Baada ya Tanzania kubania wageni kufanya biashara nchini, Kenya imejibu mapigo

[McLaren]

Siku chache baada ya Serikali ya Tanzania kutangaza kanuni mpya za leseni za biashara na kodi, Kenya imepinga hatua hizo ikizitaja kuwa za kibaguzi na tishio kwa mshikamano wa kiuchumi wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC).

Kenya kupitia Wizara ya Uwekezaji, Biashara na Viwanda imesema ina wasiwasi mkubwa kuhusu Sheria ya Fedha ya 2025 na marekebisho ya Sheria ya Ushuru wa Bidhaa, ambazo zimeweka ushuru wa bidhaa na tozo ya maendeleo ya viwanda kwa viwango vya asilimia 10 na 15.

Pia, Kenya imekosoa agizo jipya la Tanzania linalokataza raia wasio Watanzania kufanya biashara 15 zikiwemo huduma za miamala ya fedha kwa simu, matengenezo ya vifaa vya kielektroniki, saluni, utalii na umiliki wa viwanda vidogo.

Waziri wa Biashara wa Kenya, Lee Kinyanjui, amesema hatua hizo zinavunja makubaliano ya Soko la Pamoja la EAC ambayo yanataka raia wa nchi wanachama wasibaguliwe katika biashara.

“Agizo hili linafanya uwekezaji halali wa raia wa EAC kuonekana kama kosa la jinai na litadhuru uchumi wetu kwa pamoja,” amesema Kinyanjui. Ameitaka Tanzania kukaa kwenye meza ya mazungumzo ili kutatua suala hilo.

Kwa mujibu wa agizo hilo, mamlaka zinazotoa leseni hazitaruhusiwa kutoa au kurefusha leseni kwa raia wasio Watanzania wanaoendesha biashara hizo. Mtu atakayekaidi atatozwa faini ya angalau shilingi milioni 10 au kifungo cha miezi sita na anaweza kufutiwa viza.

Aidha, raia wa Tanzania watakaosaidia wageni kukiuka agizo hilo watatozwa shilingi milioni 5 au kufungwa miezi mitatu.

 

[The Burning Spear]

Siasa katika mambo ya msingi

 

[Abdul Said Naumanga]

Juzi, niliandika kuhusu agizo la Waziri Selemani Jafo linalowazuia raia wa kigeni kushiriki katika aina mbalimbali za biashara ndogondogo na za kati nchini Tanzania, amri ambayo imezua mapokezi yenye sura mbili: pongezi ndani ya nchi na tahadhari kali katika ngazi ya kimataifa.

SOMA: Waziri Jafo Awazuia Raia wa Kigeni Kufanya Baadhi ya Biashara Nchini.

Agizo hilo, linalojulikana rasmi kama The Business Licensing (Prohibition of Business Activities for Non-Citizens) Order, 2025, linaainisha aina 15 za shughuli za kibiashara ambazo kuanzia sasa hazitaruhusiwa kufanywa na raia wasio Watanzania, ikiwemo raia wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (East African Community – EAC).

Biashara hizo ni pamoja na huduma za uhamishaji wa pesa kwa simu (mobile money transfers), biashara ya rejareja (retail trading) isipokuwa maduka makubwa (supermarkets), karakana za kurekebisha vifaa vya kielektroniki (electronic repair shops), saluni, usafi wa mazingira (cleaning services), udalali wa mali isiyohamishika (real estate brokerage), huduma za utalii (tour guiding), pamoja na umiliki wa viwanda vidogo na vya kati (micro and small industries).

Kwa Watanzania wengi, hizi si biashara tu, bali ni njia za kiuchumi za kujikimu katika maisha yetu ya kila siku, hivyo hatua hii imepokelewa kama uamuzi wa muda mrefu uliokuwa ukisubiriwa kwa hamu ili kulinda ujasiriamali wa ndani dhidi ya uingiliaji wa kibiashara wa wageni, hasa katika masoko ya mijini.

Hata hivyo, ushindi huu wa ndani umegeuka kwa haraka kuwa mgogoro wa kibiashara wa kimataifa kati ta Kenya na Tanzania.

