Uchambuzi wako ndugu
stakehigh ni mzuri sana na umeenda ndani zaidi kwenye falsafa ya kifedha (Monetary Philosophy). Nakubaliana na wewe kwa
asilimia 100 kwamba mfumo mzima wa kifedha duniani umejengwa juu ya misingi ya Imani na Mahusiano (Trust and Relationships). Fedha za sasa sio dhahabu, ni karatasi na namba za kielektroniki zinazopewa thamani kwa sababu serikali zimeamua iwe hivyo.
Katika post yangu ya awali sijawahi kudai kuwa SWIFT ni Database inayohifadhi fedha. Nilisema mfumo wa ujumbe (Messaging System) tu,
na hapo tuko ukurasa mmoja.
Hata hivyo, screenshot yako ya kwanza uliyoweka inaeleza kiini cha hoja yangu vizuri sana kuliko maelezo yote. Naomba tuisome pamoja kwa makini pale kwenye mfano wa Bank of England:
Mfano wako unasema
Hilo neno
From our account with you (Kutoka kwenye akaunti yetu tuliyonayo kwenu) ndilo linabeba ukweli wote wa kiuchumi. Ili Bank of England iwaambie Federal Reserve ya Marekani 'kateni Dola Milioni 100 kwenye akaunti yetu', ni lazima Bank of England iwe na akaunti kule Marekani, na hiyo akaunti iwe na kiasi hicho cha fedha, au iwe na makubaliano ya kukopa (Overdraft Facility) kulingana na dhamana walizonazo.
Ujumbe wa SWIFT hauji tu hewani bila kuangalia vitabu vya akaunti hizo za uwakala (Reciprocal Accounts). Kama Benki Kuu ya Tanzania (BoT) itatuma ujumbe wa SWIFT kwenda Benki Kuu ya Marekani au ya Ujerumani ikisema '
Tulipieni mabehewa ya SGR ya Dola Milioni 100 kutoka kwenye akaunti yetu', jambo la kwanza linalofanyika ni kuangalia kama salio la Tanzania (Foreign Reserves) lililopo kwenye akaunti hiyo linatosha. Kama halitoshi, ule ujumbe wa SWIFT unakataliwa kwa sababu hauna fedha za kuwianisha (Settlement Assets). Ndio maana nchi inahitaji kuwa na Akiba ya Dola (Foreign Reserves) halisi kule nje ili jumbe zetu za SWIFT ziheshimiwe (
si “deni” wala “kubahatisha”. Benki ya Marekani haitakubali ahadi ya BoT kwamba “tutakulipa baadaye”. Lazima fedha ziwepo tayari).
Kuhusu masuala ya IMF, World Bank, na Nakisi ya Biashara (Trade Deficit)
A. Mikopo ya IMF haina dhamana ya majengo au viwanja (Collateral), lakini ina dhamana ngumu zaidi inayoitwa Conditionality (Masharti ya Kisera). IMF hawakupi fedha kwa sababu ya 'mahusiano mazuri' pekee; wanakupa kwa sababu umekubali kusaini masharti yao ya kubana matumizi, kuondoa ruzuku, au kupandisha kodi. Na ukishindwa kulipa, nchi yako inapoteza sifa ya kukopesheka duniani kote (Inaingia kwenye Default), jambo linaloua uchumi papo hapo.
B. Nchi 9 ulizozitaja (kama Ecuador, El Salvador, Palau, na Tuvalu) kwamba Marekani haiwezi kutuma fedha huko, ukweli wa kiufundi ni kwamba nchi hizo hazina sarafu zao za ndani; zinatumia Dola ya Marekani (USD) kama sarafu rasmi ya nchi yao (Kitaalamu inaitwa Dollarization). Marekani inatuma fedha huko kila siku kupitia biashara na misaada kwa sababu uchumi wao unategemea Dola hiyohiyo ya Marekani.
C. Shilingi ya Tanzania kupoteza thamani sio mchezo wa mabenki ya biashara tu (Commercial Banks Scheme). Mabenki ya biashara ni wafanyabiashara wa rejareja wa fedha. Kama nchi inapitisha miradi mikubwa inayohitaji kununua vifaa nje kwa Dola (kama SGR au Miradi mingine mikubwa), mahitaji ya Dola yanakuwa makubwa kuliko Dola zinazoingia nchini kutokana na mauzo ya dhahabu au pamba. Mabenki yakiona wateja wanaotaka Dola ni wengi kuliko Dola zilizopo, yanapandisha bei ya Dola. Hiyo ndiyo sheria ya asili ya soko (Supply and Demand) inayoshusha thamani ya Shilingi yetu.
Nakupongeza kwa uchambuzi wako wa kifalsafa. Ni kweli mifumo ya kibinadamu imeundwa kwa mambo mengi changamano (Complexities). Lakini pamoja na uchangamano huo, ili reli ya SGR ikamilike na mabehewa yaje, ni lazima BoT ihamishe Dola halisi zilizopo kwenye akiba yetu ya nje kwenda kwa muuzaji. Maelezo yako yanatupa picha nzuri sana ya jinsi mifumo ya kibenki inavyowasiliana kwa siri, lakini maelezo yangu yanatupa uhalisia wa jinsi uchumi wa nchi unavyoathirika mtaani pale Dola inapoadimika. Huu ni mjadala mzuri sana na wa kiwango cha juu mno!
MUNGU IBARIKI TANZANIA NA WATU WAKE
ASANTE KWA KUNISIKILIZA
