kuhusu sera za uwekezaji na miundombinu badala ya kushinda mitandaoni wakijadili Tume Huru ya Uchaguzi?
4. Elimu na Sayansi: Nguzo Muhimu ya Maendeleo
China inatumia asilimia 4 ya pato lake la taifa kwenye elimu na inazalisha zaidi ya wahitimu milioni 8.5 kwa mwaka katika masomo ya sayansi, teknolojia, uhandisi, na hisabati (STEM).
Tanzania, kwa upande mwingine, ina mfumo wa elimu ambao bado unazalisha wahitimu wengi wa masomo ya sanaa na siasa kuliko sayansi na teknolojia. Wanasiasa wetu wanapiga kelele kuhusu Katiba mpya lakini hawazungumzii namna ya kuongeza bajeti ya utafiti na maendeleo ili tupate wahandisi na wanasayansi wa kutosha.
Je, tunadhani China iliendelea kwa sababu ya mabadiliko ya Katiba au kwa sababu waliwekeza kwenye elimu ya sayansi na teknolojia?
5. Uwekezaji Katika Viwanda na Miundombinu
China ilibadilisha uchumi wake kutoka kutegemea kilimo hadi kuwa taifa la viwanda, ambapo sekta ya viwanda sasa inachangia asilimia 40 ya GDP yake. Tanzania bado inaagiza asilimia 75 ya bidhaa za viwandani kutoka nje. Tuna malighafi nyingi lakini hatuna viwanda vya kuzichakata.
Badala ya wanasiasa wetu kushinda wakijadili "Haki za Kisiasa," wanapaswa kuzungumzia namna ya kuwa na sera za viwanda zitakazowawezesha vijana kupata ajira.
Je, tunaweza kweli kujenga uchumi wa viwanda kwa kuzungumza kuhusu Tume Huru ya Uchaguzi pekee bila mikakati ya kiuchumi?
Hitimisho: Wakati wa Kuamka Umefika!
China imefanikiwa si kwa sababu ya Katiba mpya, bali kwa kuwa na mwendelezo wa sera, uthabiti wa kisiasa, uwekezaji wa muda mrefu, na elimu bora. Tanzania inaweza kufanikisha haya bila kutumia miongo kadhaa kujadili Katiba mpya.
Je, tutaendelea kupoteza muda na kelele za siasa, au tutaanza kushughulika na mambo ya msingi yatakayobadilisha maisha ya Watanzania?
Amkeni, Watanzania!
China ni mfano hai wa taifa lililopiga hatua kubwa za kiuchumi bila kubadili mfumo wake wa kisiasa kwa kiasi kikubwa. Katika kipindi cha miaka 40 iliyopita, China imebadilika kutoka nchi maskini ya kilimo na kuwa taifa lenye uchumi wa pili kwa ukubwa duniani, ikiwa na Pato la Taifa (GDP) la takriban dola trilioni 33 kufikia mwaka 2023. Licha ya kuwa na mfumo wa chama kimoja cha Kikomunisti (CPC), China imefanikiwa kuwa kiongozi wa dunia katika teknolojia, uzalishaji wa viwanda, na miundombinu.
Kwa Afrika, bara lenye mataifa mengi yanayopambana na changamoto za kisiasa na kiuchumi, mfano wa China ni funzo muhimu linalostahili kutiliwa maanani. Tunaweza kupiga hatua bila kutumia miongo kadhaa kubadilisha Katiba. Lakini, nini hasa China ilifanya hadi kufanikisha maendeleo haya? Na Tanzania inaweza kujifunza nini ili kufikia kile kinachoitwa "Nchi ya Ahadi"?
1. Mfumo wa Chama Kimoja: Uthabiti wa Kisiasa na Maendeleo ya Muda Mrefu
China imekuwa na uthabiti wa kisiasa kwa sababu ya mfumo wake wa chama kimoja. Chama cha Kikomunisti cha China (CPC) kimeweza kuweka mipango ya muda mrefu bila vikwazo vya mvutano wa vyama vingi vya siasa. Kinyume na Afrika, ambapo chaguzi kila baada ya miaka mitano huleta mabadiliko ya sera na uongozi, China imeweza kuwa na mwendelezo wa sera zake za maendeleo kwa miongo kadhaa.
Katika Afrika, tawala zinabadilika kila baada ya miaka mitano, na kila chama kinachopata madaraka huja na ajenda mpya zinazoondoa au kubadili zile za awali. Matokeo yake ni kukosekana kwa uthabiti wa kisera. Tanzania, kwa mfano, imekuwa na mabadiliko ya sera kila serikali mpya inapochukua madaraka, hali inayoathiri uwekezaji wa muda mrefu.
Mfumo wa chama kimoja unaiwezesha China kutekeleza mipango mikubwa bila kusumbuliwa na siasa za uchaguzi kila baada ya miaka mitano. Ndiyo maana imefanikiwa kujenga miji ya kisasa, barabara za kisasa za kilometa 160,000, reli za kasi za kilometa 38,000, na sekta imara za viwanda zinazoingiza mapato ya mabilioni ya dola kila mwaka.