Tarehe 30 Julai 2025, Serikali ya Kenya ilitoa taarifa rasmi kwa vyombo vya habari ikionesha wasiwasi mkubwa kuhusu agizo hilo la Tanzania. Kenya imesema kwamba hatua hiyo inakiuka Common Market Protocol (CMP) ya EAC, hasa Ibara ya 13 inayotoa haki kwa raia wa EAC kuanzisha na kuendesha biashara katika nchi wanachama kwa misingi ya usawa na bila ubaguzi wa uraia (non-discrimination).

Soma Pia: Aina za biashara zilizopigwa marufuku kwa wageni wasio raia

Kenya imeeleza kwamba, pamoja na kutambua na kuheshimu mamlaka kamili ya nchi wanachama wa EAC katika kutunga sheria na sera za ndani, hatua zenye athari kimataifa zinapaswa kuchukuliwa kwa kuzingatia mashauriano (consultation), uwazi (transparency) na uratibu wa pamoja (regional coordination), misingi ambayo ndiyo kiini cha mchakato mzima wa ujumuishaji wa kimataifa (regional integration).

Kwa mtazamo wa Kenya, agizo la Tanzania ni mabadiliko ya sera ya upande mmoja (unilateral) yanayoweza kuhatarisha mafanikio yaliyopatikana katika uhuru wa kusafirisha bidhaa, huduma, na watu ndani ya ukanda wa EAC.

Kwa maoni yangu, mgogoro huu unaweza kuwa na athari mbili kuu: za kisheria (legal implications) na kiuchumi (economic implications).

Kwa upande wa sheria, Tanzania italazimika kuonesha kwamba hatua yake inefikiwa kwa maslahi ya umma (public interests) lakini pia ithibitishe wajibu wake wa kimikataba (treaty obligations) chini ya makubaliano ya EAC.

Kiuchumi, swali linabaki: Je, hatua hii ya kujilinda kiuchumi (protectionist posture) ni msaada au ni kikwazo kwa sera ya EAC ya kuwa soko lenye ushindani wa pamoja (competitive integrated market) katika dunia inayozidi kuwa ya kiushindani?

Pia tukumbuke, agizo hilo la Tanzania linaambatana na makosa ya kijinai (criminal offences). Raia wa kigeni atakayebainika kufanya biashara yoyote iliyopigwa marufuku atatozwa faini isiyopungua shilingi milioni 10 au atafungwa kwa kipindi cha hadi miezi sita. Aidha, Mtanzania yeyote atakayeshiriki au kushirikiana kwa namna yoyote na mgeni katika kuvunja amri hiyo, atakabiliwa na faini ya shilingi milioni 5 au kifungo cha hadi miezi mitatu.

Kwa kujibu hali hiyo, Jumuiya ya Afrika Mashariki tayari imeitisha mashauriano ya dharura (emergency consultations). Kati ya mikutano iliyopangwa ni:​

• Kikao cha kiufundi kuhusu biashara ya tumbaku (Technical Meeting on Tobacco Trade) kitakachofanyika Arusha, tarehe 4–5 Agosti 2025,​
• Kikao cha Kamati ya Pamoja ya Biashara (Joint Trade Committee) kuhusu ada, tozo na ushuru wa forodha, tarehe 11–12 Agosti 2025,​
• Baraza la Pili la Sekta ya Fedha na Uchumi la Dharura (2nd Extraordinary Sectoral Council on Finance and Economic Affairs) litakalofanyika tarehe 30 Septemba 2025.​

Matokeo ya mikutano hiyo huenda yakaunda sura mpya ya mchakato wa ulinganifu wa kisheria na kiuchumi ndani ya EAC, lakini pia ni jaribio zuri la kutathmini mizani kati ya uhuru wa taifa (national sovereignty) na wajibu wa pamoja wa kimataifa (supranational obligations).

Kwa kumalizia, japokuwa agizo la Tanzania linaweza kutetewa kwa misingi ya maslai ya umma, uhalali wake kimataifa ni mdogo. Hali hii inaleta mjadala mkubwa wa kisera: Je, taifa linaweza kulinda uchumi wake wa ndani bila kuvunja mshikamano wa kimataifa? Na kama hilo haliwezekani, je, ni marekebisho gani yanapaswa kufanyika ndani ya mfumo wa EAC ili kuruhusu national flexibility?

Matarajio ni makubwa, si kwa Tanzania na Kenya pekee, bali kwa mustakabali wa ujumuishaji wa kiuchumi Afrika Mashariki.​

 

[Mtoto halali na hela]

Acha viumane

 

[r2ga]

Kumekucha tena.

