mrxtz2026
JF-Expert Member
- Jan 24, 2026
- 609
- 1,314
Kila mkoa nchini Tanzania una hadithi yake ya ardhi. Kijiji kinachoambiwa kihame kwa ajili ya uwekezaji. Familia inayonyang'anywa ardhi ya mababu kwa sababu haina hati. Mwekezaji wa kigeni anayepewa maeneo makubwa huku wenyeji wakisukumwa pembeni. Swali linalorudia kila mara ni hili: je ardhi ni yangu, au ni ya yeyote mwenye karatasi na madaraka zaidi yangu?
Rasimu iliyopo www.katibampya.com imeshughulikia swali hili kwa undani wa kipekee, na leo napenda kuueleza kwa uwazi.
Kwanza, jambo linalobadilisha kila kitu kwa Wazanzibari wa vijijini na wenye ardhi ya kimila. Rasimu inatambua wazi kwamba ardhi ya kimila, iliyotumiwa na ukoo au jamii kwa kizazi kimoja au zaidi, ina nguvu ya kisheria hata bila hati ya maandishi. Kukosa hati rasmi hakuwezi kutumika kama sababu ya kufuta au kupunguza haki hiyo, ikiwa ushahidi wa matumizi ya muda mrefu, ushuhuda wa jamii, na kumbukumbu za mapokeo unathibitika. Hii ni tofauti kubwa na hali ilivyo mara nyingi, ambapo mtu asiye na hati hukosa msimamo wowote mahakamani.
Pili, ardhi ya vijiji na ya pamoja imelindwa dhidi ya kuuzwa au kuhamishiwa mtu wa nje bila ridhaa ya jamii husika. Hii ina maana kwamba uongozi wa juu hauwezi kuamua peke yake kuikabidhi ardhi ya kijiji kwa mwekezaji bila kuuliza wenyeji. Ridhaa ya jamii ni sharti, si hisani.
Tatu, na hili ni la kina zaidi. Hata ardhi iliyosajiliwa rasmi na Serikali haimpi mtu umiliki kamili, inampa haki ya kukaa. Kwa nini hii ni muhimu? Kwa sababu rasimu inaweka wazi kwamba ardhi yote ya Tanzania inashikiliwa na Rais kwa niaba ya wananchi wote, kama mdhamini, siyo kama mmiliki wa kuiuza apendavyo. Matokeo yake ni makubwa: Serikali haina haki ya kisheria ya kuuza ardhi kwa faida yake yenyewe au kwa manufaa ya kikundi fulani nje ya maslahi ya wananchi wote. Mkataba wowote wa kimataifa unaotoa ardhi kwa mwekezaji bila kuzingatia maslahi ya wakazi na uhifadhi wa mazingira ni batili moja kwa moja.
Nne, jambo hili nalipenda sana kwa kuwa linagusa vizazi vijavyo, si vya sasa tu. Rasimu inaweka wazi kwamba kizazi cha sasa hakina haki ya kumalizia kizazi kijacho ardhi wala uwezo wake wa kuzalisha chakula. Ardhi inayoharibiwa kwa uchimbaji usio endelevu au ujenzi usiozingatia mazingira inakabiliwa na wajibu wa kisheria wa kurejeshwa kwenye hali yake ya asili au kulipwa fidia ya usawa kwa ajili ya kizazi kijacho.
Tano, na hapa ndipo Muhimili wa Nne unapoingia moja kwa moja. Baraza la Usimamizi wa Taifa lina jukumu la kusimamia matumizi ya ardhi na kulinda dhidi ya uvamizi, upokaji na kujinufaisha binafsi. Litaweka daftari la kudumu la usajili wa ardhi zote za mamlaka za nchi, na maeneo yasiyotambulika kwenye daftari hilo yatarudishwa kwenye hifadhi. Kwa maneno mengine, hakuna tena eneo linaloweza "kupotea" kimyakimya kwenda kwa mtu mwenye ushawishi.
Fikiria hivi. Ardhi ya kimila ni kama mkataba wa mdomo uliokaa vizazi vingi, hauandikwi lakini kila mtu kijijini anaujua na kuuheshimu. Mfumo mzuri wa kisheria haupaswi kuudharau mkataba huo kwa sababu tu haujaandikwa. Rasimu hii inajaribu kuufanya mkataba huo uwe na nguvu sawa na hati ya karatasi, mbele ya sheria.
Swali ninalowaachia ni hili: kati ya mifumo yote uliyowahi kuiona au kuisikia ikisimamia ardhi, umewahi kuona moja inayotamka wazi kwamba Serikali ni mdhamini, si mmiliki, wa ardhi ya Taifa? Nawaalika wenye uzoefu wa migogoro ya ardhi, wanasheria wa ardhi, na wananchi wa vijijini kusoma hasa Ibara ya 102(8) na Ibara ya 171(11), na kutoa maoni yao ya kweli kutoka uzoefu wao.