Je, Tanzania inaweza kuwa na uthabiti wa kisiasa na mwendelezo wa sera kama China, hata ikiwa na mfumo wa vyama vingi?
2. Kuimarisha Utambulisho wa Kitaifa na Uzalendo Badala ya Siasa za Migogoro
China ilifanikiwa kwa sababu wananchi wake waliunganishwa chini ya utambulisho wa kitaifa unaozingatia maendeleo badala ya siasa za migogoro. Kuanzia miaka ya 1980, taifa hilo liliweka mkazo kwenye utaifa na uzalendo, likiwataka wananchi wake kuweka mbele maendeleo ya nchi badala ya maslahi binafsi au ya kisiasa.
Tanzania, kwa upande mwingine, inaendelea kugawanyika kwa misingi ya vyama vya siasa badala ya kuwa na ajenda ya kitaifa ya maendeleo. Wanasiasa kama kina Lissu wanashikilia hoja kwamba bila Katiba mpya, Tanzania haiwezi kuendelea. Lakini Rwanda, nchi iliyopitia janga baya zaidi la mauaji ya kimbari mwaka 1994, imeweza kuungana na kuwa moja ya mataifa yanayokua kwa kasi Afrika kwa kuzingatia mshikamano wa kitaifa badala ya mjadala wa Katiba mpya usio na mwisho.
Je, si wakati sasa Watanzania wakaanza kujadili namna ya kujenga uchumi na viwanda badala ya kutumia miaka 30 kujadili Katiba mpya bila matokeo chanya?
3. Uchumi Unajengwa kwa Uwekezaji, Siyo Marekebisho ya Katiba
China ilipoanza mageuzi yake ya kiuchumi mwaka 1978, haikuanza kwa kubadili Katiba yake. Ilianza kwa kuweka mazingira mazuri ya uwekezaji, sera sahihi za kibiashara, na kuhakikisha kuwa utawala wake unazingatia maendeleo badala ya siasa tupu.
Afrika, na hususan Tanzania, inapaswa kuelewa kuwa uchumi haukui kwa mjadala wa kisiasa pekee. Wakati tunashikilia hoja ya Katiba mpya, tunasahau kuwa nchi kama Ethiopia zimeweza kukua kwa wastani wa asilimia 9.9 kwa mwaka kati ya 2010 na 2019 kwa kujikita kwenye ujenzi wa miundombinu na uwekezaji kwenye viwanda.
Je, si wakati sasa Watanzania wakaanza kuuliza kuhusu sera za uwekezaji na miundombinu badala ya kushinda mitandaoni wakijadili Tume Huru ya Uchaguzi?
4. Elimu na Sayansi: Nguzo Muhimu ya Maendeleo
China inatumia asilimia 4 ya pato lake la taifa kwenye elimu na inazalisha zaidi ya wahitimu milioni 8.5 kwa mwaka katika masomo ya sayansi, teknolojia, uhandisi, na hisabati (STEM).
Tanzania, kwa upande mwingine, ina mfumo wa elimu ambao bado unazalisha wahitimu wengi wa masomo ya sanaa na siasa kuliko sayansi na teknolojia. Wanasiasa wetu wanapiga kelele kuhusu Katiba mpya lakini hawazungumzii namna ya kuongeza bajeti ya utafiti na maendeleo ili tupate wahandisi na wanasayansi wa kutosha.
Je, tunadhani China iliendelea kwa sababu ya mabadiliko ya Katiba au kwa sababu waliwekeza kwenye elimu ya sayansi na teknolojia?
5. Uwekezaji Katika Viwanda na Miundombinu
China ilibadilisha uchumi wake kutoka kutegemea kilimo hadi kuwa taifa la viwanda, ambapo sekta ya viwanda sasa inachangia asilimia 40 ya GDP yake. Tanzania bado inaagiza asilimia 75 ya bidhaa za viwandani kutoka nje. Tuna malighafi nyingi lakini hatuna viwanda vya kuzichakata.
Badala ya wanasiasa wetu kushinda wakijadili "Haki za Kisiasa," wanapaswa kuzungumzia namna ya kuwa na sera za viwanda zitakazowawezesha vijana kupata ajira.
Je, tunaweza kweli kujenga uchumi wa viwanda kwa kuzungumza kuhusu Tume Huru ya Uchaguzi pekee bila mikakati ya kiuchumi?
Hitimisho: Wakati wa Kuamka Umefika!
China imefanikiwa si kwa sababu ya Katiba mpya, bali kwa kuwa na mwendelezo wa sera, uthabiti wa kisiasa, uwekezaji wa muda mrefu, na elimu bora. Tanzania inaweza kufanikisha haya bila kutumia miongo kadhaa kujadili Katiba mpya.
Je, tutaendelea kupoteza muda na kelele za siasa, au tutaanza kushughulika na mambo ya msingi yatakayobadilisha maisha ya Watanzania?
Amkeni, Watanzania!