 

[Mshana Jr]

Wakenya wamemaindi Sana hii hatua

 

[Fbn]

wabunge ambao akili za panya na mitazamo ya kinyeo ndio wamepewa nchi kuifikisha kwenye ujinga.

 

[Mangwea1900]

Wakenya wamemaindi Sana hii hatua

Kwanini

 

[much know]

wabunge ambao akili za panya na mitazamo ya kinyeo ndio wamepewa nchi kuifikisha kwenye ujinga.

Sasa hapo ujinga upo wapi?

 

[Mandingo]

Vipi biashara za mazao kama mahindi maana pale Tunduma soko la mataifani wakenya ni kama nyumbani kwao aisee!!!

 

[Fbn]

Sasa hapo ujinga upo wapi?

Au unamda wa kuwasikilizaga bungeni kusikia ushubwada wao kule

 

[Retired]

Wakenya wamemaindi Sana hii hatua

watusaidie mapambano yetu

 

[much know]

Au unamda wa kuwasikilizaga bungeni kusikia ushubwada wao kule

Na kwenye hii mada ujinga upo wapi?

 

[dump]

Kusema ukweli serikali hawa jatenda haki kabisa, kwa sababu hata watz wapo wengi tu kwenye inchi za watu, wana tafuta maisha.

Mm naona kilicho pelekea kupitisha hiyo Sheria ni pressure ya uchaguzi tu ili wapate wapiga kura hakuna kingine.

 

[pye Chang shen]

Wakenya bila Tanzania hawaezi ishi

😇😇😇🤣🤣🤣🤣🤣🤣

 

[Kadhi Mkuu 1]

Wakenya wamemaindi Sana hii hatua

Utadhani Kenya inapakana na Tanzania pekee. Majirani wote wapo sawa tuu kwanini Kenya tuu?

 

[Kim Jong Jr]

Jafo shikilia hapo hapo

 

[Bush Dokta]

Juzi, niliandika kuhusu agizo la Waziri Selemani Jafo linalowazuia raia wa kigeni kushiriki katika aina mbalimbali za biashara ndogondogo na za kati nchini Tanzania, amri ambayo imezua mapokezi yenye sura mbili: pongezi ndani ya nchi na tahadhari kali katika ngazi ya kimataifa.

SOMA: Waziri Jafo Awazuia Raia wa Kigeni Kufanya Baadhi ya Biashara Nchini.

Agizo hilo, linalojulikana rasmi kama The Business Licensing (Prohibition of Business Activities for Non-Citizens) Order, 2025, linaainisha aina 15 za shughuli za kibiashara ambazo kuanzia sasa hazitaruhusiwa kufanywa na raia wasio Watanzania, ikiwemo raia wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (East African Community – EAC).

Biashara hizo ni pamoja na huduma za uhamishaji wa pesa kwa simu (mobile money transfers), biashara ya rejareja (retail trading) isipokuwa maduka makubwa (supermarkets), karakana za kurekebisha vifaa vya kielektroniki (electronic repair shops), saluni, usafi wa mazingira (cleaning services), udalali wa mali isiyohamishika (real estate brokerage), huduma za utalii (tour guiding), pamoja na umiliki wa viwanda vidogo na vya kati (micro and small industries).

Kwa Watanzania wengi, hizi si biashara tu, bali ni njia za kiuchumi za kujikimu katika maisha yetu ya kila siku, hivyo hatua hii imepokelewa kama uamuzi wa muda mrefu uliokuwa ukisubiriwa kwa hamu ili kulinda ujasiriamali wa ndani dhidi ya uingiliaji wa kibiashara wa wageni, hasa katika masoko ya mijini.

Hata hivyo, ushindi huu wa ndani umegeuka kwa haraka kuwa mgogoro wa kibiashara wa kimataifa kati ta Kenya na Tanzania.

Tarehe 30 Julai 2025, Serikali ya Kenya ilitoa taarifa rasmi kwa vyombo vya habari ikionesha wasiwasi mkubwa kuhusu agizo hilo la Tanzania. Kenya imesema kwamba hatua hiyo inakiuka Common Market Protocol (CMP) ya EAC, hasa Ibara ya 13 inayotoa haki kwa raia wa EAC kuanzisha na kuendesha biashara katika nchi wanachama kwa misingi ya usawa na bila ubaguzi wa uraia (non-discrimination).