Rasimu kamili ipo www.katibampya.com. Isomeni, ihojini, ikosoeni.
Rasimu iliyopo www.katibampya.com imeshughulikia swali hili kwa undani wa kipekee, na leo napenda kuueleza kwa uwazi.
Kwanza, jambo linalobadilisha kila kitu kwa Wazanzibari wa vijijini na wenye ardhi ya kimila. Rasimu inatambua wazi kwamba ardhi ya kimila, iliyotumiwa na ukoo au jamii kwa kizazi kimoja au zaidi, ina nguvu ya kisheria hata bila hati ya maandishi. Kukosa hati rasmi hakuwezi kutumika kama sababu ya kufuta au kupunguza haki hiyo, ikiwa ushahidi wa matumizi ya muda mrefu, ushuhuda wa jamii, na kumbukumbu za mapokeo unathibitika. Hii ni tofauti kubwa na hali ilivyo mara nyingi, ambapo mtu asiye na hati hukosa msimamo wowote mahakamani.
Pili, ardhi ya vijiji na ya pamoja imelindwa dhidi ya kuuzwa au kuhamishiwa mtu wa nje bila ridhaa ya jamii husika. Hii ina maana kwamba uongozi wa juu hauwezi kuamua peke yake kuikabidhi ardhi ya kijiji kwa mwekezaji bila kuuliza wenyeji. Ridhaa ya jamii ni sharti, si hisani.
Tatu, na hili ni la kina zaidi. Hata ardhi iliyosajiliwa rasmi na Serikali haimpi mtu umiliki kamili, inampa haki ya kukaa. Kwa nini hii ni muhimu? Kwa sababu rasimu inaweka wazi kwamba ardhi yote ya Tanzania inashikiliwa na Rais kwa niaba ya wananchi wote, kama mdhamini, siyo kama mmiliki wa kuiuza apendavyo. Matokeo yake ni makubwa: Serikali haina haki ya kisheria ya kuuza ardhi kwa faida yake yenyewe au kwa manufaa ya kikundi fulani nje ya maslahi ya wananchi wote. Mkataba wowote wa kimataifa unaotoa ardhi kwa mwekezaji bila kuzingatia maslahi ya wakazi na uhifadhi wa mazingira ni batili moja kwa moja.
Nne, jambo hili nalipenda sana kwa kuwa linagusa vizazi vijavyo, si vya sasa tu. Rasimu inaweka wazi kwamba kizazi cha sasa hakina haki ya kumalizia kizazi kijacho ardhi wala uwezo wake wa kuzalisha chakula. Ardhi inayoharibiwa kwa uchimbaji usio endelevu au ujenzi usiozingatia mazingira inakabiliwa na wajibu wa kisheria wa kurejeshwa kwenye hali yake ya asili au kulipwa fidia ya usawa kwa ajili ya kizazi kijacho.
Tano, na hapa ndipo Muhimili wa Nne unapoingia moja kwa moja. Baraza la Usimamizi wa Taifa lina jukumu la kusimamia matumizi ya ardhi na kulinda dhidi ya uvamizi, upokaji na kujinufaisha binafsi. Litaweka daftari la kudumu la usajili wa ardhi zote za mamlaka za nchi, na maeneo yasiyotambulika kwenye daftari hilo yatarudishwa kwenye hifadhi. Kwa maneno mengine, hakuna tena eneo linaloweza "kupotea" kimyakimya kwenda kwa mtu mwenye ushawishi.
Fikiria hivi. Ardhi ya kimila ni kama mkataba wa mdomo uliokaa vizazi vingi, hauandikwi lakini kila mtu kijijini anaujua na kuuheshimu. Mfumo mzuri wa kisheria haupaswi kuudharau mkataba huo kwa sababu tu haujaandikwa. Rasimu hii inajaribu kuufanya mkataba huo uwe na nguvu sawa na hati ya karatasi, mbele ya sheria.
Swali ninalowaachia ni hili: kati ya mifumo yote uliyowahi kuiona au kuisikia ikisimamia ardhi, umewahi kuona moja inayotamka wazi kwamba Serikali ni mdhamini, si mmiliki, wa ardhi ya Taifa? Nawaalika wenye uzoefu wa migogoro ya ardhi, wanasheria wa ardhi, na wananchi wa vijijini kusoma hasa Ibara ya 102(8) na Ibara ya 171(11), na kutoa maoni yao ya kweli kutoka uzoefu wao.
Rasimu kamili ipo www.katibampya.com. Isomeni, ihojini, ikosoeni.