Soma Pia: Aina za biashara zilizopigwa marufuku kwa wageni wasio raia

Kenya imeeleza kwamba, pamoja na kutambua na kuheshimu mamlaka kamili ya nchi wanachama wa EAC katika kutunga sheria na sera za ndani, hatua zenye athari kimataifa zinapaswa kuchukuliwa kwa kuzingatia mashauriano (consultation), uwazi (transparency) na uratibu wa pamoja (regional coordination), misingi ambayo ndiyo kiini cha mchakato mzima wa ujumuishaji wa kimataifa (regional integration).

Kwa mtazamo wa Kenya, agizo la Tanzania ni mabadiliko ya sera ya upande mmoja (unilateral) yanayoweza kuhatarisha mafanikio yaliyopatikana katika uhuru wa kusafirisha bidhaa, huduma, na watu ndani ya ukanda wa EAC.

Kwa maoni yangu, mgogoro huu unaweza kuwa na athari mbili kuu: za kisheria (legal implications) na kiuchumi (economic implications).

Kwa upande wa sheria, Tanzania italazimika kuonesha kwamba hatua yake inefikiwa kwa maslahi ya umma (public interests) lakini pia ithibitishe wajibu wake wa kimikataba (treaty obligations) chini ya makubaliano ya EAC.

Kiuchumi, swali linabaki: Je, hatua hii ya kujilinda kiuchumi (protectionist posture) ni msaada au ni kikwazo kwa sera ya EAC ya kuwa soko lenye ushindani wa pamoja (competitive integrated market) katika dunia inayozidi kuwa ya kiushindani?

Pia tukumbuke, agizo hilo la Tanzania linaambatana na makosa ya kijinai (criminal offences). Raia wa kigeni atakayebainika kufanya biashara yoyote iliyopigwa marufuku atatozwa faini isiyopungua shilingi milioni 10 au atafungwa kwa kipindi cha hadi miezi sita. Aidha, Mtanzania yeyote atakayeshiriki au kushirikiana kwa namna yoyote na mgeni katika kuvunja amri hiyo, atakabiliwa na faini ya shilingi milioni 5 au kifungo cha hadi miezi mitatu.

Kwa kujibu hali hiyo, Jumuiya ya Afrika Mashariki tayari imeitisha mashauriano ya dharura (emergency consultations). Kati ya mikutano iliyopangwa ni:​

• Kikao cha kiufundi kuhusu biashara ya tumbaku (Technical Meeting on Tobacco Trade) kitakachofanyika Arusha, tarehe 4–5 Agosti 2025,​
• Kikao cha Kamati ya Pamoja ya Biashara (Joint Trade Committee) kuhusu ada, tozo na ushuru wa forodha, tarehe 11–12 Agosti 2025,​
• Baraza la Pili la Sekta ya Fedha na Uchumi la Dharura (2nd Extraordinary Sectoral Council on Finance and Economic Affairs) litakalofanyika tarehe 30 Septemba 2025.​

Matokeo ya mikutano hiyo huenda yakaunda sura mpya ya mchakato wa ulinganifu wa kisheria na kiuchumi ndani ya EAC, lakini pia ni jaribio zuri la kutathmini mizani kati ya uhuru wa taifa (national sovereignty) na wajibu wa pamoja wa kimataifa (supranational obligations).

Kwa kumalizia, japokuwa agizo la Tanzania linaweza kutetewa kwa misingi ya maslai ya umma, uhalali wake kimataifa ni mdogo. Hali hii inaleta mjadala mkubwa wa kisera: Je, taifa linaweza kulinda uchumi wake wa ndani bila kuvunja mshikamano wa kimataifa? Na kama hilo haliwezekani, je, ni marekebisho gani yanapaswa kufanyika ndani ya mfumo wa EAC ili kuruhusu national flexibility?

Matarajio ni makubwa, si kwa Tanzania na Kenya pekee, bali kwa mustakabali wa ujumuishaji wa kiuchumi Afrika Mashariki.​

View attachment 3426132
View attachment 3426134

Mmh hayatuhusu

 

[Numbisa]

Ngoma inogile

 

[Waziri wa Kaskazini]

Mbona nchi nyingine hawajalalamika kwann iwe Kenya?